Raadsvoorstel aanpak inflatie

Signed By: Buma, Sybrand <sybrand.buma@leeuwarden.nl> 08/11/2022 10:36:32 CET ID: 4faf4703-ec94-4bf1-b078-ee22b81ce5e9 Auth: Scribble

Raadsvoorstel Aanpak gevolgen van inflatie Zaaknummer 2022-227002 ----------------------------------------------------------Aan de gemeenteraad. Met dit voorstel ontvangt u een beschrijving van de wijze waarop de gemeente Leeuwarden de ergste nood door inflatie wil bestrijden, en maatregelen wil nemen om partijen structureel te ondersteunen. Eerder hebben we u via een informerende brief op 4 oktober op de hoogte gebracht van de stand van zaken, ontwikkelingen en de wijze waarop de gemeente Leeuwarden handelt. In dit voorstel gaan we eerst in op de Rijks- en EU-maatregelen. Daarna beschrijven we de ontstane impact op Leeuwarder schaal. Daarbij benoemen we direct het handelingsperspectief en de maatregelen die op lokaal niveau te treffen zijn. Inleiding Inflatie houdt iedereen bezig. Elke dag zien we voorbeelden van mensen, bedrijven en maatschappelijke instellingen die problemen ervaren door de opgelopen kosten. De hoge energieprijzen zijn een voorname factor in de huidige hoge inflatie. We merken dit in de energierekening, en indirect ook door hogere consumentenprijzen voor alledaagse goederen. Dit komt onder andere omdat de hoge energieprijzen worden doorberekend in de keten. De hoge inflatie vraagt om bijzondere interventies. Maatregelen van het Rijk en EU Het Rijk en de EU pogen met diverse maatregelen de effecten van inflatie te dempen.

Het meest duidelijke pakket tot op heden is het Prinsjesdag pakket, waarbij het Rijk € 17 miljard voor koopkrachtreparatie heeft aangekondigd voor 2023. Deze maatregelen zijn vooral bedoeld om de acute nood bij inwoners door inflatie aan te pakken. Het ziet vooral op het bieden van zekerheid voor de maandelijkse energielasten, gerichte compensatie van doelgroepen en zorgen dat arbeid loont. Ook bevat dit pakket structuurversterkende elementen, bijvoorbeeld het nationaal isolatieprogramma. Dit programma lost niet de directe nood op maar richt zich vooral op het structureel terugdringen van energieverbruik. De maatregelen die al bekend zijn staan beschreven in bijlage 1. Huidige rol van de gemeente Door de omvang van de inflatieproblematiek, de voortdurende wijziging daarvan en door onzekerheid over verdere rijksmaatregelen zijn gemeenten nog zoekende. Het is niet mogelijk om iedereen te helpen, daar is de opgave te omvangrijk voor. Tot op heden heeft de gemeente het rijksbeleid in

Blad 2

uitvoering gebracht, aangevuld met lokaal flankerend beleid op het gebied van inkomensondersteuning en energiebesparing (collegebesluiten 5 april 2022 en 14 juni 2022). We kunnen meer doen en dat is in het vervolg van dit raadsvoorstel beschreven. Het is een concreet voorstel om de gevolgen van inflatie voor huishoudens met een inkomen tot 150% van de toepasselijke bijstandsnorm te verzachten. En het geeft onze aanpak van het inflatieprobleem naar het bedrijfsleven, gesubsidieerde instellingen en verbonden partijen, en de gemeentelijke bedrijfsvoering. Impact, omvang en aanpak Hieronder volgt een opsomming van de impact zoals we die nu in beeld hebben. We gebruiken hier de volgende indeling: (1) Inwoners (2) bedrijfsleven (3) gesubsidieerde instellingen en verbonden partijen (4) gemeentelijke bedrijfsvoering. Voor elk onderdeel zien we in de aanpak twee lijnen: • •

Maatregelen om de nood als gevolg van inflatie te verzachten. Het betreft hier doorgaans incidentele maatregelen. Maatregelen met een structureel effect, gericht op versterking.

(1) Inwoners Impact en omvang I&O Research voert maandelijks onderzoek uit onder Nederlanders. Dit onderzoek laat in oktober zien dat ruim een kwart (27%) van de Nederlanders moeite heeft met rondkomen. Vijf procent zit of komt in financiële problemen. Ten opzichte van september is dit aandeel iets afgenomen, wellicht door de compensatie die het kabinet belooft te geven. Van de Nederlanders met een minimum inkomen geeft 60% aan moeite te hebben met rondkomen. Verder heeft 3% van de volwassen Nederlanders betalingsproblemen. Nog eens 15% verwacht deze problemen te krijgen. Met name de hoge energierekening veroorzaakt de financiële problemen. Vorig jaar bleek uit een onderzoek van TNO dat ruim een half miljoen huishoudens in energiearmoede leeft. Het gaat hierbij in Leeuwarden om ongeveer 5200 huishoudens. Dit was nog voor de recente stijging van de energieprijzen. In april 2022 hebben wij een maatregelenpakket gestart voor inwoners en u hierover geïnformeerd. Primair ging dat over: 1. Het uitvoeren van Rijksbeleid als uitvoeringsloket (energietoeslag); 2. Aanvullend flankerend beleid in de vorm van: • •

Aanstellen van extra energiecoaches De voorzieningenwijzer waarmee inwoners makkelijk kunnen zien voor welke regelingen zij in aanmerking komen.

Blad 3

• • • • •

Extra capaciteit op vroegsignalering van schulden Steunacties aan het Rode Kruis (ontbijttasjes) Aandacht voor huurders en energiebesparende mogelijkheden in samenwerking met de corporaties Vouchers voor isolatiemaatregelen/witgoed Armoede aanpak met wijken en scholen.

Dit flankerend beleid betreft zowel maatregelen om nood te verlichten, als maatregelen met een structureel effect. Hiermee bereiken we niet alle inwoners die steun nodig hebben. Op dit moment ervaart een grote groep nood op het voorzien in eigen levensonderhoud. De Rijksmaatregelen die op Prinsjesdag zijn afgekondigd helpen veel mensen, maar niet iedereen die dat ook nodig heeft. Zorg ontstaat bij de groep die net boven de grens van 125% van de toepasselijke bijstandsnorm zit. Het plafond op de energieprijzen zal voor deze groep niet toereikend zijn. Ook hebben we zorg voor de groep onder 125% die nu niet in aanmerking komt voor de extra energietoeslag of andere toeslagen, met name de studenten. Het gaat dan met name om studenthuishoudens met een eigen energiecontract. We krijgen signalen dat studenten die zelfstandig wonen financieel behoorlijk in de knel komen door de gestegen energiekosten. Wij menen daarom dat we deze groep studenten net als onze andere inwoners in 2022 ook moeten ondersteunen. Het Rijk heeft hier geen middelen voor beschikbaar gesteld, en wij zijn van mening dat wij met het geven van steun aan studenthuishoudens een lacune invullen die het Rijk hier laat liggen. Aanpak Maatregelen om de nood te verzachten Voor de groep die de energietoeslag niet krijgt willen wij hulp bieden, in 2022, boven op de rijksmaatregelen.

Dit kan door de grenzen van de bijzondere bijstand tijdelijk te verruimen. Daarbij hebben we de afweging gemaakt tussen de individuele en de categoriale bijzondere bijstand. Hierbij wegen we de uitvoerbaarheid van de maatregel zwaar, en de snelheid, zodat inwoners snel steun kunnen ontvangen. De individuele bijzondere bijstand is onuitvoerbaar vanwege de hoge aantallen aanvragen die tegelijkertijd binnenkomen. Dit is voor het ambtelijk apparaat onhaalbaar. Belangrijkste bezwaar is dat in deze variant inwoners lang op hun geld moeten wachten. De categoriale bijzondere bijstand is een uitvoerbare oplossing. Voorstel: 1. Om in 2022 een eenmalige, gemeentelijke categoriale vergoeding voor ieder huishouden met een inkomen vanaf 125 tot 150% van de toepasselijke bijstandsnorm te verstrekken. Hiermee komen we tegemoet

Blad 4

aan de groep die buiten de boot viel van de regeling energietoeslag. We hanteren daarbij de volgende staffeling op het inkomen als percentage van de toepasselijke bijstandsnorm: Staffel

Bedrag uitkering

Aantal huishoudens

125 – 130%

€ 800

1200

130 – 140%

€ 500

1600

140 – 150%

€ 300

1600

Deze huishoudens kunnen zowel digitaal (voorkeur) als analoog een aanvraag indienen. Er wordt een beperkt aantal bewijsstukken opgevraagd, waaronder het inkomen en indien van toepassing een eigen energiecontract. 2. Om in 2022 een eenmalige, gemeentelijke categoriale vergoeding van € 1300 te verstrekken aan studenthuishoudens met een energiecontract. In totaal zijn er 4100 studenthuishoudens. De inschatting is dat de groep met een energiecontract bestaat uit 1000 tot 1500 huishoudens. 3. Om in 2022 € 500 van de energietoeslag voor 2023 te verstekken aan huishoudens met een inkomen tot 125% van de toepasselijke bijstandsnorm. Per 1 maart 2023 wordt de overige € 800,- uitbetaald. Het gaat hierbij om huishoudens die op 1 oktober de volledige energietoeslag van 2022 hebben ontvangen. Deze groep hoeft geen nieuwe aanvraag in te dienen. Deze regeling rekken we niet op naar de doelgroep studenten, en groep tot 150 %. We volgen aangaande studenten de lijn van het Rijk. We willen wel ruimte houden om volgend jaar steun te bieden als de koopkrachtmaatregelen onvoldoende blijken. Categoriaal verstrekken zorgt voor uitvoerbaarheid, snelheid en efficiency. We verstrekken mogelijk aan meer mensen een bedrag dan wanneer we het allemaal individueel zouden beoordelen.

We zullen de opgedane ervaring vanuit de TOZO, energietoeslag en andere ontwikkelingen benutten om het proces zo slim mogelijk in te regelen, onder andere met behulp van robotisering. In de communicatie nemen we actie om het bereik zo hoog mogelijk te laten zijn. We zetten daarbij in op een brede communicatie en ondersteuning van inwoners door onze ketenpartners. Naast de categoriale regeling, de energietoeslag en de tegemoetkoming in de energiekosten van 2 x € 190, bestaat er altijd de mogelijkheid tot maatwerk. Onder andere vanuit het huidige minimabeleid, maar ook vanuit het gedachtengoed van Op Maat. We werken aan verdere mogelijke maatregelen om inwoners te ondersteunen in 2023. Als de inflatieproblematiek dit noodzakelijk maakt komen wij hierop met voorstellen naar de raad.

Blad 5

Structuurversterkende maatregelen Het Rijk heeft een specifieke regeling ‘Aanpak energie-armoede’ vastgesteld. Leeuwarden heeft begin 2022 hieruit € 1,36 miljoen ontvangen en halverwege het jaar een bedrag van € 1,98 miljoen. Doel is de ondersteuning van huishoudens met een laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen (huurders en eigenaar bewoners). Kern in de aanpak is het terugdringen van energieverbruik om zo de stijging van de prijzen af te zwakken. Voor de besteding van de eerste € 1,36 miljoen is op 14 juni een plan van aanpak vastgesteld door het college. Samen met het flankerend beleid van 5 april 2022 gaat het op dit moment om de volgende maatregelen: •

• •

• • •

Aanstellen van extra energiecoaches De energiecoaches helpen bewoners om inzicht te krijgen in en meer grip te krijgen op hun energiekosten. Ook bieden de energiecoaches laagdrempelige maatregelen aan zoals ledlampen, tochtstrippen, waterbesparende douchekoppen en radiatorfolie. De energiecoaches maken ook gebruik van de voorzieningenwijzer, waardoor de inwoner zicht heeft op welke vergoedingen hij/zij recht heeft. Vouchers voor isolatiemaatregelen/witgoed Het instellen van een sociaal krediet: een lening voor mensen met een laag inkomen, die door de kredietbank wordt verstrekt. Een huishouden mag voor maximaal € 2.500,- een lening aanvragen voor energiebesparende maatregelen voor hun woning. Integrale aanpak die onderdeel uitmaakt van de aanpak armoede & schulden. Inclusief traject naar werk: energiecoaches vanuit bijstand naar baan. Armoede aanpak met wijken en scholen. Aandacht voor huurders en energiebesparende mogelijkheden. In gesprek met corporaties over wat zij doen om hun huurders te helpen die te maken hebben met energiearmoede en we maken afspraken over hoe we hierin nog beter kunnen samenwerken.

Met de aanvullende middelen van juli 2022 werkt het college aan de doorontwikkeling van de aanpak energie-armoede voor volgend jaar. Ook werken we aan een meerjarenaanpak energie-armoede voor de periode na 2023, om grotere stappen te kunnen zetten op het gebied van energiebesparing en het isoleren van woningen. Hiervoor zullen we een aanvraag doen bij het Nationaal Isolatieprogramma. Wij zullen u daar binnenkort nader over informeren. (2) Bedrijfsleven Impact en omvang We krijgen diverse signalen van ondernemers in de gemeente over problemen door de gestegen grondstof- en energieprijzen. Vooral grootverbruikers van gas en elektra in het midden- en kleinbedrijf komen in de knel. Het gaat soms om een vertienvoudiging van de energierekening op jaarbasis. Bij het overstappen

Blad 6

op alternatieve energiebronnen speelt de beschikbare netcapaciteit een belangrijke rol. Het onderwerp netcongestie staat op 16-11-2022 in de raad geagendeerd. Het gaat hierbij vooral om MKB-bedrijven die producten en goederen verkopen, waarbij veel energie nodig is. Denk bijvoorbeeld aan bakkers en slagers, maar ook aan partijen die vastgoed van de gemeente huren. Deze partijen kunnen de gestegen kosten van hun goederen of diensten niet verder in de keten doorbelasten. We hebben dus signalen van bedrijven, maar nog geen compleet beeld. Naast de gevolgen van inflatie ervaren ondernemers momenteel ook grote moeite met het vinden van personeel. De rijksoverheid heeft op Prinsjesdag aangekondigd dat het voor de kortere termijn extra geld uittrekt om de negatieve effecten te verminderen. Tegelijkertijd heeft het Rijk aangekondigd te willen investeren in de toekomst door extra in te zetten op groei via innovatie, verduurzaming en digitalisering. Medio oktober heeft het Rijk kenbaar gemaakt op welke wijze steun wordt gegeven aan het MKB. Dit vindt plaats met de regeling Tegemoetkoming Energiekosten (TEK). Overigens, deze TEK regeling kent een drempel waardoor een aanzienlijk deel van de MKB bedrijven wordt uitgesloten. Daarnaast is de verwachting dat er nog maatregelen door het Rijk bekend worden gemaakt. Aanpak Wat betreft bedrijven volgt het college het Rijksbeleid.

In aanvulling op het Rijk wil de gemeente ook wat betekenen voor ondernemers. Maatregelen om nood te verzachten Mocht een bedrijf in de problemen zich melden, dan zullen ondernemers bijgestaan worden door Bureau Zelfstandigen Fryslân. Deze organisatie voert voor de gemeente inkomensondersteuning voor zelfstandigen uit. Samen met onze accounthouders EZ ondersteunen zij in het benutten van rijksregelingen voor ondernemers. Structuurversterkende maatregelen Als gemeente zetten we ons in om ondernemers te helpen voor de lange termijn. Dit bereiken we door het stimuleren van energiebesparing en door ondernemers te helpen met verduurzamen. Dit doen we onder meer door middel van MKB-energiecoach(es) en andere energiespecialisten, die ondernemers concreet advies geven op het gebied van energiebesparing en verduurzaming. Naast het geven van advies willen we investeringen in innovatie en toekomstproof ondernemen bevorderen. Dit willen we doen door middel van investeringsfondsen. Dit zijn bekende en succesvolle maatregelen. • Energiecoaching en advies kan uitgebreid worden. • Het Innovatiefonds is een reeds jaren bewezen instrument vanuit EZ en lokt succesvol ondernemersinvesteringen en banen uit.

Blad 7

•

Toekomstproof ondernemerschap is een tot en met eind 2022 lopend waardevol project vanuit de coronamaatregelen in samenwerking met Ynbusiness.

Samenvattend willen we ondernemers zo goed mogelijk faciliteren met kennis, netwerk en stimuleringsmaatregelen. Zoals benoemd ervaren ondernemers, naast de gevolgen van inflatie, momenteel moeite met het vinden van geschikt personeel voor de toekomst. Hier kan de gemeente een rol spelen door sectorgericht omscholingstrajecten aan bijstandsgerechtigden aan te bieden. In het kader van het Sociaal Economisch Impulsplan voor corona hebben we dit bij wijze van experiment gedaan voor de IT-sector en met succes. Het versneld mensen aan het werk helpen in kanssectoren hoort daarom bij structuurversterkende maatregelen. Financiering van deze structuurversterkende maatregelen is nodig op: • Inzet duurzaamheids-, energiebesparings- en innovatie-advies en kennisnetwerk • Investeringsfonds innovatie inclusief uitvoeringsbudget • Investeringsfonds toekomstproof ondernemerschap inclusief uitvoeringsbudget • Sectorgerichte omscholingstrajecten organiseren Nog dit jaar zullen wij deze maatregelen verder uitwerken. Wij zullen de raad voorstellen om voor deze maatregelen een substantieel budget beschikbaar te stellen.

(3) Gesubsidieerde instellingen, contractpartners in het sociaal domein en verbonden partijen Impact en omvang De gemeente krijgt diverse signalen binnen van gesubsidieerde instellingen, contractpartners sociaal domein en verbonden partijen: 3.1 Gesubsidieerde instellingen Het gaat hierbij om instellingen die subsidie ontvangen van de gemeente om hun activiteiten te kunnen uitvoeren. Momenteel loopt de jaarlijkse cyclus van gesprekken met deze instellingen. Hier blijkt dat sommige instellingen zich zorgen maken of de huidige budgetten voor 2022 toereikend zullen zijn, en zorg over de begroting voor 2023 vanwege de onzekerheid over hoe lang de inflatie aanhoudt. Voor de maximale impact van inflatie op de gesubsidieerde instellingen is gekeken naar het actuele inflatiepercentage, de indices die door partijen worden gehanteerd, en het gemeentelijk accrespercentage voor 2023. Net als bij de overeenkomsten met regionale zorgaanbieders is het Leeuwarder deel (circa 20%) van de regionale subsidies meegenomen. Op basis van de gevoerde gesprekken met gesubsidieerde instellingen kunnen we alvast de volgende partijen uitlichten met financiële problemen:

Blad 8

•

Buurt- wijk en dorpshuizen: deze worden geconfronteerd met stijgende energielasten. Hier is nog niet duidelijk of aanstaande rijksmaatregelen voldoende zullen helpen.

3.2 Overeenkomsten binnen het sociaal domein De impact van inflatie op deze overeenkomsten wordt bepaald door de zorgcontracten, het actuele inflatiepercentage (consumentenprijs index (CPI)), de indices die in de zorg worden gehanteerd, en het gemeentelijk accrespercentage 2023. Hierbij is van belang dat de zorgcontracten voor Leeuwarden, en het Leeuwarder deel (circa 20%) van de regionale zorgcontracten worden meegenomen. Mogelijke rijksmaatregelen op dit onderwerp zijn nog niet meegenomen. Mogelijk gaat het Rijk zorgaanbieders compenseren voor gestegen energiekosten, maar de regeling en omvang hiervan is nog onbekend. Als er een regeling komt gaat dit de impact verkleinen. In gesprek met de partijen wordt nagegaan wat de impact is. Afhankelijk van de contractvoorwaarden en de eventuele mogelijkheid om die aan te passen kan dit leiden tot extra kosten voor de gemeente en een expliciet college- of raadsbesluit. 3.3 Verbonden partijen Het gaat hierbij om partijen waar we een rechtsverhouding mee hebben als gemeente. Handelen op signalen van deze partijen over inflatieproblemen is complex omdat de gemeente bij een verbonden partij vaak niet de enige partner is. Denk daarbij aan de gemeenschappelijke regelingen. Deze partijen hebben via hun dagelijks- en algemeen bestuur de begrotingen voor 2023 aangeleverd en deze zijn onderhand ook vastgesteld.

Hierdoor wordt ook de impact en stuurbaarheid langzaam zichtbaar. Bij het opmaken van de jaarstukken zal blijken of men succesvol gebruik heeft gemaakt van de rijksmaatregelen en welk probleem nog resteert. Van de verbonden partijen verdient de BV Sport specifiek aandacht. BV Sport is grootverbruiker van energie en dan met name voor de drie verwarmde zwembaden en lift hierin mee op de gezamenlijke energie-inkoop van het OVEF. Voor 2022 is nog sprake van de ‘oude’ tarieven. Echter met ingang van 2023 zullen ook voor BV Sport de energielasten stijgen. De deelnemersbijdrage 2022 voor de BV Sport wordt binnenkort vastgesteld. In het recent uitgebrachte coalitieakkoord staat een structurele uitzetting van € 450.000 en een incidentele stijging van € 250.000 in 2023. Ook voor BV Sport zal, met behulp van de gespreksleidraad de impact en nodige actie worden bepaald. Aanpak Het is nog onzeker of het Rijk steunmaatregelen gaat ontwikkelen voor andere partijen, zoals op het gebied van sport, cultuur, zorg etc., en hoe dat onze gesubsidieerde instellingen, contractpartners en verbonden partijen kan raken.

Blad 9

Maatregelen om nood te verzachten Met partijen die zich melden voeren wij al gesprekken. Voor de gesubsidieerde partijen wordt samen met partijen gekeken of het aanpassen van de activiteiten een mogelijke oplossing is om gestelde doelen te kunnen behalen. Het is duidelijk dat het steeds om individuele gevallen gaat, die niet met een universele regeling zijn af te dekken. We hechten eraan om elke partij die zich meldt op een soortgelijke manier te behandelen. Op basis van eerdere ervaringen tijdens de coronacrisis en gesprekken met zorgaanbieders en instellingen is een gespreksleidraad opgesteld. De leidraad richt zich op het bepalen of compensatie noodzakelijk is om financiële nood als gevolg van inflatie te verlichten. Deze leidraad passen we toe om alle partijen zoveel mogelijk hetzelfde te woord te kunnen staan, en om mogelijke oplossingsrichtingen in kaart te brengen. Doel daarbij is om in verband met het gemeentelijk beleid dat via deze partijen loopt vast te stellen of aanvullende financiële compensatie nodig is en te beslissen of die compensatie beschikbaar wordt gesteld. Dit geldt ook voor sportverenigingen waar de gemeente geen directe subsidierelatie mee heeft. De leidraad is als informatieve bijlage aan deze besluitvorming toegevoegd (zie bijlage 2). Langs deze voorgestelde lijn kan de ambtelijke dienst opereren en als nodig voorstellen doen aan college en/of raad.

Structuurversterkende maatregelen We willen inzetten op het versneld verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Hiermee willen we ervoor zorgen dat de partijen die gebruik maken van dit vastgoed, minder energiekosten hebben. Er zijn momenteel ministeriële regelingen voor het versneld verduurzamen van vastgoed, dat in handen van de overheid is. Dit betreft de DuMaVa regeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). We gaan gebruik maken van deze regeling. (4) Gemeentelijke bedrijfsvoering Impact, omvang en aanpak Ook de gemeente heeft door inflatie te maken met extra kosten, die niet voorzien waren voor 2022 en verder. Het gaat bijvoorbeeld om kosten voor bindende afspraken tussen de gemeente en derde partijen. Denk bijvoorbeeld aan lopende overeenkomsten, waar afspraken zijn gemaakt over prijsindices. De impact hiervan is niet altijd onontkoombaar. Op basis van dialoog en het hanteren van de gespreksleidraad is er de mogelijkheid om bij te sturen. Restantkredieten Voor de gemeentelijke restantkredieten geldt dat we minder kunnen doen met dezelfde euro. Dit vraagt om herprioritering of fasering. Waar nodig volgt hiervoor een voorstel aan college of raad. Reiskosten

Blad 10

Ook heeft de gemeente te maken met stijgende reiskosten. Om die stijgende kosten het hoofd te bieden heeft het college van B&W op 31 mei 2022 besloten de vergoeding op dienstreizen tijdelijk te verhogen. Er is besloten om dit via de jaarschijf 2022 te corrigeren. Energiekosten gebouwen De energiekosten voor de eigen gebouwen zullen in 2023 stijgen. De verwachting op grond van de huidige dagkoersen is dat dit voor 2023 € 1,8 miljoen kan bedragen. We zullen dit opnemen als tegenvaller in 2023. Het verduurzamen van de eigen gebouwen is een structuurversterkende maatregel en in dit raadsvoorstel al genoemd. Overeenkomsten binnen het fysieke domein Er zijn diverse lopende (aanbestede) overeenkomsten. We onderscheiden hierbij drie categorieën: (1) overeenkomsten die zijn gesloten voordat de sterke inflatie zijn intrede deed. (2) overeenkomsten waarbij prijscorrectie op basis van CPI is overeengekomen. Dit leidt niet automatisch tot een overschrijding, afhankelijk van de besteksvorm en de invloed van de stijging op onderdelen van het bestek. (3) overeenkomsten waar tussentijdse prijswijzigingen zijn uitgesloten. Als in die situatie blijkt dat er sprake is van excessieve prijsstijgingen, dan wordt de richtlijn van de raad van arbitrage gevolgd. Hier is de eerste 5% voor opdrachtnemer en de tweede 5% voor de opdrachtgever. Mocht de stijging meer dan 10% zijn volgt een gesprek.

Als dit leidt tot een extra bijdrage verlangt dit een expliciet college- of raadsbesluit.

Geldzorgen bij medewerkers Ook bij de eigen medewerkers zijn de nodige geldzorgen. Om hier als werkgever de helpende hand te bieden zijn een budgetcoach en vitaliteitscoach beschikbaar. Deze specialisten kunnen helpen of doorverwijzen naar de juiste instanties. Op dit moment wordt door enkele collega’s van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Conclusie De bijzondere inflatie vraagt om bijzondere tijdelijke – en structurele maatregelen. Het recent door het Rijk vastgestelde steunpakket biedt daarin de eerste richting en duidelijkheid voor inwoners. We benadrukken de onzekerheid. De impact voor de gemeente is beschreven op basis van de kennis van vandaag. Dit kan wijzigen door ontwikkelingen op de energiemarkt en door rijks- en EU-beleid. Er blijven nog vraagtekens voor andere groepen zoals ondernemers, stichtingen, kerken, gesubsidieerde instellingen en verbonden partijen. Op diverse departementen wordt nog gewerkt aan aanvullende steunmaatregelen. De opgave om alles op te lossen is te groot voor de gemeente. Daarom moeten

Blad 11

de maatregelen van het Rijk en de EU het hart van de oplossing vormen, een gemeente kan daarbij slechts in de flanken iets betekenen. Financiën De bovenstaande acties en ontwikkelingen leiden tot aanzienlijk hogere kosten waar nog geen rekening mee gehouden is in de gemeentelijke begroting en meerjarenraming. Deze extra kosten doen zich in drie vormen voor en zullen gedekt moeten worden uit de algemene reserve. De stand van de algemene reserve is zodanig dat deze extra kosten gedragen kunnen worden. Ten eerste gaat het om onontkoombare extra kosten als gevolg van de doorwerking van de hogere energielasten en overige inflatoire ontwikkelingen op de gemeentelijk huishouding zoals extra energiekosten gemeentelijke gebouwen. Voor 2022 zullen deze extra kosten verwerkt worden in de jaarrekening. Voor 2023 deze zullen wij onontkoombare extra kosten opnemen op de lijst van mee- en tegenvallers 2023. Vervolgens zijn er extra kosten als gevolg van noodzakelijke interventies om het gemeentelijk beleid dat mede wordt vormgegeven door gesubsidieerde -, verbonden, en gecontracteerde partijen (ook bedrijfsleven) te continueren. Wij doen hierop inventarisatie en voeren gesprekken. We refereren hierbij aan de gespreksleidraad. De uitkomsten hiervan kunnen leiden tot aparte raadsvoorstellen, met voorgestelde dekking uit de AR.

De kosten van het tijdelijk verruimen van de bijzondere bijstand in 2022 zijn geraamd op € 4,3 miljoen, bestaand uit: € 2,4 miljoen: vergoeding huishoudens 125-150% van bijstandsnorm € 1,3 miljoen: vergoeding studenthuishoudens met energiecontract € 0,4 miljoen: uitvoeringskosten € 0,2 miljoen: flankerend beleid, waaronder ondersteuning van derden. Wij stellen de raad voor om hiervoor een budget van € 4,3 miljoen ter beschikking te stellen. En dit voor € 250.000 te dekken uit het programma Werk en Inkomen en voor € 4,05 miljoen uit de Algemene Reserve. De kosten van het naar voren halen van € 500 van de energieregeling 2023 naar 2022 worden gedekt uit de in 2023 te ontvangen rijksbijdragen en komen dus niet ten laste van gemeentelijke middelen. De kosten van structuurversterkende maatregelen zullen wij waar mogelijk dekken uit de rijksregelingen hiervoor, zoals de DuMaVa regeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Vervolg en monitoring Met het vrijgeven van de middelen kan een aantal activiteiten worden gestart. Voor de korte termijn hebben we deze in dit voorstel benoemd, te weten het uitvoeren van rijksbeleid en daarnaast het tijdelijk verruimen van de bijzondere bijstand. We zullen via verschillende kanalen kenbaar maken dat we deze activiteiten opstarten. Inwoners die in aanmerking komen voor de regeling, worden uitgenodigd om een aanvraag in te dienen. Voor nog niet voorziene ontwikkelingen zullen wij u informeren met een inflatiebrief en/of

Blad 12

concrete voorstellen. De voorgestelde bestedingen zullen na uw vaststelling ervan op apart zichtbare plekken in de begroting worden opgenomen, zodat we de besteding ervan kunnen blijven monitoren. U wordt via de reguliere P&C-cyclus en inflatiebrieven op de hoogte gesteld van de stand van zaken en resultaten.

Blad 13

Ter besluitvorming aan de gemeenteraad Samenvattend stellen wij de raad voor: 1. Om over 2022 een eenmalige, gemeentelijke categoriale vergoeding voor ieder huishouden met een inkomen vanaf 125 tot 150% van de toepasselijke bijstandsnorm te verstrekken, en hierbij de volgende staffel te hanteren op het percentage van de toepasselijke bijstandsnorm: 125 – 130%: € 800 130 – 140%: € 500 140 – 150%: € 300 2. Om over 2022 een eenmalige, gemeentelijke categoriale vergoeding van € 1300 te verstrekken aan studenthuishoudens met een energiecontract. 3. Voor de uitvoering van 1. en 2. de beleidsregels ‘Eenmalige energietoeslag Leeuwarden 2022’ en de beleidsregels ‘Tegemoetkoming energiekosten Leeuwarden 2022 voor inkomens hoger dan 125% bijstandsnorm’ vast te stellen’. 4. Voor uitvoering van 1. en 2. een budget van € 4,3 miljoen in 2022 ter beschikking te stellen en dit voor € 250.000 te dekken uit het programma Werk en Inkomen, en voor € 4,05 miljoen uit de Algemene Reserve. 5. Om in 2022 € 500 van de energietoeslag voor 2023 te verstrekken aan de groep tot 125% van de toepasselijke bijstandsnorm, vooruitlopend op vaststelling van Beleidsregels Eenmalige energietoeslag Leeuwarden 2023. 6. De begroting 2022 dienovereenkomstig te wijzigen.

Leeuwarden, 1 november 2022,

burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester.

secretaris. Signed By: de Jong de, Eelke <eelke.dejong@leeuwarden.nl>

09/11/2022 15:57:13 CET {{Signer2}}

ID: 4faf4703-ec94-4bf1-b078-ee22b81ce5e9 Auth: Scribble

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.

Blad 14

Bijlage 1 Maatregelen van EU en het Rijk Europese Unie EU-pakket van 14 september 2022 voor het verlagen van de energieconsumptie, tijdelijk omzet- en winstgrens (cap) op € 180/MWh. En de derde maatregel is een solidariteitsbijdrage van energiebedrijven die minimaal 120% winst maken ten opzichte van het 3-jaars gemiddelde. Deze laatste maatregel wordt gebruikt ter financiering van de maatregelen in de lidstaten (EU 2022/1854, 6 oktober 2022) Rijksmaatregelen Inwoners Directe inkomenssteun •

• •

• • • • •

Energietoeslag: een vervolg op de energietoeslag voor huishoudens tot 120%. Bestaande uit € 1.300 tot een grens van 120% van het minimum. Het Kabinet geeft de gemeenten de ruimte om € 500,- hiervan al in 2022 uit te keren. Over de 120%: het Rijk hanteert niet een hard percentage, maar heeft het beschikbare budget bepaald op basis van dit percentage. Een aanvullende energietoeslag ter overbrugging van een periode van twee maal € 190,-- per huishouden, besluit van 4 oktober 2022; Prijsplafond voor energie: tot een gemiddeld verbruik betaalt een huishouden straks een basistarief. Boven dit verbruik betaalt een huishouden de marktprijs. De hoogte van deze tarieven is € 1,45 tot een jaarverbruik van 1200 m3 gas en € 0,40 tot een jaarverbruik van 2900 kWh elektriciteit. Vanaf 1 november dit jaar is al verlichting mogelijk met een tussenvariant waarbij een prijsplafond wordt gesimuleerd en termijnbedragen worden verlaagd. Bij gemiddeld gebruik van energie staat daarmee de maandelijkse energielast vast op maximaal € 241. Noodfonds: voor mensen die vanwege de stijgende energieprijzen hun energierekening niet meer kunnen betalen, dit om afsluitingen van energie te voorkomen; Belastingvoordeel voor werkenden: de arbeidskorting gaat met netto € 500 omhoog. In de eerste schijf tot € 70.000 wordt de belasting verlaagd; Stijging van het minimumloon: met 10%.

Hier is ook de AOW aan gekoppeld, deze stijgt op dezelfde manier mee. Dit geldt ook voor alle uitkeringen. Stijging van zorg- en huurtoeslag en het kind gebonden budget voor kwetsbare gezinnen Fonds voor studenten: er wordt 35 miljoen vrijgemaakt voor studenten die aantoonbaar in de problemen zijn geraakt door de hoge energiekosten.

Blad 15

Indirecte inkomenssteun •

•

Nationaal Isolatieprogramma: het kabinet wil huishoudens financieel ondersteunen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. Daarom stelt het in 2023 en 2024 in totaal 300 miljoen euro extra beschikbaar voor het Nationaal Isolatieprogramma. Dit betekent dat meer huishoudens hun woningen kunnen verduurzamen en op deze manier hun energielasten kunnen verlagen; Specifieke uitkering Aanpak Energiearmoede: vanuit het Rijk is begin 2022 een aanvullende uitkering van € 1.360.357 aan de gemeente uitgekeerd voor de aanpak van energiearmoede, en midden 2022 een aanvullende financiële bijdrage van € 1.977.294. De totale bijdrage komt hiermee op een bedrag van € 3.337.651. De projectperiode voor de totale bijdrage is vastgesteld op het jaar 2022 tot 31 december 2024.

Bedrijven/instellingen • • •

Rijkssteun in de vorm van een reservering voor het MKB van € 500 miljoen voor deze kabinetsperiode en € 600 miljoen structureel vanaf 2028 TEK-regeling (nader uit te werken en vast te stellen) Compensatie zorgbedrijven (nader uit te werken en vast te stellen)

Blad 16

Bijlage 2 Gespreksleidraad en afwegingskader inflatie-effecten gesubsidieerde instellingen, private ondernemingen en verbonden partijen Toelichting Dit document voorziet in een gespreksleidraad en afwegingskader voor het verstrekken van eventuele tegemoetkomingen aan gesubsidieerde instellingen, verbonden partijen, zorgverleners en andere (private) partijen, daar waar de rijks- of EU-maatregelen niet (volledig) voorzien. Uitgangspunt is om elke partij die zich meldt op een soortgelijke manier te behandelen. Het doel is om in verband met het gemeentelijk beleid dat via deze partijen loopt vast te stellen of aanvullende financiële compensatie nodig is en te beslissen of die compensatie beschikbaar wordt gesteld. Daarbij moeten we rekening houden met de maatschappelijke en economische effecten van de inflatie. De gemeentelijke begroting wordt jaarlijks gecorrigeerd voor inflatie. Maar anders dan in voorgaande jaren kunnen in bepaalde situaties de extreme prijsstijgingen niet worden opgevangen binnen de afgesproken kaders. De overheid en gerelateerde partijen moeten zich aanpassen aan de omstandigheden. Elk najaar ontvangt de gemeente Leeuwarden subsidieaanvragen van de grote vaste groep gesubsidieerde instellingen. Onderdeel van de verlening zijn (diverse) gesprekken over de begroting en het jaarplan/activiteitenoverzicht.

Als gevolg van de inflatie worden signalen ontvangen van verbonden partijen en melden gecontracteerde partijen en niet aan de gemeente gelieerde partijen zich. Daarnaast zijn er lopende contracten waarin de indexering voor het volgende jaar is vastgelegd. Die index verschilt per contract. Soms zijn het indices die in de branche gebruikelijk zijn zoals bij taxivervoer of wordt de CPI als index gehanteerd. Daarbij zien we dat dit niet altijd een reëel beeld geeft van de werkelijke kosten waarmee een organisatie te maken heeft. Vaak is de stijging hoger dan de inflatoir gecorrigeerde gemeentelijke begroting. Gespreksleidraad Tijdens deze gesprekken hanteren we een volgende gespreksleidraad wanneer het gesprek ook over inflatie en kostenstijging gaat. De volgende onderwerpen komen in het gesprek aan de orde: a. Onderbouwing Onderbouwing van de organisatie van het inflatieprobleem. Waaruit bestaat het: personeel, materieel. Hoe groot is de invloed van energie in het materiële deel? Hoe groot is het probleem ten opzichte van de oorspronkelijke verwachting 2022? b. Continuïteit Is de continuïteit van activiteiten - in relatie tot de gemeentelijke opdracht - van de organisatie in het geding door inflatie? Zo ja, op welke termijn treedt dit probleem op? c.

Zelf acties ondernemen Wat doet de organisatie en wat kan zij doen om de gevolgen van inflatie zoveel als mogelijk zelf op te vangen? Heeft de organisatie er alles aan gedaan om de continuïteit te waarborgen? Zo ja, waaruit blijkt dit? Hier

Blad 17

komt aan bod in hoeverre kosten terug te dringen zijn, eventueel ook minder te doen. Denk hierbij ook aan ingrijpen in openingstijden, of deels sluiting. d. Draagkracht Voor welke periode kan de organisatie de negatieve gevolgen van inflatie opvangen binnen de financiële positie? Aanspreken van reserves en liquide middelen dus. e. Verlening, transparantie en afrekening De externe organisatie is transparant over de financiële positie, de bedrijfsvoering, en communiceert wijzigingen hierin naar gemeente. Organisatie en gemeente maken afspraken over hoe eventuele compensatie plaatsvindt, en de afrekening van de verleende steun (extra inflatiecompensatie). Afwegingskader en beoordelingscriteria Als afgeleide van deze gespreksleidraad worden de volgende inhoudelijke overwegingen gehanteerd om al dan niet over te gaan tot hulp/tegemoetkomingen. a. De organisatie in kwestie geeft aan welke acties zijn ondernomen om het effect van de inflatie zoveel mogelijk te beperken. De organisatie heeft aannemelijk gemaakt dat de organisatie of instelling al het mogelijke heeft gedaan om op andere wijze aanvullende middelen te verkrijgen, zoals uit rijksmaatregelen die per direct beschikbaar zijn of met terugwerkende kracht beschikbaar komen.

De organisatie maakt daarom geen gebruik van andere door de Rijksoverheid en aanverwante organisaties, provincie, gemeente ingestelde of nog in te stellen compensatieregelingen. b. De inflatie leidt tot een significante kostenstijging (>5% meer dan de inflatiecorrectie op de gemeentebegroting) voor de uitvoering van de (gesubsidieerde) activiteiten in relatie tot de gemeentelijke opdracht. De inflatie heeft dus ook een directe relatie met de door de gemeente (gesubsidieerde) activiteiten of (gecontracteerde) dienstverlening door de derde en geen betrekking op de algemene financiële positie van de instelling. c. Het voortbestaan van de organisatie, of activiteiten in gemeentelijke opdracht is bedreigd wanneer geen (financiële) steun plaatsvindt. Er is sprake van een acuut liquiditeits- en/of een continuïteitsprobleem en onvoldoende eigen vermogen voorhanden. Het is daarbij relevant na te gaan of de gemeente 100% financier is of dat de instelling of onderneming ook meer financiers heeft. d. De organisatie of instelling draagt zoveel als verantwoord bij vanuit eigen vermogen, indien aanwezig, waarbij rekening wordt gehouden met financiële instandhouding in de toekomst. Een solvabiliteitspercentage van 25% tot 40% wordt als richtlijn gehanteerd. Indien er sprake is van een tijdelijke overbrugging zal primair de eigen reservepositie worden aangesproken. e.

De organisatie ontvangt een subsidie of andere bijdrage voor de instandhouding van een wezenlijk onderdeel van onze gemeentelijke fysieke, sociale en/of economische infrastructuur of activiteiten, waar voor de toekomst gebruik wordt gemaakt om te werken aan door de gemeente vastgestelde doelstellingen en ambities (noodzakelijkheidsvereiste). Daar waar geoordeeld wordt dat het activiteiten betreft die niet zien op de instandhouding van de noodzakelijke infrastructuur voor de gemeente, zal primair worden

Blad 18

overeengekomen welke activiteiten geen of beperkte doorgang zullen vinden. f. De (subsidie) ontvanger heeft geen mogelijkheden om het activiteitenniveau bij te stellen waarbij (gesubsidieerde) activiteiten wel doorgang kunnen vinden met een lagere intensiteit (vertraging). g. Indien het verlenen van steun een noodzakelijk gegeven is, is zulks ter beoordeling van het college van B&W of Gemeenteraad. h. Indien steun wordt verleend dan zal achteraf op basis van steekproef controle worden uitgevoerd.