CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Provinciale aanpak – Integrale suïcidepreventie in Fryslân

Besluitvorming 25 november 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Addendum Integrale Suïcidepreventie gemeente Leeuwarden8.431 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Integrale suïcidepreventie in Fryslân. Een integrale, provinciale aanpak van suïcidepreventie. Naam: Rixt Andriesse, Karien Dijk, Esther van der Valk, Laura de Jonge Datum: 08-04-2026 2 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................................. 3 1.1 Wet integrale Suïcidepreventie ................................................................................................................ 3 1.2 Gemeentelijk suïcidepreventiebeleid ....................................................................................................... 4 1.3 Samenwerking Fries netwerk ................................................................................................................... 5 1.4 Rol van de GGD ......................................................................................................................................... 6 2. Voorstel voor een Friese aanpak ....................................................................................................................... 6 2.1 Pijler 1.

Data, analyse en onderzoek ........................................................................................................ 6 2.2 Pijler 2. Publiekscampagnes en communicatie ........................................................................................ 7 2.3 Pijler 3. Deskundigheidsbevordering en training (gatekeepers) .............................................................. 8 2.4 Pijler 4. Risicogroepen en vroegtijdige signalering ................................................................................. 10 2.5 Pijler 5. Beperken van toegang tot dodelijke middelen ......................................................................... 11 2.6 Pijler 6. Netwerksamenwerking (fundament onder alle pijlers) ............................................................ 12 3. Drie varianten voor Friese samenwerking ...................................................................................................... 13 4. Financiële consequenties ................................................................................................................................ 14 5. Bijlagen ............................................................................................................................................................

15 5.1 Bijlage 1: Provinciale netwerksamenwerking ......................................................................................... 15 5.2 Bijlage 2: Huidige activiteiten GGD Fryslân ............................................................................................ 16 5.3 Bijlage 3: Modellen voor integrale suïcidepreventie .............................................................................. 17 5.4 Bijlage 4: Middelen vanuit Rijk naar Gemeente via Gemeentefonds ..................................................... 19 5.5 Bijlage 5: Voorbeeld begrotingen per variant ........................................................................................ 19 5.6 Bijlage 6: Bedragen per gemeente per pakket ....................................................................................... 21 5.7 Bijlage 7: Addendum 2026 ...................................................................................................................... 22 6. Bronnen ........................................................................................................................................................... 24 1. | Inleiding 1.1 | Wet integrale Suïcidepreventie Met de inwerkingtreding van de Wet integrale suïcidepreventie in 2026 krijgen gemeenten | de wettelijke taak om suïcidepreventie op te nemen in hun gezondheidsbeleid.

| Suïcide is een ernstig maatschappelijk probleem dat in Nederland jaarlijks ruim 1.800 levens kost, gemiddeld meer dan vijf personen per dag. | De ontwikkeling van de afgelopen jaren stemt niet positief. Het aantal suïcides per 100.000 inwoners neemt sinds 2018 niet af. Het aantal jongeren met gedachten aan zelfdoding blijft hoog sinds de flinke stijging in de lockdownperiode door corona (ongeveer 14%). Elke suïcide(poging) heeft een enorme impact op de omgeving: naar schatting worden bij elke suïcide 135 mensen in de omgeving getroffen, wat neerkomt op ongeveer 250.000 | betrokkenen per jaar. Het gaat om vrienden, klasgenoten, werkgevers, collega’s, hulpdiensten, zorgprofessionals en omstanders. De gevolgen zijn vaak emotioneel en sociaal ingrijpend. In Friesland overleden in 2024 76 mensen door suïcide, wat neerkomt op 11,5 zelfdodingen per 100.000 inwoners, hoger dan het landelijke gemiddelde van 10,3 | 1. Van deze 76 zelfdodingen was 73% man en 60% was niet in beeld bij de GGZ. Dit betekent dat een groot deel van de suïcides plaatsvindt buiten het zicht van gespecialiseerde zorg. Deze cijfers benadrukken het belang van preventie en vroegsignalering buiten | de zorgketen, in de sociale omgeving. Met de wet integrale suïcidepreventie wordt | de maatschappelijke impact van | suïcidepreventie erkend en structurele aandacht en preventieve maatregelen verplicht | .

Een effectieve aanpak van suïcidepreventie vraagt om een brede, samenhangende aanpak op lokaal, regionaal | (hierna: provinciaal) en landelijk niveau. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor beleid en uitvoering, maar effectieve suïcidepreventie kan niet door één gemeente of partij alleen worden gerealiseerd. Het vraagt om samenwerking over gemeentegrenzen heen, met partners in zorg, onderwijs, sociaal domein en maatschappelijke organisaties. De GGD ondersteunt gemeenten hierbij als kennispartner, verbinder en coördinator. Dit voorstel schetst: • | Wat implementatie van de wet betekent voor gemeenten en hoe provinciale samenwerking daaraan bijdraagt. • | Hoe gemeenten invulling kunnen geven aan suïcidepreventie langs zes pijlers gebaseerd op bewezen modellen en landelijk beleid. • | Welke rol en taken de GGD heeft en kan nemen. • | Drie varianten van een gezamenlijke Friese aanpak en de bijbehorende financiële consequenties. 1 Het internationale gemiddelde suïcidecijfer is 9,2 | WHO In Europa is het gemiddelde suïcidecijfer 10,2 Eurostat Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- | 3 0113, of via de chat op www.113.nl.

4 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. 1.2 Gemeentelijk suïcidepreventiebeleid Gemeenten worden met de wet verplicht om eigen suïcidepreventiebeleid op te nemen in de gemeentelijke nota gezondheidsbeleid. Ze zijn vrij in de lokale invulling, maar moeten daarbij gebruikmaken van landelijke kaders, kennis en bewezen werkzame elementen. De landelijke agenda suïcidepreventie benoemt hiervoor 10 bouwstenen: • Combinatie van formele en informele netwerken • Beschikbare kennis en ervaring benutten • Coördinatie organiseren (lokaal en provinciaal) • Gebruikmaken van landelijke modellen en richtlijnen • Lokale situatie en risicogroepen in kaart brengen • Domein-overstijgende samenwerking • Vroegsignalering van risicogroepen • Campagnes en taboedoorbreking • Barrières opwerpen: toegang tot middelen beperken • Veilige berichtgeving (mediarichtlijnen) stimuleren Deze aanpak richt zich specifiek op suïcidepreventie en verschilt daarmee van universele preventieactiviteiten die gericht zijn op brede mentale gezondheidsbevordering. De nadruk ligt op secundaire en geïndiceerde preventie, zoals vroegsignalering en interventies bij verhoogd risico.

Primaire preventie blijft belangrijk, maar valt buiten dit specifieke suïcidepreventiebeleid. Deze activiteiten zijn verankerd in andere domeinen, zoals jeugdgezondheidszorg, onderwijs en brede gezondheidsbevordering (bijvoorbeeld via het Gezond en Actief Leven Akkoord en het transformatieplan Mentale gezondheid & Veerkracht). Uiteraard wordt de samenhang en verbinding hiermee gezocht. Community aanpak en ketensamenwerking Een effectieve implementatie van de Wet vraagt om een integrale community-aanpak. Omdat het grootste deel van de mensen die overlijdt door suïcide niet in beeld is bij de GGZ is een brede aanpak nodig die focust op vroegsignalering, betrokkenheid van de sociale omgeving en toegankelijke ondersteuning buiten de gespecialiseerde zorg. Een community aanpak betekent dat er een netwerk van interventies en personen om inwoners heen ontstaat, waarin iedereen vanuit zijn rol helpt om signalen te herkennen, taboes te doorbreken en passende routes naar hulp te bieden. Dit vraagt om landelijke kaders en infrastructuur, provinciale coördinatie en samenwerking, lokale verankering en uitvoering, met het brede netwerk als basis (zie ook bijlage 1). 5 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd.

113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Figuur 1: GGD GHOR Nederland, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport & VNG. (2025). Voorstel effectieve kennisinfrastructuur publieke gezondheid. De provinciale samenwerking is nadrukkelijk bedoeld als versterking van de lokale uitvoeringskracht. Gemeenten behouden hun eigen regie en prioriteiten, maar door middelen, kennis en capaciteit te bundelen ontstaat een stevige infrastructuur die geen enkele gemeente individueel kan realiseren. Veel taken, zoals dataduiding, deskundigheidsbevordering, campagnes, ketenafstemming en borging van nazorg, zijn te complex of kostbaar om lokaal te organiseren. Door gezamenlijk op te trekken krijgen gemeenten meer impact voor hetzelfde geld, betere ondersteuning van inwoners en netwerkpartners en continuïteit in uitvoering. De provinciale samenwerking kan daarnaast ook alleen goed tot recht komen, bij lokale energie en activiteit; met andere woorden met gemeentelijke beleidsuitvoering. 1.3 Samenwerking Fries netwerk In Friesland wordt al langer samengewerkt aan suïcidepreventie. In 2016 startte de proeftuin Suïcidepreventie Supranet, een samenwerking tussen gemeenten, GGD Fryslân, GGZ Friesland en 113 Zelfmoordpreventie. De proeftuin liep tot 2021 en leverde waardevolle ervaringen en inzichten op.

De Supranet-pilot heeft bovendien aangetoond dat provinciale coördinatie leidt tot hogere uitvoeringskracht, betere dataduiding en continuïteit. Deze lessen worden expliciet hergebruikt als basis voor de provinciale structuur in dit voorstel. Na afloop bleef er samenwerking en aandacht voor thema bestaan, maar minder intensief en niet structureel geborgd. Het feit dat de samenwerking na de Supranet-periode niet vanzelfsprekend werd voortgezet, benadrukt het belang van provinciale coördinatie voor een duurzame aanpak. Tegelijkertijd is er energie om de samenwerking te versterken, mede dankzij de positieve ervaringen uit de pilotperiode. Op het gebied van mentale gezondheid hebben gemeenten belangrijke beleidsmatige stappen gezet, onder meer in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Hierbij ligt de focus op het versterken van mentale gezondheid en veerkracht, met de ambitie om te komen tot een meer integrale en domeinoverstijgende aanpak. Daarnaast is vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) het transformatieplan Mentale gezondheid & Veerkracht voor de regio Friesland geschreven. Binnen dit plan staat brede samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein met samenwerking tussen gemeenten, onderwijs, welzijnswerk, GGZ Friesland en de GGD Fryslân centraal.

De projecten binnen dit plan focussen zich met name op jongeren, met aandacht voor mentale gezondheid en veerkracht, maar ook suïcidepreventie krijgt expliciete aandacht.

6 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. 1.4 Rol van de GGD Met de invoering van de wet integrale suïcidepreventie, wordt suïcidepreventie een vast onderdeel van het publieke gezondheidsbeleid. De GGD heeft een stevige positie in het netwerk als uitvoerder, adviseur, kennisdrager en verbinder. Vanuit epidemiologie hebben we kennis en expertise op gebied van gezondheidsdata en duiding. GGD Fryslân heeft uitgebreide ervaring met mentale gezondheid en suïcidepreventie en voert al diverse taken uit, waaronder signalering, monitoring en duiding van data, evenals het verspreiden van kennis en best practices binnen en tussen gemeenten (zie bijlage 2). We werken landelijk samen met onder andere 113 en volgen de leergang suïcidepreventiebeleid. Daarnaast zijn onze professionals goed betrokken bij het lokale netwerk, zowel op beleid- als uitvoerend niveau. Ook heeft de GGD Fryslân binnen het transformatieplan zowel een uitvoerende als coördinerende rol, onder meer voor de preventieve opgaves voor mentaal gezond onderwijs en depressie- en suïcidepreventie. We werken nauw samen met de coalitie mentale gezondheid van de Friese Preventieaanpak. 2.

Voorstel voor een Friese aanpak Tijdens de Supranet Pilotperiode werd gewerkt volgens de bewezen effectieve 5 pijlers van het European Against Depression-model (EAAD-model). In de landelijke nota gezondheidsbeleid wordt verwezen naar het bredere Lifespan-model (zie bijlage 3) en de landelijke suïcidepreventie agenda gaat uit van bouwstenen. Op basis van deze modellen, landelijk beleid en opgebouwde ervaring en kennis adviseren wij een aanpak op zes pijlers, waarbij per pijler verschillende activiteiten op zowel lokaal als provinciaal niveau kunnen worden geïmplementeerd. Door met de hele regio volgens dezelfde structuur te werken, versterken gemeenten elkaar en ontstaat een samenhangend geheel. 2.1 Pijler 1. Data, analyse en onderzoek Suïcidaliteit is een complex vraagstuk, waarbij het aantal fatale suïcides slechts een beperkt deel van de werkelijkheid laat zien: veel meer mensen ervaren suïcidale gedachten of doen een niet-fatale poging. Omdat mensen, hun naasten en betrokken professionals zich door de regio heen bewegen, spelen risico’s en signalen zich niet binnen één gemeente af. Tegelijkertijd zijn beschikbare gegevens versnipperd geregistreerd en verspreid over meerdere domeinen, organisaties en databronnen. Op gemeentelijk niveau zijn de aantallen vaak te klein om beleidsmatig op de sturen. Ook worden veel gegevens over suïcidaliteit niet gemeentelijk geregistreerd.

Daarbij worden suïcidepogingen niet uniform vastgelegd en worden ze in de praktijk niet altijd als suïcidepoging herkend of geregistreerd, waardoor het zicht op de daadwerkelijke omvang beperkt blijft. Een provinciale bundeling van data en gezamenlijke duiding biedt een vollediger en betrouwbaarder beeld van risicogroepen, risicofactoren en achterliggende omstandigheden, aangevuld met verdiepend onderzoek naar grondoorzaken en context. Deze analyse van data en inzichten bieden richting voor gerichte beleidsontwikkeling, waar gemeenten hun lokale aanpak op kunnen vormgeven en versterken. Bovendien kan op basis van de informatie een gezamenlijke ambitie voor suïcidepreventie in Friesland worden geformuleerd, die richting geeft aan het stellen van provinciale prioriteiten en monitoring. Tijdens de proeftuin Supranet zijn positieve ervaringen opgedaan met provinciale data-analyse in samenwerking met de gemeenten. Betrokken partijen geven aan deze samenwerking graag opnieuw op te willen pakken. Dit vraagt om structurele afstemming en samenwerking op het gebied van onderzoek en data tussen onder meer GGD Fryslân, GGZ Friesland en gemeenten. 7 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl.

Gemeenten • Gebruikmaken van bestaande databronnen, zoals de GGD-monitor en gegevens van 113. • Lokale signalen ophalen en benutten via wijkteams, onderwijs en andere netwerkpartners. • Landelijke en provinciale data toepassen ter onderbouwing en versterking lokaal beleid. In samenwerking • Gezamenlijke duiding van provinciale data van en met 113, forensische geneeskunde en epidemiologie, in samenwerking met betrokken (Friese) organisaties. • Formuleren van uniforme definities en een gezamenlijke ambitie. • Structureel overleg met netwerkpartners om data te verbinden praktijkervaringen en inzichten te delen. • Uitvoeren van provinciale onderzoeksprojecten, zoals verdiepend onderzoek naar risicogroepen of (na)zorgtrajecten. Voorstel Basis samenwerking Verzamelen en duiden van data uit bestaande gegevensbronnen (gezondheidsmonitor, 113, forensische geneeskunde). Jaarlijkse bijeenkomst met netwerkpartners voor gezamenlijke duiding. Verstevigde samenwerking + Friese vertaling van het landelijke regiobeeld. + Structureel overleg met netwerkpartners. + Onderzoek naar aanvullende beschikbare data(bronnen). Intensieve samenwerking + Verdiepend kwantitatief onderzoek naar suïcidepogingen, ondersteuning voor nabestaanden, risicogroepen, dodelijke middelen en knelpunten in de (zorg)keten.

+ Het samenbrengen en duiden van bestaande gegevensbronnen met aanvullende databronnen zoals forensische data, Ambulance/SEH-dat en dokterswachtgegevens. + Onderzoek en advies over effectieve (digitale) interventies bij mentale klachten en suïcidaliteit. 2.2 Pijler 2. Publiekscampagnes en communicatie Publiekscampagnes zijn een essentieel onderdeel van effectief suïcidepreventiebeleid. Langdurige en herkenbare campagnes helpen het taboe rondom het praten over suïcide(gedachten) en mentale nood te doorbreken. Bovendien kan het ondersteunen bij het bespreekbaar maken van suïcidaliteit door naasten en andere sleutelfiguren. Daarbij vraagt communicatie om grote zorgvuldigheid: er moet steeds een evenwicht worden gevonden tussen terughoudendheid en het bespreekbaar maken van het onderwerp. Het verspreiden van kennis en het adviseren over media- en communicatierichtlijnen is daarbij onmisbaar, zodat communicatie bijdraagt aan taboedoorbreking en niet onbedoeld het risico op suïcidaliteit vergroot. Gemeenten • Lokaal inzetten op bestaande publiekscampagnes, bijvoorbeeld gericht op jongeren en mentale gezondheid (zoals de Hey, het is oké – campagne). 8 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl.

• Gebruik maken van lokale communicatiekanalen, zoals social media, huis-aan-huisbladen, schoolcommunicatie. • Gebruikmaken van kant-en-klare communicatiematerialen van onder meer 113. In samenwerking • Gezamenlijke organisatie van provinciale publieksactiviteiten, bijvoorbeeld Walk Into The Light2, Man in mind meet-up3 en de Stel de vraag campagne van 113. • Samenbrengen deskundigheid over communiceren over suïcidaliteit en ontwikkelen van een gezamenlijke, eenduidige communicatiestrategie en mediabenadering voor suïcidepreventie. • Ontwikkelen van gerichte campagnes en communicatiematerialen voor specifieke risicogroepen. • Adviseren over media- en communicatierichtlijnen, onder andere door scholing van professionals en voorlichting aan de pers over mediarichtlijnen. • Coördineren van campagneplanning en afstemming met landelijke campagnes. • Structurele communicatie binnen en over het regionale actienetwerk, via bijvoorbeeld nieuwsbrieven en sociale media. Voorstel Basis samenwerking Gemeenten voeren eigen lokale campagnes uit met gebruik van 113‑materiaal. GGD is aanjager. GGD beschikbaar voor advies en coördinatie bij regionale samenwerking tussen gemeenten bij campagnes. Vertalen van landelijke mediarichtlijnen naar Fries beleid.

Verstevigde samenwerking + Gezamenlijke provinciale campagnes en activiteiten (bijvoorbeeld Walk Into The Light, Man in Mind, Stel de vraag 113). + Bijeenkomsten organiseren en coördineren van landelijke/provinciale bewustwordingsacties. + Adviseren over (media)communicatie en taboedoorbreking. Intensieve samenwerking + Provinciale organisatie van grote campagnes. + Structurele communicatie-inzet: stakeholdersessies, nieuwsbrieven, socialmedia‑aanpak. + Ontwikkelen van gerichte campagnes en communicatiematerialen voor specifieke risicogroepen. 2.3 Pijler 3. Deskundigheidsbevordering en training (gatekeepers) Vroegsignalering van mentale nood en suïcide-intenties, gecombineerd met adequate ondersteuning, kan suïcides voorkomen. Door omstanders bewust te maken van hun preventieve rol en hen handvatten te bieden, wordt vroegsignalering versterkt. Dit kan door hen te trainen in het herkennen en omgaan met suïcidaliteit. Dit geldt zowel voor professionals en vrijwilligers binnen de zorg als daarbuiten, maar kan ook relevant zijn voor inwoners in bredere zin. Bij bepaalde risicogroepen gaat het specifiek om professionals en vrijwilligers werkzaam binnen de zorg, het onderwijs, hulpverlening, sport of welzijnswerk. Zo kunnen we een netwerk van ‘aandachtsfunctionarissen suïcidepreventie’ creëren.

Het investeren in een provinciale train-de-trainerpool 2 Een intieme wandeling door Dokkum: deelnemers vragen aandacht voor suïcide - Omrop Fryslân 3 Aftermovie Man in Mind Meetup Bolsward 2025 9 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. versterkt deze beweging: met deskundige trainers binnen Friesland, wordt een duurzaam en deskundig netwerk opgebouwd en worden kosten op de lange termijn bespaard. Verschillende beroepsgroepen werken volgens landelijke richtlijnen rond suïcidepreventie. Kennis over deze richtlijnen kan breder gedeeld worden. Daarnaast neemt kennis over effectieve preventie interventies toe. Het actief verspreiden en toepassen van deze kennis is essentieel voor het vergroten van deskundigheid binnen gemeenten en betrokken organisaties. Daarbij is aandacht voor digitale interventies én bedreigingen essentieel. Gemeenten • Organiseren van gatekeepertrainingen (locatie, deelnemers werven). • Stimuleren van vrijwilligers en professionals om deze trainingen te volgen. • Promoten van gratis vraag-maar training voor naasten/ omstanders4 • Organiseren van bijeenkomsten ten doel kennis te vergroten en te delen. In samenwerking • Provinciaal inkopen van gatekeeperstrainingen.

• Opzetten van een provinciale cyclus en structuur voor trainingen en deskundigheidsbevordering. • Gezamenlijke monitoring van effectiviteit en dekking van de trainingen. • Gezamenlijke organisatie van provinciale bijeenkomsten. • Afstemming met 113 Zelfmoordpreventie, GGZ Friesland en GGD Fryslân over kwaliteit, continuïteit en inhoud van trainingen. • Train-de-trainer pool opzetten in Friesland. Voorstel Basis samenwerking Regionale inkoop van gatekeeperstrainingen, waarvan een deel tegen gereduceerd tarief voor gemeenten. Train-de-trainer opleiding 1 groep Verstevigde samenwerking + Provinciale inkoop, organisatie en coördinatie van (gatekeepers) trainingen in samenwerking met gemeenten. Groter aantal gatekeeperstrainingen tegen gereduceerd tarief voor gemeenten. + Extra Train-de-trainer groep opleiden + Stimuleren suïcidepreventiebeleid voor personeel bij netwerkpartners. + Organisatie van provinciale deskundigheidsbevorderende bijeenkomsten. Intensieve samenwerking + Brede inzet van voorlichtingen en verdiepende trainingen binnen domeinoverstijgende netwerken b.v. voorlichtingsworkshop op het MBO + Groter aantal gereduceerde gatekeeperstrainingen. + Meer provinciale deskundigheidsbevorderende bijeenkomsten. + Aanjagen gebruik professionele richtlijnen. 4 Vraagmaar | 113 Zelfmoordpreventie 2.4 | Pijler 4.

Risicogroepen en vroegtijdige signalering Verschillende groepen hebben aantoonbaar een verhoogd risico op suïcidaliteit, zoals mannen van middelbare leeftijd, personen die zich identificeren als LHBTQ+, agrariërs, jongeren en nabestaanden van suïcide5. Voorbeelden van belangrijke risicofactoren zijn negatieve life-events (zoals baanverlies), langdurige ziekte, middelengebruik en | schuldenproblematiek | . Door interventies specifiek op deze doelgroepen af te stemmen, sluit de ondersteuning beter aan en wordt beleid effectiever. Elke risicogroep kent eigen signalen, risicofactoren en drempels om hulp te zoeken, wat vraagt om een gedifferentieerde aanpak waarin vroegsignalering en maatwerk centraal staan. Daarbij is aandacht voor ervaringsdeskundigheid en het actief benaderen van risicogroepen, bijvoorbeeld via belangenorganisaties, van groot belang. Deze pijler wordt versterkt door gerichte inzet vanuit andere pijlers. Denk aan trainingen voor beroepsgroepen die nauw met deze doelgroepen werken (zoals schuldhulpverlening of het hoger onderwijs) of campagnes die aansluiten bij de leefwereld van specifieke risicogroepen. Gemeenten • | Lokaal risicogroepen definiëren. • | Communicatie en interventies afstemmen op risicogroepen. • | Lokale partners die zich specifiek richten op risicogroepen actief betrekken zoals scholen, schuldhulp, jongerenwerk en werkgevers.

In samenwerking • | Zorgpaden in de ketenzorg inzichtelijk maken en verbeteren voor specifieke risicogroepen. | Bijvoorbeeld door middel van het creëren van routekaarten per risicogroep met aanknopingspunten voor interventies/ toeleiding naar hulp. • | Bewustwording creëren over het bestaan van deze risicogroepen in het netwerk. • | Versterken van ondersteuning voor risicogroepen zoals nabestaanden en agrariërs | in samenwerking met specialistische organisaties, zoals COC Nederland en Taboer | . • | Organiseren van een goede verbinding met lopende implementatietrajecten | zoals STORM, het verkennend gesprek en Grip Op Je Dip. • | Stimuleren van online hulpverlening voor risicogroepen. Daarnaast kunnen activiteiten in de andere pijlers zoals deskundigheidsbevordering en publiekscampagnes inzetten op verschillende doelgroepen, bijvoorbeeld door gericht te kiezen voor het trainen van | medewerkers in de schuldhulpverlening of het hoger onderwijs. 5 113 Zelfmoordpreventie. (z.d.). Factsheets en rapporten | 113 Zelfmoordpreventie. | https://www.113.nl/wat-kan-ik- doen/algemene-informatie/kennis-feiten-en-cijfers/factsheets Balt, E., Vrinzen, S., Salmi, S., Eikelenboom, M., Mérelle, S., & Expertraad psychosociale autopsie. (2025). Samen leren, minder suïcide.

https://www.113.nl/catalogus/publication/429/samen | -leren-minder-sucide-rapportage-psychosociale- autopsie-2025 Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 10 0113, of via de chat op www.113.nl. 11 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Basis samenwerking Verbinding met bestaande programma’s organiseren. Organiseren van een jaarlijkse bijeenkomst gericht op een specifieke risicogroep. Verstevigde samenwerking + Ontwikkelen (keten)zorgpad voor 1 bekende risicodoelgroep, in kaart brengen toeleiding naar zorg en het hulpaanbod en eventuele hiaten identificeren. + Gerichte acties in de aanpak om risicogroepen te bereiken, met aandacht voor participatie van risicogroepen en/of belangenorganisaties. Intensieve samenwerking + Keten(zorg) paden ontwikkelen voor meerdere doelgroepen. 2.5 Pijler 5. Beperken van toegang tot dodelijke middelen Het in kaart brengen van dodelijke middelen en locaties en het beperken van de toegang daartoe is een bewezen effectieve maatregel om de kans op een fatale suïcidepoging te verkleinen.

Hoewel fysieke risicolocaties zoals spoorwegovergangen en bruggen aandacht vragen, vindt het merendeel van de suïcides in en om huis plaats. Dit betekent dat inspanningen op deze pijler vooral gericht zijn op monitoring en het beperken van risico’s bij medicatie en andere middelen, terwijl de grootste preventieve winst ligt bij andere pijlers, zoals vroegsignalering en het bereiken van risicogroepen. Daarnaast blijft het van belang om op landelijk niveau aandacht te vragen voor verdiepend onderzoek, bijvoorbeeld naar de online toegang tot dodelijke middelen en effectieve interventies. Een ander belangrijk onderdeel is het verbeteren van de nazorg voor mensen die eerder een suïcidepoging hebben gedaan. Onderzoek uit de Supranet-periode laat zien dat er verschillende knelpunten zijn in Friese ziekenhuizen, zoals een gebrek aan vervolgacties na een poging en terughoudendheid of onbegrip bij SEH-personeel. Goede nazorg verkleint het risico op een nieuwe, mogelijk fatale poging. Ook ondersteuning voor nabestaanden van zelfdoding is van groot belang, omdat zij een verhoogd risico op suïcide hebben. In Friesland bestaat hiervoor het programma Verlies door Zelfdoding (VDZ), dat een (in Nederland) uniek aanbod biedt voor nabestaanden (zie ook bijlage 2). Gemeenten • Anticiperen op lokale risico’s, zoals gebouwveiligheid, bruggen en medicatiebeleid.

• Afspraken maken met lokale partners waaronder huisartsen, medicijn-verstrekkers (zoals apotheken) en gebouwbeheerders. In samenwerking • Structurele afstemming met bovengemeentelijke organisaties, zoals ProRail/NS, ziekenhuizen, GGZ Friesland en de Provincie Fryslân. • Provinciale risicoanalyse van risicovolle locaties en het maken van plannen voor deze locaties. • Aansluiten bij landelijke richtlijnen en bestaande veiligheidsmaatregelen. • Adviseren over en werken aan het verbeteren van de (keten)zorg na een suïcidepoging door gesprekken met betrokken zorg/ netwerkpartners. • Onderzoeken en ontwikkelen van goede nazorg voor nabestaanden na een suïcide. 12 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Voorstel Basis samenwerking Afstemming met regionale partners zoals ProRail, ziekenhuizen, vastgoed, apotheken Aansluiten bij landelijke richtlijnen Verbeteren nazorg nabestaanden Onderzoek naar borging interventie Verlies Door Zelfdoding Verstevigde samenwerking + Kwalitatief onderzoek naar knelpunten in de (keten)zorg na een suïcidepoging.

+ Onderzoek en verbetering van interventie Verlies Door Zelfdoding + Verbeteren nazorg nabestaanden en andere betrokkenen, handreiking lokale nazorg bij een suïcide ontwikkelen. + Psychosociale Autopsie6 inzet stimuleren Intensieve samenwerking + Risicoanalyse fysieke risicolocaties + Programma voor het verbeteren knelpunten in de (keten)zorg bij een suïcidepoging in samenwerking met netwerkpartners (verkennen SUMONA-methodiek7) + Handreiking lokale nazorg bij een suïcide ontwikkelen en implementeren 2.6 Pijler 6. Netwerksamenwerking (fundament onder alle pijlers) Effectieve suïcidepreventie vraagt om provinciale, domeinoverstijgende samenwerking tussen gemeenten in samenhang met provinciaal en landelijk beleid. Suïcidepreventie raakt het sociaal domein, onderwijs, zorg, veiligheid en maatschappelijke organisaties. Gemeenten kunnen alleen effectief beleid voeren als deze verschillende domeinen en organisaties structureel en in samenhang met elkaar werken. Een provinciale netwerkstructuur vormt een essentiële randvoorwaarde voor een duurzame community‑aanpak. Met de pijler Netwerksamenwerking als fundament, kunnen de overige vijf pijlers van de aanpak effectief vorm worden gegeven en versterkt.

De provinciale aanpak is nadrukkelijk bedoeld als versterking van de lokale uitvoeringskracht: gemeenten behouden hun eigen prioriteiten en regie, terwijl de provinciale samenwerking hen ondersteunt met kennis, structuur en verbinding tussen domeinen en partners. Binnen de provinciale structuur blijven gemeenten invloed houden op de ontwikkeling van suïcidepreventie. Jaarlijkse netwerkbijeenkomsten bieden ruimte om de aanpak gezamenlijk te evalueren, nieuwe prioriteiten te bepalen en waar nodig specifieke accenten te leggen, bijvoorbeeld op een bepaalde pijler of op een specifieke risicogroep. Om deze betrokkenheid structureel te borgen, is het belangrijk dat elke gemeente een vaste contactpersoon suïcidepreventie heeft die aangesloten blijft bij het netwerk en tijdig wordt geïnformeerd over relevante ontwikkelingen. 6 De Psychosociale Autopsie is een onderzoek waar nabestaanden aan kunnen deelnemen. Via vragenlijsten en interviews worden signalen en omstandigheden in de periode voorafgaand aan een zelfdoding in kaart gebracht. Dit levert waardevolle inzichten op voor betere signalering en zorg, met als doel suïcides te voorkomen.

Psychosociale autopsie werpt nieuw licht op zelfdoding: inzichten voor betere preventie | 113 Zelfmoordpreventie 7 Sumona - Suïcidepreventie, monitoring en nazorg 13 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Bij het opzetten van het netwerk worden duidelijke samenwerkingsafspraken gemaakt, onder andere over de samenstelling van de kerngroep, de structuur van de samenwerking (bijvoorbeeld een stuurgroep, klankbordgroep en/of thematische werkgroepen) en over besluitvorming en governance. Hiermee ontstaat een helder en gedragen organisatiemodel dat continuïteit, transparantie en gezamenlijk eigenaarschap bevordert. Gemeenten • Bijeenbrengen van lokaal partners, zoals wijkteams, scholen en sociaal werk. • Maken van samenwerkingsafspraken over signalering, doorverwijzing, nazorg en aansluiting op de provinciale samenwerking. • Bepalen van lokale speerpunten op basis van de lokale context. In samenwerking • Organiseren en borgen van een vaste netwerkstructuur over gemeentegrenzen heen, met onder andere GGZ Friesland, crisisdienst, ziekenhuizen en ProRail (via het actienetwerk Suïcidepreventie). • Samen werken aan de verschillende pijlers van de suïcidepreventie-aanpak.

• Periodieke afstemming en bijstellen van de aanpak op basis van ontwikkelingen en evaluaties. • Organiseren van netwerkactiviteiten en bevorderen van kennisdeling tussen gemeenten, provinciaal en landelijk. • Behouden van overzicht en verbinden van lokale, provinciale en landelijke initiatieven. De inhoud van pijler 6 is in alle pakketten hetzelfde; alleen de intensiteit en mate van coördinatie verschillen. Alle drie pakketten Provinciale coördinator Project- en secretariële ondersteuning actienetwerk Inzet epidemioloog op extra onderzoekstaken Netwerkbijeenkomsten en communicatie voor delen informatie en kennis 3. Drie varianten voor Friese samenwerking Wanneer alle Friese gemeenten hun lokale suïcidepreventie-aanpak vormgeven langs de bovenstaande zes pijlers, ontstaan een stevig fundament voor een gezamenlijke Friese aanpak. Dat vormt het uitgangspunt voor dit voorstel. We onderscheiden daarbij drie varianten van samenwerking: pakket 1: basis samenwerking, pakket 2: verstevigde samenwerking en pakket 3: intensieve samenwerking. Alle varianten bouwen voort op dezelfde inhoud; het verschil zit in de intensiteit en schaal van uitvoering. In alle varianten vormt een vaste kerngroep van kernpartijen (onder andere gemeenten, GGD en GGZ) de basis voor de samenwerking en gezamenlijke besluitvorming.

Een uitgebreide toelichting staat in de tekst per pijler hierboven en in de begroting in bijlage 5. De gezamenlijke aanpak kan in alle pakketten gefaseerd worden opgebouwd. Zo kan worden gestart met één specifieke risicogroep, waarna in vervolgfases interventies worden toegevoegd die zich richten op andere doelgroepen. Daarnaast kan fasering plaatsvinden in de intensiteit per pijler. In het ene jaar kan bijvoorbeeld meer nadruk liggen op publiekscampagnes en taboedoorbreking, terwijl in een volgende fase de inzet op risicogroepen of ketensamenwerking wordt versterkt. Tussentijds bijsturen op basis van urgentie, beschikbare data en ervaringen uit de praktijk blijft dan mogelijk. 4. | Financiële consequenties Voor de uitvoering van de Wet integrale suïcidepreventie stelt het Rijk €10 miljoen beschikbaar via de algemene uitkering van het gemeentefonds, zonder oormerk | . In septembercirculaire 2025 is de verdeelsleutel bekend gemaakt, de bedragen die de Friese gemeenten ontvangen voor de uitvoering van deze wet staan in bijlage | 6. Door provinciaal samen te werken, kunnen middelen efficiënter worden ingezet. Dit voorkomt grote verschillen tussen gemeenten, versterkt de | provinciale samenwerking, en ondersteunt netwerkorganisaties die | provinciaal werken.

Door gezamenlijk af te stemmen kunnen kennis, data en interventies worden gedeeld, wat de impact van de beschikbare middelen vergroot. Op dit moment zijn de financiële consequenties lastig concreet te maken omdat er onzekere factoren zijn. | De uitwerking van het transformatieplan Mentale Gezondheid | is nog in ontwikkeling. Hoewel het transformatieplan met name gericht is op brede mentale gezondheidsbevordering, is er overlap met suïcidepreventie | 8 9 . Uitkomsten van de verdere uitwerking van het transformatieplan kunnen mogelijk invloed hebben op dit voorstel. Daarom worden op dit moment drie pakketten van samenwerking met een bandbreedte in kosten voorgelegd. Gemeenten besluiten | collectief voor 1 pakket. Een provinciaal kernteam werkt dit vervolgens uit in een meerjarenplan met jaarlijkse keuzes over intensiteit, tempo en activiteiten. Deze werkwijze biedt flexibiliteit om bij te sturen op basis van nieuwe inzichten en ontwikkelingen in beleid, praktijk en financiële kaders.

• | Pakket ‘Basis samenwerking’ = 90.000 - 110.000 euro per jaar(ongeveer 30-35% van het totaalbedrag van €320.826) • | Pakket ‘Verstevigde samenwerking’ = 140.000 - 180.000 euro per jaar (ongeveer 45-55% van het totaalbedrag van €320.826) • | Pakket ‘Intensieve samenwerking’ = 190.000 - 230.000 euro per jaar (ongeveer 60-70% van het totaalbedrag van €320.826) Voor een globale begroting per pakket zie bijlage 5 en 6, waarbij rekening is gehouden met een bedrag in het midden van de bandbreedtes (100.000 euro voor pakket 1, 160.000 euro voor pakket 2 en 210.000 euro voor pakket 3). Afhankelijk van inhoudelijke keuzes kunnen de financiële consequenties anders uitvallen. Addendum 2026 Omdat besluitvorming over de provinciale aanpak pas in juni van 2026 plaatsvindt, is het niet mogelijk om de volledige aanpak in 2026 te implementeren. In bijlage 7 is daarom een addendum opgenomen met een uitgewerkte begroting voor de periode van juni tot en met december 2026. Hiervoor worden 50% van de 8 In het Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht zijn middelen gereserveerd voor de implementatie van een Supranet Community voor drie gemeenten. Wanneer er draagvlak is onder alle Friese gemeenten kan een voorstel voorgelegd worden aan de stuurgroep Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht voor het aanpassen van de KPI.

Deze aanpassing is gericht op het inzetten van de gereserveerde middelen voor het implementeren van een provinciale aanpak suïcidepreventie voor alle Friese gemeenten. 9 Er zijn meer elementen uit het transformatieplan die een rol (kunnen) spelen in de aanpak van suïcidepreventie, zoals de laagdrempelige steunpunten en de implementatie van STORM. De ontwikkelingen rondom deze initiatieven worden gevolgd en zo mogelijk wordt verbinding gezocht. Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 14 0113, of via de chat op www.113.nl. 15 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. jaarlijkse kosten gehanteerd. Het addendum beschrijft welke onderdelen van de provinciale aanpak in 2026 wel kunnen worden gestart. Dit biedt gemeenten duidelijkheid over de inzet in het eerste jaar en zorgt voor een zorgvuldige opbouw van de samenwerking. 5.

Bijlagen 5.1 Bijlage 1: Provinciale netwerksamenwerking Suïcidaliteit omvat gedachten, plannen en handelingen gericht op zelfdoding en ontstaat door een complexe wisselwerking van genetische kwetsbaarheid, psychische problematiek, sociale en culturele factoren, en ingrijpende levensgebeurtenissen (zoals trauma, verlies, eenzaamheid, financiële of relationele problemen. De opstapeling van problemen kan leiden tot bewustzijnsvernauwing, waarin iemand geen alternatieven meer ziet. Daarbij is belangrijk dat suïcidaliteit zich niet lineair ontwikkelt, maar in intensiteit en aard kan schommelen. De complexiteit van suïcidaliteit maakt dat een samenhangende aanpak met meerdere interventies effectiever is dan losse maatregelen. Het ‘Zwitserse-kaasmodel’ laat zien dat geen enkele interventie volledig effectief is, maar dat een combinatie van interventies op verschillende niveaus het risico kan verkleinen dat iemand door de ‘gaten’ heen glipt. Een integrale aanpak van suïcidepreventie vraagt om inzet op universeel, selectief en geïndiceerd niveau. Hiervoor is samenwerking essentieel, aansluitend op de huidige provinciale verbindingen binnen mentale gezondheid. Risicogroepen (met name jongeren) bewegen zich immers over gemeentegrenzen heen.

Belangrijke netwerkpartners zoals GGZ-instellingen, ProRail, ziekenhuizen, onderwijsinstellingen, verslavingszorg, huisartsenposten werken provinciaal. Een effectieve aanpak vraagt daarom om gecoördineerde maatregelen op lokaal, provinciaal en landelijk niveau, zodat de complexiteit van suïcidaliteit gezamenlijk kan worden doorgrond en een zo effectief mogelijk pakket aan interventies kan worden ingezet. Figuur 2: 113 Zelfmoordpreventie. (2024). Zwitserse kaas-model. https://www.113.nl/sites/default/files/113/informatiemateriaal_2024/20240827_IS_gemeentelijke_suicidepreventie%20% 281%29.pdf

16 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. 5.2 Bijlage 2: Huidige activiteiten GGD Fryslân De GGD voert verschillende preventieve programma’s uit, zoals gatekeeperstrainingen, STORM, Gezonde School, JGZ‑programma’s en bredere activiteiten gericht op mentale gezondheidsbevordering. Ook adviseert de GGD de gemeenten beleidsmatig en ondersteunt zij bij lokale en provinciale samenwerking. GGD Fryslân voert vanuit haar bestaande taken diverse activiteiten uit op het gebied van suïcidepreventie gebruik makend van de ervaringen van de proeftuin Supranet (2016-2021). Het opgezette overleg met landelijke partners zoals 113 Zelfmoordpreventie en ProRail heeft een structureel karakter gekregen, net als de afstemming met GGZ Friesland over dit thema. De GGD brengt de verschillende partijen bijeen. Het onderwijs en kinderopvang kan rekenen op ondersteuning vanuit de Jeugdgezondheidszorg wanneer een suïcide plaatsvindt binnen de schoolgemeenschap of directe omgeving. Bij een gebeurtenis met grote maatschappelijke impact, kan de GGD op verzoek van de gemeente aanvullend Psychosociale Hulpverlening inzetten.

De afdeling epidemiologie monitort de provinciale data over mentale gezondheid, suïcide en suïcidegedachten. Deze cijfers worden in samenwerking met de forensisch arts geduid. Voor nabestaanden van suïcide bestaat er een specifiek nazorgaanbod via Verlies door Zelfdoding (VDZ), een samenwerking tussen Stichting Nabestaanden na Zelfdoding Friesland, Slachtofferhulp Nederland, GGD Fryslân en GGZ Friesland. Het Friese aanbod van nazorg aan nabestaanden bij een suïcide is van grote waarde en uniek in Nederland. De zorg werkt preventief omdat het zich richt op nabestaanden die vaak niet vanzelf in contact komen voor hulpverlening bij de complexe rouw die ontstaat bij een suïcide. Nabestaanden kennen door deze complexe rouw een verhoogd risico en hebben op psychische problemen of suïcidaliteit. De afdeling Forensische Geneeskunde van de GGD verstrekt na een suïcide een folder aan de huisarts van de overledene10. De huisarts informeert de nabestaanden over het nazorgaanbod. Dit aanbod bestaat uit vier kosteloze gesprekken met een speciaal opgeleide sociaalpsychiatrisch verpleegkundige binnen het samenwerkingsverband van GGD en GGZ (Verlies door zelfdoding). Tot op heden is het aanbod van Verlies door Zelfdoding niet financieel geborgd. Dit voorstel voor provinciale samenwerking biedt een kans om dit unieke aanbod te borgen met structurele financiering.

10 https://www.ggzfriesland.nl/zorg/folders/voor-familie-en-naasten/ondersteuning-bieden-aan-iemand-die-denkt-aan- zelfdoding 5.3 | Bijlage 3: Modellen voor integrale suïcidepreventie Verschillende modellen ondersteunen een integrale aanpak. Het European Alliance Against Depression-model (EAAD-model, beter bekend als Supranet Community aanpak) is een internationaal bewezen effectief model voor succesvolle suïcidepreventie11. Het model beschrijft inzet op 5 onderdelen die elkaar versterken: Het beperken van toegang tot dodelijke middelen, publiekscampagnes om het taboe op zelfdoding te doorbreken, gatekeepers trainen in het bespreekbaar maken van zelfdoding, risicogroepen vro | eg signaleren en actief benaderen en netwerkbrede samenwerking als vangnet. Figuur 3: 113 Zelfmoordpreventie. Visuele weergave EAAD | -model. https://www.113.nl/wat-kan-ik- doen/gemeenten/veelgestelde-vragen In Australië zijn er goede ervaringen met het LifeSpan‑model12. De ambitie van het LifeSpan model is het opbouwen van een gemeenschap door nieuwe en bestaande interventies met elkaar te verbinden en te coördineren. Beide modellen versterken elkaar en bieden een fundament voor | provinciale en lokale implementatie van de wet integrale suïcidepreventie. 11 EAAD E.V. (2025, 6 november). United Against Depression and Suicide. | https://www.eaad.net/ 12 Black Dog Institute. (2025, 20 oktober).

LifeSpan Trials. | https://www.blackdoginstitute.org.au/research | -centres/lifespan- trials/ Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 17 0113, of via de chat op www.113.nl. 18 GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800- 0113, of via de chat op www.113.nl. Figuur 4: Balt et al. (2025). Het LifeSpan-model voor Suïcidepreventie.

https://www.113.nl/catalogus/publication/429/samen-leren-minder-sucide-rapportage-psychosociale-autopsie-2025 De pijlers voor de provinciale aanpak die we hebben beschreven in dit voorstel zijn gebaseerd op beide modellen: Pijlers Provinciale aanpak EAAD model Lifespan model Pijler 1: Data, analyse en onderzoek x Datagedreven besluitvorming als basis voor alle andere onderdelen Pijler 2: Publiekscampagnes en communicatie Pijler 2: publiekscampagnes Bewustwording vergroten in de samenleving Verantwoorde (sociale media) berichtgeving Betrokkenheid van de gemeenschap Pijler 3: Deskundigheidsbevordering en training (gatekeepers) Pijler 3: gatekeeperstraining Trainen van de gemeenschap Bevorderen van mentale gezondheid van scholen Deskundigheidsbevordering beroepsgroep Pijler 4. Risicogroepen en vroegtijdige signalering Pijler 4: risicogroepen Effectieve behandeling van suïcidaliteit Versterken eerstelijnszorg Verbeteren vaardigheden ‘first responders’ Ervaringsdeskundigheid op elk niveau Cultuursensitief beleid en inclusie Pijler 5. Beperken van toegang tot dodelijke middelen Pijler 1: Beperken van toegang tot dodelijke middelen Toegang tot middelen beperken Nazorg na een suïcidepoging Pijler 6. Netwerksamenwerking Pijler 5: Netwerkbrede samenwerking Een lokaal en regionaal netwerk voor mensen met suïcidaliteit Lokaal eigenaarschap en aanpassing

5.4 | Bijlage 4: Middelen vanuit Rijk naar Gemeente via Gemeentefonds Op basis van de landelijke septembercirculaire 2025 zijn hieronder de bedragen weergegeven die de Friese gemeenten ontvangen voor de uitvoering van deze wet. Bedrag Gemeente Achtkarspelen | € 11.657 Ameland | €1551 Dantumadiel | € 7.875 De Fryske Marren | €23.409 Harlingen | €7936 Heerenveen | €26.065 Leeuwarden | € 76.792 Noardeast-Fryslân | € 19.480 Ooststellingwerf | € 11.101 Opsterland | € 12.487 Schiermonnikoog | €400 Smallingerland | € 29.897 Súdwest-Fryslân | € 43.067 Terschelling | €2292 Tytsjerksteradiel | € 13.992 Vlieland | €563 Waadhoeke | € 20.099 Weststellingwerf | € 12.163 Totaal | € 320.826 Tabel 1: Bedragen wet integrale suïcidepreventie per gemeente 5.5 | Bijlage 5: Voorbeeld begrotingen per variant Hieronder is een voorbeeldbegroting per pakket uitgewerkt. Daarbij is rekening gehouden met het bedrag in het midden van de bandbreedtes zoals beschreven in Hoofdstuk 4. Bedragen ter indicatie, aantallen fictief als voorbeeld. Pijler | Begroting 1: Basis | Begroting 2: Verstevigde | Begroting 3: Intensieve samenwerking (€ | samenwerking (€ 160.000) | samenwerking (€ 210.000) 100.000) 1.

Data en | € 7.000 | € 10.000 | € 20.000 onderzoek | - Duiding beschikbare | - Verzamelen en duiden | - Verzamelen en duiden data | beschikbare data | beschikbare data, - Jaarlijkse bijeenkomst | - Structureel overleg met | uitbreiding databronnen met netwerkpartners | netwerkpartners | - Structureel overleg met - Onderzoek naar | netwerkpartners beschikbare data | - Onderzoek naar beschikbare data - Verdiepend onderzoek Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 19 0113, of via de chat op www.113.nl. 2. | € 4.000 | € 17.000 | € 25.000 Publiekscampagne | - Provinciale campagnes | - Provinciale campagnes | - Provinciale campagnes en communicatie | aanjagen | - Bijeenkomsten | - Bijeenkomsten - Opstellen | organiseren en coördineren | organiseren en coördineren communicatierichtlijnen | landelijke campagnes | landelijke campagnes - Opstellen | - Opstellen communicatierichtlijnen en | communicatierichtlijnen en aanjagen | -strategie - Structurele communicatie inzet 3.

| € 20.000 | € 30.000 | € 43.000 Deskundigheidbev | - 12 gatekeepers- | - 20 gatekeeperstrainingen | - 30 gatekeeperstrainingen ordering | trainingen in de provincie, | inkopen en organiseren | inkopen en organiseren zoveel mogelijk regionaal | samen met gemeenten (1 | samen met gemeenten georganiseerd 13 | per gemeente en 2 | - 3 tot 4 - Train-de-trainer | doelgroepgericht)14 | inspiratiebijeenkomsten opleiding 1 groep | - 1 tot 2 | - Train-de-trainer opleiding inspiratiebijeenkomsten | 2 groepen - Train-de-trainer opleiding | - Aanjagen gebruik van 1 groep | professionele richtlijnen 4. Risicogroepen | € 4.000 | € 18.000 | € 22.000 en vroegtijdige | - 1 bijeenkomst gericht op | - Aanpak specifieke | - Aanpak meerdere signalering | een specifieke risicogroep | doelgroepen incl. | specifieke doelgroepen incl. participatie | participatie risicogroep/belangenorgani | risicogroep/belangenorgani satie | satie - (keten)zorgpad | - (keten)zorgpad ontwikkelen voor 1 | ontwikkelen voor 3 doelgroep | doelgroepen 5.

Beperken | € 18.000 | € 25.000 | € 30.000 toegang tot | - Verbeteren nazorg | - Verbeteren nazorg | - Verbeteren nazorg dodelijke middelen | nabestaanden | nabestaanden en andere | nabestaanden en andere - Onderzoek naar borging | betrokkenen | betrokkenen Verlies door Zelfdoding | - Onderzoek en verbetering | - Borging VDZ door (VDZ) | van VDZ | structurele organisatie - Psychosociale Autopsie | - Psychosociale Autopsie inzet stimuleren | inzet stimuleren - Handreiking lokale nazorg | - Handreiking lokale nazorg bij een suïcide ontwikkelen | bij een suïcide ontwikkelen - Onderzoek naar | en implementeren verbeteren van ketenzorg | - Ketenzorg verbeteren na na suïcidepoging | suïcidepoging - Risicoanalyse fysieke risico-locaties 13 12 gatekeeperstrainingen verdeeld over de regio waarbij gemeenten logisch gebundeld kunnen worden, bijvoorbeeld de Waddeneilanden en/of gemeenten die veel samenwerken. 14 Wanneer gemeenten meer gatekeeperstrainingen wil inkopen, kan dat (in | alle pakketten) ook regionaal worden ingekocht en gecoördineerd. De kosten van de extra gatekeeperstrainingen worden dan zelf door de gemeente gedragen. Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 20 0113, of via de chat op www.113.nl. 6.

| € 47.000 | € 60.000 | € 70.000 Netwerksamenwer | - Loonkosten coördinatie | - Loonkosten coördinatie | - Loonkosten coördinatie king | GGD/ voorzitter | GGD/ voorzitter kerngroep | door GGD/ voorzitter kerngroep | - Ondersteuner | kerngroep - Ondersteuner | actienetwerk | - Ondersteuner actienetwerk | - Secretariële ondersteuner | actienetwerk - Secretariële | - Inzet epidemioloog op | - Secretariële ondersteuner ondersteuner | extra onderzoekstaken | - Inzet epidemioloog op - Organisatiekosten | - Organisatiekosten | extra onderzoekstaken kerngroep | kerngroep en | - Organisatiekosten - Communicatie opzetten | netwerkbijeenkomsten | kerngroep en voor delen van kennis en | - Communicatie opzetten | netwerkbijeenkomsten informatie | voor delen van kennis en | intensief informatie | - Communicatie opzetten voor delen van kennis en informatie Totaal | € 100.000 | € 160.000 | € 210.000 Tabel 2: Overzicht begrotingen per pakket 5.6 | Bijlage 6: Bedragen per gemeente per pakket In de tabel hieronder | staat het bedrag per gemeente | op basis van de voorbeeldbegroting zoals beschreven in bijlage 5.

Gemeente | Bedrag | Bijdrage pakket 1 | Bijdrage pakket 2 | Bijdrage pakket | 3 Achtkarspelen | € 11.657 | € 3.633,43 | € 5.813 | € 7.630 Ameland | € 1.551 | € 483,44 | € 773 | € 1.015 Dantumadiel | € 7.875 | € 2.454,60 | € 3.927 | € 5.154 De Fryske Marren | € 23.409 | € 7.296,48 | € 11.674 | € 15.322 Harlingen | € 7.936 | € 2.473,61 | € 3.957 | € 5.194 Heerenveen | € 26.065 | € 8.124,34 | € 12.998 | € 17.061 Leeuwarden | € 76.792 | € 23.935,72 | € 38.297 | € 50.265 Noardeast-Fryslân | € 19.480 | € 6.071,83 | € 9.714 | € 12.750 Ooststellingwerf | € 11.101 | € 3.460,13 | € 5.536 | € 7.266 Opsterland | € 12.487 | € 3.892,14 | € 6.227 | € 8.173 Schiermonnikoog | € 400 | € 124,68 | € 199 | € 261 Smallingerland | € 29.897 | € 9.318,76 | € 14.910 | € 19.569 Súdwest-Fryslân | € 43.067 | € 13.423,79 | € 21.478 | € 28.189 Terschelling | € 2.292 | € 714,41 | € 1.143 | € 1.500 Tytsjerksteradiel | € 13.992 | € 4.361,24 | € 6.977 | € 9.158 Vlieland | € 563 | € 175,48 | € 280 | € 368 Waadhoeke | € 20.099 | € 6.264,77 | € 10.023 | € 13.156 Weststellingwerf | € 12.163 | € 3.791,15 | € 6.065 | € 7.961 Totaal | € 320.826 | €100.000 | €160.000 | €210.000 Tabel 3: Indicatieve kosten per gemeente per pakket Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd.

GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 21 0113, of via de chat op www.113.nl. 5.7 | Bijlage 7: Addendum 2026 De besluitvorming over het voorstel suïcidepreventie vindt plaats in juni 2026. In de periode van juni tot en met december 2026 is er vervolgens tijd om de provinciale aanpak op te bouwen en de eerste activiteiten te starten. Het is in deze fase niet haalbaar om de volledige aanpak al uit te voeren. Daarom wordt voorgesteld om in 2026 in te zetten op de volgende onderdelen: Opbouw van de provinciale structuur • | Vorming van het provinciale actienetwerk suïcidepreventie, inclusief het samenstellen van een kernteam, het vastleggen van rollen en taken, en het maken van governance- en samenwerkingsafspraken. • | Inrichten van een overlegstructuur tussen het kernteam, gemeenten en ketenpartners. • | Opzetten van een structurele communicatielijn richting gemeenten over voortgang en besluitvorming. Start van uitvoering en ondersteunende activiteiten • | Organiseren van een kick-off bijeenkomst voor gemeenten en ketenpartners om de samenwerking te starten. • | Organiseren van een mini-conferentie voor gemeenteambtenaren, gericht op planvorming en prioritering. • | Eerste opzet voor provinciale dataduiding in samenwerking met partners, inclusief het delen van het Regiobeeld Friesland.

• | Opzetten van de organisatiestructuur voor gatekeeperstrainingen en het plannen van de eerste trainingen. Nazorg, campagnes en publieke bewustwording • | Start van de oriëntatie op verbetering van de nazorg voor nabestaanden. • | Eerste verkenning naar borging van het nazorgprogramma Verlies door Zelfdoding (VDZ). • | Coördinatie en advisering rond de organisatie van Walk Into Light in gemeenten die hierin willen participeren. • | Eerste opzet van een Friese campagne voor professionals om deelname aan de VraagMaar-training te stimuleren. • | Opstellen van een eerste concept van Friese communicatierichtlijnen voor suïcidepreventie. Kosten In 2026 wordt voorgesteld om 50% van de jaarlijkse kosten te hanteren die vanaf 2027 gelden. Het gaat dan om een totaalbedrag van €160.413. Dit leidt tot de volgende bandbreedtes per pakket: • | Pakket ‘Basis samenwerking’ = 45.000 - 55.000 euro in 2026. • | Pakket ‘Verstevigde samenwerking’ = 70.000 - 90.000 euro in 2026. • | Pakket ‘Intensieve samenwerking’ = 95.000 - 115.000 euro in 2026. Gemeente | Bedrag | Bijdrage pakket 1 | Bijdrage pakket 2 | Bijdrage pakket 3 2026 | 2026 | 2026 Achtkarspelen | € 5.828,50 | € 1.816,72 | € 2.906,50 | € 3.815 Ameland | € 775,50 | € 241,72 | € 386,50 | € 507,50 Dantumadiel | € 3.937,50 | € 1.227,30 | € 1.963,50 | € 2.577 Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd.

GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 22 0113, of via de chat op www.113.nl. De Fryske Marren | € 11.704,50 | € 3.648,24 | € 5.837 | € 7.661 Harlingen | € 3.968 | € 1.236,80 | € 1.978,50 | € 2.597 Heerenveen | € 13.032,50 | € 4.062,17 | € 6.499 | € 8.530,50 Leeuwarden | € 38.396 | € 11.967,86 | € 19.148,50 | € 25.132,50 Noardeast-Fryslân | € 9.740 | € 3.035,92 | € 4.857 | € 6.375 Ooststellingwerf | € 5.550,50 | € 1.730,06 | € 2.768 | € 3.633 Opsterland | € 6.243,50 | € 1.946,07 | € 3.113,50 | € 4.086,50 Schiermonnikoog | € 200 | € 62,34 | € 99,50 | € 130,50 Smallingerland | € 14.948,50 | € 4.659,38 | € 7.455 | € 9.784,50 Súdwest-Fryslân | € 21.533,50 | € 6.711,90 | € 10.739 | € 14.094,50 Terschelling | € 1.146 | € 357,21 | € 571,50 | € 750 Tytsjerksteradiel | € 6.996 | € 2.180,62 | € 3.488,50 | € 4.579 Vlieland | € 281,50 | € 87,74 | € 140 | € 184 Waadhoeke | € 10.049,50 | € 3.132,39 | € 5.011,50 | € 6.578 Weststellingwerf | € 6.081,50 | € 1.895,58 | € 3.032,50 | € 3.980,50 Totaal | € 160.413 | € 50.000 | € 80.000 | € 105.000 Heb je zorgen over jezelf of iemand anders? Praten over zelfdoding kan altijd. GGD Fryslân – Voorstel provinciale Suïcidepreventie Fryslân | 113 Zelfmoordpreventie is 24/7 bereikbaar via 113 of 0800 | - | 23 0113, of via de chat op www.113.nl. 6.

| Bronnen 113 Zelfmoordpreventie. Factsheets en rapporten. https://www.113.nl/wat-kan-ik-doen/algemene | - informatie/kennis | -feiten-en-cijfers/factsheets 113 Zelfmoordpreventie. (2024). Factsheet Gemeentelijke suïcidepreventie, van https://www.113.nl/sites/default/files/113/informatiemateriaal_2024/20240827_IS_gemeentelijke_suicideprev entie%20%281%29.pdf 113 zelfmoordpreventie. (2024). Factsheet: Alleen samen voorkomen we suïcide, van https://www.113.nl/sites/default/files/113/infomateriaal_2025/Factsheet | -alleen-samen-voorkomen-wij- suicide%20-%20versie-3-digitaal_v4.pdf Balt, E., Vrinzen, S., Salmi, S., Eikelenboom, M., Mérelle, S., & Expertraad psychosociale autopsie. (2025). Samen leren, minder suïcide. | https://www.113.nl/catalogus/publication/429/samen | -leren-minder-sucide-rapportage- psychosociale-autopsie-2025 Black Dog Institute. (2025, 20 oktober). LifeSpan Trials. | https://www.blackdoginstitute.org.au/research | - centres/lifespan | -trials/ Bramer, M., Van ’t Zelfde, P., & Sturkenboom | , M. (2010). Suïcidepreventie Aangrijpingspunten voor de publieke gezondheidszorg. In CGL | -rapportage 10 | -01. RIVM Centrum Gezond Leven. https://www.trimbos.nl/docs/77451221 | -ba6e-4835-8161-c070b343949e.pdf Cerel, J., Brown, M. M., Maple, M., Singleton, M., Van de Venne, J., Moore, M., & Flaherty, C. (2018). How Many People Are Exposed to Suicide? Not Six.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/9a1b94f6-70c4-4414-973f-583906d462f5?agendaItemId=4cbf009b-9a9e-4ad8-b43f-f8dcf6478aa1