Programma water en riolering

We communiceren veelvuldig. Bij wateroverlast voeren we risicodialogen of communiceren ad hoc (bij hinder en overlast) en werkzaamheden kondigen we aan in nieuwsbrieven. Voor klimaatgerichte communicatie maken we gebruik van de websitie groenleeftinleeuwarden.nl.

Al vele jaren werken we goed samen met de Friese gemeenten, het Wetterskip Fryslân, de provincie Friesland en Vitens. We delen de zorg voor de (afval)waterketen en pakken uitdagingen en vraagstukken waar mogelijk gezamenlijk op. Dit blijven we doen. Als grote gemeente en Friese hoofdstad neemt Leeuwarden binnen de samenwerking een rol in die past bij deze positie. Voor de periode 2021-2025 is een nieuw Fries Bestuursakkoord Waterketen opgesteld (FBWK). Het accent in dit FBWK 3 ligt op klimaatadaptatie en waterbewustzijn. Dit zijn geschikte onderwerpen waarop we kunnen samenwerken en elkaar kunnen versterken. Binnen onze gemeente ligt de Watercampus, een cluster van onderzoeksinstellingen en bedrijven die werken aan water. Wij gebruiken graag de daar ruim aanwezige kennis en ervaring. Niet alleen op de Watercampus is nuttige informatie te verkrijgen, ook bij NHL Hogeschool, Van Hall Larenstein en de klimaatcampus RUG zien we ontwikkelingen die ons verder kunnen helpen. Wij zoeken de samenwerking en stellen ons open voor

Figuur 10: Watercampus

20

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

voorstellen van deze organisaties. Als er mogelijkheden zijn om nieuwe ideeën, concepten en technieken uit te proberen, spannen we ons in en gaan we in overleg om tot een goede samenwerking en afspraken te komen. Met de Watercampus hebben we veel kennis binnen onze gemeente beschikbaar en ook buiten onze gemeente zijn er organisaties die ons kunnen helpen. Wij staan open voor ideeën tot samenwerking. Als wij de voordelen zien van een samenwerking, gaan we samen aan de slag.

ons voor inzetten, samen met het Wetterskip. Het door de provincie opgetuigde programma Doelen Overige Wateren gaat ons hierbij helpen. De komende periode willen wij hiervoor een visie opstellen. Ook willen we de mogelijkheden van aquathermie (en riothermie) verder verkennen.

We gaan door met het delen van onze kennis en ophalen van kennis bij anderen in onze regionale samenwerkingsverbanden. Onze samenwerking met het Wetterskip willen we verder verbeteren door al vanaf een vroeg stadium samen op te trekken bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.

Om een goed watersysteem te behouden hebben we ook een aantal beleidskaders. Deze kaders zijn nu al juridisch verankerd in onder meer verordeningen en raadsbesluiten. Met deze eisen zorgen we voor een goed functionerend watersysteem dat wij tegen beperkte kosten kunnen onderhouden. We hanteren verschillende juridische instrumenten:

Het beheer van het stedelijk water is van oorsprong de taak van Wetterskip Fryslân. We trekken in een vroeg stadium van planontwikkelingen samen op met het waterschap en bewaken elkaars waterbelangen. Bij planontwikkelingen willen we de systeemwerking vooropstellen in plaats van strikte normen na te leven. Dit geeft meer flexibiliteit en leidt in veel gevallen tot meer doelmatige planontwerpen. Ook als gemeente willen we voorwaarden kunnen stellen om de doelmatigheid te verhogen. We gaan daarom aan de slag met een hemelwaterverordening. Op het vlak van oppervlaktewater streven we naar een schoon en goed doorstromend systeem. Daar blijven wij

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

Juridische verankering

• Verordening rioolheffing; • Verordening afvoer hemelwater en grondwater; • Algemene plaatselijke verordening; • Regeling subsidie afkoppelen en groene daken.

Met de invoering van de Omgevingswet zorgen we ervoor dat we alle relevante eisen uit de huidige juridische instrumenten opnemen in het (tijdelijke) Omgevingsplan. Hiervoor hebben we gemeentebreed een traject ingezet en in dit plan bouwstenen voor eventuele aanpassing opgenomen (zie Bijlage D).

21

5. Uitvoeringsprogramma In het uitvoeringsprogramma geven we weer welke activiteiten en/of maatregelen we komende planperiode verrichten om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken en bij te dragen aan de gemeentelijke ambities.

Gemeentelijke watertaken Het stedelijk watersysteem van gemeente Leeuwarden functioneert onder normale omstandigheden overwegend goed. Ook zijn er nagenoeg geen structurele problemen in de waterkwaliteit. We willen zorgen dat dit zo blijft. Daarom doen we waar nodig onderzoek, voeren we structureel beheer en onderhoud uit en vervangen we waar nodig. De vervanging van versleten riolen is een relatief hoge kostenpost. Jaarlijks is de komende planperiode gemiddeld 1,6 miljoen euro nodig om riolering te vervangen. Door integraal te werken, trachten we de kosten zo laag mogelijk te houden en de overlast voor onze inwoners en partners tot een minimum te beperken Ons onderzoek richt zich de komende planperiode op onder andere het inspecteren van de kwaliteitstoestand van de riolering, het uitvoeren van hydraulische modelberekeningen en het verkrijgen van inzicht in het grondwaterstandsverloop met behulp van ons grondwatermeetnet. Hierbij gaan we extra inspecteren om de achterstand in regenwaterriolen weg te werken. Onderhoudsinspanningen zijn afgestemd op het in stand houden en goed laten functioneren van het systeem. De activiteiten bestaan uit (gedifferentieerd) regulier onderhoud en reparaties. We voeren reinigingswerkzaamheden uit en repareren of vervangen daar waar nodig volgens de methode van risicogestuurd beheer.

Om goed inzicht in het functioneren van ons systeem te behouden, is ook goed databeheer nodig. We meten in de riolering om inzicht te houden in de werking van het systeem en het aantal overstorten dat plaatsvindt op het oppervlaktewater. Specifiek gaan we deze planperiode onder andere onderzoek doen naar alternatieve oplossingen voor het persluchtsysteem bij Alde Feanen, onderzoeken we samen met het Wetterskip de afvoercapaciteit in de stelsels van Jellum, Hilaard en Easterlittens en stellen we eveneens met het Wetterskip een waterstructuurplan op. We proberen meer inzicht te krijgen in welke bedrijfspercelen op onze riolering zitten aangesloten en welke hiervan rechtstreeks kunnen worden afgekoppeld op het oppervlaktewater. Dit geldt met name als het gaat om de Zwette en de Hemrik.

Bijdragen aan ambities In onze uitvoeringsagenda klimaatadaptatie en in dit programma hebben we budget opgenomen om kwetsbare

22

locaties wateroverlast voor 2035 op te lossen. Deze klimaatmaatregelen dragen bij aan het verbeteren van het hydraulisch functioneren van ons rioolstelsel en daarmee aan onze zorgplichten. Bij de aanpak van deze locaties zoeken we verbinding met onze inwoners, bedrijven, lokale en regionale partners en betrekken ze van informerend tot adviserend tot meebeslissend. Per situatie bekijken we wat een passende manier van betrekken is. Zoals bijvoorbeeld klimaatdialoog met onze inwoners of afgestemde maatregelen met het Wetterskip. We communiceren actief met onze inwoners en ondernemers over klimaat en hebben een stimuleringsregeling om hen te activeren zelf klimaatmaatregelen te nemen. Ook hier hebben we personele capaciteit en budget opgenomen voor bijvoorbeeld een stimuleringsregeling. We monitoren en handhaven op de realisatie van waterberging bij nieuwbouwplannen. Om ervoor te zorgen dat alle initiatieven leiden tot een samenhangend waterrobuust systeem willen we de komende planperiode met het Wetterskip een waterstructuurplan opstellen. We brengen eventuele maatregelen voor droogte inzichtelijk en doen ook onderzoek naar het effect van bomen op het grondwaterpeil bij droogte in relatie tot funderingsschade. In 2025 gaan we de huidige uitvoeringsagenda actualiseren en evalueren op onder andere aanpak, uitvoering en financiën. Dit herhalen we elke 5 jaar.

We blijven hiervoor de klimaatscenario’s volgen en passen onze doelstellingen indien nodig aan op de veranderde inzichten en nieuwe technische mogelijkheden. Om onze stad klimaatbestendig met betrekking tot wateroverlast te maken, zijn maatregelen op maaiveldniveau en aan de riolering nodig. Het type maatregel hangt af van de lokale situatie. Bij ondergrondse maatregelen gaat het om de aanleg van nieuwe hemelwaterriolen en het verruimen van bestaande riolen. Bij bovengrondse maatregelen gaat het om ondermeer de aanleg van watergangen/waterpartijen, het bergen van water tussen de trottoirbanden of in het groen, het verwijderen of aanbrengen van verkeersdrempels en het verlagen van het maaiveld om water over de straat te kunnen laten wegstromen. Voor deze klimaatmaatregelen hebben we tot 2035 gemiddeld € 3,5 miljoen per jaar nodig. Onze aanpak van knelpunten is zo doelmatig mogelijk. Hierbij hanteren we de volgende volgorde van prioritering: 1. Integraal waar mogelijk 2. Bestaande overlast locaties eerst 3. Gebiedsgericht werken.

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

Met name in het gebied Oud-Oost is de opgave groot vanwege de gebiedskenmerken. De afstand tussen knelpuntlocaties en het oppervlaktewater is groot, er is geen/weinig hoogteverschil om water over maaiveld af te voeren, er zijn plaatselijke laagtes en de openbare ruimte is klein. Ook is het grondwater niet overal voldoende diep om hemelwater te kunnen infiltreren of bovengronds te bergen. Het realiseren van een hemelwaterstructuur (de aanleg van hemelwaterriolen) is hier het meest voor de hand liggend.

De maatregelen om wateroverlast op te lossen in Oud-oost doen we in combinatie met onze opgave op het gebied van Volkshuisvesting.

Activiteit

2023

2024

2025

2026

Verdeling van het budget In ons uitvoeringsprogramma voor de planperiode hebben we de volgende posten met bijbehorende budgetten. Een detailuitwerking hiervan is opgenomen in Bijlage E.

2027

Onderzoekskosten

€ 180.000

€ 180.000

€ 180.000

€ 220.000

€ 80.000

Inspectiekosten

€ 150.000

€ 150.000

€ 150.000

€ 150.000

€ 150.000

Structureel regulier onderhoud

€ 520.000

€ 525.200

€ 530.300

€ 535.500

€ 540.700

Grondwater

€ 60.000

€ 60.000

€ 60.000

€ 60.000

€ 100.000

Overige exploitatie

€ 310.000

€ 311.700

€ 313.400

€ 315.200

€ 316.900

€ 1.371.300

€ 1.371.300

€ 1.371.300

€ 1.371.300

€ 1.371.300

Organisatie- c.q. personeelskosten en overhead Overhead

€ 670.000

€ 670.000

€ 670.000

€ 670.000

€ 670.000

Toerekeningen

€ 885.000

€ 834.300

€ 838.600

€ 842.900

€ 847.200

Kosten van derden

€ 260.000

€ 260.000

€ 260.000

€ 260.000

€ 260.000

Klimaatmaatregelen

€ 3.500.000

€ 3.500.000

€ 3.500.000

€ 3.500.000

€ 3.500.000

Vervangingsprogramma

€ 2.650.000

€ 2.050.000

€ 2.450.000

€ 1.950.000

€ 2.200.000

€ 10,6

€ 9,9

€ 10,3

€ 9,9

€ 10,0

TOTAAL (miljoen) Figuur 11: Overzicht verdeling budgetkosten

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

23

6. Middelen De vervangingswaarde van het stedelijk watersysteem in de gemeente Leeuwarden bedraagt circa € 344 miljoen. In de aankomende planperiode geven we gemiddeld € 10 miljoen per jaar uit aan de instandhouding en verbetering van dit systeem. Het is geld dat bewoners en ondernemers via de rioolheffing bijeenbrengen. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen om invulling te geven aan goed en doelmatig rioleringsbeheer in 2023-2027.

6.1 Financieringsmethoden Vooraf sparen Voor een duurzame bekostiging sparen we al vanaf 2004 voor vervangingsinvesteringen. Door vooraf te sparen voor de vervangingspiek van de vrijvervalriolering en de ondergrondse klimaatmaatregelen (zoals bijvoorbeeld de aanleg van hemelwaterriolen) kunnen we spaarbedragen in de spaarvoorziening stoppen en deze daarna in mindering brengen op de te activeren investeringen. Niet alles kunnen we op deze manier bekostigen. We hebben nog oude kapitaallasten (rente en afschrijving) van investeringen die gedaan zijn vóór 2004 (met een afschrijvingstermijn van 60 jaar). Ook hebben we bij de herindeling van 2014 en 2018 kapitaallasten overgekregen. Daarnaast activeren we ondermeer de klimaatmaatregelen die we bovengronds nemen. Ook activeren we investeringen in riolering die niet ten laste van een project of grondcalculatie kunnen worden gebracht en/of boven de normale vervanging uitgaan. Activering van de investering in rioleringen brengt kapitaallasten (rente en afschrijving) met zich mee die ten laste van exploitatie riolering komen. Inzetten spaarvoorziening In januari 2023 hebben we circa € 15 miljoen in onze spaarvoorziening. Omdat de vervangingspiek van de vrijvervalriolering is gespreid in de tijd, is het niet nodig om hier op dit moment verder voor te sparen.

Middelen die we nu sparen, maar pas aanzienlijk later nodig hebben, worden door inflatie bovendien minder waard. Daarom zetten we de komende 10 jaar de voorziening in om de klimaatmaatregelen te bekostigen. Doordat we de voorziening hiervoor benutten, kunnen we de rioolheffing (nagenoeg) gelijk houden. Bij de volgende planperiode maken we een nieuwe afweging over het moment van sparen en van inzetten van de spaarvoorziening.

24

6.2 Inkomsten Op 1 september 2021 heeft de VNG de Modelverordening Rioolheffing vervangen door de Modelverordening Rioolen Waterzorgheffing om recht te doen aan de bredere invulling van de gemeentelijke watertaken. Wateroverlast en verdroging vragen immers steeds meer maatregelen in de publieke ruimte. Maatregelen waar iedereen profijt bij heeft. Daarom wordt in de nieuwe regeling zoveel mogelijk percelen in de heffing betrokken. Met de nieuwe modelverordening wordt het voor gemeenten gemakkelijker om aan te tonen dat iedereen mee mag/moet betalen. De naamgeving maakt immers al snel duidelijk dat het om méér dan riolering alleen gaat. Als gemeente vinden we dat de kosten voor de klimaatopgave door iedereen moet worden gedragen. We willen daarom de rioolheffing omvormen naar een bredere riool- en waterzorgheffing. De uitwerking hiervan volgt in 2023. Dit betekent ook dat we willen onderzoeken of percelen in het buitengebied kunnen worden belast met een deel van de rioolheffing, ook als ze geen rioolaansluiting hebben. Concreet zijn dit circa 1000 percelen. Hierbij kan gedacht worden aan een andere opbouw van de tarieven met een tarief voor het hebben en onderhouden van een rioolaansluiting en een apart tarief voor onze klimaatopgave. Bewoners zonder aansluiting op het openbare riool worden dan alleen voor het laatst genoemde onderdeel aangeslagen.

Op dit punt worden een aantal scenario’s aan de raad voorgelegd, waarbij ook het niet belasten van deze percelen één van de uitgewerkte scenario’s is. Kanttekening hierbij is wel dat het heffen van het buitengebied het eerste jaar om meer communicatie vraagt en meer inzet aan personeel bij onze vakcollega’s van belastingen. Deze extra kosten zijn meegenomen in de kostendekkingsberekening. Binnen onze gemeente hanteren we een gebruikersheffing en een eigenarenheffing. Een gebruiker (huurder) betaalt alleen het gebruikerstarief voor zowel een woning als een niet woning. De hoogte van het gebruikerstarief voor een woning hangt af van het aantal bewoners. De eigenarenheffing is gekoppeld aan de hoogte van de WOZ-waarde. Bij een niet-woning berekenen we de gebruikersheffing op basis van het waterverbruik. Als er geen directe aansluiting op het riool is bij een niet-woning heffen we ook rioolheffing. Garageboxen die door middel van een regenwaterpijp op de riolering lozen, worden bijvoorbeeld al aangeslagen

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

6.3 Uitgaven In hoofdstuk 5 zijn de activiteiten van ons uitvoeringsprogramma beschreven. Hieronder is dit uitgavenpatroon met een doorkijk tot 2082

grafisch weergegeven. De uitgangspunten, voorziene planmaatregelen en jaarlijkse werkzaamheden leiden voor deze periode tot het volgende uitgavenpatroon (zie Figuur 11 en Figuur 12). In Bijlage E zijn de gehanteerde uitgangspunten weergegeven.

Figuur 12: Verwacht uitgavenpatroon directe kosten gemeente Leeuwarden voor de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2022

Figuur 13: Verwacht uitgavenpatroon vervangingen en klimaatmaatregelen (investeringen) gemeente Leeuwarden voor de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2022.

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

25

6.4 Kostendekking Het uitgavenpatroon in Figuur 12 en Figuur 13 in combinatie met de boekwaarde van investeringen uit het verleden leiden tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 14. Hierin zijn ook de benodigde totale baten weergegeven. De benodigde totale baten zijn in onderstaande tabel vertaald naar de benodigde gemiddelde rioolheffing (totaal benodigde baten gedeeld door aantal heffingseenheden). De komende twee planperioden (10 jaar) verwachten we

(nagenoeg) geen stijging van de gemiddelde rioolheffing. Bij de volgende planperioden wordt voor die planperiode en de periode daarna in een nieuwe kostendekkingsberekening heroverwogen wat de totaal benodigde baten zijn en of de rioolheffing wellicht moet stijgen. De voorziening zetten we tot en met 2034 in om de rioolheffing gelijk te houden. Daarna loopt het saldo op tot circa € 42 miljoen. Vervolgens wenden we de voorziening aan om de vervangingspiek van de vrijvervalriolering te kunnen bekostigen. Het verloop van de spaarvoorziening is in onderstaand figuur weergegeven.

Figuur 14: Lastenpatroon versus inkomsten gemeente Leeuwarden voor de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2022.

Figuur 15: Verloop van de spaarvoorziening voor de periode 2023 t/m 2082. Bedragen op prijspeil 2022.

26

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

6.5 Risico’s Het langjarig verloop van de gemiddelde rioolheffing hebben we berekend op basis van huidige inzichten (in mogelijke ontwikkelingen) en uitgangspunten (zie Bijlage E). Onvoorziene ontwikkelingen, calamiteiten, kostenontwikkeling van (bouw)materialen, ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie, strengere regelgeving, hogere ambities in het spoor van de Omgevingswet of bijvoorbeeld wijzigingen in financiële uitgangspunten kunnen het verloop beïnvloeden. Om een kostendekkende rioolheffing te houden moet de rioolheffing jaarlijks worden geïndexeerd op basis van de optredende inflatie.

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

27

Bijlagen • Bijlage A – Evaluatie vorige planperiode • Bijlage B – Areaalkenmerken • Bijlage C – Overzicht lozingspunten • Bijlage D – Bouwstenen Omgevingsplan • Bijlage E – onderbouwing financiën • Bijlage F – Begrippen en definities

28

Gemeente Leeuwarden | Programma Water & Riolering 2023-2027

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Bijlage A – Evaluatie vorige planperiode De vorige planperiode is geëvalueerd om de nul-situatie en de ambitie voor de nieuwe planperiode te bepalen. Het GRP van de vorige planperiode is gescand op geplande maatregelen, onderhoud, plannen en gerelateerde kosten en het resultaat is verwerkt in onderstaande tabellen. Per maatregel wordt de stand van zaken bepaald en wanneer de planning niet is gehaald, wordt geëvalueerd wat hiervan de reden en het gevolg is. Om indien nodig de koers te kunnen bijstellen of de aandacht te verleggen, blikken we terug op de afgelopen planperiode op basis van interviews met gemeentelijke medewerkers. Samengevat bestaat het volgende beeld. Invulling zorgplichten De afgelopen planperiode hebben we een goede invulling kunnen geven aan de gemeentelijke watertaken en gewerkt aan verdere verbetering. We hebben rioolinspecties en geplande rioolreparaties uitgevoerd, riolen gereinigd en waar nodig vervangen of gerenoveerd. Om een goede afweging te kunnen maken tussen prestaties, risico’s en kosten hebben we gebruik gemaakt van een nieuw ontwikkelde methode, die ons helpt bij het bepalen en prioriteren van maatregelen. Mede dankzij de toepassing van risicogestuurd beheer is het gelukt om met de beschikbare middelen onze ambitie ‘duurzaam in stand houden wat we al hebben’ te behalen.

Bij het reinigen van riolen was, als gevolg van corona, een achterstand ontstaan, maar deze is binnen de planperiode weggewerkt. Ondanks corona hebben we de basis op orde gehouden. Hier blijven wij ons voor inzetten. De komende planperiode moeten we aan de slag met het vacuümsysteem Alde Feanen. Dit systeem is aan vervanging toe, maar vacuümriolering is een storingsgevoelig systeem. IBA’s (individuele behandelingssystemen voor afvalwater) zijn een mogelijk (kostenefficiënt) alternatief. Bij de uitvoering van onze zorgplichten houden we in toenemende mate rekening met meer extreme situaties. Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast immers toe. Om ons beter voor te kunnen bereiden op dergelijke extreme situaties en het risico op wateroverlast te beperken, verbeteren wij gebiedsgewijs onze rekenmodellen en voeren modelberekeningen uit. Om eventuele grondwaterproblemen inzichtelijk te maken, zijn meldingen bijgehouden en geanalyseerd. Indien nodig en doelmatig is actie ondernomen. Zo is bijvoorbeeld in Grou een drainagenet aangelegd om de grondwaterstand beter te kunnen beheersen. De in de afgelopen planperiode opgetreden droge jaren zijn ook voor ons een waarschuwing geweest: naast grondwateroverlast bestaat ook risico op grondwateronderlast. We hebben een onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van droogte voor ons stedelijk gebied.

De effecten van droogte op woningen zowel op houten palen als op staal gefundeerd, wordt als laag beschouwd. Dit geldt tevens voor infrastructuur en groen. Voor het laatste onderdeel ligt het risico met name bij de hoge fluctuatie van het grondwater. Het advies is hiervoor een aanvullend studieonderzoek te doen. Een uitgebreid grondwatermeetnet stelt ons in staat om het grondwaterverloop te volgen en zo nodig vroegtijdig te kunnen ingrijpen. Het oppervlaktewater is primair in het beheer van Wetterskip Fryslân. Samen met het waterschap werken we aan een goede waterkwaliteit en doorstroming van het oppervlaktewater. Er zijn geen structurele knelpunten met betrekking tot de kwaliteit van het oppervlaktewater. Wel zijn er aandachtlocaties met betrekking tot onderhoud voor het behouden van een goede afvoercapaciteit. In de afgelopen periode hebben we in samenwerking met de Provincie Fryslân een start gemaakt met het programma Doelen Overige Wateren. Dit programma beoogt een verdere verbetering van de waterkwaliteit van oppervlaktewater dat niet onder de Europese Kaderrichtlijn Water valt. Goed databeheer is belangrijk als basis voor doelmatige maatregelen. In een aantal gevallen is onze data onvoldoende actueel gebleken. Reden hiervoor is de beperkte personele capaciteit, waardoor soms onvoldoende prioriteit kan worden gegeven aan het bijhouden van gegevens.

Een aandachtspunt dat hieruit volgt, is de inhaalslag die we moeten maken om revisiegegevens in ons beheerbestand te verwerken. Klimaatadaptief Leeuwarden Klimaatadaptatie staat binnen onze gemeente hoog op de agenda. In het kader van de ambitie ’Klimaatadaptief Leeuwarden‘ hebben we klimaatstresstesten uitgevoerd en klimaatdialogen gevoerd. Dit heeft de bewustwording over Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

dit onderwerp vergroot en ons inzicht gegeven in de omvang van de opgave. Voor wateroverlast zijn de knelpunten en maatregelen grotendeels in beeld gebracht. Voor droogte is onderzoek uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat de risico’s van langdurige droogte op woningen, infrastructuur en groen overwegend laag tot zeer laag zijn. De potentiële schade bedraagt in totaal circa € 10 miljoen en is hoofdzakelijk gerelateerd aan woningen. De woningeigenaar is, conform de Waterwet, in beginsel verantwoordelijk voor zijn eigen pand en de grondwaterstand op het eigen perceel. Voor hitte gaan we dit onderzoek de komende periode uitvoeren en maatregelen als koppelkans benutten bij andere projecten. Onze eigen organisatie weet wat er speelt en is klaargestoomd om de komende periode klimaatadaptatie in de praktijk te brengen. Als resultaat ligt de uitvoeringsagenda klaar. Deze wordt de komende planperiode nog aangevuld met eventueel noodzakelijk maatregelen tegen droogte. Wij hebben ons tot doel gesteld om in 2035 klimaatadaptief te zijn. In de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie hebben we hiervoor verbetermaatregelen opgenomen. In deze agenda is de ambitie opgenomen om wateroverlast zoveel mogelijk met bovengrondse maatregelen op te lossen. Op deze manier kan tevens de leefbaarheid van het openbaar gebied worden verbeterd.

In praktijk blijkt dit nog lastig te realiseren vanwege de beperkte ruimte als gevolg van een hoge graad van verstening, conflicterende belangen en/of de benodigde personele capaciteit. Daarnaast speelt ook de timing van investeringen hierin een rol. We wegen dit zorgvuldig af om vroegtijdige vervanging met kapitaalvernietiging als gevolg zoveel als mogelijk te voorkomen. Ook willen we rekening houden met andere ontwikkelingen zoals de energietransitie (aanleg warmtenet) en er moet bijvoorbeeld voldoende ruimte in tijd zijn voor participatie en afstemming met nutsbedrijven. Voorbeelden van klimaatadaptieve maatregelen zijn het nieuwe hemelwaterriool in Stiens (Kakewei) en vergroening van schoolpleinen. Ook het Waagplein wordt opnieuw ingericht en in de Kei zijn bewoners actief met klimaatadaptatie aan de slag. Klimaatadaptief bouwen wordt ook merkbaar bij nieuwe ontwikkelingen. Zo wordt bij uitbreidingen aan de noorden zuidzijde open water gecreëerd dat in verbinding staat met het regionale watersysteem. Als gevolg van de ligging aan water voegt het creëren van de nodige waterberging op deze manier ook meerwaarde toe aan de woning. Een aandachtspunt hierbij is het monitoren van en handhaven op de realisatie van waterberging bij nieuwbouwplannen. Verbonden Leeuwarden De afgelopen periode hebben we klimaatadaptatie meer onder de aandacht gebracht van onze inwoners en bedrijven.

Zo hebben we 365 bomen uitgedeeld, actief meegedaan aan het NK tegelwippen en is operatie Steenbreek onder de aandacht gebracht. Dit zijn initiatieven die in de komende periode navolging verdienen. De koppeling met het thema vergroening draagt hier positief aan bij. De nieuwe website Groen Leeft in Leeuwarden is een mooi voorbeeld hoe kennis en informatie worden gedeeld. Ook zijn verschillende subsidies en stimuleringsregelingen ingezet. Hier wordt beperkt gebruik van gemaakt. De vindbaarheid is een aandachtspunt. De ondernemers blijven in vergelijking met inwoners nog achter met betrekking tot het aanvragen van subsidie. Dit is deels te verklaren door de coronacrisis. Samenwerking De samenwerking met andere partijen verloopt overwegend goed. Onze buurgemeenten weten ons te vinden en wij hen ook. Onze waterambassadeur deelt en verzamelt kennis op lokaal en regionaal niveau en is betrokken bij tal van netwerken. Waar nodig en zinvol trekken we samen met het Wetterskip op en doen we samen projecten. De financiële verdeelsleutel is hierbij voor de gemeente Leeuwarden niet altijd in de gewenste balans. Dit is een punt van aandacht voor het Wetterskip. De integrale manier van samenwerken (blauw, groen, grijs) leidt in veel gevallen tot een kwalitatief goede en waardevolle leefomgeving.

Een integrale manier van werken en het kunnen pakken van kansen vereist de nodige personele capaciteit. Door personele wisselingen is deze echter niet altijd over de volle breedte beschikbaar. We hebben ervaren dat goede vakdeskundige medewerkers moeilijk zijn te krijgen. Bij gebrek hieraan lopen werkzaamheden en hierdoor een integrale aanpak vertraging op.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Aandachtspunten Uit de evaluatie zijn onderstaande speerpunten naar voren gekomen. • • • • • • • • • • •

Eventuele maatregelen droogte in kaart brengen. Het op orde houden van ons databeheer, in relatie tot knelpunt in personele capaciteit/revisiegegevens in beheerbestand verwerken. Het monitoren van en handhaven op de realisatie van waterberging bij nieuwbouwplannen. De vindbaarheid van subsidies en stimuleringsregelingen, met name voor ondernemers. Het vroegtijdig afstemmen over projecten in samenwerking met het Wetterskip en overeenkomen van de financiële verdeelsleutel is hierbij een aandachtspunt. Vervanging persluchtsysteem Alde Feanen. Handhaving niet op de riolering aangesloten leidingen. De afvoercapaciteit in de stelsels van Jellum, Hilaard en Easterlittens samen met het Wetterskip onderzoeken. Waterstructuurvisie samen met het Wetterskip opstellen. Achterstallige inspectie inhalen waar van toepassing Achterstallige reparatie inhalen waar van toepassing

In het uitvoeringsprogramma voor de komende planperiode houden we hier zoveel mogelijk rekening mee.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Voortgang van de werkzaamheden In onderstaande tabellen zijn in de kolom ’status’ de bijbehorende symbolen uit de legenda toegevoegd om de stand van zaken inzichtelijk te krijgen. Indien niet voldaan is aan de doelstelling is in de kolom ’toelichting’ een toelichting gegeven. Legenda: Uitgevoerd In uitvoering In voorbereiding Heroverwogen/niet meer van toepassing Uitgesteld

Activiteiten 2019-2022

Status

Toelichting

PLANVORMING Actualiseren van het GRP

Programma Klimaat

GEGEVENSBEHEER EN ONDERZOEK Watersysteemanalyse is uitgevoerd. Algemene advisering: Waterkwaliteit (uitgangspunten toezicht en handhaving op lozingen/afspoeling van bedrijven) Hergebruik water (hergebruik i.p.v. lozen) Watersysteemanalyse (realtie met overstorten en afkoppeling) Riothermie (verdieping al uitgevoerd onderzoek naar kansen en mogelijke toepassing)

Inmeten puthoogtes/bob’s

Meetprogramma riolering

Actualiseren van BRP’n en vervolgonderzoek

Onze referentie: 30109966

Waterkwaliteit hebben we niet opgepakt wegens een tekort aan personele capaciteit. Handhaving op lozingen wordt uitgevoerd door milieu. Wel onderzoek geweest naar lozing Concorp en VION. Beide bedrijven hebben veel inzet gedaan om lozing te verbeteren. Hergebruik water stimuleren we in de subsidieregeling. Hergebruik is onderzocht in de wijk Blitsaerd maar hier was het doelmatiger om het regenwater direct naar het oppervlaktewater te brengen. Er is wel door de gemeente samen met projectontwikkelaar, provincie en Vitens geïnvesteerd in hergebruik grijs water (Hydraloop). Riothermie staat dat we graag meewerken aan initiatieven die ons bereiken. Dat willen we ook. Bij de Oranjewijk is deze optie meegegeven. Echter de initiatieven hiervoor zijn niet opgestart.

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Grondwateronderzoek (kwetsbare locaties grondwateroverlast)

ONDERHOUD Nagaan of amfibieën zijn aangetroffen bij reinigen kolken en indien nodig maatregelen nemen. Reiniging en inspectie rioolvoorzieningen (vrijvervalriolen, gemalen, drukriolering, persleidingen, randvoorzieningen, hemelwatervoorzieningen, drainageleidingen) Specifiek: inspectieprogramma pers- en drukleidingen Straatvegen Risicogestuurd beheer voortzetten via opgestelde werkwijze en aanscherpen met praktijkgegevens. Klein onderhoud bijzondere objecten

VERBETERINGSMAATREGELEN Verbetermaatregelen vanuit BRP’n Planning verbetermaatregelen Programma klimaatactief Leeuwaarden 2035

Uitvoering verbetermaatregelen Programma klimaatactief Leeuwarden (vanaf 2021)

Grondwaterproblematiek Grou aanpakken

VERVANGINGSMAATREGELEN Op basis van de gegevens van de bestaande voorzieningen voor stedelijk afvalwater, hemel- en grondwater uit de beheerbestanden is een vervangingsplanning op hoofdlijnen opgezet. De vervangingsplanning voor vrijvervalriool is voor de korte termijn gebaseerd op uitgevoerde inspecties en concrete plannen en voor de lange termijn (meer) op aannames en gehanteerde landelijke kengetallen. Voor gemalen en drukrioolunits is dit gebaseerd op ervaringen uit het verleden. Voor pers- en drukleidingen is een inspectieprogramma gestart. Hierdoor ontstaat een beter beeld van de kwaliteit van persleidingen.

Onze referentie: 30109966

In Klimaatactief is rekening gehouden met forse investeringen. Echter de uitvoeringsagenda is pas begin 2021 vastgesteld. Waardoor de uitvoering ook laat op gang is gekomen. In 2022 hebben we een inhaalslag proberen te bewerkstelligen. Echter capaciteitsproblemen zorgen voor vertragen.

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

UITBREIDINGSINVESTERINGEN

Nieuwe aansluitingen

Nieuwe aansluitingen worden gefinancierd binnen de bouwgrondexploitatie. Woningen buitengebied die door uitbreiding in of nabij woonwijk terecht komen worden aangesloten op de riolering. In deze planperiode betreft het een enkele woning.

FACILITAIR / OVERIG Communicatie: Informatie wordt openlijk gedeeld en inwoners en bedrijven worden in een vroeg stadium van projecten betrokken. In een communicatieplan wordt uitgewerkt hoe een doelmatige samenwerking met onze inwoners, medeoverheden, onderwijsinstellingen en bedrijven wordt vormgegeven. Subsidie vergroting bewustwording en stimuleren uitvoering klimaatactief terrein van inwoners en bedrijven

Personele capaciteit is een groot probleem. Goede vakdeskundige medewerkers zijn moeilijk te krijgen waardoor werkzaamheden vertraging oplopen. Bij de verschillende afdelingen is een capaciteitsprobleem waardoor de integrale aanpak vertraging oploopt. In het vorig GRP is opgenomen dat we vanaf 2021 richten op de uitvoering van een gedetailleerd programma. Vanwege vertraging door personele capaciteit is onze uitvoeringsagenda pas begin 2021 vastgesteld. Hiermee hebben we inzicht gekregen in de knelpunten. 2021 en 2022 zijn gebruikt om de maatregelen inzichtelijk te maken. Oplossingen die vrij makkelijk te realiseren zijn en waar de noodzaak het hoogst is, zijn in het programma van 2022 opgenomen en worden tot uitvoering gebracht. Minder simpele maatregelen worden pas in 2022 in een planning gezet waarbij uitvoering pas na 2023 gaat plaatsvinden. Wel is een aantal wateroverlastlocaties aangepakt waaronder de Lutskedyk en Kakewei in Stiens. Ook is in deze planperiode onderzoek gedaan naar het aansluiten van de Bredyk in Wirdum op de riolering. Voortschrijdend inzicht laat zien dat het te kostbaar is om deze woningen aan te sluiten en te veel gaat vragen van de bewoners van de Bredyk. De woningen van de Wergeasterdyk in Goutum worden op de riolering aangesloten. Deze zaten niet in onze opgave.

De kans ligt er echter om deze woningen ook op het riool aan te sluiten door mee te koppelen met onderhoudswerkzaamheden. Raming € 70.000,-. In het geval van koppelkansen zijn er op meerdere locaties regenwaterriolen aangelegd die voorheen niet voorzien waren. De kans om vroegtijdig regenwater van het gemengde stelsel af te halen om zo ons riool te ontlasten, wordt door ons aangegrepen. Deze kosten konden opgevangen worden binnen de dekking rioolvervangingen.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Vervangingskosten Met betrekking tot de vervanging van riolering (lees: investeringen) maakt gemeente Leeuwarden gebruik van het zogenaamde ideaalcomplex. Dat wil zeggen dat vervanging van bestaand riool direct uit de voorziening riolering wordt betaald. Onderstaande tabel betreffen dus de geplande en werkelijke onttrekkingen uit de voorziening riolering. Dit geldt ook voor ondergrondse klimaatmaatregelen (aanleg regenwaterriolen). Bovengrondse klimaatmaatregelen worden gekapitaliseerd. Jaar

Geplande vervangingen (totaalbedrag)

Werkelijke vervangingen (totaalbedrag)

2019

€ 2.685.000

€ 2.341.203

2020

€ 2.685.000

€ 2.105.931

2021

€ 2.810.000

€ 2.221.450

2022

€ 2.810.000

€ 2.200.000*

Totaal

€ 10.990.000

€ 8.868.584

*Dit betreft het lopende jaar, de werkelijke investeringen in 2022 zijn naar rato geschat conform voorgaande jaren.

Verklaring verschil tussen geplande en werkelijke vervangingen: Er moet onderscheid gemaakt worden tussen begroting (GRP) en regulier geplande werkzaamheden. Aan het begin van het boekjaar wordt conform het GRP krediet beschikbaar gesteld ter vervanging van riolering in dat boekjaar. Begin van het boekjaar wordt dan ook door de opdrachtgever een inventarisatie gemaakt en de programma-opdrachten voor dat jaar weggezet naar de opdrachtnemer. De opdrachtnemer probeert waar mogelijk werk met werk te maken en zet de werkzaamheden uit in de markt. Dit proces doorloopt in de praktijk een cyclus van een jaar. We kunnen dus stellen dat tussen het moment van beschikbaarstelling van het krediet en werkelijke uitvoering een jaar vertraging zit. Dit zit echter ingebakken in het proces. Er kan immers pas een opdracht aan de markt verstrekt worden nadat het krediet beschikbaar is gesteld. Met andere woorden, per jaar x zullen voornamelijk de werkzaamheden tot en met jaar x-1 uitgevoerd worden. Werkzaamheden worden integraal afgestemd. Dit betekent dat geplande werkzaamheden veelal verder of soms eerder in jaren wordt weggezet. Daarbij inspecteren wij de riolering 2 jaar voor de geplande uitvoeringsjaar nogmaals en indien uit deze inspecties blijkt dat de uitvoering weer een aantal jaren naar achteren kan worden geschoven, zullen wij dit ook doen.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Nieuwe investeringen Rioolaansluitingen in nieuwe ontwikkel- of uitleggebieden worden bekostigd uit de bijbehorende grondexploitatie. Nieuwe aansluitingen van bestaande gebouwen worden bekostigd middels een investeringskrediet. De bijbehorende kapitaallasten drukken op de exploitatie van het product riolering. De (nieuwe) bewoners/eigenaren gaan rioolheffing betalen. Daarnaast zijn er vanaf 2019 investeringsmiddelen beschikbaar gesteld voor bovengrondse klimaatmaatregelen. In 2019 en 2020 is € 1.125.000 en in 2021 en 2022 € 1.500.000 beschikbaar gesteld. Jaar

Geplande investeringen (totaalbedrag)

Werkelijke investeringen (totaalbedrag)

2019

€ 1.125.000

€ 536.840

2020

€ 1.305.000*

€0

2021

€ 1.500.000

€0

2022

€ 1.500.000

€0

Totaal

€ 5.430.000

€ 536.840

*Dit betreft voor € 1.125.000 aan klimaatmaatregelen en € 180.000 aan nieuwe aansluitingen: aansluiting bestaande gebouwen Zuidlanden, Middelsee (€ 100.000) en Bredijk Wirdum (€ 170.000). Dit werk is in de maak en/of onderhanden. Bredyk Wirdum: door gewijzigd inzicht wordt hier vooreerst geen riolering aangelegd.

Verklaring verschil tussen geplande en werkelijke investeringen: Doordat de uitvoeringsagenda pas begin 2021 is vastgesteld, zijn er in 2019, 2020 en 2021 maar weinig klimaatmaatregelen uitgevoerd. Alleen daar waar we nu al een wateroverlastprobleem hadden en maatregelen gemakkelijk te realiseren waren, zijn in deze planperiode maatregelen uitgevoerd. In het programma van 2022 hebben we getracht om dit weer in te halen en is er voor ca.€ 1,4 mln. aan bovengrondse klimaatmaatregelen weggezet. Ultimo 2022 resteert er dan nog € 3,3 mln. aan investeringsmiddelen. Onderzoek gebeurt enkel in geval van grondwateroverlast meldingen. In de afgelopen periode is slechts een enkele maal nader onderzoek nodig geweest. Dit was in de wijk Bilgaard.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Exploitatiekosten Bij het opstellen van het GRP wordt de geplande exploitatie van het product riolering in kaart gebracht. Dit is echter een peilmoment. Uiteraard kan de werkelijke begroting in de volgende jaren enigszins afwijken van de raming volgens het GRP als gevolg van gewijzigde omstandigheden in de tijd. Onderstaande geplande exploitatie is dus niet op basis van het GRP maar op basis van de jaarlijkse gemeentelijke begroting. Jaar

Geplande exploitatie (totaalbedrag)

Werkelijke exploitatiekosten (totaalbedrag)

2019

€ 1.926.770

€ 1.146.736

2020

€ 1.767.861

€ 1.369.755

2021

€ 1.900.660

€ 1.292.864

2022*

€ 1.929.094

€ 1.333.782

Totaal

€ 7.524.385

€ 5.143.137

*Dit betreft het lopende jaar, de werkelijke exploitatielasten in 2022 zijn geschat op het geplande bedrag minus het gemiddelde resultaat van voorgaande drie jaren.

Verklaring verschil tussen geplande en werkelijke exploitatie: De gemiddelde exploitatielasten liggen € 600K lager dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door lagere kapitaallasten van gemiddeld € 400K en lagere overige exploitatielasten van gemiddeld € 100K. De onderuitputting kapitaallasten wordt verklaard door achterblijven investeringen bovengrondse klimaatmaatregelen. De lagere overige exploitatielasten wordt verklaard door een zeer behoudende raming van de kosten. We gaan steeds meer risicogestuurd werken. Dit zou betekenen dat je steeds meer gaat repareren in plaats van renoveren/vervangen. Dit zal na verloop van tijd steeds vaker voorkomen. In de afgelopen 4 jaar hebben er echter in verhouding weinig reparaties plaatsgevonden. Binnen onze exploitatie hebben we € 100.000,- voor grondwateroverlast staan. In de praktijk wordt dit budget niet opgemaakt. Alleen inlezen en onderhoud aan het meetnet en af en toe uitbreidingen worden er nu door gefinancierd en soms een onderzoek. Maar aanleg van drainagestelsel om problematiek op te lossen, heeft net plaatsgevonden.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Hoe hoog was de rioolheffing?

Jaar

Gepland heffingstarief

Werkelijk heffingstarief

2019 € 179

€ 183

2020 € 170

€ 169

2021 € 165

€ 163

2022 € 163

€*

*Dit betreft het lopende jaar, het werkelijke heffingstarief voor 2022 moet nog blijken. De rioolheffingen van gemeente Leeuwarden bestaat uit verschillende componenten. Ten eerste wordt er onderscheid gemaakt tussen een eigenaarsdeel en een gebruikersdeel. Bij het eigenarendeel betalen de eigenaren van zowel woningen als niet-woningen een bepaald percentage van de WOZ-waarde. Gebruikers woningen betalen een vast bedrag onderscheidend naar een éénpersoons- of meerpersoonshuishouden. Gebruikers niet-woningen betalen een bedrag per verbruik/lozing kubieke meter water. Bovenstaande heffingstarieven zijn dan ook een gemiddelde, gebaseerd op de rioolopbrengst (minus kwijtschelding) gedeeld door alle aangeslagen objecten per peildatum (woningen en niet woningen).

Jaar

Gepland saldo voorziening

Werkelijk saldo voorziening

2019 € 11.832.610

€ 16.488.374

2020 € 12.633.575

€ 17.868.408

2021 € 13.317.320

€ 19.079.303

2022 € 13.952.110

€*

*Dit betreft het lopende jaar, het werkelijke saldo voorziening 2022 moet nog blijken. Verklaring verschil tussen geplande en werkelijke stand voorziening: Vertraging in de vervanging leidt automatisch tot een hogere stand van de voorziening. Daarnaast bestaat een deel van de voorziening uit een gepland spaardeel naar de toekomst zodat bij toekomstige vervangingen de voorziening voldoende middelen heeft. In 2019, 2020 is 1,5 miljoen per jaar beschikbaar gesteld voor klimaatmaatregelen en in 2021 en 2022 2 miljoen per jaar. De in totaal € 7,0 over de jaren 2019 tot en met 2022 is als volgt opgebouwd: € 5,2 mln. aan bovengrondse Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

klimaatmaatregelen gedekt uit investeringsmiddelen en € 1,8 mln. aan ondergrondse klimaatmaatregelen gedekt uit de voorziening. Doordat de uitvoeringsagenda pas begin 2021 is vastgesteld, zijn er in 2019, 2020 en 2021 maar weinig klimaatmaatregelen uitgevoerd. Alleen daar waar we nu al een wateroverlastprobleem hadden en maatregelen makkelijk te realiseren waren, zijn in deze planperiode maatregelen uitgevoerd. In het programma van 2022 hebben we getracht om dit weer in te halen en is er voor ca. 4,5 miljoen aan werkzaamheden weggezet. Vanwege capaciteitsproblemen lopen deze werkzaamheden echter vertraging op. Dit heeft tot gevolg dat er veel geld in de voorziening blijft zitten en deze hoger uitkomt dan voorzien.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Bijlage B – Areaalkenmerken Tabel 1: Kenmerken riolering Leeuwarden

Systeem

Totaal

Vrijvervalriolering

746

-

-

Gemengd DWA RWA

Eenheid

km

500 88 158

Leidingen drukriolering

90

km

Hoofdgemalen

121

stuks

Drukriolering (pompunits)

232

stuks

Randvoorzieningen

25

IBA’s (in gemeentelijk beheer)

0

stuks

Wadi’s

12

stuks

Riooloverstortputten

126

stuks

Hemelwateruitlaten gescheiden riolering

175

stuks

Hemelwateruitlaten verbeterd gescheiden riolering

30

stuks

Onze referentie: 30109966

BBB’s BBL’s

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Tabel 2: Leeftijdsopbouw vrijvervalriolering gemeente Leeuwarden

Gemengde riolering [km]

Vuilwater riolering [km]

Hemelwater riolering [km]

Totaal

1950-1960

9

0

1

10

1960-1970

60

2

62

1970-1980

109

9

118

1980-1990

116

2

10

128

1990-2000

73

22

28

123

2000-2010

81

42

53

176

2010-heden

54

22

55

131

Leeftijdsklasse

Tabel 3: Metadata inspecties

Vrijvervalriolering geinspecteerd

km

%

Geïnspecteerd totaal

495

73%

Vrijvervalriolering inspectiejaren

km

%

Ouder dan 10 jaar

120

16%

Tussen 5 en 10 jaar

233

32%

Jonger dan 10 jaar

141

19%

Onze referentie: 30109966

[km]

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Bijlage C – Overzicht lozingspunten In onderstaande tabel vindt u informatie over de externe vuilwaterlozingspunten vanuit het gemeentelijke systeem richting oppervlaktewater. Het totaal aan gemengde overstorten en hemelwateruitlaten is op de kaartuitsnede onder deze tabel weergegeven. Lozingspunten vuilwater (gemengde overstorten) Putcode

Plaats

Wijk

Buurt

Straat

OL059

Aanleg -jaar 1985

Alde Leie

Stiens e.o.

Alde Leie

De Streek

177762.464

589215.447

OL047

1985

Alde Leie

Stiens e.o.

Alde Leie

Arjen Roelswei

177716.518

589224.08

65043

1982

Baard

Dorpen Zuid-West

Baard

Tongerwei

173919.999

572894.04

66019

1984

Bears

Dorpen Zuid-West

Bears

Op`e terp

178210.49

574309.501

BR136

1982

Britsum

Dokkumer Ie e.o.

Britsum

181963.27

585206.073

BR1015

1998

Britsum

Dokkumer Ie e.o.

181371.985

584793.679

63125

1988

Easterlittens

Dorpen Zuid-West

Buitengebied Britsum Easterlittens

Aldlânsdyk (Britsum) Stedpaed Flaemske Banken

172427.913

572235.298

63126

1967

Easterlittens

Dorpen Zuid-West

Easterlittens

De Mar

172633.14

571925.077

FI025

1984

Feinsum

Stiens e.o.

Feinsum

Holdingawei

179444.003

588190.559

30244

2003

Goutum

Goutum

Goutum

Buorren (Goutum)

182911.999

576994.111

M167

1995

Grou

Grou e.o.

Grou

De Tichtset

184844.97

566792.99

GR596

1999

Grou

Grou e.o.

Grou

Oostergoostraat

185025.94

567268.25

GR704A

1978

Grou

Grou e.o.

Grou

It Roer

185035.27

566670.74

33034

2012

Hempens

Hempens/Teerns

Skoalledyk

185230.466

577000.447

HYG093

1900

Hijum

Hempens/Teerns & Zuiderburen Stiens e.o.

Hijum

180327.976

589718.964

68067

1999

Hilaard

Dorpen Zuid-West

Hilaard

Lege Hearewei (Hijum) Hoptilsterdyk

176640.852

575427.33

69020

1985

Húns

Dorpen Zuid-West

Húns

Húns

173701.061

574750.41

ID026

2004

Idaerd

Grou e.o.

Idaerd

Friesmawei

183346.81

570431.65

67013

1983

Jellum

Dorpen Zuid-West

Jellum

Hegedyk

178669.44

575704.481

JE033

1986

Jelsum

Dokkumer Ie e.o.

Jelsum

Skierhústerwei

181479.99

583132.14

IR104

1986

Jirnsum

Grou e.o.

Jirnsum

Gravinnewei

181907.565

565541.236

IR212

2002

Jirnsum

Grou e.o.

Jirnsum

Douwemastrjitte

182146.322

566223.778

64010

1985

Jorwert

Dorpen Zuid-West

Jorwert

Maliebaan

176621.74

573272.681

64009

1995

Jorwert

Dorpen Zuid-West

Jorwert

Jaenbuorren

176650.292

573350.971

64072

1983

Jorwert

Dorpen Zuid-West

Jorwert

De Krunen

176851.199

573242.099

64084

1992

Jorwert

Dorpen Zuid-West

Jorwert

Sluytermanwei

176636.201

573310.88

CO1003

1998

Koarnjum

Dokkumer Ie e.o.

Koarnjum

Martenawei

181267.278

583788.904

24804

1985

Leeuwarden

De Centrale

Kanaalweg

184262.215

579568.851

5067

1984

Leeuwarden

Heechterp & Schieringen Sonnenborgh e.o.

Rengerspark

Camstraburen

182386.201

580074.469

12025

1967

Leeuwarden

Potmargezone

Tulpenburg

Zuiderplein

182466.204

579222.355

2095

1962

Leeuwarden

181740.746

579107.397

1992

Leeuwarden

Harlingervaart Noord Oranjewijk

Harlingertrekweg

12084

Vossepark & Helicon Potmargezone

Emmakade

183236.062

579298.261

2257

1993

Leeuwarden

Vossepark

Westersingel

181702.709

579551.772

6059

1977

Leeuwarden

Vossepark & Helicon Oud-Oost

Oldegalileën

Hoekstersingel

182680.04

580102.233

1824

1977

Leeuwarden

Binnenstad

Stationskwartier

Willemskade

182040.653

579152.932

Onze referentie: 30109966

x-coördinaat

y-coördinaat

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

19424

1998

Leeuwarden

Westeinde e.o.

Westeinde

Douwe Kalmaleane

180868.304

580360.423

25F01

1971

Leeuwarden

Potmargezone

Schepenbuurt

Boeierstraat

183782.98

578770.152

24030

2006

Leeuwarden

Schieringen

Sleedoornstraat

183985.57

579666.944

11406

1969

Leeuwarden

Schieringen

Noordvliet

183806.909

579644.437

22515

2020

Leeuwarden

Heechterp & Schieringen Heechterp & Schieringen Vrijheidswijk

581281.128

1976

Leeuwarden

Vrijheidswijk

182945.409

581026.13

26974

1998

Leeuwarden

185694.437

580856.654

21F01

1965

Leeuwarden

Mondriaanstraat

182852.441

581284.813

39056

2006

Leeuwarden

180441.001

577840.739

1998

Leeuwarden

De Zwette II Zwettehaven Aldlân-Oost

Zwettestraat

28916

Longkruid

184293.63

577818.84

14700

1991

Leeuwarden

Camminghaburen e.o. Bilgaard & Havankpark e.o. Nijlân & De Zwette Aldlân & De Hemrik Potmargezone

Familie van der Weijstraat Siebe Schootstrastraat Camminghaburg

183193.219

22707

VrijheidswijkWest VrijheidswijkWest Camminghaburen -Noord Bilgaard

Huizum-Sixma

Hoekemastraat

182622.165

578886.34

24005

1980

Leeuwarden

Potmargezone

Schepenbuurt

de Merodestraat

184129.336

579321.299

08F13

1968

Leeuwarden

Oud-Oost

Cambuursterpad

Oostersingel

182793.766

579980.273

20204

2008

Leeuwarden

Bilgaard

de Hooidollen

182029.907

581279.95

18015

2003

Leeuwarden

Bilgaard & Havankpark e.o. Sonnenborgh e.o.

Valeriuskwartier

Euterpestraat

180904.014

580350.59

38F02

1992

Leeuwarden

180601.387

579102.611

1982

Leeuwarden

De Zwette I Harlingervaart Molenpad

Snekertrekweg

10115

Nijlân & De Zwette Oud-Oost

Oostergrachtswal

182811.16

579600.284

2495

1957

Leeuwarden

181114.516

579085.573

1977

Leeuwarden

Harlingervaart Noord Oldegalileën

Reviusstraat

06F01

Vossepark & Helicon Oud-Oost

Pieterseliewaltje

182518.651

580403.505

06F02

1982

Leeuwarden

Oud-Oost

Oldegalileën

Oldegalileën

182678.118

580630.431

28915

1998

Leeuwarden

Aldlân-Oost

Heggewinde

184862.708

577974.36

18609

1967

Leeuwarden Leeuwarden

Mr. P.J. Troelstraweg Fonteinstraat

581293.472

1967

Vierhuisterweg e.o. Vossepark

181313.513

2238

181800.5

579382.69

01F05

1971

Leeuwarden

Aldlân & De Hemrik Bilgaard & Havankpark e.o. Vossepark & Helicon Binnenstad

Oldehove

Wissesdwinger

182243.88

579905.615

14254

1998

Leeuwarden

Potmargezone

Huizum-Dorp

Tjallingaweg

183492.728

578178.337

26948

1998

Leeuwarden

185345.699

580115.457

1998

Leeuwarden

Camminghaburen -Midden Wielenpôlle

Smeetsmastins

27259

Camminghaburen e.o. Potmargezone

Drachtsterweg

183754.475

578763.742

19421

1998

Leeuwarden

Westeinde e.o.

Westeinde

Jan Jelles Hofleane

180042.095

580449.57

14F02

1991

Leeuwarden

Potmargezone

Huizum-Sixma

de Eenhoorn

182530.292

578909.247

22195

1965

Leeuwarden

Oud-Oost

Oldegalileën

182754.847

580754.576

26978

1998

Leeuwarden

580000.759

1965

Leeuwarden

Camminghaburen -Zuid Bilgaard

185857.084

20F04

de Gealanden

181595.23

581212.346

29259

1998

Leeuwarden

Nijlân

Nijlânsdyk

181479.868

577608.248

29F01

1990

Leeuwarden

Nijlân

Sudermuda

180868.81

577750.36

23179

2004

Leeuwarden

Heechterp

Egelantierstraat

184202.678

580473.21

35F23

1979

Leeuwarden

Hemrik

Planetenlaan

184985.831

578615.027

27F01

2011

Leeuwarden

Camminghaburen e.o. Bilgaard & Havankpark e.o. Nijlân & De Zwette Nijlân & De Zwette Heechterp & Schieringen Aldlân & De Hemrik Potmargezone

Prof. mr. P.S. Gerbrandyweg Schierstins

Wielenpôlle

Langdeelstraat

184119.837

578712.844

22704

2008

Leeuwarden

Vrijheidswijk

Vrijheidswijk-Oost

Canadezenlaan

183484.538

580955.575

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

22705

2012

Leeuwarden

Vrijheidswijk

26961

1981

Leeuwarden

11144

1969

Leeuwarden

18023

2008

Leeuwarden

26D43

1980

Leeuwarden

26D44

1980

Leeuwarden

38F01

1992

Leeuwarden

35060

2012

Leeuwarden

39F02

1961

Leeuwarden

35F03

1980

Leeuwarden

35F04

1977

Leeuwarden

35F05

2012

Leeuwarden

35F06

1979

Leeuwarden

3082

1992

Leeuwarden

Camminghaburen e.o. Heechterp & Schieringen Bilgaard & Havankpark e.o. Camminghaburen e.o. Camminghaburen e.o. Nijlân & De Zwette Aldlân & De Hemrik Nijlân & De Zwette Aldlân & De Hemrik Aldlân & De Hemrik Aldlân & De Hemrik Aldlân & De Hemrik Sonnenborgh e.o.

38F03

1992

Leeuwarden

35243

2000

Leeuwarden

28919

1998

Leeuwarden

38F04

1967

Leeuwarden

38135

1999

Leeuwarden

5043

1984

11F01

1967

14F01

VrijheidswijkWest Camminghaburen -Zuid De Centrale

Pilotenespel

183361.73

581285.304

Sjoerdsmastate

185482.424

579915.317

Noordvliet

183807.105

579642.89

Vierhuisterweg e.o. Camminghaburen -Noord Camminghaburen -Noord De Zwette I Harlingervaart Hemrik

Vierhuisterweg

181309.509

581627.854

Oenemastate

184807.578

580964.626

Oenemastate

184840.341

580965.311

Snekertrekweg

180837.888

579074.694

Apolloweg

186046.675

578971.088

De Zwette II Zwettehaven Hemrik

James Wattstraat

180021.972

578295.513

Saturnusweg

185802.104

579366.143

Hemrik

Jupiterweg

185744.46

579002.25

Hemrik

Apolloweg

186080.837

578981.053

Hemrik

Avondsterweg

185470.172

578296.744

Transvaalwijk

Spanjaardslaan

181760.627

579801.037

De Zwette I Harlingervaart Hemrik

Snekertrekweg

180596.569

579103.053

Vestaweg

186196.374

578527.563

Aldlân-West

Mannagras

183612.806

577632.345

De Zwette III Schenkenschans De Zwette III Schenkenschans Rengerspark

Fahrenheitweg

180418.272

578642.105

Slauerhoffweg

180285.249

579164.286

Leeuwarden

Nijlân & De Zwette Aldlân & De Hemrik Aldlân & De Hemrik Nijlân & De Zwette Nijlân & De Zwette Sonnenborgh e.o.

Dokkumertrekweg

182469.551

580323.184

Leeuwarden

Oud-Oost

Welgelegen

Emmakade

183549.748

579378.073

1968

Leeuwarden

Potmargezone

Huizum-Dorp

Huizumerlaan

183216.966

578714.229

14F26

1962

Leeuwarden

Potmargezone

Huizum-Dorp

Aldlânsdyk

183252.612

578070.663

2502

2009

Leeuwarden

180906.584

579112.293

2008

Leeuwarden

Harlingervaart Noord Bilgaard

Heliconweg

20203

de Hooidollen

182028.4

581284.186

35312

2013

Leeuwarden

Hemrik

Planetenlaan

185217.045

578648.882

1623

2005

Leeuwarden

Vossepark & Helicon Bilgaard & Havankpark e.o. Aldlân & De Hemrik Binnenstad

Blokhuisplein

Blokhuisplein

182572.585

579269.649

26971

1998

Leeuwarden

185224.141

580905.633

2004

Leeuwarden

Camminghaburen -Noord Grote Kerkbuurt

Camminghaburg

1579

Camminghaburen e.o. Binnenstad

Wissesdwinger

182315.641

579951.125

10F01

1982

Leeuwarden

Oud-Oost

Zeeheldenbuurt

Oostersingel

182973.094

579877.502

24223

2007

Leeuwarden

Schieringen

Kanaalweg

184432.753

579690.881

24F16

2006

Leeuwarden

Schieringen

Poppeweg

183910.174

579659.043

28F08

1967

Leeuwarden

Aldlân-West

Fioringras

183370.598

577566.68

23180

2004

Leeuwarden

Heechterp

Egelantierstraat

184203.783

580473.443

35F24

1979

Leeuwarden

Hemrik

Planetenlaan

184991.73

578605.542

29326

1998

Leeuwarden

Heechterp & Schieringen Heechterp & Schieringen Aldlân & De Hemrik Heechterp & Schieringen Aldlân & De Hemrik Nijlân & De Zwette

Nijlân

Nijlânsdyk

181990.363

577523.616

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

3084

1992

Leeuwarden

Sonnenborgh e.o.

Transvaalwijk

Spanjaardslaan

181760.063

579799.12

35281

2001

Leeuwarden

Hemrik

Aldebaranweg

186212.541

579727.565

05F02

1968

Leeuwarden

Aldlân & De Hemrik Sonnenborgh e.o.

Transvaalwijk

Noordersingel

182081.525

579984.087

5232

1979

Leeuwarden

Sonnenborgh e.o.

Transvaalwijk

Noordersingel

181889.139

579843.445

39F01

1961

Leeuwarden

179981.469

578265.218

1970

Leeuwarden

De Zwette V Newton De Groene Ster

Snelliusweg

40025

De Groene Ster

187874.041

581233.792

38F05

2013

Leeuwarden

179894.701

578476.365

1997

Leeuwarden

De Zwette III Schenkenschans Hemrik

Fahrenheitweg

35728

Hidalgoweg

186576.23

579085.45

32072

2003

Lekkum

Nijlân & De Zwette Camminghaburen e.o. Nijlân & De Zwette Aldlân & De Hemrik Dokkumer Ie e.o.

Lekkum

Buorren (Lekkum)

183951.21

581895.031

61129

1980

Mantgum

Dorpen Zuid-West

Mantgum

It Spyk

176964.34

571741.174

50001

2017

Reduzum

Grou e.o.

Reduzum

De Trije Romers

181339.303

569889.924

50039

1983

Reduzum

Grou e.o.

Reduzum

Ayttawei

182258.437

570401.003

50038

1983

Reduzum

Grou e.o.

Reduzum

Ayttawei

182192.871

570326.883

32100

1988

Snakkerburen

Dokkumer Ie e.o.

Snakkerburen

Oan 'e Dyk

183317.841

581657.327

ST631

1969

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Wythústerwei

180552.745

585229.907

ST594

1900

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Felixwei

180766.529

585603.892

ST1855

1998

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Pompeblêdstrjitte

180105.139

585533.651

ST067

1998

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Noardkromp

179725.035

586976.774

ST1038

1998

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Truerderdyk

180514.231

586416.428

ST944

1978

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

De Tsjerne

180093.777

585517.792

ST1039

1998

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Truerderdyk

180512.582

586415.683

ST1013

2009

Stiens

Stiens e.o.

Stiens

Mounepaed

179901.541

585716.982

WT161

1900

Warten

Dorpen Zuid-Oost

Warten

Rounwei

189161.727

573633.424

WT149

2002

Warten

Dorpen Zuid-Oost

Warten

Meagere Weide

189081.11

574146.28

62022

1967

Weidum

Dorpen Zuid-West

Weidum

Idzerdaleane

178712.369

573531.13

62017

1967

Weidum

Dorpen Zuid-West

Weidum

Idzerdaleane

178861.559

573554.101

62079

1983

Weidum

Dorpen Zuid-West

Wielsterdyk

178890.149

574236.11

WR463

2008

Wergea

Dorpen Zuid-Oost

Buitengebied Weidum Wergea

185244.266

573908.274

WR055

1985

Wergea

Dorpen Zuid-Oost

Wergea

Nieuwe Leeuwarderweg Nieuwoldstrjitte

185828.244

574047.853

WR119

1985

Wergea

Dorpen Zuid-Oost

Wergea

M. Kalsbeekstrjitte

185730.918

573615.743

31F03

1979

Wirdum

Dorpen Zuid-Oost

Wirdum

182590.59

573467.93

31148

2004

Wirdum

Dorpen Zuid-Oost

Wirdum

Sjouke van der Kooistrjitte Loodyk

182985.48

573891.17

34F05

2005

Wytgaard

Dorpen Zuid-West

Wytgaard

Buorren (Wytgaard)

181608.548

572782.389

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Kaartuitsnede externe lozingspunten (gemengd en hemelwater)

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Bijlage D – Bouwstenen Omgevingsplan Met de komst van de Omgevingswet hebben we als gemeente de mogelijkheid om bestaande algemene regels met betrekking tot het aansluiten op de riolering over te nemen, te schrappen of aan te passen. In onderstaande tekstkaders laten we zien welke kant we op willen om het aansluiten op de riolering efficiënt te regelen. Zorgplicht stedelijk afvalwater

Aansluiten op de riolering Als we nieuwe riolering aanleggen of riolering vervangen dan kunnen we ten behoeve van de perceelaansluitleidingen (uitleggers) via aansluitvoorschiften sturen op plaats, hoogte en diameter van de particuliere riolering. Als de bouwer wat anders wil, dient deze een maatwerkvoorschrift aan te vragen. Hoewel het in de huidige situatie goed gaat, is het denkbaar dat we bij het opstellen van het Omgevingsplan het huidige artikel 22.12 lid 4 vervangen door een aansluitvoorschrift met daarin opgenomen een bandbreedte voor de aanlegdiepte en buisdiameter.

Aansluitvoorschriften/omgaan met verstoppingen Voordat een woning wordt of is aangesloten op het rioolstelsel, moet de rioolaansluiting voldoen aan het Bouwbesluit en aan het uitwerkingsbeleid van de gemeente. Met de komst van de Omgevingswet vervalt het Bouwbesluit en komen de regels terug in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL). De wettelijke eisen aan de inpandige riolering zijn opgenomen in de NEN 3215. De gemeente kan in de huidige situatie via een aansluitverordening regels stellen aan het gedeelte van de aansluitleiding vanaf de perceelgrens tot aan de openbare riolering. Met de komst van de Omgevingswet kan de gemeente ook regels stellen voor het gedeelte van de aansluitleiding tussen de erfgrens en het pand. Met regels voor een goed gebruik en beheer van de aansluitleiding beperken we de kans op verstoppingen op particulier en/of openbaar terrein. In geval van een verstopping kan een particulier een ontstoppingsbedrijf in de arm nemen. Indien aantoonbaar kan worden gemaakt dat de verstopping het gevolg is van een gebrek op gemeentegrond (bijvoorbeeld boomwortels of een verzakking) kan de particulier de gemaakte kosten claimen bij de gemeente. We houden de huidige algemene aansluitvoorschriften tegen het licht van ons uitwerkingsbeleid en maken deze op maat voor de situatie in Leeuwarden om de administratieve last te verminderen.

Om uitzonderingen op de aansluitvoorschriften mogelijk te maken nemen we een afwijkingsmogelijkheid op. De eigenaar blijft verantwoordelijk voor het eigen riool. De huidige regeling met betrekking tot kostenverhaal bij verstoppingen handhaven we. De huidige regel met betrekking tot het aanbrengen van een vetafscheider bij horeca willen we in stand houden. Omdat we het niet doelmatig vinden om een dergelijke voorziening ook te eisen voor lozingen van weinig betekenis (bijv. zeer minimale vetlozing in sportkantine) breiden we de regel uit met een afwijkingsclausule.

Onze referentie: 30109966

PROGRAMMA WATER & RIOLERING 2023-2027

Lozing van vethoudend water Met het oog op doelmatig waterbeheer willen we in het Omgevingsplan regelen dat afvalwater afkomstig van het bereiden van voedingsmiddelen wordt geloosd in een vuilwaterriool, tenzij dit niet mogelijk is. In dat geval mag via een daarvoor geschikte voorziening in de bodem worden geloosd. Om verstoppingen te voorkomen willen we verbieden dat afvalwater dat afvalstoffen bevat, die door versnijdende of vermalende apparatuur zijn versneden of vermalen, worden geloosd op de riolering. Voor bepaalde categorieën van bedrijven nemen we vanuit doelmatigheidsoverwegingen een afwijkingsmogelijkheid op. Vethoudend afvalwater mag alleen via een vetafscheider en slibvangput worden geloosd op de riolering. Om een goede werking te waarborgen, stellen we eisen aan het onderhoud. Bijvoorbeeld aan de frequentie van (aantoonbare) lediging van de voorziening (orde grootte 1x per maand/kwartaal).

Lozing van huishoudelijk afvalwater Onder de huidige wetgeving bepaalt de afstand tot de riolering of bij nieuwe aanleg/vervanging moet worden aangesloten op de riolering. Hier mag niet van worden afgeweken. De Omgevingswet geeft gemeenten de beleidsruimte om voortaan zelf te bepalen wanneer aansluiten op de riolering wenselijk/doelmatig is. De provincie heeft geen rol meer bij de invulling van de zorgplicht voor stedelijk afvalwater in het buitengebied. Gemeente en waterschap dienen samen de meest gewenste lozingsroute te bepalen. We kunnen als gemeente ervoor kiezen om de huidige afstandseisen te handhaven en indien nodig te werken met maatwerkvoorschriften óf te kiezen voor werkingsgebieden waarin we de afstandseisen loslaten. We kunnen hierbij ook nog kiezen voor één werkingsgebied of een werkingsgebied per lozingscategorie (afstand en omvang lozing). Omdat we verwachten dat de administratieve last van het stellen van maatwerkvoorschriften zal meevallen willen we vooralsnog vasthouden aan de huidige regels. Voorzieningen die niet lozen op de riolering nemen we niet in beheer. De eigenaar is verantwoordelijk voor een goed functionerende voorziening. Daar waar we een mogelijkheid bieden om af te wijken van de regels en lozing op oppervlaktewater plaatsvindt is de waterbeheerder het bevoegd gezag.