Presentaties- Netwerkproblematiek 16 november 2022

Netwerkproblematiek 16 november 2022

I> Presentatie Systeemstudie Leeuwarden door Klara Schure van Berenschot II > Presentatie Liander door Christel Pieper III > Presentatie TenneT door Maarten Scholten en Matthijs Coops IV> Vraag en antwoord

1. Slimmer en optimaler gebruik net

2. Versnellen realisatie netuitbreiding

4. Communicatie

3. Voorspellen en programmeren

Regio analyse Leeuwarden Presentatie

16 NOVEMBER 2022

Openbaar

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Inhoudsopgave

• Wat is de regio-analyse Leeuwarden? • Kenmerken van het elektriciteitsnet • Ontwikkelingen in elektriciteitsvraag en aanbod

• Impact op het elektriciteitsnet • Conclusies & aanbevelingen

Openbaar

5

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Wat is de regio-analyse Leeuwarden?

• De regioanalyse Leeuwarden bekijkt het Leeuwardens energiesysteem in 2030, waarbij de

1. Inzicht in (huidige) scenario’s door Liander

2. Valideren data door gemeente Leeuwaarden

focus vrijwel geheel ligt op het elektriciteitsnet. • De regioanalyse beschrijft een iteratief proces tussen Liander (voornamelijk), TenneT (beperkt) en de gemeente, waarbij de samenwerking wordt opgezocht om netschaarste in kaart te brengen en

5. Opnieuw doorrekenen scenario’s door Liander

3. Data verrijken/aanpasse n en delen met Liander

de eerste oplossingen te identificeren. 4. Bespreken van de aangevulde data

Openbaar

6

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Het elektriciteitsnet bestaat uit verschillende netvlakken Het hoogspanningsnet kan worden vergeleken met de snelwegen en vormt het

Het regionale distributienet opereert op middenspanning en laagspanning en

landelijke distributienet dat grote hoeveelheden elektriciteit kan

transporteert elektriciteit tot in de huishoudens. Er zijn meerdere

transporteren. Hoe hoger de spanning, hoe minder verliezen er optreden.

spanningsniveau’s. Transformatoren kunnen spanningsniveau’s omzetten en

Vandaar dat grote hoeveelheden het best op hoge spanning getransporteerd

vormen zogenoemde ‘stations’.

worden. Dit net is ook internationaal gekoppeld. Bedrijven en kleine(re) wind- en zonneparken worden doorgaans op het Enkel hele grote partijen worden direct op het hoogspanningsnet aangesloten.

regionale net aangesloten op middenspannngsniveau, en huishoudens op

Denk aan energiecentrales, grote wind- en zonneparken, en een enkele

laagspanning.

industriële grootverbruiker. Er zijn verschillende regionale netbeheerders. Liander is de beheerder in een In Nederland wordt dit net door TenneT beheerd.

groot deel van Noord-Nederland, waaronder Fryslân.

hoogspanning Connectie met andere provincies

middenspanning 110 kV

220 kV

EHS-HS-station Openbaar

0,4 kV

3-23 kV

TenneT HS-MS-station

laagspanning

MS-MS-station

MS-LS-station

Kleinverbruik aansluitingen

Liander 7

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Het huidige elektriciteitsnet zit op slot (voor >3x80A) Levering van elektriciteit (MWp)

Teruglevering van elektriciteit (MWp)

Geen transportcapaciteit beschikbaar

Beperkte transportcapaciteit beschikbaar

Geen transportcapaciteit beschikbaar, congestiemanagementonderzoek wordt uitgevoerd

Transportcapaciteit beschikbaar

8

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Een sterke groei van vraag en nog veel grotere groei van aanbod wordt verwacht richting 2030 Onderstation Leeuwarden (MWp)

Onderstation Schenkenschans (MWp)

200 Midden scenario net niet overbelast

150 100

+50 MWp

150 100

Huidige capaciteit

50 0 -50

2022

2030

2022

2030

Huidige capaciteit

50 0 -50

-100

Midden scenario al overbelast

+90 MWp 2030

2022

2030

-100

-60 MWp

-150 -200 -250

200

-150

-160 MWp

-200 huidige vraag

Verwachting midden scenario

Totale ondergrens/bovengrens

• Geen beschikbare aansluitvelden dus op dit moment al capaciteitsprobleem. • In de periode 2022-2030 wordt 30% groei van de elektriciteitsvraag (levering) verwacht. • Er is veel onzekerheid bij de industrie, waardoor een groei van meer dan 100% niet uitgesloten is. • Qua aanbod (teruglevering) is de ambitie van de gemeente 370 MWp erbíj, waardoor de capaciteit van beide stations ruimschoots overschreden worden.

-250

• Station Leeuwarden Zuidwest fase I (gepland) en II (lopend onderzoek) zijn in dat geval noodzakelijk, en/of extra capaciteit in het oosten van

Leeuwarden • Dit geeft alleen de Liander situatie weer. Voor TenneT is er nu al een tekort aan transportcapaciteit. • Extra transformatoren bij TenneT moeten in 2027 weer ruimte bieden aan teruglevering. 9

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Veel extra capaciteit is nodig om aan de stijgende elektriciteitsvraag en -aanbod te kunnen voldoen Cijfers elektriciteits-infrastructuur 20301) OS2) Leeuwarden • • • •

50 MWp capaciteitstekort in 2030 door mogelijke vraag 60 MWp capaciteitstekort in 2030 door mogelijk aanbod Geen beschikbare aansluitvelden Geen ruimte in boven- en ondergrond

OS Leeuwarden ZW • •

1) 2) 3)

Fase 1: 80 MVA 2026/27 (gepland) Fase 2: 80 MVA (nog niet gepland)

OS Schenkenschans • • •

90 MWp capaciteitstekort in 2030 door mogelijke vraag 160 MWp capaciteitstekort in 2030 door mogelijk aanbod Geen beschikbare aansluitvelden

Cijfers belangrijke sectoren Hoogspanningsnet • •

Nu al geen ruimte voor teruglevering Uitbreidingen transformatoren gepland gereed 2027

Ter illustratie de cijfers voor een nieuw onderstation • • •

Ruimte: 5 voetbalvelden Doorlooptijd: 5-7 jaar Investering: EUR 10 - >25 miljoen

elektriciteitsvraag/-aanbod Leeuwarden

Ambitie gemeente: +370 MWp elektriciteitsaanbod

Meer woningen, maar mogelijk aansluiting warmtenet Onzekere plannen bedrijfsleven +149 MWp elektriciteitsvraag Onduidelijkheid laadbehoefte, mogelijk +10 MWp elektriciteitsvraag

Cijfers weergegeven uit ‘hoog’ scenario Liander OS: Onderstation De belasting van elektriciteitsnetten wordt aangegeven met de eenheid MVA. In deze studie wordt veelal MWp (Mega Watt piek) genoemd. De relatie MVA en MWP is: MVA = MWp * powerfactor. Voor het detailniveau van deze studie kan een powerfactor van 1 worden aangehouden.

10

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Conclusies

Ontwikkeling energievraag- en aanbod • • •

Aanbod van elektriciteit groeit met een factor 3 richting 2030. De vraag naar elektriciteit groeit gestaag door (+30%). De ontwikkeling hiervan kan intensiveren richting 2030 met name vanuit de industrie. Elektriciteitsvraag en -aanbod kennen in 2030 een grote onzekere bandbreedte en is in 2050 mogelijk nog fors groter dan in 2030. Sectoren die de grootste impact hebben op het elektriciteitsnet zijn hernieuwbare opwek en industrie.

Elektriciteitsinfrastructuur • • • • • •

Ambities worden maar voor een deel meegenomen. Netbeheerder kan pas écht aan de slag wanneer ontwikkelingen voldoende concreet zijn. Tijdlijnen, materiaaltekort, en krapte op de arbeidsmarkt zorgen ervoor dat niet alle aanvragen meer snel kunnen worden gehonoreerd. Prioriteren is noodzakelijk. Onderstations Schenkenschans en Leeuwarden lopen tegen hun grenzen aan. Een snelle bouw van het 110-kV-station Leeuwarden Zuidwest is cruciaal om de impact van netschaarste te beperken. Naar verwachting ook extra capaciteit nodig in oosten. Extra transformatoren 110-220 kV verwacht rond 2027. Tot die tijd netschaarste voor teruglevering. 11

REGIO ANALYSE LEEUWARDEN

Aanbevelingen in het kort Wat kan de gemeente nog méér doen? Verder gaan met de meer intensieve samenwerking met netbeheerders. Plannen waar ze zelf over gaat zover mogelijk vooruit concretiseren en ruimte reserveren voor het net. • Signaal afgeven richting Rijk welke (extra) bevoegdheden en middelen nodig zijn. • Per thema afstemming zoeken met overheden, netbeheerders, en andere stakeholders (bedrijven) en overkoepelend overzicht verkrijgen om a) duidelijkheid te verkrijgen over rollen en verantwoordelijkheden. b) in samenwerking slagen te maken.. • •

• Plannen moeten zo vroeg mogelijk concreet worden ten aanzien van de energie-infrastructuur. • Nieuwe rollen en samenwerkingen nodig, verantwoordelijkheden moeten duidelijker/opnieuw worden belegd. • Er is een duidelijk signaal nodig richting Rijk, RES, of Provincie wanneer middelen en/of bevoegdheden ontoereikend zijn en overkoepelende sturing vragen. • Maak per sector expliciet wie van Liander of gemeente actie onderneemt voor het verder gezamenlijke beeld krijgen van de ontwikkelingen op het gebied van energievraag en – aanbod. • Tussentijds kan er met tijdelijke/flexibiliteitsoplossingen wat ruimte worden gezocht voor betere benutting van bestaande infrastructuur, wat ook al in gang is.

Wat kunnen netbeheerders nog méér doen? • • •

Verder gaan met de meer intensieve samenwerking met gemeenten. Medeverantwoordelijkheid nemen wanneer ambitie en investeringsplannen (ver) uit elkaar liggen om stappen te zetten deze nader tot elkaar te brengen. Expertise en kennis delen over mogelijke tijdelijke oplossingsrichtingen.

12

Berenschot

www.berenschot.nl linkedin.com/berenschot

Openbaar

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

Ch ChrGeertCHr sit

Gemeenteraad Leeuwarden 16 november 2022

Onze rol als netbeheerder

Van netbeheerder naar ontwerper energiesysteem

15

Waar wij werken In 134 gemeenten Met 5.700.000 aansluitingen Door 7.450 medewerkers

Elektriciteit en gas Alleen elektriciteit 16

Hoe werkt het elektriciteitsnet?

18

WELKE ONTWIKKELINGEN ZIJN ER?

Impact op de straten en wijken Het netwerk uitbreiden

Traditionele woningen

Toekomstige woningen

135 woningen per kabel

25 woningen per kabel

max. belasting gem. belasting

Er kunnen steeds minder woningen op 1 kabel omdat het verbruik per woning toeneemt.

23

Congestie Huidige status Leeuwarden – Teruglevering- November 2022

Duiding kleurencodes • • •

Transparant: Geel: Oranje:

•

Rood:

Genoeg ruimte Bijna vol congestiemanagement onderzoek Vol

Deze kaart geldt voor grootzakelijke aansluitingen. Huishoudens een andere kleinverbruikers kunnen (voorlopig) verduurzamen verzwaren etc.

24

Situatie Leeuwarden – levering van stroom – nov 2022

25

Transportbeperkingen in Friesland Stand van zaken november 2022

87 Leeuwarden (42 levering, 45 teruglevering)

547 Transportbeperkingen in Friesland

368

246 Vraag naar elektriciteit

Opwek van elektriciteit

67 +

Zowel vraag als opwek

Het energiesysteem nu en in de toekomst!

②

Versnellen realisatie energie infrastructuur Oplossen van de knelpunten van vandaag

27

Integraal programmeren Voor het energiesysteem van de toekomst

③

Slimme oplossingen en beter benutten van de bestaande infrastructuur

De opgave •

Om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen is een complete opwaardering van het bestaande net in Friesland en Noordoostpolder nodig.

•

Doel: het net 10 jaar toekomstbestendig te maken.

•

Vanwege de grote opgave gebeurt dat voor het eerst met een speciaal programma: NULelie.

•

Met als doel de deelprojecten snel, beheerst, met elkaar en veilig te kunnen realiseren.

Programma NuLelie

28

In cijfers Het programma NuLelie heeft een omvang van: • Circa 37 projecten • Circa 1.000 km sleuf

• Circa 2.100 km kabels • Plaatsen van circa 300 compacte stations • Duur circa 4 jaar

• Circa € 250 mln.

De voorbereidingen voor het programma zijn gestart in het najaar 2021 en realisatie vanaf de voorjaar 2023. Verwachte doorlooptijd 2-3 jaar. 30

Impact voor de gemeente Leeuwarden: • Vergunningen verlenen; • Ruimte beslag in openbare ruimte;

• Kabeltracés; • Overlast burgers i.v.m. graafwerk; • Locaties voor transformatorstations.

33

Mogelijkheden:

34

Hoogspanningsnet Leeuwarden Presentatie TenneT 16 november

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

A moment for safety Samen zorgen we voor een veilige werkomgeving waarbij we leren van fouten en het delen van ideeën, zorgen en vragen vanzelfsprekend is.

Daarnaast vragen we aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen in geval van een ontruiming van het pand

36

9 november 2022

Volg de aangegeven vluchtroute

C2 - Interne Informatie

Gebruik de trap in plaats van de lift

Ga naar het verzamelpunt

Volg aanwijzingen bedrijfshulpverlener

Inhoud ■ Introductie TenneT ■ TenneT in Friesland

▫ Langere termijn verwachte netuitbreidingen ■ Nieuw hoogspanningsstation Leeuwarden Zuidwest

▫ Wat is een hoogspanningsstation? ▫ Plek in het net rond Leeuwarden (kaartje)

▫ Voorbereidingen en bouw (foto’s en schema) ■ Planning

▫ Omgeving

▫ Inpassing

37

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

TenneT TSO Introductie ■ Beheerder hoogspanningsnet Nederland (en

deel van Duitsland) ▫ Hoogspanning = 110 kV en hoger

▫ 24.000 km net ▫ 460 + hoogspanningsstations ■ Leveringszekerheid → Beheer en onderhoud

hoogspanningsnet ■ (Systeem) balanshandhaving ■ Verbinden en aansluiten (klanten)

■ Marktfacilitering

38

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Hoogspanningsnet in en rond Leeuwarden (110 kV (zwart) verbindingen en hoogspanningsstations 220 kV (groen) verbinding (tussen Vierverlaten en Ens) met koppelingen op 110 kV-net op de hoogspanningsstations Burgum, Louwsmeer en Oudehaske Plannen voor aanleg van een 380 kV tussen Vierverlaten en Ens met een ruim zoekgebied (5 provincies)

39

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

40

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Hoogspanningsnet in en rond Leeuwarden Net en noodzakelijke uitbreidingen •

Nu en op langere termijn (Investeringsplan TenneT 2022-2031) ▪ Capaciteit vergroten Louwsmeer en veldvervanging (110 kV) ▪ Aanpassingen Schenkenschans ▪ Nieuw hoogspanningsstation bij Leeuwarden (Zuidwest) met aansluiting op 110 kV-verbinding Louwsmeer-Rauwerd ▫ Verkennende studie naar verdere versterking 110 kV-net ▫ Modernisering 110 kV-gedeelte hoogspanningsstation Louwsmeer met extra capaciteit voor Liander aansluitingen

41

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Nieuw 110 kV-station Leeuwarden Zuidwest Verwachte in bedrijf name in 2027

42

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Verkennende onderzoeken voor versterking 110 kV-net Input voor alternatieven afweging.

43

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Aansluitcapaciteit voor HS/MS transformatoren (Liander) Gezien resultaten regiostudie meer aansluitingen nodig

44

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Leeuwarden Zuidwest Nieuw te bouwen hoog (en midden)spanningsstation • 110 kV hoogspanningsstation • Aansluiten van Liander (20 kV) netwerk op 110 kV-net TenneT

45

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Procedures en planning 110 kV-station Leeuwarden Zuidwest 2022-2023 ■ Ontwerpen hoog en middenspanningsstation, opstijgpunt ■ Kabelaansluiting op (bestaande) verbinding Louwsmeer-Rauwerd 110 kV ■ Bureau en Veldonderzoeken, zoals bodem, flora fauna, archeologie ■ Aanvragen vergunningen en wijziging bestemmingsplan ■ Vaststellen bestemmingsplan (Raad gemeente Leeuwarden)

■ Definitief ontwerp ■ Landschapsplan (inpassing) informeren en participeren belanghebbenden. ■ 2024 Aanbesteding contractering ■ 2025 start bouw ■ 2027 IBN (in bedrijf name)

46

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Locatie Hoogspanningstation (indicatief) Ligging bepalen en van opstijgpunt en tracé kabel

47

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Bouw, inrichting en inpassing

48

•

Veiligheid prioriteit

•

Hinder en overlast zoveel mogelijk beperken

•

Communicatie met omgeving en bevoegd gezag

•

Overlast tijdens de bouw: Bouwverkeer, aanleg

•

Bij in bedrijf: Geluid schakelingen, transformator

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Duurzaamheid TenneT Groene Kaart •

Inpassing

•

Afstemming landschapsarchitect en gemeente

•

Benutten meekoppelkansen • zoals kaderrichtlijn water, landschappelijke impuls • aanzicht Zwette

•

Versterken gebiedspotentie en biodiversiteit • wadi’s • soortspecifiek bevorderende maatregelen zoals zwaluwwand of salamanderheuvels

49

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Duurzaamheid ■ Bouw

▫ Circulariteit en hergebruik Voorbeeld station Louwsmeer waar vrijkomende grond gebruikt wordt voor inrichten van een ecozone voor zwaluwen, libelle ’s en amfibieën. ▫ Emissiearm, geluidsarm, hinderperking ■ Onderhoud

▫ Sinusmaaien ▫ Groen i.p.v. grind op stations

50

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

TenneT is een toonaangevende Europese netbeheerder (Transmission System Operator, TSO). Wij zetten ons in voor een veilige en betrouwbare elektriciteitsvoorziening, 24 uur per dag en 365 dagen per jaar. Daarbij stimuleren we de energietransitie met als doel een duurzame, betrouwbare en betaalbare energietoekomst. Als eerste grensoverschrijdende TSO ontwerpen, bouwen, onderhouden en exploiteren we 23.900 kilometer aan hoogspanningsverbindingen in Nederland en grote delen van Duitsland, en faciliteren we de Europese energiemarkt via de 16 interconnectoren met onze buurlanden. Met een omzet van 4,5 miljard euro en een totale activawaarde van 27 miljard euro zijn we een van de grootste investeerders in nationale en internationale elektriciteitsnetten, zowel onshore als offshore. Elke dag stellen onze 5.700 medewerkers alles in het werk om tegemoet te komen aan de behoeften van de samenleving door het tonen van eigenaarschap, moed en verbinding. Samen zorgen we ervoor dat meer dan 42 miljoen eindgebruikers op een stabiele elektriciteitsvoorziening kunnen rekenen. Lighting the way ahead together.

51

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

Disclaimer Deze powerpoint wordt u aangeboden door TenneT TSO B.V. (“TenneT”). De inhoud ervan - alle teksten, beelden en geluiden - is beschermd op grond van de auteurswet. Van de inhoud van deze powerpoint mag niets worden gekopieerd, tenzij daartoe expliciet door TenneT mogelijkheden worden geboden en aan de inhoud mag niets worden veranderd. TenneT zet zich in voor een juiste en actuele informatieverstrekking, maar geeft ter zake geen garanties voor juistheid, nauwkeurigheid en volledigheid. TenneT aanvaardt geen aansprakelijkheid voor (vermeende) schade, voortvloeiend uit deze powerpoint, noch voor de gevolgen van activiteiten die worden ondernomen op basis van gegevens en informatie op deze powerpoint.

52

9 november 2022

C2 - Interne Informatie

1. Slimmer en optimaler gebruik net

2. Versnellen realisatie netuitbreiding

4. Communicatie

3. Voorspellen en programmeren