Presentatie Trimbos-instituut Gemeente Leeuwarden 14-01-2026

Duiding Rioolwateronderzoek Drugsgebruik Gemeente Leeuwarden Wat zijn de landelijke trends in drugsgebruik en hoe verhouden deze zich tot Leeuwarden?

Ruben van Beek, MSc.

07-01-2026

Algemeen beeld drugsgebruik Nederland § Ongeveer 10% van de volwassen Nederlanders gebruikte in het afgelopen jaar een drug, dat zijn 1,5 miljoen mensen. De meeste mensen gebruiken dus geen drugs. § Cannabis meest gebruikte drug ongeveer 7% gebruikte in het afgelopen jaar ongeveer 1 miljoen mensen § Xtc/ MDMA is de meest gebruikte harddrug (4%) gevolgd door, cocaïne (2,5%), 3-MMC (1,6%) en amfetamine (1,3%) § Gebruik onder scholieren komt zelden voor § Meeste mensen gebruiken paar keer per jaar harddrugs Trimbos-instituut 2

Ontwikkelingen in Europa § Hoge beschikbaarheid van drugs § Steeds meer soorten drugs beschikbaar § Gebruik van online platformen voor aan- en verkoop van drugs § Toename drugsgeweld in Europa § Cannabis in allerlei vormen verkrijgbaar § Cocaïne steeds puurder § Toename crack-gebruik § Toename methamfetamine-productie § Toename in incidenten met nitazenen § Ketamine komt op steeds meer plaatsen op § Synthetische en semisynthetische cannabinoïden § Meer aandacht voor gecombineerd gebruik van drugs (en medicijnen)

Trimbos-instituut

§ Synthetische cathinonen komen op steeds meer plaatsen op

3

Amfetamine (speed of pep) § Landelijk beeld § In Nederland gebruiken ongeveer 180.000 volwassenen (1,3%) minimaal een keer per jaar amfetamine § Het wordt vaker gebruikt door mannen, 18-29 jarigen, hoogopgeleiden en in stedelijke gebieden § Onder scholieren (12-16 jaar) heeft ongeveer 1 op de 100 ooit amfetamine gebruikt § In de verslavingszorg gaat bij 2% om problemen met amfetamine (alcohol 44% en cocaïne 12%) § Het aandeel van mensen met amfetamine in de verslavingszorg neemt al enige tijd af § Gebruik in het uitgaansleven

§ In het uitgaansleven wordt het meer gebruikt door 25+ers dan door mensen onder de 25 § Gebruik lijkt iets af te nemen door opkomst synthetische cathinonen

Trimbos-instituut

§ In het uitgaansleven gebruikte ongeveer 1 op de 5 in het afgelopen jaar amfetamine

4

Amfetamine (speed of pep) § Redenen voor gebruik § Wordt met name gebruikt voor de stimulerende werking, moeheid neemt af en energie neemt toe § Wordt daarom in uitgaansleven gebruikt om langer uit te kunnen gaan (dansen, praten etc) § Het wordt ook functioneel gebruikt om langer te kunnen werken, bijvoorbeeld bij fysiek zware beroepen, maar ook mensen in de zakelijke dienstverlening § Ook wel om de sociale werking, je praat makkelijker § De kater na gebruik is lang, daarom is het verleidelijk om kort na gebruik weer te gebruiken -> risico voor problematisch gebruik § Gebruik Leeuwarden § Patroon wijst op beperkt uitgaan/weekend/recreatief gebruik

§ Meting mogelijk niet helemaal vergelijkbaar met KWR metingen van andere steden, maar gebruik amfetamine hoog

Trimbos-instituut

§ Amfetamine wordt doorgaans niet regelmatig gebruikt door uitgaande jongeren of studenten, het gebruik zal in Leeuwarden vermoedelijk voorkomen onder andere groepen.

5

Cocaïne § Landelijk beeld § Ongeveer 340.000 volwassen die afgelopen jaar cocaïne gebruikte (2,4%) § Gebruik hoogst onder 20’ers, mannen en hoogopgeleiden § Gebruikt stijgt onder volwassenen en uitgaande jongeren/jongvolwassenen § Gebruik 12-16 jarigen stabiel laag § In de verslavingszorg gaat bij 12% om problemen met cocaïne (alcohol 44% en cannabis 16%) § Gebruik in het uitgaansleven § In het uitgaansleven gebruikte ongeveer 1 op de 3 in het afgelopen jaar cocaïne § In het uitgaansleven gebruiken mensen tussen de 24-29 het meeste, gevolgd door dertigers Trimbos-instituut

§ Gebruik afgelopen jaren wel toegenomen, soms wordt coronapandemie aangewezen als katalysator

6

Cocaïne § Waarom gebruiken mensen cocaïne? § Wordt met name gebruikt voor de stimulerende werking, moeheid neemt af en energie neemt toe § Effecten van alcohol verminderen, je voelt je minder dronken § Boost in zelfvertrouwen, daardoor extra verleidelijk voor mensen die hun zelfbeeld willen opkrikken § Het wordt ook functioneel gebruikt om langer te kunnen werken, mensen met fysiek zware beroepen, maar ook mensen in de zakelijke dienstverlening § Ook wel om de sociale werking, je praat makkelijker § Verschillende groepen: ⎼ recreatief: uitgaansleven, studenten en anderen ⎼ problematisch: mensen die verslaafd zijn § Leeuwarden § Patroon duidt op combinatie van recreatief en problematisch (dagelijks) gebruik

Trimbos-instituut

⎼ functioneel: werkenden

7

Xtc / MDMA § Landelijk beeld § Ongeveer 590.000 volwassen die afgelopen jaar xtc of MDMA gebruikte (4,1%) § Gebruik hoogst onder 20’ers, mannen en hoogopgeleiden § Gebruikt stijgt onder volwassenen en uitgaande jongeren/jongvolwassenen § Uitgaansleven § In het uitgaansleven gebruikte meer dan 1 op de 2 in het afgelopen jaar xtc/ MDMA, § Reden gebruik § Euforisch en pro-sociale effecten § Energie tijdens uitgaan, gebruik vaakst op festival of in club § Leeuwarden Trimbos-instituut

§ Patroon overeenkomstig met recreatief gebruik in het weekend, maar beperkt. Waarschijnlijk om beperkte omvang dance scene in Leeuwarden.

8

Overige drugs in vogelvlucht § Gebruik van cannabis binnen ‘normale bandbreedte’, zowel recreatief weekendgebruik als regelmatige (dagelijkse) gebruikers § Weinig methamfetamine (crystal meth of tina), net als in de rest van Nederland § Opvallend weinig synthetische cathinonen. Deze drugs zijn niet doorgedrongen in de markt in Leeuwarden. Op zich interessant omdat het op andere plekken een goed alternatief bleek voor zowel cocaïne als amfetamine. Het is in andere plaatsen een verslavend middel gebleken. § Ook lage waardes voor ketamine, wel een uitgaansprofiel. Voor sommige gebruikers slaat dit uitgaanspatroon soms om in verslaving, Belangrijk om dit te monitoren. § Niet gemeten en dus niet bekend: Lachgas, GHB, Paddo’s, Flakka, Truffels, LSD, 2C-B, 6-APB, etc…

Trimbos-instituut 9

Conclusies § Gebruik van stimulerende middelen cocaïne en amfetamine valt op § Bij cocaïne lijkt sprake van zowel recreatieve als problematische gebruikersgroepen § Bij amfetamine lijkt vooral sprake van regelmatig of problematisch gebruik § Beide drugs worden ook vaak functioneel ingezet om fysiek werk vol te houden maar soms juist ook kantoorwerk § Drugs die in andere delen van het land snel opkomen zijn in Leeuwarden nog niet geland, maar er is wel een voedingsbodem voor deze middelen

§ Bij een moeilijke jeugd, beperkte kansen en weinig toekomstperspectief kan drugs- of alcoholgebruik een manier worden om met gevoelens van uitzichtloosheid om te gaan.

Trimbos-instituut

§ Overweging: Verslaving ontstaat door een samenspel van biologische, psychologische en omgevingsfactoren. Biologische factoren zoals genetische aanleg, psychische kwetsbaarheden en vroeg beginnen met middelengebruik vergroten het risico. Ook omgevingsfactoren, zoals opvoeding, sociale normen en de beschikbaarheid van middelen, spelen een belangrijke rol. Vaak is problematisch middelengebruik een gevolg van onderliggende problemen en stress.

10

Meer informatie § Voor meer informatie § Voor een overzicht van alle landelijke gegevens over drugs: www.nationaledrugmonitor.nl § Het Europese Drugs Rapport: European Drug Report 2025: Trends and Developments | www.euda.europa.eu § Het Europese Rioolwateronderzoek Score: Wastewater-based epidemiology and drugs topic page | www.euda.europa.eu § Bekijk ook onze Factsheet ‘Drugsmetingen in het riool: toepassingen voor beleid en pilotresultaten’ Trimbos-instituut 11

www.trimbos.nl