Presentatie Samen bereiken wat niemand alleen lukt

Samen bereiken wat niemand alleen lukt Gemeente Leeuwarden Anita Kraak 2024 01 31

Houvast & leren & balanceren

Of we het leuk vinden of niet.. • Maatschappelijke vraagstukken steeds complexer • Niet meer door één persoon of één organisatie op te lossen • Samen creëren van maatschappelijke waarde • Samenwerken niet vrijblijvend • …maar soms wel heel ‘spannend’..

Bron: P. Kenis

Mechanische klassieke implementatie-bril Systeemoptimalisatie

Denken: • Vraagstuk opdelen in deelproblemen • Deelproblemen toebedelen aan specialisten • Als ieder zijn werk doet is het probleem opgelost Handelen: • Vraagstuk passend maken bij aanbod en beleid • Rationele analyses • Beperken tot taak en doen wat afgesproken is • Leren door reflectie en duiding achteraf Bron: Wanneer vele handen het werk niet lichter maken. Joosse e.a. EUR, maart 2019

Transformerende leer en ontwikkel-bril Ontwerpend werken en leren

Denken: • Problemen samenhangend, dynamisch deels onvoorspelbaar en onkenbaar • Perioden van rust en onrust door ‘change events’. Handelen: • Gezinsvraagstuk centraal blijven stellen • Vragen stellen: Wat gebeurt hier echt; wat helpt echt? • Tussenruimte tussen organisaties creëren • Gezamenlijke adaptieve aanpak • Rationele analyses én praktische wijsheid, ervaring, moreel kompas. • Leren door te doen, alledaags, investeren in relaties

Bron: Wanneer vele handen het werk niet lichter maken. Joosse e.a. EUR, maart 2019

Samen lerend doen wat werkt

relatie, klik, alliantie, vertrouwen

evalueren, doelrealisatie, samen verbeteren

analyse, doelbepaling, aanpak kiezen

Verbinding aan gaan

Samen beslissen

Samen leren

Doen wat werkt

…en niet doen wat niet werkt, algemeen en specifiek werkzame factoren, kennis

Bij complexe opgaven van A naar B via B AA naar B via A • Maakbaar resultaat • Eerst A-Z route bedenken, dan doen • Projectleider, consultant • NPM

A naar B via B • Visie, verlangen, doel • Visionair, leider, doener • Kortcyclisch lerend & ontwikkelend • Route achteraf pas helder

En hier wringt het soms.. • • • •

Verwachtingen Aard van de resultaten Financiering ….

Ø (Stille) conflicten Ø Verantwoordelijkheden Ø Verkeerde stoel Ø Leefwereld en systeemwereld Ø Soevereiniteit Ø ……

Balanceren tussen ‘ego’ en ‘eco’ perspectief • Doelstelling organisatie • Organisatiebelang • Waarde(n) organisatie • Compliance • Doelrealisatie • Control, grip en verantwoorden

Bron: o.a. Barbara Geurtsen, Levinas Instituut

• Maatschappelijke opgave • netwerkbelang • Waarde(n) netwerk • Maatschappelijk rendement • Beweging omgeving/kansen • Reflectie, leren en ontwikkelen

En om het nog een stukje ingewikkelder te maken…. In een maatschappelijke context: • Maakbaarheid • Voorspelbaarheid • Generaliseerbaarheid – efficiëntie ….en dus graag van A naar B via A stuurt..

Jeugdzorggebruik

Emotionele problemen • PO – meisjes

2000

1 op 27

2018

1 op 8

2017

14%

2021

1 op bijna 7

2021

33%

2027

1 op 6?

• Groei ambulant • Geen afname intensieve zorgvormen Bron: CBS

• VO - meisjes 2017

28%

2021

43%

Bron: https://hbscnederland.nl/

• Excelleren garandeert toegang tot geluk • Slagen en falen (t.o.v. gemiddelden?) is individuele aangelegenheid • Sterk geloof in maakbaarheid en professioneel repareren ‘Als je maar wil dan kan het!!’ ‘Wel genieten hé!!’

• Stress en lastig gedrag krijgen individuele oplossingen • Maatschappelijke context van opgroeien en opvoeden niet ter discussie • We blijven doen wat we deden

Ø Maatschappelijke mores & meetlat schiet tekort! Bron: Kraak & Kleinjan: Naar gezamenlijke veerkracht en kansen voor iedereen (nji.nl)

“Bestuurlijk neigen we naar beheersbaarheid en versterken we het ongemak. En tegelijkertijd weten we als bestuurders dat alles helemaal dichttimmeren het risico meebrengt dat we het onmogelijke van professionals vragen en hen afbranden. En dat we gezinnen hiermee in de kou laten staan.” “Er zijn zoveel (interne) regels en protocollen. Ik ben bang voor klachten en het tuchtrecht. En tegelijkertijd vind ik het prettig om mezelf hierachter te verschuilen. Op die manier kan ik niet afgerekend worden als er iets mis gaat. Maar daardoor ben ik teveel bezig met de regels en kom ik niet toe aan echt hulp verlenen.” “De maatschappij vraagt van ons dat kinderen niet doodgaan. Maar soms hebben we een duivels dilemma. Hoe kun je kiezen tussen enerzijds beschermen en blijvend opsluiten en anderzijds ruimte geven en risico nemen met een (potentieel) perspectief En toch moeten we daarin steeds weer samen keuzes maken. Die keuze moeten we kunnen uitleggen aan de jongere en zijn ouders, maar ook aan de wethouder. En als we dat gedaan hebben, moeten we door de wethouder, de inspectie en de politiek te allen tijden gesteund worden. Als een kind sterft, moeten we ook dan die gemotiveerde keuze samen met hen uitdragen.“

“Het wij in een netwerk gaat over de gevoelde verantwoordelijkheid om een gezamenlijke maatschappelijke opgave aan te pakken. Dat wij kent een gedeeld moreel-ethisch kompas dat groeit vanuit dialoog, onderlinge verbinding, schuring en groeiend vertrouwen. Dat is in zijn ontstaanswijze wezenlijk anders dan een wij gebaseerd op organisatiebelangen en efficiency. In dat laatste ontbreekt zo’n moreel-ethisch kompas en staan waarden als efficiency en het eigen overleven centraal.“

“Amalia heeft meerdere keren tegen mij gezegd ‘ja maar, wat dacht je dan? Dat alles in één keer goed gaat? Dat gaat met vallen en opstaan.” Doordat zij dat regelmatig tegen mij zei, klonk daar ook een vraag om vertrouwen in: ‘Heb vertrouwen dat als ik val, ik samen met jullie ook wel weer opsta, maar blijf in ieder geval bij me. En laat me niet vallen omdat ik val.”

Patronen “Het systematisch verwaarlozen van cultuur/dominante aannames is de grootste barrière voor de vooruitgang naar het hoogste niveau van gezondheidszorg wereldwijd.”

Bron: Napier, A. David, et al UCL-Lancet Commission on culture and health (2014)

En nu?

xxxxxx

Waar komen we eigenlijk vandaan?

Jeugdzorg: Liefdadigheid - “Goed doen”

Geneeskunde: Wetenschap - “Goede doen”

En welke invloed heeft dat op wat we nu doen? Jeugdzorg • Oorsprong: • Goed doen: • Aanvankelijk: • Na ontzuiling:

liefdadigheid heersende maatschappelijke moraal over wat goed is medemenselijkheid en verdraagzaamheid (bourgeoisie en religie) efficiëntie en maakbaarheid (technisch en beleidsmatig)

Ø Kennisontwikkeling start vanuit beleid: verambtelijking van professionaliteit Ø Koers: afhankelijk van dominante maatschappelijke en politieke stromingen

En welke invloed heeft dat op wat we nu doen? Gezondheidszorg • Ontstaan: • Ontwikkeling:

vanuit beroepsgroep lange wetenschappelijke traditie aannames onderzoeken & heroverwegen Problemen in praktijk zijn leidend voor onderzoeksvragen

Ø Kennisontwikkeling start vanuit dilemma’s uit de praktijk Ø Koers: bepaald door morele kompas (Eed van Hippocrates – 400 v Chr.)

Stagnatie Schijnsamenwerkin g Doel/ambitie ontbreekt

of staat steeds weer ter discussie

Lering trekken & doelen bepalen

Structuren te vast. Geen ruimte voor samen toepassen van kennis, leren & ontwikkelen

Stagnatie Eilandsamenwerking

.

Intentie/ambitie

.

.

.

Verbinding

Actie

Praktisch samenwerken

Verbreden en verdiepen

Hier staan we nu

Structureren Bron: PJ van Delden

“Voor mij is het belangrijk dat ik een kort lijntje met collega bestuurder x heb. We kunnen dit niet alleen. We hebben elkaar vast te houden. Als ik boosheid of verontwaardiging voel, bel ik, vraag ik naar haar intentie. Zo gaan we elkaar steeds beter verstaan. Dat is nog een hele kunst. Soms denk je dat je het over hetzelfde hebt, maar als het spannend wordt is dat toch niet zo. Je moet veel praten, vaak de telefoon pakken, elkaar echt willen begrijpen, een gezamenlijk moreel kompas ontwikkelen voor de opgave waarvoor we samen staan; in goede en in slechte tijden.”

“Niets gaat even vanzelf of op de automatische piloot. Het lijkt wel of ik opeens over alles na moet denken. Heel belangrijk en leuk maar soms dodelijk vermoeiend. De trekkracht van de maakbaarheid en voorspelbaarheid is schijnbaar groot.”

“…….Transformatie is een product van mensen die samenwerken, kennis verzamelen, luisteren naar adviezen, scenario’s doordenken en rollen verhelderen. Het proces is rommelig en frustrerend en regelmatig gedoemd te mislukken. Maar het is misschien het beste dat we hebben……” (Dewey)

Dank! A.kraak@nji.nl 06 25660696

Samen bereiken wat niemand alleen lukt (nji.nl)

xxxxxx

https://www.nji.nl/sit es/default/files/202211/Samen-bereikenwat-niemand-alleenlukt.pdf