Presentatie Populytics

Inwonersraadpleging over energiebeleid gemeente Leeuwarden Ervaring met de PWE-methodiek

9 april, presentatie gemeenteraad Leeuwarden

Waarom is het zo belangrijk dat inwoners participeren in besluitvorming? Inhoudelijke reden • Participatie leidt tot betere besluiten. Burgers brengen kennis in die nieuw is voor experts.

Normatieve reden

Instrumentele reden

• Democratie betekent burgers betrekken bij overheidsbesluiten wanneer ze (ingrijpende) effecten ervan ondervinden.

• Goede participatie kan leiden tot meer draagvlak, acceptatie, legitimiteit en sterker vertrouwen in de overheid.

• Via participatie leren beleidsmakers over prioriteiten van burgers.

2

* Bron: Fiorino, D.J. (1990). Citizen participation and environmental risk: a survey of institutional mechanisms, Science Technology & Human Values, 15, 226 243.

9 april 2025

Aanleiding: Nieuw beleidsprogramma energie • Uitgangspunt: doelstelling 60% CO2-reductie in 2030 • Twee inhoudelijke vragen: • Leidende principes voor beleid: wat is belangrijk? • Energiemix van 2030: hoe halen we het doel? • Een raadpleging is geen bindend referendum: “De gemeente is benieuwd naar jouw advies” • Geen vervanging van ander advies, maar een aanvulling • Inwoners verwachten ook andere perspectieven

Hoe moet het advies van inwoners wegen ten opzichte van het advies van experts? Het advies van inwoners is niet belangrijk, 1% alleen het advies van experts is… Het advies van inwoners is minder belangrijk dan het advies van experts.

22%

Het advies van inwoners is even belangrijk als het advies van experts.

64%

Het advies van inwoners is belangrijker dan het advies van experts. Alleen het advies van inwoners is belangrijk, het advies van experts is niet belangrijk.

9%

1%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%

3

9 april 2025

Met een PWE kunnen inwoners participeren door 20 minuten op de stoel van een politicus, bestuurder of beleidsmaker plaats te nemen Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Inwoners zien de belangrijkste opties én informatie over de opties

Maar er zijn beperkingen, zoals een budget of beleidsdoelen

Inwoners moeten kiezen. Wat zouden ze doen als ze in jouw schoenen staan?

Inwoners motiveren hun keuzes.

We modelleren de keuzesituatie. Het beleidsdilemma

Niet alles kan, niet overal, niet tegelijk

Ze ervaren jouw dilemma. Ze ervaren keuzepijn. Ze begrijpen de situatie beter

Je hoort wat ze zorgen baart en waar ze van dromen

i

optie

i

optie

i

optie

Kosten Maximaal € 1.000

i

optie

i

optie

i

optie

i

optie

Motiveer alstublieft uw keuze

i

optie

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces

5

1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024

Nov-dec 2024

Jan-feb 2025

Nu

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever Vraagstelling raadpleging + type PWE Leidende principes voor beleid: wat is belangrijk? Energiemix van 2030: hoe halen we het doel?

6

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern Wie: Projectteam gemeente Onderzoeksafdeling Wat: Uitwerken en invullen van beleidsopties

7

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders Wie: Inwoners, energiecoöperaties, bedrijfsleven, energieproducenten, onderwijs Wat: Uitwerken en invullen van beleidsopties

8

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM)

9

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Sept-okt 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp Schriftelijke feedback Taalniveau B1 Toegankelijkheid Introductie met animatie

10

9 april 2025

11

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Nov-dec 2024 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

12

9 april 2025

1.516 inwoners deden mee aan een van de twee versies van de raadpleging

Representatief

Open

669 inwoners

847 inwoners

Representatief gemaakt op leeftijd, opleiding, gender en type wijk

De open raadpleging is per definitie niet representatief

8 duizend brieven (8,4% respons) Steekproef in samenwerking met onderzoeksafdeling gemeente

13

Bijna 50% via social media (actie op onderwijsinstellingen) Monitoring deelnames met projectgroep

1.516 inwoners deden mee aan een van de twee versies van de raadpleging

Representatief

Open

Ik kon mijn mening kwijt in deze 4% 18% raadpleging. Ik vertrouw erop dat dit een eerlijk 2% 16% onderzoek is.

82%

Ik vond het een belangrijk onderwerp om 3% 13% mijn mening over te geven.

84%

Ik vond de raadpleging moeilijk te begrijpen.

(Helemaal) mee oneens

14

10%

Neutraal

24%

67%

80%

Ik vond het een belangrijk onderwerp om 2%9% mijn mening over te geven.

19% 4%

Ik vond de raadpleging moeilijk te begrijpen.

89%

77%

Deze methode moeten vaker worden ingezet om inwoners te betrekken bij 4% 16% overheidsbesluiten.

79%

30%

9%

Ik vertrouw erop dat dit een eerlijk 4% 15% onderzoek is.

77%

Deze methode moeten vaker worden ingezet om inwoners te betrekken bij 2% 19% overheidsbesluiten. Doordat ik meedoe aan deze raadpleging heb ik geleerd over de keuzes die de overheid moet maken.

Ik kon mijn mening kwijt in deze raadpleging.

78%

60%

(Helemaal) mee eens

Doordat ik meedoe aan deze raadpleging heb ik geleerd over de keuzes die de overheid moet maken.

(Helemaal) mee oneens

17%

Neutraal

15% 8%

80%

36%

46%

(Helemaal) mee eens

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Jan-feb 2025 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM)

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Definitief ontwerp

15

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg

Jan-feb 2025 • Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

16

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen. Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen. • Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg Nu

• Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

17

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen. Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen. • Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg Nu

• Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

18

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen.

• Aan deelnemers Rapportage naar deelnemers, met ‘Wat hebben we geleerd?’

Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen. • Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg Nu

• Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

19

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen.

• Aan deelnemers • 4 Energiecafe’s Bespreken resultaten Verdiepen

Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen. • Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg Nu

• Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

20

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen. Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen.

• Aan deelnemers • 4 Energiecafe’s • Aan andere betrokken Rapportage openbaar

Presentatie aan gemeenteraad

• Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

We doorliepen een uitgebreid proces 1

2

3

4

Ontwerp

Raadplegen inwoners

Analyse en rapportage

Terugkoppeling en vervolg Nu

• Vraagafbakening met opdrachtgever • Ontwerpsessie intern • Ontwerpsessie met stakeholders • Integratie met Energy Transition Model (ETM) • Definitief ontwerp

21

• Open raadpleging 847 inwoners gaven advies. Representatieve raadpleging 669 inwoners na uitnodiging per brief geeft een representatief beeld.

• Analyse Kwantitatief beeld van voorkeuren. Segmentatie in verschillende relevante groepen. Kwalitatief beeld van onderbouwing van adviezen.

• Aan deelnemers • 4 Energiecafe’s • Aan andere betrokken • Vertalen naar beleidsprogramma

• Rapportage Verbinden kwantitatieve met kwalitatieve resultaten

9 april 2025

Vragen?

tom@populytics.nl 06 4342 8593

Welk type PWE kies je?

Discreet: Deelnemers kiezen hun voorkeursopties. De overige opties kiezen zij niet. Ze stellen hun eigen voorkeursbeleid samen. Er is een concrete, meetbare beperking zoals een budget of uitvoeringscapaciteit. Ook een beperkend beleidsdoel kan een optie zijn. De keuze gaat waarschijnlijk over concrete beleidsopties die gebruikmaken van schaarse publieke middelen of goederen

Type

Pick mode Zijn de keuzeopties gradueel of discreet?

•

Werkt optimaal voor het beoordelen en afwegen van concrete beleidsopties

Type

Wat is de aard van de beperking?

Gradueel: Deelnemers kunnen een (beetje) meer of minder inzetten op een optie. Bijvoorbeeld meer of minder budget toekennen aan een beleidsoptie.

Closed slider mode •

Relatief: Deelnemers geven aan of ze meer of minder willen inzetten op een optie ten opzichte van de huidige situatie

Er is een algemeen idee van beperkte publieke middelen. De keuze gaat waarschijnlijk over doelen, principes en/of waarden.

Is de keuzesituatie relatief of absoluut?

Slider mode met een concrete beperking, zoals budget, ruimte of een kwantitatief beleidsdoel

Type

Open slider mode •

Slider mode met een algemene beperking, zoals inspanning

Type

Absoluut: Deelnemers geven met punten aan hoeveel waarde ze aan een optie hechten. Des te belangrijker, des te meer punten.

23

Geschikt om maatschappelijke waarde te berekenen

Points mode •

Werkt optimaal als beleidsvrijheid nog groot is. En bij waardenvraagstukken.

Waarover mogen inwoners dan meepraten? Welke perspectieven krijgen een plek?

Op welke doelen moet de overheid inzetten?

“Ik wil zo min mogelijk windmolens in de gemeente”

Perspectieven die onderdeel zijn van de keuze van de beslisser

“Ik vind dat het inwoners zo min mogelijk extra geld moet kosten, ook als dat betekent dat …”

Deze perspectieven zijn de focus van de PWE en het advies van de deelnemer aan de besluitvormer

24

“Ik wil opwekken met kernenergie in de gemeente”

optie

i

optie

i

optie

“Ik geloof niet in klimaatverandering”

Perspectieven die geen onderdeel (meer) zijn van de keuzes van beslisser

i

i

optie

• Wat vindt u van het doel van de gemeente? “60% reductie van CO2 is voor mij te weinig”

Deze perspectieven moeten erkend worden

• Maakt u zich zorgen over klimaatverandering/afhankelijkheid/hoge energielasten? • Wilt u nog andere adviezen meegeven?

9 april 2025

Een meerderheid van de inwoners van Leeuwarden onderschrijft het doel van de gemeente om in 2030 60% minder CO2 uit te stoten Figuur 1. Houding van deelnemers: “Wat vind je van het doel om in 2030 in de gemeente 60% minder broeikasgassen* uit te stoten?” 100%

Representatief

Figuur 2. Vier vragen: Maken deelnemers zich zorgen?

3%

8%

Maak je je zorgen over klimaatverandering?

13%

8% 11%

40%

38%

8%

12%

40%

39%

7% 11%

39%

40%

80% 1%

Weet ik niet 60%

40%

Oneens, we moeten meer doen 70%

Eens Oneens, we moeten minder doen

20%

0% 25

Maak je je zorgen over dat de energie heel duur wordt?

9%

Lees meer over het doel en de zorgen in de verdieping: Deel 2. Over het doel van de gemeente in de verdieping

* Omdat we toegankelijke taal (niveau B1) willen gebruiken, spraken we in de raadpleging over broeikassen in plaats van CO 2.

3%

Maak je je zorgen over vervuiling van de lucht?

Maak je je zorgen over de afhankelijkheid van Nederland van andere landen voor energie?

Legenda

Nee, helemaal niet

2%

11%

Nee, niet echt

16%

Neutraal

40%

Ja, een beetje

31%

Ja, heel erg

Inwoners van gemeente Leeuwarden geven meeste prioriteit aan dat iedereen de energierekening kan betalen Figuur 3. “Waar moet de gemeente voor zorgen met de plannen over energie?”

Zorg dat iedereen de energierekening kan betalen

5,3

Zorg dat het typische uiterlijk van de stad en het platteland zoveel mogelijk blijft zoals het is

4,8

Zorg dat inwoners zoveel mogelijk mogen meebeslissen over projecten voor schone energie

4,7

Zorg dat inwoners zo min mogelijk last hebben van het maken van schone energie

4,3

Maak keuzes die voor de maatschappij het goedkoopst zijn

4,3

Zorg dat het geld dat wordt verdiend met schone energie gaat naar de inwoners die in de buurt wonen Legenda

26

0 tot 2,5 punten

2,5 tot 5 punten

5 tot 7,5 punten

Inzichten

8,6

Zorg dat het geld dat wordt verdiend met schone energie gaat naar alle inwoners in de gemeente

3,0 7,5 punten of meer

Representatief

• Inwoners van Leeuwarden geven ‘Zorg dat iedereen de energierekening kan betalen’ de hoogte prioriteit, zoals naar voren komt in figuur 3. Deze prioriteit wordt breed gedeeld door inwoners, ongeacht of ze het eens zijn met het doel van de gemeente, waar ze wonen of hoe ze zijn opgeleid. • De redenen om veel of weinig punten te geven aan de opties zijn divers. De twee pagina’s hierna geven een beeld van welke redenen deelnemers het meest hebben genoemd. Een uitgebreide beschrijving is te vinden in de Verdieping. • Uit analyses blijkt dat er verschillende perspectieven zijn op waar de gemeente voor moet zorgen in het beleid. We onderscheiden vijf relevante perspectieven/groepen, met (deels) verschillende prioriteiten. Dat laten we zien in figuur 4 en de toelichting erna. • Andere verschillen zijn klein. Als we bijvoorbeeld kijken naar leeftijd, opleidingsniveau en woongebied, of naar inwoners die het wel of juist niet eens zijn met het doel van CO2 -reductie, zien we maar kleine verschillen. Meer informatie is te vinden in de Verdieping.

Grote meerderheid wil het doel halen door isoleren en zuiniger zijn met energie Representatief

Figuur 5. “Welke dingen moeten we in de gemeente doen om het doel te halen”

Woningen beter isoleren en zorgen dat inwoners zuiniger zijn met energie

85%

Gebouwen van bedrijven beter isoleren. En zorgen dat bedrijven zuiniger zijn met energie

84%

Woningen en bedrijven verwarmen met warmtepompen

69%

Extra zonnepanelen op daken van woningen en bedrijven

63%

Woningen en bedrijven verwarmen met een warmtenet

58%

Kleine windmolens bouwen

38%

Zonneparken bouwen

38%

Grote windmolens bouwen

35%

Legenda 27

Inzichten

0 tot 25%

25 tot 50%

50 tot 75%

75 tot 100%

• Inwoners van Leeuwarden willen het doel halen door vooral in te zetten op ‘Woningen beter isoleren en zorgen dat inwoners zuiniger zijn met energie’ en ‘Gebouwen van bedrijven beter isoleren. En zorgen dat bedrijven zuiniger zijn met energie.’, zoals figuur 5 laat zien. Bijna alle inwoners willen hier op inzetten en meer dan de helft adviseert om hier maximaal op in te zetten. In de Verdieping wordt een overzicht gegeven van de spreiding van de inzet op de maatregelen. • De redenen om veel of weinig in te zetten op opties zijn divers. De twee pagina’s hierna geven een beeld van welke redenen deelnemers het meest hebben genoemd. Een uitgebreide beschrijving is te vinden in de Verdieping. • Inwoners denken veelal hetzelfde over hoe de doelstelling van CO 2-reductie gerealiseerd moet worden. Toen we keken naar de vraag ‘Waar moet de gemeente voor zorgen met de plannen voor energie?” konden we 5 verschillende groepen onderscheiden met een ander perspectief. Het valt op dat die groepen juist vrijwel hetzelfde denken over met welke middelen het doel gehaald moet worden. Ook als we kijken naar kenmerken van inwoners, dan zien we nauwelijks verschillen. Hoe verschillende groepen hierover denken, is te lezen in de Verdieping.