Ontwerpbegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 Hûs en Hiem
Tekst van het document
h
u
s
h
ie
î.T1
skwaiiteit
Datum: 26 maart 2025
Aan de raden van de in de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem deelnemende gemeenten, Bijgesloten zenden wij u de ontwerpbegroting 2026 (inclusief de meerjarenraming 2027-2029) van hûs en hiem. Een en ander conform artikel 31 lid 2 en 4 van de GR: Lid 2 Het Dagelijks Bestuur biedtjaarlijks een ontwerpbegroting, alsmede een meerjarenraming voor een aaneensluitend tijdvlak van tenminste 3 jaren, aan. Zowel de ontwerpbegroting als de meerjarenraming worden 12 weken voordat zij aan het Algemeen Besttiur worden aangeboden, door het Dagelijks Bestuur toegezonden aan de raden van de deelnemende gemeenten. Lid 4 De raden kunnen overde ontwerpbegroting en de meerjarenraming van hun zienswijze doen blijken. Het Dage/ijks ßestuLlr stelt dc vertegcnwoordigende organen voorafgaande aan het vaststellen van de begroting schriftelijk en gemotiveerd in kennis van zijn oordeel over de zienswijze, alsmede van de eventuele concltisies die het daaraan verbindt. Wij ontvangen uw (eventuele) zienswijze over de ontwerpbegroting 2026 graag uiterlijk vóór 27 juni (vergadering Algemeen Bestuur) en indien mogelijk bij voorkeur vôór 6 iuni (vergadering Dagelijks Bestuur). Korte toelichting op de ontwerpbegroting 2026 (inclusief de meerjarenraming 2027-2029): ln de Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in 2024 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen.
Aangezien er per 1 januari 2025 van geen enkele aan de GR deelnemende gemeenten een voornemen tot uittreding is ontvangen ziin ook in 2026 alle 17 thans bij de GR aangesloten gemeenten deelnemer. De begroting voor 2026 is opgesteld vanuit de verwachting dat de adviespraktijk in het kalenderjaar 2026 niet noemenswaardig zal wijzigen. Op het moment van opstellen van de begroting voor 2026 ziin de vakbonden en de werkgevers nog in onderhandeling over een nieuwe cao ingaande op 1 april 2025 en eindigend op 31 december 2026 dan wel 31 maart 2027 ln de cijfers is voor zowel 2025 als voor 2026 gerekend met een effectieve cao-stijging van 3.0% op jaarbasis en uitgegaan van een stabiel planaanbod. Of het aantal adviesaanvragen in 2026 daadwerkelijk op peil zal blijven is een onzekerheid. Wel zijn door het voortbestaan van de GR in 2026 alle kosten gedekt, conform artikel 34 lid 2 van de GR Ook de in deze begroting opgenomen meerjarenraming is opgesteld vanuit één scenario: voortzetting van de huidige adviespraktijk. Elk atider scenario is van een zo grote onzekerheid, dat die niet tot alternatieve, voorspellende cijferopstellingen kan leiden. De dienstverlening van hûs en hiem wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende gemeenten.
De tarifering voor de dienstverlening wordt daarbij gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. Om een sluitende exploitatie te kunnen realiseren wordt, mede om de te verwachten cao-verhoging te kunnen dekken, een verhoging van de tarieven voor de dienstverlening voorgesteld. Het Dagelijks Bestuur zal in de AB-vergadering van 27 juni 2025 voorstellen om de tarieven per 1-1-2026 met circa 3,0% aan te passen.
Johan Wiilem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden 058 233 79 30 husenhiemhusenhiem.nl . www.husenhiem.ni NL48 BNGH 0285 0223 50
F-ìûs , : Fì lern
skwaliteit
(concept) jaarverslag 2024 en de controleverklaring Tevens sluiten wij het (concept) jaarverslag 2024 met daarin opgenomen de jaarrekening 2024 en de goedkeurende controleverklaring van Bentacera bij. Toezending hiervan is informatief.
Met vriendelijke groet,
H. de Haan, voorêr DB hûs en hiem
Voor i
M.A Visser. secretaris DB hûs en hiem
Johan Willem Frisostraat 1 8933 BN Leeuwarden 058 233 79 30 . husenhiem@husenhiem.ni . www.husenhiem.ni NL48 BNGH 0285 0223 50
I
!L,
9o oi6eqdJeMu .
. !
.
.
WlLI
Woord vooraf Deze begroting voor 2026 is opgesteld vanuit de verwachting dat de adviespraktijk in het kalenderjaar 2025 niet is gewijzigd. Aangezien er per 1 januari 2025 van geen enkele aan de GR deelnemende gemeenten een voornemen tot uittreding is ontvangen zijn in 2026 naar verwachting alle 17 thans bij de GR aangesloten gemeenten deelnemer. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Ook de in deze begroting opgenomen meerjarenraming is opgesteld vanuit één scenario: ongewijzigde voortzetting van de huidige adviespraktijk. Elk ander scenario is van een zo grote onzekerheid, dat die niet tot alternatieve, voorspellende cijferopstellingen kan leiden. Uiteraard is het dagelijks bestuur van hûs en hiem zich bewust van deze situatie. Ontwikkelingen (en daarmee gepaard gaande financiële risicos voor gemeenten) zullen nauwgezet worden gevolgd, en indien nodig, zullen er maatregelen worden getroffen. Of het aantal adviesaanvragen in 2026 op peil zal blijven is wei een onzekerheid. De mate waarin de daarmee gemoeide omzet zal wijzigen valt echter bij het opstellen van deze begroting niet te bepalen. Wel zijn door het voortbestaan van de GR in 2026 alle kosten gedekt, conform artikel 34 lid 2 van de GR.
De begroting 2026 van de Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem is opgesteld conform het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
Doelsteiling en Taken
Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uìt: 1925: 1947: 1980:
Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie HUS en HIEM.
De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland.
Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelting en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve varì de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelike adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f. het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g.
het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 juli 2024 veranderd in hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.
-)
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren. BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem voert in 2026 advisering in het kader van de Omgevingswet uit dat sterker gericht is op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit van deelnemende gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opiníons en als secretariaat van architectuurprijsvragen. Voor deze begroting is ervan uitgegaan dat de deelnemende gemeenten de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem aanwijzen om de gemeentelijke adviescommissie te verzorgen, conform de richtlijn van de VFG.
ln de begroting voor 2026 is evenals voor 2025 een bedrag meegenomen voor het verder versterken van de positionering van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten en voor het uitrollen van de uitbreiding van het dienstverleningspa kket. De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. De tarieven worden door het Algemeen Bestuur vastgesteld. De laatste verhoging van de tarieven is per 1 januari 2025 het geval geweest. Om verantwoording at te leggen aan de deelnemende gemeenten nzake het tunctioneren van de commissie worden voor elke gemeente afzonderlijk jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijks evaluatiegesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. WEERSTANDSVERMOGEN Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand) per 1-1-2025 bedraagt € 382.955,- Dit is inclusief een Bestemmingreserve onderhoud pand van € 18.000. De gemaximeerde hoogte van het eigen vermogen (conform besluit Algemeen Bestuur dd. 30-11-2018) exclusief de WOZ-waarde van het pand, bedraagt (€ 900.000 - € 423.000) € 477.000. De WOZ-waarde is gebaseerd op peildatum 01-01-2023.
De marktwaarde van het pand na de verduurzamingsverbouwing is in 2022 door makelaar Hoekstra getaxeerd op € 650.000 (kosten koper). Hoekstra Taxaties schatte de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzamng op € 800.000.
3
De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is. lmmers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel aangepast worden. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te voorkomen. ln deze begroting wordt de term risicobeheersing niet gebruikt. Het samenstel van de tekst onder de kopjes Bedrijfsvoering en Weerstandsvermogen vormt gezamenlijk de risicoparagraaf.
Actlva .n paiva/ Rejltaatvoor b.emmlng
Eigen sermogen (na resultaatbestemming)
obv obv obv begfoting begroting jaaireitening 2026 2024 2025 382.955 382.955 382.955
obv meeqarenbegroting 2027 2028 382.955 382 955
2029 382 955
746 000
726 000
706 000
Balanstotaal (totaal sermogen)
808 403
786 000
766 000
Resultaat soor bestemmrng
123.212
-
-
Vlottende actise • Liquide middelen
439.264
419.000
394000
369000
344.000
319000
Vaste passisa (langlopende schulden)
286 000
264 000
242 000
220.000
198000
176000
Vlottende passisa (kortlopende schuiden(
139.448
122.000
122.000
122000
122000
122000
Aanwezige strlle reserse (o.b.v. de WOZ-waarde per 1/1) Weerstandssermogen (O.b.v eigen serrnogen + stitte reserses(
423 000 805955
436.000 818,955
436 000 818955
436.000 818955
436 000 818955
436.000 818955
2024 47%
2025 49%
2026 50°/o
2027 51%
2028 53%
2029 54%
34%
0%
0%
0/
0%
0%
3.15
3.43
3,23
3.02
2, 82
2.61
24%
20%
16°/o
15%
13%
11%
Flnanciële lceng.tallen Solvabiliteit: Frgen uermrnvn / totaai uermogen - rûo%
Rentabiliteitvan heteigen vermogen: Resullaal uoor trostemming / gemrddoid ergen vermogen
Current ratio:
loo%
lvloltende aul,va * L,qoodv m,ddeivn)/ idollende pass,ve
Netto schuldquote: Tolaai geivvndv gviden / tolaie balen
4
VERBONDEN PARTIJEN ln de Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem nemen in 2026 van de 18 gemeenten in Fryslân er 17 deel. Alleen de gemeente Tytsjerksteradiel maakt bij het opstellen van deze begroting geen gebruik van de adviescommissie van hûs en hiem. Conform artikel 34 lid 1 van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen ßestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34 lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kale nderjaa r. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald. Overeenkomstig art. 15 BBV valt te melden dat de GR hûs en hiem in september 2022, voor de benodigde verduurzaming van het pand, een geldlening heeft afgesloten met BNG Bank N.V. voor een bedrag van € 330.000.
De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Ultimo 2024 is de geldlening als volgt uit te splitsen: Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: € 176.000 Kortlopende deel van de geldlentng zijnde 5 jaar bedraagt: t 110.000 ln het eigen vermogen zal in 2026 geen mutatie plaatsvinden, aangezien het begrote resultaat nihil is.
5
Versiedatum: 25-3-2025 Ontwerpbegroting van lasten en baten voor het dienstjaar 2026 - concept
Begroting 2024
Realisatie 2024
Begroting 2025
Concept Begroting 2026
52.000 1. 143.000 121.000 10.000 3.000 10.000 0 0
55.400 1.201.700 126.900 2.600 3.000 6.200 0 0
50.000 1.240.000 130.000 10.000 4.000 9.000 35.000 25.000
50.000 1.305.000 134.000 10.000 5.000 8.000 35.000 0
1.339.000
1.395.800
1.503.000
1.547.000
1.065.000 245.000 29.000 0
1.306.500 171.600 40.900 0
1.145.000 263. 000 95.000 0
1.180.000 272.000 95.000 0
1.339.000
1.519.000
1.503.000
1.547.000
0
123.200
0
0
Lasten Achrijingen Personeelslasten Apparaats kosten lnkoop projecten O.erige kosten (dotatie onderhoud) Rente/bankkosten Communicatie 100-jarig Jubileum Totaal lasten Baten AdÃesgelden regulïer Adiesgelden ooroverleg Verkoop projecten Rente Totaal baten Saldo
6
Toelichting op de conceptbegroting van lasten en bateii 2026 Aigemeen Bij het opstellen van deze conceptbegroting wordt ervan uitgegaan dat hûs en hiem voor de in de gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten de in de Omgevingswet genoemde gemeentelijke adviescommissie verzorgd.
CONCEPTBEGROTING 2026 Afschrijvingslast De afschrijvingslast in 2026 is begroot op maximaal € 50.000. Ten opzichte van de begroting 2025 betekent dit een gelijkblijvende afschrijvingslast. Voor het boekjaar 2026 worden geen majeure investeringen verwacht. Wel wordt rekening gehouden met het door ontwikkelen middels innovatieve investeringen van het Portaal (adviessoftware-pakket). Zie ook de bijgevoegde staat van activa. Personeelslasten De Personeelslasten bestaan uit directe-, indirecte en externe personeelskosten. De directe personeelskosten zullen in 2026 naar verwachting uitkomen op € 1.225.000. De stijging ten opzichte van de begroting van 2025 kan voor een deel worden verklaard door rekening te houden met hogere cao-lonen en een hogere pensioenlast. Op het moment van opstellen van de begroting voor 2026 ziin de vakbonden en de werkgevers nog in onderhandeling over een nieuwe cao ingaande op 1 april 2025 en eindigend op 31 december 2026 dan wel 31 maart 2027. ln de cijfers is voor zowel 2025 als voor 2026 gerekend met een effectieve cao-stijging van 3,0% op jaarbasis. Verder wordt ¡n verband met de pensionering van een medewerker ¡n combinatie met nog resterende verlofuren voor 2026 gerekend met een tijdelijke dubbele loonlast. Voor indirecte personeelskosten wordt in 2026 een (ongewijzigd) bedrag begroot van € 20.000.
ln de begroting worden de externe personeelskosten verhoogd naar € 60.000 (+20.000 t.o.v. 2025). Deze post heeft betrekking op de vergoeding voor de externe leden van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarbij wordt voorgesteld om de vergoeding per zitting te verhogen naar € 300. Apparaatskosten Hierondervalt een drietal posten: Huisvestingskosten, Kantoorkosten, en Organisatiekosten. De totale post wordt in 2026 begroot op € 134.000. Huisvestingskosten Voor deze post wordt ¡n 2026 een bedrag van € 25.000 begroot. Rekening is gehouden met een lager energiegebruik dankzij de verduurzaming en een stijging als gevolg van de beheerkosten voor de ingebruikname van een brandmeldinstallatie en een nieuwe alarminstallatie. Kantoorkosten Voor de kantoorkosten wordt in 2026 evenals voor het boekjaar 2025 een bedrag van € 63.000 begroot. Onder deze post vallen o.a. de kosten voor het door de gemeente Leeuwarden uitgevoerde lCT-beheer.
7
Organisatiekosten Voor deze post wordt in 2026 € 46.000 begroot, waarbij rekening is gehouden met een algemene stijging van de kosten. Overige kosten / Rente-/Bankkosten Voor deze beide posten wordt in 2026 een bedrag begroot van € 13.000 (gelijk aan 2025), dit betreft bankkosten (met name rentelasten inzake aangegane lening voor de financiering van de verduurzaming) voor een bedrag van €8.000 en een dotatie aan de onderhoudsreserve van € 5.000. Communicatiekosten Voor het verder versterken van de positionering van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten en de communicatie voor het uitrollen van de uitbreiding van het dienstverleningspakket is in de begroting van 2026 evenals voor 2025 een bedrag gereserveerd van € 35.000. lnkoop prolecten Voor de Nije Pleats sessies en andere projecten worden de kosten in 2026, evenals in voorgaande jaren, conservatiefgeraamd op € 10.000. Hier staan uiteraard opbrengsten tegenover. Adviesgelden Voor 2026 wordt, zoals gebruikelijk, uitgegaan van een splitsing in reguliere adviesinkomsten en opbrengsten uit vooroverleg. Voor het kunnen realiseren van een sluitende begroting wordt rekening gehouden met een tariefstijging per 1-1-2026 van circa 3,0%. Verkoop prolecten De bijdrage uit projecten voor derden wordt in 2026 begroot op € 95.000.
ln deze post is onder andere de extra te genereren baten voor de dekking van de communicatiekosten meegenomen. Tegenover de begrote baten staan naast de communicatiekosten ook de inkoopkosten van € 10.000 voor met name Nij Pleats sessies. Alsdan zal het geprognosticeerde resultaat over 2026 leiden tot een sluitende begroting van lasten en baten.
Aldus vastgesteld door het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 34 van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen 2022. d.d. 27 juni 2025
H. de Haan, voorzitter
M.A. Visser, secretaris
s
.
versiedatum
Concept Begroting 2026
25-3-2025 groting 2020
Afsxhnjstrrg hcoceetìng Afschnjstng ,nsonfanis Afschnjdng ccnrp app Afschnjdng digleappareluur Afschr actice istrr cerbosozng Afschnjong perlaallwebs,tn Oncoorz,nn
€ 2 379 € 1 095 628 564 € 22 459 € 20700 6 2 175
6nsten nettosatans 6osten loonfrefffng 6osten pens,oen
595 000 € 370 000 0215 000
4 l 914 € 1 114 € 445 € 271 € 22 459 €21 459 € 2.339 € 50 000
D,rncle personeelsttosfen
lnd,rnctn personeelskosten Re,s- en sortl,jffcosten Cccrss,skostsn perSoneel Excuìesstìebijenkomsten Vergaderlxostefl Kooten personeelsadmin,Slrafe SMA Ocenge persOneelskosten
€ 50 000 € 615 000 € 384 000 € 223 000
€ 1 180 000
€ 1 225 000 € l 000 € 5 000 € 1 000 € l 000 € 9 000 € 3000
000 € 5 00 € r 000 € 1 000 € 8 000 € 4 000 € 20 000
Eoleme personeelskosten
Prnsentìegeld comco,ss,eleden Re,skosren comm,Ss,eleden
€ 20 000
€ 35000 € 5000
€ 52 500 € 7 500 € 40 000
€ 60.000 € 1240000
kosren huìscesling
€ 1 305 000 6 3 000 € l 200 € 12 000 € 0 000 € 150 € 650 € 2.000
Onderfroudskoslen gebosus ondettnoudokosfen tu,n Schoonmaatcttosten Gaseneletctnsch OOa1er Hu,sstu,lkosten Osonge huissostingstcosten
€ 2 00 € 1 150 € 11 000 7 300 € 150 €400 € 2 000
Kanloortcosten
tcantoorarlrtcelen Kanl,ne (koPe thee e d r Dnstcwertc 6oslenocmmunicat,e loawebsln l 6oStenaulomateenng Ocenge kantoorlxoelen
6 1 250 500 1 500 € 000 5 52750 € 2 000
Organ,selrekoslen
Veetcenngen Conlnbul,es Abonnemnnlenlboeken
€ 3 250 € 16000 € f 000
€ 3 250 € 15 000 € l 000
Tolelcnre Balastingen d,cers A000untanlskoslen ttcsren DIROV Dn.erse organrsaretcosten
€ 2 000 € 4 500 € 9000 € r 000 € 5 250
€ 2 000 € 5 000 € 10 000 € r 000 € 5 000
Toocoeging Onderhoudsreserse D,sorse lasren (rnnte lonrng, VpB) Commun,catietcoster,1pr091enng Jub,lnum - 100 001 5)55 nn h,nm
€ 4 000 € 9 000 € 35 000 € 25 000
€ 24 000
€ 25 000 € l 250 € 500 € l 500 € 5 000 € 52 750 € 2 000
6 63 000
€ 63 000
o r1rnn l 3)) 000
Osenge kosren
€ 5 000 € B 000 € 35 000 €0 6 3 001)
Pm1ecten linkoopl
€ 48 000 6 73 000
€ 48 000
€ 10 000
€ 10 000 € 1 503
€ l 547
)PBRENGSTEN Adclesgelden
Adoosgeldon rnguliel Adoesgelden cocrocerleg
Pro1ecten lcerlcoopl
Ocengeadoseling
€ 1 145 000 € 263 000
61180000 € 272000
€ 95 000
€ 95 000
seldo
9
Saldo
€
Vers iedatum: 25-3-2025 Meerjaren raming
Afschrijvingen Personeelslasten Huisestings-/apparaatskosten lnkoop projecten Oenge kosten (dotatie onderhoud) Rente/bankkosten Communicatiekosten 100-jang jubileum
Adviesgelden regulier Adviesgelden ooroerleg Verkoop projecten Rente en buitengewone baten
Concept Begroting 2026
Concept Meeijarenraming 2027 2028
50.000 1.305.000 134.000 10.000 5.000 8.000 35.000
50.000 50.000 50.000 1.280.000 1.305.000 1.325.000 137.000 139.000 140.500 15.000 10.000 10.000 5.000 5.000 5.000 8.000 7.500 8.000 35.000 35.000 35.000
1.547.000
1.530.000 1.552.000 1.573.000
1.180.000 272.000 95.000 0 1.547.000
1.175.000 1.187.000 1.198.000 272.000 278.000 283.000 83.000 87.000 92.000 0 0 0 1.530.000 1.552.000 1.573.000
0
Resultaat regulier
10
0
0
2029
0
Toelichting op de meerjarenraming 2027-2029 Bij het opstellen van de meerjarenraming voor de jaren 2027 tot en met 2029 is de primitieve (concept)begroting voor 2026 als basis genomen. De meerjarenraming is gebaseerd op continuïteit van de adviesorganisatie. Dit uitgangspunt kiest het Dagelijks Bestuur vanuit de verwachting dat de Friese gemeenten ook de komende jaren verzekerd zullen willen zijn van onafhankelijk, deskundig advies inzake omgevingskwaliteit (inclusief monumentenzorg). Gemeentelijke beleidsregels inzake de plaatsing en het uiterlijk van bouwwerken (veelal vastgelegd in de gemeentelijke welstandsnota) vormen nu nog onderdeel van de zogenaamde bruidsschat in het tijdelijk Omgevingsplan. Naar verwachting zullen de gemeenten de door het Rijk geboden overgangsperiode voor aanpassing van het Omgevingsplan benutten. Ondersteuning en de inzet van de expertise van hûs en hiem wordt daarbij vanzelfsprekend met plezier aangeboden. Uitgangspunten bij de meerjarenraming Voor de diverse posten van de begroting zijn t.a.v. de meerjarenramingen de volgende uitgangspunten gehanteerd. • • • • •
De kapitaallasten zijn gebaseerd op de staat van activa en financieringslasten en bedragen maximaal € 50.000 Euro. De vaste personeelslasten zullen voor de periode 2027-2029 (licht) stijgen door rekening te houden met cao-loonsverhogingen bij een gelijkblijvende formatieve bezetting. lnzake huisvestings- en apparaatskosten wordt van 2027 tot en met 2029 stabiel begroot. Voor de inkoop ten behoeve vn projecten voor derden is een hedrg rond de € 10 000 begroot. Daar staat een bedrag van rond € 85.000 uit projecten tegenover. Voor de inkomsten uit adviesgelden is het uitgangspunt dat deze in de periode 2027-2029 licht zullen stijgen.
Het resultaat van geraamde baten en lasten levert een sluitende exploitatie op voor de periode van 2027 tot en met 2029.
11
..
r,
Steat van activa r.lt.nìng flusen hrenr nrru 2026 (l,rreaire afsvhrijvir,g) 2026 2027 2028 2029 boabwarde rtschr,Jvlflg boei rn.erde bWrdearschrl(an boelrwaard. bo.bweardn atsck,ijclng bonkwaard. kwde atschrl(ne bo.bwaarde b.gin bo.S(a.r rro.S)aar e,nd. bo.S(aar b.gin boebjaar bo.lrjaar nlndn bo.S(aar be91n bouS)a.r bo.k(aar nrnde bo.Sjaar b.nin bo.S(..r bo.k)..r .inde bo.S(a.r 2017 2017 2018 2018 2019 2020 2021 2022 2022 2022
cvketelRer.eha Huisuestng (mark,ezen) lnrer1lans (Stoel adrrr) Bren,er Ads.esbank sotware lrcrenlans pand Oressc,r (2x) Asvs V,uoBook laplcp Beeldschemren 27)9r) 000gle P,rel 7 Samsvrrg Galaoy S20 Verdaurzaming pand
0001 0001 0002 0007 0002 0002 0003 0003 0004 0004 0001
2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023
Verdourzam,ng pand Verduurzam,ng pand . entra Arclr,efstell,ng Habee Buteau•s o tafels Habee Vloer6adelrkrng 2e elage Laadpaal 00ffiemach,ne Mvb,ele tnletoons )3x) Sotwarv Porlal Sotwure Potal - ln,rorolre
0001 000 f 0002 0002 0002 0001 0O02 0004 0007 0007
2024 2024 2024 2024 2024 2024 2024
Sstwa,e Porlal - inslaptee.ll 0otware Porlal - lonouetre Webs,te - uern,eur.4e lruisstrjl Brandrnnld,nstallal,n lnbraalrs,gna(enngsrnsfallar,e Mob,ele teletoons (2x) lr,uenlans (stoet adm)
0007 0007 0007 0001 0001 0004 0002
2025 2025 2025
Sx9ware Porlal- rnslaptee.lll Sxtware Porlal - lnnorotre onroo,z,en
2026 2026 2027 2027 2028 2028 2029 2029
Sotware Porlat - lnnorolre Onsoorz,en sotwate PoOal - lnnorotre Onroorz,en So9ware Po0al - lnnorotre Onroorzren Sotware Pogal - lenorolre Onuoorzree
2019
i.)
I0 10
10.00% 10.00% 20 00% 20,00% 20,00% 20 OO% 20 00% 20,00% 33.33% 33.33% 6.67%
€ 3.750,00 € 750,00 € 375,00 € 375,00 € 375 00 € 375 00 € 0,00 € 0.00 € 0.00 € 0,00 € 0 00 € 0,00 € 0.00 € 8.263,46 € 1.652,67 € 826.35 826,33 € 826,33 € 826,33 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0.00 € 0.00 € 0,00 € 330,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0 00 € 0,00 € 3.720,00 E 0,00 E 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0 00 € 0,00 € 80,000.00 € 0.00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 0.00 € 0.00 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 546,64 €000 €0,00 €0.00 60.00 €0.00 60.00 80,00 €0.00 €0,00 60,00 €0.00 €0.0O € 915,70 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 0,00 € 0.00 € 0.00 € 0.00 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 0 00 € 0,00 € 2.223,97 € 444,79 € 444,79 € 0,00 € 0.00 € 0.00 € 0.00 € 0.00 € 0,00 € 0,00 € 0.00 E 0.00 € 0,00 € 400,00 €0,00 €0,00 €0.00 60,00 €0.0O 80,00 €0.00 €0,00 6000 €0,00 60,00 €O.0O € 354,55 € 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0 00 € 0.00 € 0,00 € 0.00 € 0,00 € 0,00 E 0,00 € 0,00 € 0,00 € 305.281,88 8244.225,50 €20.352,13 € 2. 3.873,38 € 223,873.38 €20.352,13 € 203.521,25 € 203,521.25 620.352,13 € 183,169,13 € 183.169,13 € 20.352,13 € 162.817,00
6.67% 6.67% 10.00% 10,00% 6.67% 20,00% 20 00% 20.00% 20,00% 20 00%
€ 20 000,00 € 20,000.00 €4.194.00 € 2.212,50 € 2.700,00 € 2.670,00 € 1.090 35 € 1 062.34 € 35.500,00 € 7 608,00
€ 16.000,00 € 9,279.02 € 2.935,80 € 1.470,00 € 1.843,01 € 2,225,00 € 549,18 € 177.15 € 17.750,00 € 4.564,60
€ 1.333,33 € 773.25 € 419,40 € 210.00 6 24b.74 € 178,00 € 219.67 € 177.15 € 7.100,00 € 1.521,60
€ 4.666,67 & 8,505.76 2,516,40 1.260,00 ( 1.597,28 2.047,00 € 329,51 € 0,00 € 0.650,00 e 3.043,20
€ 14.666,67 € 6.605,76 € 2,516,40 € 1.260,00 E 1.597,28 € 2.047,00 € 329 51 € 0,00 € 10,650,00 € 3.043,20
€ 1.333,33 € 773.25 € 419.40 € 210,00 € 245,74 € 178,00 € 219,67 € 0.00 € 7.100,00 € 1 521,60
€ 13.333,33 € 7,732,51 € 2.097,00 € 1,050,00 € 1,351.54 € 1.869,00 € 109.84 € 0,00 € 3.550,00 € 1.521,60
€ 13,333,33 € 7,732.51 € 2,097,00 € 1.050,00 € 1,351.54 € 1.869,00 € 109,94 € 0,00 € 3,550,00 € 1,521.60
€ 1,333.33 € 773,25 € 419,40 € 210.00 € 245.74 € 178,00 € 109,84 € 0.00 € 3.550,00 € 1,521 60
€ 12.000,00 € 6.959,26 € 1,677,60 € 840.00 € 1.105,61 € 1.691,00 € 0.00 € 0,00 60,00 € 0.00
€ 12.000,00 € 6.959 26 € 1.677,60 € 840,00 € 1.105 81 € 1 691 00 € 0.00 € 0,00 € 0.00 € 0,00
20.00% 20 00% 20,00% 10,00% 10.00% 33.33% 10.00%
€ 15.000,00 € 0,00 € 8 370.00 € 8 100,00 € 2.601,18 € 565,21 € 375,00
€ 9,000.00 €000 € 6.696,00 E 7.290,00 € 2.341,06 € 376.83 € 337,50
€ 3.000,00 60.00 € 837,00 E 405.00 € 130,06 € 94,19 € 18,75
e 5.000,00 60.00 ( 5,859,00 ( 6.885,00 ( 2.211,00 € 282,63 € 316.75
€ 6.000,00 €0.0O € 5.859,00 € 6.685,00 € 2.211,00 € 282,63 € 318.75
€ 3 000,00 6000 € 837,00 € 405.00 € 130.06 € 94,19 € 18,75
€ 3.000,00 60.00 € 5,022.00 € 6,480,00 € 2,080.94 € 188,44 € 300,00
€ 3.000,00 €0.00 € 5.022,00 € 6 480,00 € 2.0O0.94 € (88.44 € 300.00
€ 3.000,00 €0,00 € 837,00 € 405,00 € 130.06 € 94.19 € 19,75
€ 0,00 60.00 € 4,185,00 € 6.075,00 € 1.950,69 € 94,25 € 281.25
€ 0.00 6000 € 4.185,00 € 6.075,00 € 1.950,89 € 94.25 € 281,25
0007 0007 0007
20.50% 20 00% 20,00%
€ 15.000,00 € 10.000,00 € 5.000,00
€ 12.000,00 € 8.000,00 € 4.000,00
3.000,00 € 2.000,00 € 1.000,00
( 9 000,00 6 000,00 ( 3.000,00
€ 9.000,00 € 6.000 00 € 3.000,00
€ 3.000,00 € 2 000,00 € 1 000 00
€ 6 000.00 € 4 000,00 € 2 000,00
€ 6.000,00 € 4 000,00 € 2.000,00
€ 3,000,00 € 2.000,00 € 1.000,00
€ 3.000,00 € 2.000,00 4 1.000,00
0007 0007 0007 0007 • 0007 0007 0007 0007
26,00% 20,00% 20,00% 20,00% 20,0O% 20.00% 20,0O% 20,00%
€1000000 € 5 000 00 € 12.000 00 € 5.000 00 € 14.000 00 € 5.000 00 € 16.000 00 € 5,000 00
€ 0 00 € 0,00
€ 2.000,00 € 1,000,00
8.000,00 4.000,00
€ 8 000 00 € 4,000 00 € 0 00 € 0 00
€ 2 000 00 € 1.000 00 € 2 400.00 € 1.000 00
€ 6.000,00 € 3.000,00 € 8 600,00 € 4 000,00
€ 6.000,00 € 3 000,00 € 9 600,00 € 4.000,00 80,00 € 0,00
€ 2.000,00 € 1,000,00 € 2.400,00 € 1.000,00 €2.800,00 € 1,000.00
€ 4.000,00 € 2.000,00 € 7.200,00 € 3.000,00 € 11.200,00 € 4.000,00
€ 639.g42.18
808,31 € 47.661,40 € 3.1.245,91 € 321.24691 € 50.43944 € 287.607.47
0
15
13
15 15 10 10 15
15 15 10 10 15
10 10
10 10
10
to
5
€ 1,333,33 € 773.25 € 419.40 € 210.00 € 245.74 € 0,00 € 0.00 € 0.00 €0,00 € 0,00
€ 10.666,67 € 6.186,01 € 1.258 20 6630,00 € 860,07 € 1.691,00 € 0,00 € 0,00 4 0,00 € 0.00
€ 0,00 8000
€ 405,00 € 130,06 € 94,25 € 18.75
€ 0,00 €0.0O € 3.348,00 € 5.670,00 € 1,820,83 € 0,00 € 262.50
€ 3,000,00 € 2.000,00 € 1.000,00
€ 3.000,00 € 2.000 00 € 1 000 00
€ 0,00 € 0,00 € 0.00
€ 4.000,00 € 2.000,00 € 7,200,00 € 3.000,00 € 11,200.00 € 4.000,00 60.00 € 0,00
€ 2.000 00 € 1.000 00 € 2.400 00 € 1.000 00 62,600 00 € l 000 00 6320000 € 1,000 00
€ 2.000,00 € 1.000,00 E 4,800,00 € 2.000,00 €8.400,00 € 3.000,00 E12.800,0O € 4.000,00
E 837 00
€ 287.887,47 € 49.378.28 € 257.429.18 € 257.429,19 845.218,91 € 233.210,28
en
311AY1U1i1 3I
OP 4 21 maart 2025
F
r
100
Jaarverslag 2024
lnhoud
Pagina
Jaarverslag Programma Doelstelling en taken lnleiding Paragrafen Onderhoud kapitaalgoederen Bedrijfsvoering Weerstandsvermogen Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Verbonden partijen
s 6 18 18 18 20 21
Jaarrekening
-
Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2024 Overzicht baten en lasten 2024 (rondlen voor warderinp en res,,lttherlinp Toelichting op de balans per 31 december 2024 Toelichting op overzicht baten en lasten 2024 Controleverklaring
Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:
Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2024
3
22 22 23 ?4 26 28 33
37 39 40
Doelstelling en Taken Voor het opstellen van het jaarverslag 2024 wordt uitgegaan van de voor 2024 geldende Gemeenschappelijke regeiing. Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925: 1947: 1980:
Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie HUS en HIEM.
De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f.
het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feïtelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.
lnleiding Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraad zijn benoemd. De adviescommissie bestaat uit deskundigen op het vlak van architectuur, stedenbouw, landschap, monumentenzorg en burgerleden. De adviescommissie is onderdeel van het bredere instrumentarium van de gemeente om vanuit het publieke domein de kwaliteit van de leefomgeving te bevorderen. ln de Memorie van Toelichting op de Omgevingswet wordt omgevingskwaliteit als volgt omschreven: Omgevingskwaliteit duidt op het belang van aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten. Het college van B&W legt aanvragen voor een omgevingsvergunning of voor de aanwijzing van gemeentelijke monumenten voor aan de adviescommissie. De advisering richt zich ook tot het college. Beoordeling is gebaseerd op de door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders en criteria.
Nieuw is dat de adviescommissie bij elk voorstel in de beoordeling onderzoekt of het plan een positieve bijdrage levert aan de instandhouding of verbetering van de omgevingskwaliteit. Wij beschouwen dat als een enorme verbetering ten opzichte van het inmiddels achterhaalde begrip of het plan al of niet voldoet aan redelijke eisen van welstand. Adviezen van de commissie worden vrijwel ltijd opgevolgd, al kán het rollege drvRn gemotiveerd fwijken Als er door het college meermaals afgeweken wordt op een specifiek aspect kan dat voor de gemeenteraad aanleiding zijn om het beleid op dat aspect aan te passen. ln het kader van het 100-jarig jubileum van de adviescommissie organiseren wij in 2025 een aantal activiteiten waarbij we ook raadsleden betrekken, bijvoorbeeld in de vorm van een fietstocht door de eigen gemeente om samen te ontdekken en te bespreken hoe we de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente nog beter kunnen beschermen en bevorderen.
Nieuwe tekst van de Gemeenschappelijke Regeling vastgesteld Hûs en hiem is een gemeenschappelijke regeling (GR) van de 17 Friese gemeenten en heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. Met de ¡nwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het bredere begrip omgevingskwaliteit. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor de nieuwe Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit, waarvan de leden door de gemeenteraden zijn benoemd. Om tegemoet te komen aan alle juridische vereisten is de tekst van de Gemeenschappelijke Regeling in eerste instantie Omgevingswetproof gemaakt. Vervolgens is de tekst nogmaals aangepast in verband met wijzigingen van de Wet op de Gemeenschappelijke Regeling (WGR). De naam van de GR is daarbij veranderd in hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. ln het verslagjaar is de nieuwe GR door alle colleges en raden vastgesteld en inmiddels ook gepubliceerd. ln opdracht van de kring van Friese Griffiers heeft de Noordelijke academie voor openbaar bestuur zogenaamde kennisclips over verschillende gemeenschappelijke regelingen (GRs) geproduceerd. Ook hûs en hiem heeft meegewerkt aan de totstandkoming van deze productie.
ln de kennisclips, bedoeld als informatiebron voor gemeenteraadsleden, werden de activiteiten en relevante ontwikkelingen rond alle Friese GRs besproken. Er werd ingegaan op de vorm, inrichting en werkwijze van de organisatie en aan de orde kwamen de bevoegdheden van de gemeenteraad.
Leden adviescommissie omgevingskwaliteit Leden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit van hûs en hiem worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en in de praktijk vervolgens gedurende die tweede termijn als reserve-commissielid optreden. Het rooster van af- en aantreden bepaalt dat elk jaar enkele wisselingen plaatsvinden in de multidisciplinair samengestelde adviescommissie van hûs en hiem. ln 2024 traden de volgende leden toe: Tjerk van der Lune (architect), Anneke Nauta (landschapsarchitect), Nikè Ruijter (stedebouwkundige) en Sanne Tillema (architectuurhistorica). De voorgedragen nieuwe leden voor 2025 zijn de architecten Gertrud Topper en Marije Talsma, stedebouwkundige Tim Willems-Kruize, monumentenarchitect Rudolf de Haas en architectuurhistorica Gea van Essen (reserve-lid). De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden èn colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem. De externe leden van de Adviescommissie zijn niet in dienst van hûs en hiem. Zij ontvangen per vergadering een onkostenvergoeding. De commissie werkt met twee teams met gelijkwaardige samenstelling. Zitting in de adviescommissie neemt één (donderdag)middag per maand in beslag.
Per 1 oktober 2024 is Frank Reitsma aangesteld als adviseur Omgevingskwaliteit bij hûs en hiem. Ook Frank Reitsma is per ljanuari 2025 benoemd als lid van de adviescommissie.
Centraie Adviescommissie Ornge ingskwaliteit
Reglement van orde De adviescommissie heeft in het verslagjaar een nieuw Reglement van orde Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit vastgesteld. Daarbij wordt verwezen naar de Verordening op de (Gemeentelijke) Adviescommissie Omgevingskwaliteit, die door alle gemeenteraden al eerder is vastgesteld. Daarin is bepaald dat de commissie haar werkwijze binnen de kaders van de Verordening nader vaststelt in een Reglement van orde. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is de Bouwverordening vervallen. ln de Bouwverordening waren de instelling, de samenstelling, de benoeming van leden en de werkwijze van de commissie vastgesteld. De Bouwverordening bevatte als bijlage het Reglement van orde. ln plaats daarvan is het nieuwe document opgesteld dat de taken, werkwijze en bevoegdheden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit bevat. De ingangsdatum is 1 januari 2024 (met terugwerkende kracht). Burgemeester en wethouders zorgen voor publicatie van het Reglement van orde in het gemeenteblad.
lnspirerend werkbezoek aan Antwerpen Leden van het Dagelijks Bestuur en de medewerkers van hûs en hiem brachten in februari een werkbezoek aan Antwerpen. Onder andere werd een bezoek gebracht aan het stadhuis, waar een toelichting werd verzorgd door de adjunct stadsbouwmeester van Antwerpen. Dat ging over de ambities en ontwikkelingen van de stad en het belang van ruimtelijke kwaliteit in het lange termijndenken, dat in alles leidend is voor de grote opgaven waar Antwerpen voor staat. Ook bezocht de delegatie het betoverende Koninklijke Museum voor Schone Kunsten (KMSKA) dat op een schitterende manier door KAAN Architecten is getransformeerd. Vervolgens verzorgde architect Ninke Happel (HCVA architecten) een inspirerende rond!eiding door het pas opgc!everde project Fierenshoven. Happel toonde hoe ze op een slimme manier een nieuwe indeling heeft gemaakt in het woningbouwproject uit de eerste helft van de vorige eeuw door de bestaande basisstructuur zoveel mogelijk intact te laten Hierbii ziin ook originele details zoveel mogeliik gespaard. Een prachtig voorbeeid van hoe de (sociale) woningbouwopgave gecombineerd wordt met het behoud van erfgoed.
—
— ——
1I kuiniiklijk
luuiii \uul
tiun
kutilcn Aiilnrpm
it \\utìlnghuu\\pruJc1
Excursie naar De Treffe en Fijn Wonen in Heerenveen Leden van het bestuur en van de adviescommissie van hûs en hiem bezochten in mei tijdens de jaarlijkse excursie woonwijk De Treffe in Heerenveen. Deze wijk is tot stand gekomen door samenwerking tussen de gemeente, ontwikkelaar Slokker, bouwbedrijf LONT, TWA architecten, Baljon landschapsarchitecten en een omgevingspsycholoog. Door met clusters van woningen in een groen-blauw dooraderd landschap te werken en deze clusters steeds te beperken tot circa 14 woningen is een opmerkelijk aangename woonomgeving gecreëerd.
.I.n.r. adviseurs Marloes Eskens. Stefan Stienstra. Wiepkjen Kingma. comrnissieleden Stefan Gall en Marieke van der Heide. bestuursroorzitter Hein de Haan en architect Bauke Tuinstra
Aansluitend volgde voor het gezelschap van bestuurders en adviseurs een indrukwekkend werkbezoek aan de woningfabriek van Fijn Wonen, eveneens ¡n Heerenveen. Door gebruik te maken van slimme productiemethoden, standaardisering en robotisering worden op industriële wijze alle onderdelen van een woning geproduceerd, die vervolgens in één dag op de bouwplaats in elkaar kan worden gezet. Fijn Wonen is een concept van Van Wijnen, opgezet als start-up om in te spelen op veranderingen in de bouwsector. lnmiddels rollen er honderden woningen per jaar van de band uit deze fabriek. De excursie bracht een levendige discussie op gang over de consequenties van industrieel bouwen.
Voorzitterschap Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van zeven regionale adviesorganisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. ln 2024 vervulde hûs en hiem deze rol. Op verzoek van de andere organisaties wordt het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet. De adviesorganisaties beschikken samen over een groep van ongeveer 200 experts die als adviseur werkzaam zijn op alle denkbare terreinen van monumentenzorg en ruimtelijke kwaliteit: uiteenlopend van erfgoedadviseurs via ervenconsulenten tot experts op het gebied van
infrastructuur en duurzame ontwikkeling. Dat doen zij als onafhankelijke adviseur, als lid van een kwaliteitsteam, als supervisor of stadsbouwmeester, als onderzoeker of als opsteller van gemeentelijke beleidsnotas. De leden van het team doen onderling een beroep op elkaars expertise en kunnen zo elk beschikken over de inzet van alle denkbare deskundigheid. Een keer per jaar organiseert TRKN een landelijke teamdag met o.a. excursies. ln 2024 is TRKN begonnen met een serie werksessie over de opzet van de nieuwe Notas Omgevingskwaliteit. We noemen dit de Bouwsteen Omgevingskwaliteit voor het te ontwikkelen beleid en instrumentarium onder de Omgevingswet dat gemeenten de komende jaren moeten gaan maken. Het doel van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit ¡s om gemeenten in Nederland handvaten mee te geven om omgevingskwaliteit te verankeren o.a. in het omgevingsplan. De bouwsteen laat ruimte voor lokaal maatwerk, op basis van de ruimtelijke identiteit en cultuur van een gemeente. Het is geen blauwdruk of vastgesteld model maar heeft mogelijk wel het voordeel van een op termijn heldere basissystematiek voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet.
Voorbereiding op jubileum 100 jaar
GSK
.-
*—
- ..
. I; ,
íÍiIÎìI
01,,.
..— s
Prinses Juliana en P.A.V. baron van Flarinxrna thoe Slooten.
Op 23 september 1925 werden op voordracht van de commissaris der koningin mr. P.A.v. baron van Harinxma thoe Slooten door Gedeputeerde Staten voor een periode van drie jaren de eerste leden van de adviescommissie benoemd. De naam werd: Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid van stad en land. Er was onmiddellijk een redelijk aantal gemeenten dat bouwplannen ter beoordeling inzond. Op 23 oktober 1925 werd de eerste algemene vergadering gehouden in het provinciehuis te Leeuwarden. Het reglement en de algemene werkwijze van de werkvergaderingen werden toen vastgesteld. Na de Tweede Wereldoorlog werd om praktische redenen de naam gewijzigd in Provinciale Friese Schoonheidscommissie (P.F.S.). Op 5 november 1948 vond de eerste algemene vergadering na de oorlog plaats. ln de zeventiger jaren van de vorige eeuw wijzigde de schoonheidscommissie haar koers. De ontwikkeiingen leidden in 1981 tot een wijziging van het reglement en tegelijkertijd tot naamswijziging in Friese Schoonheidscommissie hûs en hiem. lnmiddels was de verhouding van de schoonheidscommissie ten opzichte van de provincie aan herziening toe. De organisatiestructuur van de commissie werd gewijzigd.
Deze had gedurende 58 jaar gefunctioneerd als een intergemeentelijke organisatie, waaraan het provinciaal bestuur zijn medewerking verleende en waarvan het bureau werd gevormd door medewerkers van de 10
Provinciale Planologische Dienst. Per 1 december 1983 ging de commissie over in de Gemeenschappelijke Regeling Welstandszorg Hûs en Hiem. lnmiddels is de GR omgedoopt tot hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Het 100-jarig bestaan zal met name in de jubileummaand van 23 september — 23 oktober 2025 op feestelijke wijze worden gevierd. De voorbereidingen daarvoor zijn in 2024 in gang gezet.
De Tiid in Bolsward voorbeeldlocatie Mooi Nederland
ln een serie over voorbeeldlocaties van Mooi Nederland wordt ook het voormalige stadhuis van Bolsward (1614) genoemd. De beschrijving is als volgt: Sinds 2011 werd nagedacht over een nieuwe bestemming voor dit cultuurhistorisch en zeer waardevolle ensemble dat grotendeels is beschermd als rijksmonument. Besloten werd tot een ingrijpende restauratie én nieuwbouw, wat leidde tot het ontstaan van Cultuur Historisch Centrum De Tiid. Bolsward is één van de elf Friese steden en was lange tijd de hoofdstad van die gemeente. Het stadhuis is gebouwd in 1614 en was bijna vierhonderd jaar het bestuurscentrum van de zelfstandige gemeente Bolsward. Sinds de fusie van vijf Friese gemeenten tot de gemeente Súdwest-Fryslân zetelt het bestuur van die gemeente in Sneek. Daarom werd nagedacht over een nieuwe functie voor dit bijzondere rijksmonument. Het voormalige stadhuis is één van de mooiste gebouwen van Friesland en niet voor niets een Top 100 rijksmonument. Het is ontworpen door iacob Gysbert Japicx, de vader van de Friese dichter Gysbert Japicx. De constructie van de koepel met de toren, die er pas in de achttiende eeuw is opgezet, bleek aangevreten door knaagkevers en moest er tijdelijk af om gerestaureerd te worden. Achter het voormalige stadhuis lag een parkeerterreintje. Tussen het oude stadhuis en een nieuw archiefgebouw is een grote glazen overkapping gemaakt.
Hierin zit nu een gemeentelijk loket, een expositieruimte en een bibliotheek. Met loopbruggen zijn oud en nieuw met elkaar verbonden.
11
ln de zeventiende-eeuwse raadszaal is voorzichtig een kleine uitsparing gemaakt waardoor een museale route door het hele gebouw kon worden gecreëerd. Die gaat ook naar de toren: daar kun je zowel de nieuwe constructie als de oude constructie goed zien. Het gehele ensemble van oud en nieuw vormt nu het Cultuur Historisch Centrum De Tiid, met onder meer zaalverhuur, een museum en een café-restaurant. ledereen is er erg blij mee. Met deze ingreep is er maatschappelijk een enorm positieve impuls gegeven aan Bolsward, waardoor de identificatie van de bewoners met de stad en de trots óp de stad weer is toegenomen. Bij de intocht van de gerestaureerde koepel op de boot, stonden de inwoners van Bolsward te juichen langs de kant. Dat spreekt boekdelen. Het cultuurcentrum is met al zijn publieke functies weer het hart van de stad geworden. Dat was het als gemeentehuis al, maar met de nieuwe functies is het levendigergeworden.
Abe Bonnema Prijs 2024 Maarten van Kesteren (1988) heeft de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten 2024 gewonnen met de transformatie van vakschool Nimeto in Utrecht. Dit maakte de ir. Abe Bonnema Stichting bekend op 7 december in het Rijksmuseum te Amsterdam. De jury gebruikte superlatieven om het winnende project te beschrijven: indrukwekkend, ontroerend, formidabel en uitmuntend. De architect heeft met een paar heel eenvoudige ingrepen, en gesteund door een enthousiaste opdrachtgever, de bestaande gebouwen én de openbare ruimte eromheen tot een superconsistent, stoer ensemble getransformeerd met een hoogwaardige ruimtelijke en architectonische kwaliteit. fle ewtr rt,imte voor het groeiend studentenntl is hinoeo de bestnde gehouwen gevonden Door vides aan te brengen in de beganegrondvloer zijn de kelders bruikbaar gemaakt voor onderwijs. Het project ondersteunt het pleidooi om schoolgebouwen juist te behouden en niet rücksichtslos te vervangen door nieuwbouw.
Maarten van Kesteren
12
Hûs en hiem prijs 2024 Bestuursvoorzitter Hein de Haan heeft in november de hûs en hiem prijs 2024 uitgereikt aan Johan de Vries. De Vries, die sinds 1995 als adviseur ruimtelijke kwaliteit voor hûs en hiem heeft gewerkt, ontving de onderscheiding tijdens een bijeenkomst ter gelegenheid van zijn pensionering. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon, die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het oeuvre van een persoon gedurende een langere periode. De hûs en hiem prijs bestaat uit een speciaal ontworpen houten beeldje en een zilveren speld. Uit de toekenning van de hûs en hiem prijs 2024 aan Johan de Vries spreekt grote waardering voor zijn jarenlange bijdrage aan de ruimtelijke schoonheid van Fryslân. Zijn rustige en innemende persoonlijkheid, zijn geweldige uitdrukkingsvaardigheid, zowel in schrift ais in tekening hebben een enthousiasmerende uitwerking. Naast de reguliere advisering is Johan gepassioneerd betrokken bij projecten zoals het betere werk en de Vredeman de Vries Prijs. Johans vakkennis, toewijding aan de schoonheid van Fryslân en zijn serieuze manier van werken (constructief kritisch) zijn enorm inspirerend en strekken tot voorbeeld voor anderen aldus Hein de Haan tijdens de speech.
Hein de Haan en Johan de Vries
13
Personeel ln 2024 heeft zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering van Johan de Vries in januari 2025 is per 1 oktober 2024 Frank Reitsma als adviseur omgevingskwaliteit aangesteld. Verder heeft per 1 september heeft één van de adviseurs gebruik gemaakt van het generatiepact. De bezetting van hûs en hiem is in 2024 uitgekomen op een gemiddelde van 9,85 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,63 in 2023 is vooral toe te schrijven aan de korte tijdelijk overiapping eind 2024 door de pensionering van een medewerker in januari 2025. Eind 2024 waren 12 medewerkers in dienst bij hûs en hiem (ten opzichte van 11 medewerkers ultimo 2023). Begin 2025 is de bezetting weer terug naar 11 medewerkers. Productiecijfers 2024 ln 2024 ziin in totaal 3.062 (eerste) adviesaanvragen behandeld. ln 2023 ziin dat er 3.301 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2023 met 7,2% afgenomen. Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is licht gestegen: 6.265 in 2024 ten opzichte van 6.247 in 2023, hetgeen een stijging van 0,3% betekent. ¡n 2024 zijn daarmee meer behandelingen per aanvraag nodig geweest: gemiddeld 2,05.
ln 2023 was dat nog 1,89. ln 2024 was, evenals in 2023, van de eerste aanvragen 37,3% vooroverleg (2023: 37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2024 was 30,5% vooroverleg (2023: 29,1%). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten.
Productiecijfers Betreft:
2024 3.062
rn aantal ooroer1
1.142
oer1ea /(le advies aantal planbehandelingen
2023
l Mutatie l Mutatie-% 3.301 -239 -7,2% -90
-7,3%
37,3%
1.232 37,3%
0,0%
-0,1%
6.265
6.247
18
0,3%
waaran aantal ooroer1eg
1.911
1.820
91
5,0%
ooroerleg /aantal planbehandelingen
30,5%
29,1%
1,4%
4,7%
14
Gemiddelde opbrengst per dossier per kwartaal jan 2016 - dec 2024 €600
€500
€400
€300
€200
€100
€O
-
-
-
22
?
fl 22
2
2
2
fl
fl
7fl t
2 24
-24 4-24
ln 2024 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 472,02. ln 2023 was dit nog € 340,14 De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2023 bedraagt 38,8°Een deel van de verklaring voor deze stijging ligt ¡n de doorgevoerde tariefsverhoging m.i.v. 1 januari 2024. Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2019
2020
2021
2022
2023
Achtkarspelen
€ 45.957
€47.199
€ 49.578
€41.737
€ 52.708
2024 € 62.553 € 41.024
Ameland
€ 28.057
€ 39.762
€44.828
€ 38.771
€41.988
Dantumadiel
€8.000
€ 10.768
€ 10.126
€ 17.551
€ 7.277
€ 18.708
De Fryske Marren
€48.596
€ 55.416
€ 78.975
€ 80.654
€ 85.814
€ 151.184
Harlingen
€47.573
€27.1S1
€36.304
€ 46.844
€ 38.947
€ 45.657
Heerenveen
€ 31.822
€ 39.908
€ 39.596
€ 41.041
€48.160
€ 40.390
Leeuwarden
€ 195.962
€ 194.714
€218.416
€ 185.984
€ 142.553
€ 250.170
Noardeast-Fryslân
€ 99.731
€ 96.391
€ 99.945
€ 134.265
€42.172
€ 123.432 €41.445
€ 126.244
ooststellingwerf
€ 54.898
€ 54.572
€47.760
€ 57.867
Opsterland
€ 56.539
€67.040
€ 65.236
€ 53.558
€ 72.247
schiermonnikoog
€ 7.965
€6.114
€8.642
€8.894
€9.702
€ 93.406 € 11.820
Smallingerland
€ 78.279
€ 62.999
€ 105.975
€ 104.242
€99.007
€ 109.736
Súdwest-Fryslån
€ 158.204
€ 145.880
€ 196.698
€ 170.552
€ 206.039
€ 201.626
Terschelíing
€ 16.605
€ 20.394
€30.139
€ 16 735
€ 20.854
€ 29.444
Vlieland
€ 8 396
€ 10.057
€ 15.257
€ 13.062
€ 124.995
€ 10.451
Waadhoeke
€78.102
€ 82.928
€ 107.607
€ 85,752
€ 14.252 € 93.667
weststellingwerf
€43.093
€ 63.355
€ 68.149
€ 52.768
€ 68.823
€ 90.983
€ 1.038.562
€ 1.256.668
€ 1.109.108
€ 1.149.743
C 1.474.279
.
C 995.053
15
Oiìtwikkeliuìg eigeuì veimogen hiis eiì hiem 2001-2024
500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 15i1 ooo 100 000 50.000 0
2101
2003
2005
2007
2(09
2011
2013
2015
2017
Jaai
luìko,iìen-uitijaven-,esultat 2008-2024 i DÜt l3co 1 ßÜl3 l3[C 1 400.ÛÜC 1 200 ÜÜÜ l DÜ C[C 800.0Cl3 600 000 400.000 200,üüt
200DOÜlO Ü D 13C-
16
2019
2021
2023
A autal (lossiet s behii (leliugeti 20 i I .202-1 9000 8000 7000 EEUIiOO 5000 4000
oo o 2 000 1 000 0
201 1 2012 201 3 201 4 2015 201 6 201 7 201 8 201 9 2020 2021
17
2022 2023 2024
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren. [uJ1 lnzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art. 13 BBV), kan worden opgemerkt dat het Treasurystatuut Hûs en Hiem dd 24-11-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de regeling (verplicht) Schatkistbankieren. BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem heeft met de inwerkìngtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 in het verslagjaar 2024 de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit voor de deelnemende gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen. De dien verlenin wordt afesternd op de adviesbehoefte van de deelnemende erneenten.
De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van CBSjnfltie-indp<pr
epnç ppr drie jr
her7ier
fle irngte heripnin
ç çindç 1-1 -?0
v,n krrht
Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. Het aantal ftes per 31 december 2024 bij hûs en hiem bedraagt 9,85 (gemiddeld over 2023: 9,63). Voor de bezetting van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting. Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken. De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (iohan Willem Frisostraat 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. Het pand is onbelast met hypotheek.
18
De WOZ-waarde is per 1-1-2023 vastgesteld op een bedrag van € 423.000 (dit was € 403.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een her-taxatie in 2019, gesteld op € 1.070.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand is uitgevoerd is in 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op een bedrag van € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2024 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2024 € 256.743. Van het resultaat over 2024 ad € 126.212 wordt voorgesteld om € 3.000 toe te voegen aan de Bestemmingsreserve onderhoud pand en het saldo van € 123.212 toe te voegen aan de algemene reserve. De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is. lmmers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken.
ln dit kader is het wel van belang om te melden dat, op het moment van het opstellen van het jaarverslag 2024, de vakbonden sinds begin 2025 in onderhandeling zijn met de werkgevers over een nieuwe cao ingaande op 1 april 2025 en eindigend op 31 december 2026 dan wel 31 maart 2027. Het laatst bekende werkgeversbod bedraagt 6,1% voor deze verlengde looptijd tegenover een voorstel van 9% van de bonden tot en met 31 december 2026. Voor het boekjaar 2025 is in de begroting overigens nog geen rekening gehouden met deze omvang qua stijging van de lonen. De meerjarenraming (2026 - 2028) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. lnmiddels is de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 een feit. De verwachting is aat in elk geval in zoweí 2ù2 åls in 2026 de rol vån hús en hiern binnen de in cie (R cieeinemencie gemeenten niet anders zal zijn dan in 2024. Algemene reserve ln 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risicos die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. ln dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOz vastgesteld per 1-1-2023 op € 423.000.