Ontwerp ambitiedocument Leeuwarden Oost.pdf

Ambitiedocument

PT

CONCE

Programma Leeuwarden Oost Een nieuwe generatie met meer toekomstperspectief

Augustus 2021 – Gezamenlijke ambities en doelen van de brede coalitie Leeuwarden Oost 1

‘Wat ik zou willen, is een grote voetbalkooi. Aan deze kant van de wijk. Niet over de grote weg, want daar mag ik niet alleen heen. Zo groot dat we ook andere sporten kunnen doen en dat de bal niet tegen de huizen komt. En meer buiten leren, bijvoorbeeld leren over de natuur ín de natuur. We doen nu niets buiten. Ook niet gym. We hebben wel eens gezwommen bij het strandje, maar er waren te veel kinderen zonder zwemdiploma, dus dat was te gevaarlijk. We hebben ook schoolschaatsen gehad, maar er waren niet genoeg ouders om ons te brengen. Daarom hield dat op. Ik denk niet dat ik hier nog woon als ik groot ben. Ik ken niet zo veel andere plekken. Die wil ik wel ontdekken. Nee, ik wil niet weg omdat het hier niet fijn is, maar ik wil meer zien van de wereld!’ Sem, 10 jaar (Vrijheidswijk)

2

‘Een plek om te chillen voor jongeren uit de buurt. Dat missen we. Op een plek waar het leeg is, waar ouderen geen last van ons hebben. De wijkagent komt nu vaak langs. Dat willen wij ook niet. Er is hier gewoon weinig te doen. Ook voor kinderen. Een speeltuin zou ook mooi zijn.’ Dairyson, 17 jaar (Bilgaard)

BLEEKLAAN HEEL VEEL OUDJES EN OUDE HUIZEN EN VEEL BESTUURDERS OP DE DRUKKE WEG BUREN EN MUREN PALEN EN BOMEN VANUIT MIJN KAMER KAN IK HET PLEIN HOREN DE VEEL TE GROTE HOND TREKT DE BUURVROUW NAAR HET EINDE VAN DE STRAAT TOTDAT DE BUURVROUW WIT MOE IS NA EEN NACHT VOOR LAWAAI

Iram Esinti, 11 jaar Kinderdichter van Leeuwarden 2021

3

Wij doen mee! Met onze handtekening verbinden wij ons als partner aan de ambities voor het Programma Leeuwarden Oost. Wij zetten ons als coalitie in voor het realiseren van de gezamenlijk geformuleerde ambities in dit document. Dat doen we nadrukkelijk samen. Dit vraagt dat we open, eerlijk en duidelijk zijn over onze inzet en de mogelijkheden om bij te dragen. En dat we elkaar hierop kunnen aanspreken. Dan ontstaat de mogelijkheid om te experimenteren en te leren van wat werkt, maar ook van wat minder succesvol is. Het Programma Leeuwarden Oost wordt een omvangrijk en langdurig programma. We kijken vanuit verschillende invalshoeken en belangen naar het gebied. We delen echter de hoofdlijnen en doelen die in dit ambitiedocument zijn vastgelegd en we stellen het perspectief van de bewoner centraal. Daarmee hebben we bij verschil van inzicht altijd een gedeelde visie om op terug te grijpen en kunnen we samen onderzoeken hoe we het beste bereiken waar we gezamenlijk voor willen staan. Leeuwarden, 2021

4

Namens alle partners: ­ ewoners: de bewonersraad, Nieuw Elan, b bewonersorganisaties, wijkpanels en -verenigingen ­ woningcorporaties: WoonFriesland en Elkien ­ veiligheid: politie en Openbaar Ministerie

De coalitie zal zich gedurende het programma verder uitbreiden. We staan open voor iedereen die een waardevolle bijdrage kan en wil leveren aan het verwezenlijken van de ambitie.

werkgevers: P. de Vries Installaties en Bouwzorg zorg: de Friesland zorgverzekeraar en de GGD scholen: Proloog, Friese Poort, Friesland College, NHL Stenden Hogeschool, Van Hall, OVO FryslânNoord en Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân (RUG/CF) maatschappelijke organisaties: het Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN), de Moedige Dialoog, Kredietbank, Amaryllis culturele organisaties: LF2028, Kunstkade sport: BV Sport en Cambuur Verbindt vrijwilligersorganisaties: VOL, diverse vrijwilligers­organisaties overheid: gemeente Leeuwarden en het ministerie van Binnenlandse Zaken

5

Inhoud Woord vooraf

7

Het document in vogelvlucht

10

Aanleiding

12

De ambitie voor Leeuwarden Oost

15

Integrale aanpak

17

Vier thema’s

19

Leren

21

Werken

24

Wonen

27

Gezondheid

31

Uitgangspunten en werkwijzen

36

Naar een programmaplan

42

Bijlage 1 - impressie van de resultaten van de wijkenquête Bijlage 2 - de wijken in cijfers Bijlage 3 - doelstellingen per thema

6

Woord vooraf Als coalitie van meer dan 30 maatschappelijke en bewonersorganisaties werken we toe naar een Programma Leeuwarden Oost. Een langjarig programma om de kloof tussen de kansrijke en kansarme wijken in de stad te verkleinen. Dit najaar stellen we een plan op voor hoe we ons als coalitie de komende twintig jaar willen inzetten in de wijken Oud-Oost, Bilgaard, de Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Camminghaburen. Dit ambitiedocument is de eerste stap naar dat plan. Het schetst onze gezamenlijke ambitie en doelstellingen. Wij zijn niet de enige gemeente die ziet dat er stedelijke gebieden zijn waar bewoners niet dezelfde kansen hebben als in de rest van Nederland. In mei heeft Leeuwarden, samen met veertien andere gemeenten, een manifest aangeboden aan de Tweede Kamer: ‘Dicht de Kloof!’. Hierin roepen we het nieuwe kabinet op 400 miljoen euro beschikbaar te stellen om in deze gebieden te investeren en de kloof te kunnen dichten. Voor Leeuwarden worden de vijf wijken in Leeuwarden Oost in het manifest genoemd. Ik heb die wijken het afgelopen jaar bezocht en veel mensen gesproken. Dan zie en hoor je hoe betrokken mensen zijn bij hun wijken, maar ook waarom het zo belangrijk is hier aan de slag te gaan om een verschil te maken. Wat moeten en kunnen we nu doen om de generatie van de toekomst meer kansen te bieden? Ook als het geld uit Den Haag er niet komt.

Natuurlijk zullen we dan onze doelen moeten bijstellen. Maar de intentie om te investeren in Leeuwarden Oost blijft. De wijken moeten weer mee kunnen komen, zodat bewoners (weer) perspectief hebben. Om te bepalen wat dit per wijk vraagt, stellen we naast dit document met de bewoners(organisaties) wijkvisies op. De vijf wijken vormen samen een derde deel van de

stad. Wanneer deze wijken achterblijven, is dat nadelig voor de hele stad. Maar andersom: als de bewoners in deze wijken kansen krijgen, profiteert de hele stad daarvan. Investeren in Leeuwarden Oost is investeren in de stad Leeuwarden. Het belangrijkste voor mij is dat het Programma Leeuwarden Oost geen programma is van de gemeente. De gemeente kan het niet alleen. We doen het samen. Iedereen die een bijdrage kan leveren, is betrokken. Bewonersorganisaties, vrijwilligersorganisaties, het onderwijs, bedrijfsleven, de zorg, culturele organisaties, politie, sociale partners. Iedereen doet mee. In deze fase zijn de bewoners via de bewonersorganisaties vertegenwoordigd. In de uitvoering doen we een beroep op alle inwoners van de wijk. Alleen samen kunnen we van Leeuwarden Oost een gebied maken waar mensen graag willen wonen en waar kinderen veilig opgroeien en dezelfde kansen krijgen als kinderen in andere wijken. Alle coalitiepartners zien dat hier een geweldige kans ligt om het dit keer anders te doen. En beter! Omdat we geen project opzetten, maar een langdurige samenwerking aangaan om de opdracht die we in deze wijken hebben gezamenlijk op te pakken. Zodat we niet alleen aan onderwijs werken, alleen de werkloosheid aanpakken of alleen huizen bouwen, maar de achterstanden in samenhang te lijf gaan en zo de leefbaarheid en veiligheid vergroten.

Dit enthousiasme zie je terug in het ambitiedocument. Alle partners in de coalitie leggen de lat hoog. Als ik zie met hoeveel energie er nu al aan dit ambitiedocument is gewerkt en hoeveel energie het ook oproept, weet ik zeker dat we hierna samen een even ambitieus programmaplan opstellen.

Sybrand Buma Burgemeester van Leeuwarden

7

Kinderburgemeesters aan het woord Als kinderburgemeester en loco-kinderburgemeester delen wij de ambitie van dit plan. Het is goed dat alle kinderen gelijke kansen krijgen. Wij vinden het ook belangrijk dat alle kinderen kunnen sporten of dat zij lid kunnen zijn van een club. Zeker als het thuis niet altijd fijn is, is het belangrijk om even ergens anders te kunnen zijn, ook als afleiding van de problemen. Wij hopen dat het plan ervoor zorgt dat alle kinderen kunnen opgroeien in een veilige woning en een veilige omgeving. Het zou goed zijn als jongeren die in hun directe omgeving niemand hebben die hun kan helpen of waar-

mee ze kunnen praten een coach krijgen. Dat kan een jongere zijn die goed begrijpt welke vragen en problemen je kunt hebben. Maar het kan ook een volwassene zijn, die al iets meer levenservaring heeft. Dat kan ook per jongere verschillen. Het belangrijkste is dat iedere jongere iemand heeft waarmee ze kunnen praten en die kan helpen als dat nodig is. Als je al op jonge leeftijd met deze begeleiding begint, is de kans op een betere toekomst voor kinderen waarschijnlijk groter. Het zou naar ons idee niet uit moeten maken waar je geboren wordt voor de kansen die je als kind hebt op een gelukkig en gezond leven.

Thirza Huitema Kinderburgemeester Leeuwarden Zara Bootsma Loco-kinderburgemeester Leeuwarden

8

Een indruk van waar bewoners trots op zijn

9

10

Werken: • Meer jongeren komen met startkwalificatie van school. • Er is voldaan aan voorwaarden om aan de slag te gaan. • Meer jongeren kiezen voor kansrijke sector. • Iedereen doet mee, betaald als het kan, onbetaald als dat nodig is. • Kansrijke beroepen zijn zichtbaar in de wijk. • Werkgevers, sociale partners en scholen werken samen om bewoners met afstand tot de arbeidsmarkt perspectief te bieden. • Social return in de wijk is een vereiste bij aanbestedingen in Leeuwarden Oost. • Criminaliteit is gedaald.

Programma in vogelvlucht

Leren: • Alle kinderen vanaf 2 jaar vorm van vroegschoolse educatie. • Geen drempels tussen basisschool en voortgezet onderwijs. • Ouderbetrokkenheid is toegenomen. • Leerkrachten werken cultuursensitiever. • Latere keuze voor vmbo, mavo of havo/vwo. • Schooladviezen juiste afspiegeling van competenties. • Onderwijs bereidt goed voor op de maatschappij van de toekomst. • Leerlingen kunnen gebruik maken van jeugdondersteuner. • Cultuur(educatie) draagt bij aan veerkracht en vertrouwen.

Wonen: • Een gevarieerd woningbestand dat aansluit op de vraag. • Geen huisuitzettingen door betalingsachterstanden. • Bewoners hebben de zekerheid dat ze hun woonlasten kunnen blijven dragen. • Woningen zijn grotendeels van het gas af. • Bewoners kunnen prettig blijven wonen, ook als klimaat verandert. • Er zijn heldere regels voor particuliere verhuur, die worden nageleefd. • Bewoners ervaren en nemen verantwoordelijkheid voor hun woonomgeving • Bewoners zijn tevreden over de kwaliteit van hun woonomgeving. • De woonomgeving kan de klimaatverandering aan. • Verschillende vormen van criminaliteit en woonoverlast zijn aangepakt. • Wooncarrière in de wijk is mogelijk, ook als je meer gaat verdienen. • Bewoners ervaren voldoende mogelijkheden voor ontmoeting. Gezondheid: • Bewoners hebben minder zorg- en hulpverlening nodig. • Bewoners ervaren dat ze zelf meer invloed hebben op hun gezondheid. • Bewoners ervaren minder stress door armoede en schulden. • Dreigende schulden worden eerder gemeld en gesignaleerd. • Ouders weten hoe ze hun kind de best mogelijke start kunnen geven. • Bewoners begrijpen hoe de zorg werkt. • De zorg biedt informatie afgestemd op de bewoners. • Kinderen bewegen genoeg en meer dan gemiddeld in Leeuwarden. • Bewoners ervaren minder belemmeringen om gezonde keuzes te maken. • De leefomgeving nodigt uit tot bewegen.

• Bewoners ervaren dat ze voldoende betekenisvolle contacten hebben. • Snel en adequaat handelen bij melding en signalen van onbegrepen gedrag. • Aantal jonge mensen met onbegrepen gedrag neemt niet toe. • Professionals en bewoners zijn beter in staat goed om te gaan met onbegrepen gedrag.

11

Aanleiding De gemeente Leeuwarden telt zo’n 125.000 inwoners, de stad rond de 93.500. Van hen wonen er ruim 36.000 in Oud-Oost, Bilgaard, de Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Camminghaburen. Oftewel, in Leeuwarden Oost. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft dit gebied vanwege de cijfers uit de leefbarometer aangewezen als stedelijk vernieuwingsgebied. Leeuwarden wil een stad zijn waar iedereen dezelfde kansen en mogelijkheden heeft. Leeuwarden Oost heeft veel te bieden. Dit deel van de stad heeft mooie groene plekken. Veel bewoners zijn betrokken bij hun buurt. En er is volop talent aanwezig. Dat blijkt uit de bewonersenquête die in de aanloop naar dit programma is uitgezet en dat zie je terug in de vele buurt- en wijkinitiatieven. Leeuwarden Oost is echter ook een gebied waar verschillende problemen samenkomen. Je vindt er achterstanden die soms van generatie op generatie worden doorgegeven. Deze achterstanden concentreren zich rond vier thema’s, die nauw met elkaar samenhangen: leren, werk, wonen en gezondheid. Het terugdringen van achterstand is een complexe uitdaging die een lange adem vraagt.

Bilgaard

WAAROM DEZE WIJKEN? Het programma richt zich

op de wijken Oud-Oost, Bilgaard, de Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Camminghaburen. Inwoners van deze wijken hebben nu minder kansen op een goede kwaliteit van leven. Om de problemen in samenhang aan te kunnen pakken, is het belangrijk dat we voor een aaneengesloten gebied kiezen. De noordkant van Camminghaburen wordt gezien als een zogenaamde ‘kantelwijk’. De problemen zijn hier nu nog niet zo groot als in de andere vier wijken in Oost, maar er is wel een risico dat ze toenemen. De

Vrijheidswijk

Oud-Oost

12

Samen met veertien andere gemeenten heeft Leeuwarden het nieuwe kabinet opgeroepen extra geld uit te trekken voor het herstel van perspectief in kwetsbare stedelijke gebieden. We werken vanuit een perspectief van 20 jaar. Dan kunnen we een generatie lang extra investeren in deze wijken. Onafhankelijk van welke politieke wind er waait. Geen eenmalig project, maar een programma waarin we stap voor stap bepalen wat er nodig is en wat we doen om de achterstanden in te lopen.

HeechterpSchieringen

Cammingaburen e.o.

corona­crisis liet dit ook zien. Het aantal mensen in de WW en met gezondheidsproblemen nam hier sterk toe. Zo gaf ruim 35% van de bewoners in een wijkenquête aan dat hun mentale gezondheid door corona slechter was geworden, 4% meer dan gemiddeld in Leeuwarden Oost. Door Camminghaburen mee te nemen in het Programma Leeuwarden Oost, kunnen we voorkomen dat de problemen ernstiger worden.

NATIONAAL PROGRAMMA ROTTERDAM ZUID In Rotterdam Zuid werken ze al tien jaar met een programma om achterstanden aan te pakken. Met succes. Het Nationaal Programma Rotterdam Zuid zorgt voor verandering. Er komen meer mensen uit de armoede, meer jongeren maken hun opleiding af en bewoners voelen zich veiliger. Een van de sleutels tot het succes is dat het programma de mens voorop stelt. Daarnaast blijkt de duur van het programma een belangrijke succesfactor. Niet steeds nieuwe dingen proberen, die vervolgens weer ophouden als de financiering stopt, maar voor langere tijd investeren in wat werkt. Voor de vijftien stedelijke gebieden is Rotterdam Zuid een voorbeeld. We kunnen er veel van leren. Maar zoals ze in Rotterdam ook zeggen, kopiëren heeft geen zin. ‘Wat je vooral nodig hebt, zijn bepaalde mensen die hun eigen doorleefde werkelijkheid hebben van wat er nodig is. Die daar de gemeenschappelijke urgentie omheen kunnen organiseren. Die volhardend zijn. Dat is allemaal cruciaal: doorleving, urgentie en volharding.’ Die les nemen we in Leeuwarden mee.

DE KERN VAN DE AANPAK In Leeuwarden Oost

gebeurt al veel. Er zijn tal van buurtinitiatieven en -activiteiten, zowel van bewoners als van maatschappelijke organisaties. Denk aan de buurtkamers in Bilgaard en Heechterp-Schieringen, Groen Verbindt, dat groen en ontmoeten samenbrengt in Camminghaburen, de samenwerking tussen wijkpanel en wijkvereniging in de Vrijheidswijk, het Netwerkcentrum in Oud-Oost. Daarnaast zijn er maar liefst zeven Integrale Kind­ centra (IKC’s), waarin scholen, kinderopvang en jeugd­ ondersteuning samenwerken. De gemeente werkt daarnaast ook in deze wijken aan stedelijk beleid, waaronder Kansen voor kinderen, huisvesting en programma onderwijs, economie en arbeidsmarkt. Belangrijk zijn verder de geplande herstructurering van Heechterp-Schieringen en het project Nieuw Oud Oost, dat een nieuwe invulling geeft aan de locatie waar nu het Cambuurstadion staat. Al die activiteiten, initiatieven en plannen zijn belangrijk. Ze gaan ook gewoon door en het Programma Leeuwarden Oost sluit erop aan. Maar om een verschil te kunnen maken, leggen we het accent vooral op dingen anders doen en andere dingen doen. Daarmee valt dus niet alles binnen het programma maar richten we ons op vernieuwing en het organiseren van samenhang. De kern van de aanpak is dat we werken aan: • • •

innovaties systeemdoorbraken grootschalige samenwerking

Bron: Het verhaal van NPRZ: het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid en wat anderen daarvan kunnen leren (Willem van Spijker en Pieter Tops).

Het programma verbindt dus wat er al is en levert een plus op het bestaande. Alle partners werken samen om vanuit hun deskundigheid, bevoegdheden en verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren aan het geheel. Bovendien hebben we twintig jaar. We kunnen dus ook verder vooruit kijken.

13

TWINTIG JAAR Hoe lang is twintig jaar? Denk eens terug aan het begin van deze eeuw. Twintig jaar geleden. De bekende Nokia met het gekleurde frontje was net op de markt, de BlackBerry kwam eraan. De iPhone bestond nog niet en van Android had nog niemand gehoord. Internet kwam steeds meer op, maar nog lang niet iedereen kon thuis online. Mensen gebruikten hun mobiele telefoon nog vooral voor sms, social media werden nog nauwelijks gebruikt en de meest gebruikte zoekmachine heette Ilse. Leerkrachten schreven met krijt op een groen of zwart schoolbord, vrienden zag je vooral face-to-face en als je in het buitenland was, schreef je een brief of kaartje. Terug in Nederland liet je de vakantiefoto’s ontwikkelen. Je zag nog geen elektrische fietsen en auto’s in het straatbeeld en nauwelijks busjes die pakketjes bezorgen. Wel veel meer brievenbussen en natuurlijk de telefooncel. De wereld verandert snel. Er ontstaan nieuwe mogelijkheden en kansen. In twintig jaar kun je echt iets doen!

AMBITIEDOCUMENT In dit ambitiedocument spreken

alle betrokkenen af waaraan ze willen werken en wat er daardoor in Leeuwarden Oost tussen nu en 2042 verandert. Het is tot stand gekomen bij verschillende sessies van bewonersorganisaties, vertegenwoordigers van culturele gemeenschappen in Leeuwarden Oost, maatschappelijke organisaties en afdelingen van de gemeente. Daarnaast is de bewoners via een online enquête gevraagd wat zij waarderen in hun wijk, wat ze zouden willen veranderen en of en hoe ze willen bijdragen aan het Programma Leeuwarden Oost (bijlage 1 geeft een impressie van de resultaten). In een aantal wijken zijn de thema’s ook aan wijktafels besproken. Het ambitiedocument beschrijft waar en hoe hoog we de lat willen leggen. Als we het daarover eens zijn, kunnen we dit najaar bepalen hoe we de verandering in gang gaan zetten. Denk aan de wijze waarop we zaken aanpakken en hoe we daarin samen optrekken. Dat leggen we dan vast in het Programmaplan Leeuwarden Oost. In de wijken wordt ondertussen gewerkt aan wijkvisies op wijk- en buurtniveau. Die zijn belangrijke inbreng voor het Programmaplan. Werken met een programma betekent dat niet alles al voor twintig jaar vaststaat. Wat we nu bedenken, is een begin. We blijven de komende jaren steeds goed kijken welke ontwikkelingen er zijn, wat we al hebben bereikt (en dat gaan we ook vieren!) en wat er nog moet gebeuren. Het programma ontwikkelt zich zo met de wijken mee.

Omdat we twintig jaar vooruit kunnen kijken, leggen we de focus op de nieuwe generatie. In de tijd dat we het programma uitvoeren, worden zij volwassen. Voor hun kinderen willen we niet meer hoeven vragen hoe we achterstanden kunnen voorkomen. Een nieuwe generatie groeit wel op in een omgeving met rolmodellen. Het programma is ook van en voor de ouders, grootouders en alle andere volwassenen om de kinderen en jongeren van Leeuwarden Oost heen. Zij kunnen stabiliteit brengen en de nieuwe generatie helpen in hun ontwikkeling. In het volgende hoofdstuk nemen we onze ambitie onder de loep.

14

De ambitie voor Leeuwarden Oost We stellen een programma op voor Leeuwarden Oost. Maar dat wil niet zeggen dat we in alle vijf de wijken precies hetzelfde gaan doen. Sterker nog, we kijken wat de verschillende wijken kenmerkt, wat er per wijk speelt en wat er nodig is. Toch hebben we samen een ambitie vastgesteld voor het hele gebied. Zo werken we als coalitie aan hetzelfde toekomstbeeld. Dat kleuren we per wijk in door het ontwikkelen van wijkvisies. De ambitie van het programma Leeuwarden Oost is: De inwoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werken, wonen en gezondheid Wat betekent dit concreet en wat moeten we bereiken om de ambitie te verwezenlijken? Om dat te bepalen, is het goed de onderdelen van de ambitie toe te lichten.

GOEDE KWALITEIT VAN LEVEN Een goede kwaliteit

van leven is voor ieder mens verschillend. Het programma schrijft ook niet voor wat dit precies is. Er is wel een aantal basisbehoeften te benoemen die ieder mens nodig heeft om een goede kwaliteit van leven te ervaren en toekomstperspectief te hebben. → Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is een mensenrecht. Bestaanszekerheid houdt in dat je je geen zorgen hoeft te maken over de dingen die je nodig hebt om te leven: eten, kleding, een dak boven je hoofd, zorg als je ziek wordt. Dat je een thuis hebt, waar het goed is. Daarvoor moet je zekerheid hebben over je inkomen, ook in de toekomst.

Armoede leidt tot onzekerheid en stress. Het zet mensen in de overlevingsstand. Wie zich altijd zorgen maakt over geld, heeft geen ruimte in zijn hoofd om bezig te zijn met ontwikkeling, gezondheid en het opbouwen van een netwerk waarop je kunt terugvallen. Armoede leidt tot isolement. Het houdt mensen gevangen. Soms van generatie op generatie. Voor een goede kwaliteit van leven voor alle bewoners in Leeuwarden Oost helpt het dat we de armoede doorbreken, zodat mensen vooruit kunnen kijken.

→ Kansengelijkheid Mensen hebben verschillende talenten en capaciteiten. Voor een goede kwaliteit van leven is het belangrijk dat iedereen de mogelijkheden krijgt om die talenten en capaciteiten te ontwikkelen en gebruiken. Ongeacht in welke buurt je woont, werkt of naar school gaat. Iedereen moet dezelfde kansen krijgen om het beste uit zichzelf te halen, gezond oud te worden en prettig te wonen. → Leefbaarheid Leefbaarheid en veiligheid zijn basisbehoeften. Ook die raken aan bestaanszekerheid. Wie zich onveilig voelt, kan niet vrijuit leven. Maar veiligheid laat zich niet afdwingen. Er kunnen geen garanties voor worden gegeven. Wel kunnen we de oorzaken van onveiligheid beperken en de verschillen tussen wijken verkleinen. Het is belangrijk dat bewoners ervaren dat ze meer grip hebben op hun veiligheid en op hun leefomgeving. Dat ze zich thuis voelen in hun buurt en dat hun omgeving groen en goed onderhouden is, zodat je er kunt ontspannen en elkaar ontmoeten. → Vertrouwen Vertrouwen draagt bij aan een goede kwaliteit van leven. Vertrouwen is het tegenovergestelde van onzekerheid. Het is een basisgevoel dat dingen goed komen. Dan gaat het om vertrouwen in jezelf, maar ook om vertrouwen in anderen. Veel bewoners van Leeuwarden Oost zijn het vertrouwen in officiële instanties verloren.

Ze zijn teleurgesteld, voelen zich niet geholpen, soms ook actief tegengewerkt of zelfs vermalen, zoals de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Voor een goede kwaliteit van leven in Leeuwarden Oost is het belangrijk het vertrouwen te herstellen.

BURGERPANEL De gemeente Leeuwarden heeft een burgerpanel. Hierin zitten bewoners die het interessant vinden om mee te praten over het woon- en leefklimaat. Dit voorjaar kreeg het panel een vragenlijst over de relatie tussen de gemeente en haar bewoners. De resultaten geven inzicht in het vertrouwen in de gemeente.

15

Contact Bewoners van Leeuwarden Oost hebben minder contact met de gemeente dan bewoners uit andere wijken en dorpen. Ze melden wel vaker overlast. Ook zijn er meer bewoners niet tevreden over hoe de gemeenteraad werkt en hebben zij minder vertrouwen in de lokale overheid. Samenwerking De bewoners in Oost willen ook op andere onderwerpen samenwerken met de gemeente dan in andere delen van Leeuwarden. Zo noemen ze vaker onderwijs, veiligheid en wijkbudgetten. Minder vaak worden bijvoorbeeld duurzaamheid en energie genoemd. Bewoners vinden het belangrijk dat ze kunnen meebeslissen over wat de gemeente in hun wijk doet. En ze zouden graag meer bewoners en ervaringsdeskundigen in adviesraden voor de gemeente zien. Ze willen meepraten. Eigen initiatieven In vergelijking met de rest van Leeuwarden zijn bewoners van Oost het minder vaak eens met de stelling dat zij voldoende ruimte krijgen om ideeën en initiatieven te realiseren en dat er een duidelijk aanspreekpunt is voor eigen initiatieven.

16

Integrale aanpak

-G ez on dh ei

-W e

Voorkomen zorgen over basisbehoeften, reduceert stress en maakt vooruit kijken mogelijk

Positieve ervaringen versterken het vertrouwen in jezelf en anderen Vertrouwen

Zekerheid We versterken de bestaanszekerheid

Door te doen herstellen we vertrouwen in instanties

Positieve ervaringen versterken het vertrouwen in jezelf en anderen

Sc hu lde n

n oe ed Me

Rus t

Voorkomen zorgen over basisbehoeften, reduceert stress en maakt vooruit kijken mogelijk

en rk

d-

ht ac rkr e Ve

Bewoners

n ete o tm On

-

Hebben van perspectief nodigt uit om kansen te benutten en jezelf te ontwikkelen

-L er e n-

Wie zich ontwikkelt wil meedoen en staat open voor anderen en de omgeving

Hebben van perspectief nodigt uit om dat te benutten en jezelf te ontwikkelen

On t w ikk ele n

meedoen en staat open voor anderen en de omgeving

Kansen We voorkomen (onderwijs)achter standen en vergroten de kansengelijkheid

en ed vo Op

Leefbaarheid We werken met bewoners aan een prettige en gezonde Wie zich ontwikkeltleefomgeving wil

Lee f b a arh eid 17

-W o n en

PERSPECTIEF OP LEREN, WERKEN, WONEN EN GEZONDHEID Wanneer aan de basisvoorwaarden is

voldaan, ontstaat er ruimte voor perspectief. Met het Programma Leeuwarden Oost willen we dat perspectief vergroten. We werken met vier thema’s die voortkomen uit de opgaven en die van invloed zijn op de kansen die bewoners hebben: leren, werk, wonen en gezondheid.

18

In het volgende hoofdstuk werken we de opgaven en ambities per thema uit.

Vier thema’s In het Programma Leeuwarden Oost werken we vanuit opgaven. We focussen op wat achterstanden terugdringt en wat de bewoners in de wijken verder helpt. Dit ambitiedocument gaat over de opgaven voor Leeuwarden Oost als geheel. Maar er zijn grote verschillen tussen de wijken. Om onze ambities waar te maken, moeten we dus vooral meenemen wat er in de wijken zelf speelt. De wijken stellen hiervoor de komende maanden wijkvisies op. De opgaven uit de visies die met het programma moeten worden opgepakt - experimenten, grootschalige samenwerking of systeemdoorbraken - nemen we op in het Programmaplan Leeuwarden Oost (in bijlage 2 hebben we de sociale indexscores per wijk samenge-

bracht om een beeld te geven van de aandachtspunten per wijk).

OVERKOEPELENDE OPGAVEN Diverse organisaties

houden cijfers bij over de Leeuwarder wijken. Voor het bepalen van de opgaven is van verschillende bronnen gebruik gemaakt, zoals Leeuwarden in Cijfers, Wijken en Buurten van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), de Veiligheidsprestatieindex (VPI), sociale index en wijkenquêtes. Hieruit komen zes overkoepelende opgaven voor Leeuwarden Oost naar voren. Armoede is de grootste opgave die we uit de cijfers destilleren:

19

De opgaven in de wijken zijn complex. Ze vragen antwoorden en oplossingen vanuit verschillende invalshoeken die in samenhang worden ontwikkeld. We werken weliswaar vanuit vier thema’s, maar belangrijk is dat de thema’s niet op zichzelf staan. Waar mogelijk werken we samen en bundelen we de krachten.

FOCUS OP DE JEUGD De focus ligt in alle thema’s op kinderen en jongeren. We willen een verschil maken

20

voor de komende generatie. Activiteiten voor ouders en ouderen nemen we mee wanneer ze een relatie hebben met kinderen en jongeren. Dit bekijken we breed. Zo zijn werkende ouders een goed rolmodel voor hun kinderen en is financiële bestaanszekerheid en zekerheid over de eigen woning zowel voor ouders als kinderen een voorwaarde voor een goede gezondheid en een goede ontwikkeling. Grootouders kunnen een rol spelen in de ondersteuning van hun kinderen in hun rol als ouders.

Schoolverlaters

Onderwijsachterstandenbeleid

1,6%

24%

1,2%

18%

0,8%

12%

0,4%

6%

0%

LWD-Oost

Leeuwarden

0%

LWD-Oost

OAB

Schoolverlaters

→ LEREN LWD-Oost

Leeuwarden

Category A

Category A

1,43%

LWD-Oost

24%

Het Programma Leeuwarden Oost werkt aan kansen0,39% Leeuwarden gelijkheid. Onderwijs speelt hierin een sleutelrol. Het biedt kinderen en jongeren perspectief op een beter inkomen en meer zekerheid en helpt armoede doorbreken. Daarnaast zijn scholen belangrijke vindplaatsen in de wijken. Ze bieden mogelijkheden om opgaven meer in samenhang en op verrassende manieren te vertalen in kansen en het verschil te maken. Daaraan kunnen kennisinstellingen een belangrijke bijdrage leveren. Door de wijk als living lab of learning community te onderzoeken, kunnen studenten van mbo, hbo en wo nieuwe antwoorden vinden op de vragen uit de wijk. Hoe voorkomen we schulden? En wat helpt het gebruik van (jeugd)zorg verminderen?

13% Leeuwarden drempels wegnemen. Dat maakt de overgang van de ene naar de andere leerplek makkelijker. Zo voorkomen we achterstanden en dragen we bij aan onze overkoepelende ambitie.

Door verschillende soorten onderwijs met elkaar te verbinden wil het Programma Leeuwarden Oost kinderen helpen zich te ontwikkelen. Van de voorschoolse educatie tot en met het voortgezet onderwijs willen we

Bewoners ervaren mogelijkheden om zich zo te ontwikkelen dat ze het beste uit zichzelf kunnen halen en hun capaciteit en talenten optimaal kunnen benutten.

De omgeving kan die ontwikkeling ondersteunen en stimuleren: het gezin, docenten, maar ook bijvoorbeeld cultuurmakers die jongeren leren anders naar zichzelf en de wereld te kijken en hun talenten te ontdekken. Uit gesprekken in de wijken blijkt dat ouders zich zogen maken over de toekomst van hun kinderen. Zij willen graag dat hun kinderen het beter krijgen dan zij. Daar willen we in het Programma Leeuwarden Oost aan werken. Onze ambitie is:

21

Doelstellingen Ondersteunend netwerk We ontwikkelen activiteiten samen, zodat bewoners voelen dat het programma van hun is en niet over hen gaat. Daarvoor is inzicht nodig in waar bewoners tegenaan lopen, wat het hebben van kansen voor hen betekent en hoe ze die willen vergroten en benutten en waar ondersteuning nodig en gewenst is. Hiervoor brengen we de hele de hele ontwikkeling van kinderen in beeld. Van aanstaande ouders tot en met jongeren op het voortgezet onderwijs. We weten waar in de wijken maatschappelijke organisaties samen met kinderen, jongeren en ouders kunnen kijken naar wat zij nodig hebben om hun talenten te ontdekken en naar perspectief te verbreden en vergroten. Op die plekken ontstaan ook de verbindingen voor een langdurig ondersteuningsnetwerk. Dit netwerk moet er zijn als het nodig is - dichtbij en laagdrempelig - maar kan ook loslaten als er geen ondersteuning meer nodig is. Het verwijst niet door, maar regelt en niet vanuit organisaties werkt, maar vanuit de bewoners. Goede aansluiting kinderopvang, basisschool en voortgezet onderwijs In de Integrale Kindcentra (IKC) in de wijken werken kinderopvang en basisscholen samen vanuit één gedeelde kijk op opvoeden om kinderen op dezelfde manier te ondersteunen en kansen te vergroten.

En met tienerscholen, waarin het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs samenwerken, maken we de overstap naar het vervolgonderwijs makkelijker. Zo realiseren we een doorgaande lijn van 0 tot 18 jaar. Het verlaten van de definitieve schoolkeuze is hierbij een aandachtspunt, bijvoorbeeld via verlengde brugklassen. Voorkomen van achterstanden We voorkomen zo veel mogelijk dat jongeren achterstanden oplopen, zodat zij het beste uit zichzelf kunnen halen. We signaleren achterstanden op verschillende plaatsen in de wijken zo vroeg mogelijk en bieden mogelijkheden om die te herstellen.

22

‘Moeders emanciperen vaak met hun kinderen mee. Het zou mooi zijn als vaders die kans ook krijgen. Bijvoorbeeld door vaders te betrekken bij buitenschoolse (huiswerk)begeleiding en daar activiteiten te organiseren waaraan zij samen met hun kinderen kunnen deelnemen.’ Afrah, Intercultureel Medewerker

Ouderbetrokkenheid We zetten in op het verhogen van de ouderbetrokkenheid; een behoefte die vooral vanuit de culturele gemeenschappen wordt benoemd. We vergroten het inzicht in het onderwijssysteem, zodat ouders bewustere keuzes kunnen maken voor hun kinderen. Daarnaast organiseren we mogelijkheden om ervaringen en praktische tips rond de opvoeding en ondersteuning van kinderen met elkaar te delen. Voorlichting aan leerkrachten draagt bij aan een groter begrip voor de culturele achtergronden van leerlingen, de situatie van ouders en aan meer wederzijds respect tussen school en ouders. Passend schooladvies en startkwalificatie We hebben in beeld wat we al doen, wat goed gaat en wat anders moet of kan. Zo kunnen we aansluiten bij wat werkt en versterken waar dat nodig is. We doen dit niet alleen op basis van wat we zien en horen, maar we kijken ook naar data om de achterliggende problemen aan te kunnen pakken.

Krijgen alle jongeren het schooladvies dat bij hen past en halen ze een startkwalificatie? En als dit niet zo is, zijn er oorzaken aan te wijzen waaraan we kunnen werken? Liggen die bij bewoners, bij de houding van de professionals of bij het systeem? Hierbij hebben we bijzondere aandacht voor het verschil in onderwijsresultaten bij meiden en jongens, onder meer door te onderzoeken wat ouder-, en met name vaderbetrokkenheid kan betekenen voor het verkleinen van dit verschil.

‘Over twintig jaar, dan hoop ik dat ik een

Samen met de veiligheidsdriehoek dragen we bij aan het voorkomen dat jongeren hun school niet afmaken. We maken jongeren weerbaarder tegen verleidingen en jongeren die dreigen uit te vallen op school ondersteunen we zo vroeg mogelijk. Ook signalen van (potentieel) crimineel gedrag, pakken we als coalitiepartners vroeg op en aan.

goede baan heb en veel geld verdien. Ik vind wel dat school ons goed voorbereidt op later. Maar ik zou wel les willen hebben over huren en zo. Hoe je dat doet, aanvragen en papieren.’

Toekomstgericht onderwijs Belangrijk voor het thema leren is ook dat we niet alleen kijken naar kwetsbaarheden van nu, maar ook naar ontwikkelingen die hierop de komende decennia invloed hebben. Denk aan de opkomst van kunstmatige intelligentie, die juist voor deze wijken naast mogelijkheden ook risico’s met zich meebrengt. Programmatisch werken biedt de kans te anticiperen op externe factoren die effect kunnen hebben op de wijken en samen te werken aan de weerbaarheid en veerkracht die nodig zijn om kwetsbaarheid in de toekomst te voorkomen.

Jaydean, 16 jaar (Bilgaard)

Ambitie leren*

bestaanszekerheid

kansengelijkheid

leefbaarheid

Alle kinderen krijgen vanaf 2 jaar een vorm van vroegschoolse educatie

x

x

x

Leerlingen (en hun ouders) ervaren geen drempels tussen basisschool en voortgezet onderwijs

x

Ouderbetrokkenheid is toegenomen

x

Leerkrachten werken en communiceren cultuursensitiever

x

Leerlingen maken hun keuze voor vmbo, mavo of havo/vwo niet al in groep 8

x

Het percentage doorverwijzingen naar havo/vwo is een juiste afspiegeling van de competenties van de kinderen in Leeuwarden Oost

x

Het onderwijs bereidt goed voor op maatschappelijke kansen en ontwikkelingen

vertrouwen

x x x

x

x

x

x

x x

Alle leerlingen die baat hebben bij ondersteuning door de jeugdondersteuner kunnen hiervan gebruik maken

x

x

x

Cultuur(educatie) draagt bij aan veerkracht en vertrouwen

x

x

x

23

Niet rondkomen

Schuldregelingen

Bijstand

20%

0,7%

16%

15%

0,525%

12%

10%

0,35%

8%

5%

0,175%

4%

0%

LWD-Oost

0%

Leeuwarden

LWD-Oost

Leeuwarden

0%

LWD-Oost

Leeuwarden

Niet rondkomen Bijstand

Category A LWD-Oost

19,5%

Leeuwarden

13%

Category A

→ WERKEN Meedoen biedt perspectief; een kans om vooruit te komen. In Leeuwarden Oost is dit niet vanzelfsprekend. Bewoners hebben hier vaker een uitkering dan gemiddeld in Leeuwarden. Er is veel armoede in dit deel van de stad. Het aantal mensen in een schuldenregeling is LWD-Oost hier bijna twee keer zo hoog als in andere wijken. Veel Leeuwarden bewoners zijn aan het overleven in plaats van aan het leven. Dat heeft ook zijn weerslag op hun kinderen. Bij het doorbreken van armoede leggen we de focus op de aanpak van schulden. Mee kunnen doen – het liefst via goed werk, maar als dat niet haalbaar is door op andere manieren te participeren – is belangrijk voor individuele bewoners en voor de buurt. In Leeuwarden Oost staan te veel mensen langs de kant, soms van generatie op generatie. Een

24

LWD-Oost

15,7%

Leeuwarden

10,2%

programma van 20 jaar biedt de kans om die generatiearmoede te doorbreken en een nieuwe generatie een Schuldregelingen ander perspectief te geven. Category A

0,61% Alle kinderen en jongeren die tussen nu en over twintig jaar de arbeidsmarkt betreden, moeten het verschil 0,35% ervaren dat we met het Programma Leeuwarden Oost maken. Om dat te bereiken vergroten we de capaciteiten van ouders voor werk van nu, maar zorgen we er vooral voor dat jongeren zijn voorbereid op het werk van de toekomst. Onze ambitie is:

Over twintig jaar staan er geen jongeren meer langs de kant, zij hebben betaald werk of participeren op een andere voor hen en voor de wijk waardevolle wijze.

Doelstellingen Kansrijke beroepskeuze Een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt is cruciaal. Jongeren moeten zich de vaardigheden eigen maken die nodig zijn voor beroepen waar in de toekomst veel werk te vinden is. Denk aan de zorg, het onderwijs, techniek en transport. Daarnaast maken ze al op de basisschool kennis met minder bekende, maar kansrijke sectoren als watertechnologie. Dan maakt onbekend niet onbemind. Opleidingen en beroepen die een goede kans bieden op werk, maken we aantrekkelijker zodat we jongeren vaker kunnen verleiden hiervoor te kiezen. Met werkgevers spreken we af dat ze de intentie uitspreken jongeren een baan te bieden wanneer ze een opleiding volgen en afronden. We maken de kansrijke beroepen zichtbaar in de wijken. Bijvoorbeeld met een beroepentuin, waar jongeren kunnen ervaren wat het werk inhoudt, ontdekken in welke beroepen ze hun talenten en capaciteit het beste kwijt kunnen en waarmee ze de meeste feeling hebben. Zo beginnen ze gemotiveerd aan een opleiding. Met de thema’s leren, wonen en gezondheid kijken we of we stages en leerwerkplekken in de wijken zelf kunnen rea­liseren. Jongeren kunnen dan een bijdrage leveren aan hun eigen wijk en ze worden ook een voorbeeld voor anderen die nog een opleiding moeten kiezen.

Hulp bij voorkomen discriminatie en drempels naar werk Met scholen en werkgevers onderzoeken we hoe we ook voor jongeren voor wie dat minder vanzelfsprekend is, goede stage- en werkplekken kunnen creëren. Dat vraagt aandacht voor inclusiviteit bij werkgevers, zowel bij bedrijven als bij maatschappelijke instellingen en de overheid. Door te investeren in mensen en werk aan te passen, kunnen er meer mensen meedoen. Werkgevers worden hierin ondersteund. Daarnaast willen we meer inzetten op ontwikkelingen en vernieuwingen die aansluiten bij wat mensen kun-

nen en waar ze goed in zijn. Door welke ontwikkelingen in de maatschappij ontstaan er kansen voor werk? Een goed voorbeeld is de verduurzaming van woningen. De toekenning van het een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds maakt het verduurzamen van ruim 1600 woningen en het verbeteren van de omgeving mogelijk. Tegelijk creëren we hiermee banen voor mensen die nu langs de kant blijven staan. Ook voor volwassenen maken we de overstap naar goed en toekomstbestendig werk mogelijk. Bijvoorbeeld door mensen in de bijstand de mogelijkheid te geven een opleiding te volgen die perspectief op bestaanszekerheid biedt. Randvoorwaarden op orde Belangrijk is dat we alle jongeren en ouders met een bijstandsuitkering goed in beeld hebben en dat we weten hoe we hen het beste kunnen begeleiden naar werk, ondernemerschap of een opleiding. We nemen drempels om (weer) aan het werk te gaan weg. Denk aan kinderopvang, maar ook aan het aanpakken van schulden, zodat mensen weer ruimte hebben om vooruit te kunnen kijken. Om iedereen mee te laten doen op het hoogst haalbare niveau, verbreden we de toegang naar werk en participatie. Niet iedere jongere is in staat via school een startkwalificatie te halen. Dat wil niet zeggen dat zij zich in hun werk niet kunnen ontwikkelen tot waardevolle werknemers.

We creëren kansen met nieuwe trajecten naar werk, doordat we de mensen die begeleiding nodig hebben kennen en door te kijken naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. Normaal is relatief. Niet iedereen kan (direct) aan de slag op de reguliere arbeidsmarkt. Waar nodig bieden we hiervoor oplossingen, bijvoorbeeld via de wijkondernemingen en bewonersbedrijven. Dit kan een opstap zijn naar betaald werk of een plek bij een leerbedrijf in de wijk. Als dit niet lukt, kunnen mensen via de bewonersbedrijven actief blijven in de wijk.

25

Doorbreken armoede Doordat er meer mensen uit de bijstand zijn en een inkomen uit arbeid halen, daalt het aantal kinderen dat in armoede opgroeit. Wanneer de gemeente werk aanbesteedt in Leeuwarden Oost, wordt hierin opgenomen dat een bepaald percentage van de werknemers uit het gebied moet komen. En ook de uitvoering van het programma zetten we in om kansen te creëren, door vrijwilligers uit de wijken in te zetten, hun kwaliteiten te herkennen en erkennen

en mogelijkheden te bieden om door te groeien naar betaald werk. Door met de politie aanwezig te zijn in de wijk maken we criminele activiteiten zo onaantrekkelijk dat het meer loont om via eerlijk werk aan een inkomen te komen. We doorbreken de negatieve invloed van criminaliteit op jongeren en wijken en we voorkomen dat georganiseerde misdaad voet aan de grond krijgt in de bovenwereld door bewoners en organisaties goed te wapenen tegen ondermijning en de gevaren van ‘snel geld’.

Ambitie werken

bestaanszekerheid

kansengelijkheid

leefbaarheid

Meer jongeren komen met een startkwalificatie van school

x

x

x

Er is voldaan aan de voorwaarden om weer aan de slag te gaan (kinderopvang, schuldhulpverlening) x

x

x

Meer jongeren kiezen voor een kansrijke sector

x

x

x

Iedereen doet mee, betaald als het kan, onbetaald als dat nodig is

x

Kansrijke beroepen zijn zichtbaar in de wijk Werkgevers, sociale partners en onderwijsinstellingen werken samen om bewoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt perspectief te bieden De gemeente neemt social return in de wijk op in aanbestedingen in de wijk

x

x x

x

x

x

x

De criminaliteit is gedaald

‘Er is hier niet veel te doen voor onze leeftijd. Ik zou hier wel een skatebaan willen. Nu moeten we helemaal naar achter het station of naar Heechterp. Voor ouderen is er ook niet veel. Ik wil hier niet blijven wonen, ik ga het liefst naar Rotterdam. Ik wil iets doen in de horeca, kok of zo, of bij de Marechaussee. Ja, ik denk wel dat dat lukt. Mijn zus doet het ook al.’ Inaly, 15 jaar (Bilgaard)

26

vertrouwen

x

x

x x

x

x

Schoon en onderhoud

Veilig en leefbaar

Sociale huur

10

10

50%

7,5

7,5

37,5%

5

5

25%

2,5

2,5

12,5%

0

LWD-Oost

→ WONEN

0

Leeuwarden

LWD-Oost

Schoon-heel VPI

A van de Prettig wonen heeft te maken met deCategory kwaliteit 7,28 woning, de fysieke LWD-Oostwoonomgeving en de voorzieningen 8,71 in een wijk.Leeuwarden Het gaat ook over hoe mensen met elkaar samenwonen en hoe betrokken bewoners en verhuurders bij een wijk of buurt zijn. De mate waarin bewoners zekerheid hebben over of ze hun woonlasten kunnen betalen - op korte en op langere termijn - speelt ook een rol. Evenals de ondersteuning die bewoners ervaren VPI wanneer schulden dreigen. Prettig wonen is wonen zonder zorgen in een woning en een buurt waar je je LWD-Oost thuis voelt. Leeuwarden

Een woning is een eerste basisbehoefte. Uit onderzoek blijkt dat een woning slechts voor tien procent bijdraagt aan hoe gelukkig mensen zich voelen. Maar zonder woning is het vrijwel onmogelijk om de overige negentig procent te realiseren. Daarmee is wonen een basis voor de andere thema’s van het Programma Leeuwarden Oost. Het belang dat mensen aan de kwaliteit van wonen hechten, blijkt uit de resultaten van de online vragenlijst. Wonen staat met stip op één bij de onderwerpen waarover bewoners van Oost graag willen meedenken en meepraten. Dit biedt kansen om hier in het Programma Leeuwarden Oost mee aan de slag te gaan. De

Leeuwarden

0%

LWD-Oost

Leeuwarden

Sociale huur Category A gemeente heeft met de woningcorporaties prestatie­ 41% LWD-Oost afspraken gemaakt, onder meer over variatie in de 28,2% Leeuwarden wijken en ontmoetingsplekken.

Met het Programma Leeuwarden Oost sluiten we aan op de visie van de gemeente op volkshuisvesting. We onderzoeken hoe we met innovaties en experimenten een verschil kunnen maken in de wijken. Zo willen we het opkopen van woningen beperken om goedkope Category A woningen te behouden voor starters en de leefbaarheid te versterken. 6,48 We houden rekening met en maken we gebruik van het7,6 karakter en de cultuur van de wijken. De ervaringen die we opdoen, kunnen voorbeelden opleveren voor andere wijken en dorpen in de gemeente. We kijken in het Programma Leeuwarden Oost naar data, maar vooral ook vanuit de bewoners. Wat maakt dat zij zich thuis voelen in hun woning en in hun buurt? Onze ambitie is: Mensen kiezen er bewust voor in Leeuwarden Oost te blijven of te gaan wonen vanwege de kwaliteit van de woonomgeving, het woningaanbod en de betaalbaarheid.

27

Doelstellingen Voldoende passende woningen Het aantal en type woningen moet aansluiten op de vraag van bewoners. Dat betekent dat er voldoende betaalbare en gewenste woningen moeten zijn voor alle doelgroepen en dat we scheefwonen tegengaan, zodat woningen beschikbaar zijn voor de doelgroep waarvoor ze zijn bedoeld. Particuliere verhuurders leveren een bijdrage aan een gevarieerd woningaanbod. Zij voorzien in een behoefte. Dit moet wel passen bij de schaal van de buurt en niet ten koste gaan van de onderlinge betrokkenheid en de samenhang in de wijk. Belangrijk is dat bewoners in verschillende fasen van hun leven in de wijk een passende woning vinden. Zodat zij, wanneer ze dit willen, in hun eigen wijk kunnen blijven wonen wanneer hun situatie of wensen veranderen. Hierdoor ontstaat op een natuurlijke manier meer diversiteit. We bieden ruimte aan de groeiende behoefte aan woningen voor een- en tweepersoonshuishoudens en de vergrijzing. Zowel wat het soort woningen betreft als de voorzieningen. Dit levert ook kansen op om de wijk te versterken. De ervaringen die zijn opgedaan in recentelijke stedelijke vernieuwingsprojecten bieden hiervoor aanknopingspunten. We willen leren van wat werkt. Zekerheid over woonlasten Veel bewoners van Leeuwarden Oost hebben een onzeker inkomen. Dat maakt zekerheid over de betaalbaarheid van de woonlasten extra belangrijk.

Zowel op de korte als op de lange termijn. Ze weten waar ze met vragen over kosten en betalingsproblemen terecht kunnen en dat ze daarin worden ondersteund. Maatwerkoplossingen hebben niet alleen betrekking op de dreigende huurachterstand maar ook op inkomen en mogelijkheden om vooruit te komen. Voor de lange termijn weten bewoners dat ze betaalbaar kunnen blijven wonen, ook wanneer hun economische situatie verandert. Samen met huurders werken we aan duurzame en pragmatische oplossingen om energiearmoede te voorkomen.

28

De verduurzaming van woningen vraagt in Leeuwarden Oost veel inzet. Veel bewoners kunnen niet zelf investeren in het verduurzamen van hun huis. Dit is wel nodig om ook in de toekomst lage woonlasten te garanderen. We zoeken naar financieringsmogelijkheden waarmee we woningeigenaren in Leeuwarden Oost kunnen ondersteunen. Zo hebben we met succes een aanvraag gedaan bij het Volkshuisvestingfonds voor de verduurzaming van 1610 woningen en het verbeteren van de omgeving vanuit het oogpunt van klimaatverandering. De verduurzaming biedt ook kansen, bijvoorbeeld voor het opleiden van jongeren en het experimenteren in samenwerking met kennisinstellingen en bedrijven. We willen hier in Leeuwarden Oost ervaringen mee opdoen die we kunnen delen met de andere wijken in de stad. Goed onderhouden woonomgeving We maken de woonomgeving aantrekkelijker en veiliger. We hebben aandacht voor verkeersveiligheid, vooral voor wandelaars en fietsers. De omgeving moet uitnodigen om naar buiten te gaan, mensen te ontmoeten en te bewegen. Afval en slecht onderhoud zorgen voor dagelijkse ergernissen. Wanneer hieraan niets wordt gedaan, wonen bewoners minder prettig en zijn zij zelf minder gemotiveerd om zich voor hun buurt in te zetten. Door te doen, nemen vertrouwen en betrokkenheid toe. Buurten worden ervaren als schoon, goed onderhouden en veilig en zijn bestand tegen klimaatverandering.

De omgeving nodigt bewoners uit daar ook zelf actief aan bij te dragen. Voorzieningen en ontmoetingsplekken Met voorzieningen en ontmoetingsplekken zijn er oren en ogen in de buurt en het stimuleert sociale contacten. Bewoners ervaren dat ze samen wonen met andere buurtbewoners en dat er, waar nodig en gewenst, een oogje in het zeil wordt gehouden. De opbouw- en jongerenwerker is terug in de wijken als verbinder en aanspreekpunt voor buurtinitiatieven. En elke wijk heeft een wijkagent. Samen investeren in de woon- en leefomgeving versterkt de samenhang in de wijk en geeft haar een eigen identiteit. Cultuur, zowel met een grote als met een kleine c, speelt hierin een belangrij-

ke rol. Cultuur verbindt, opent nieuwe perspectieven, geeft veerkracht, maakt bewust en weerbaar en zorgt voor trots. We verbinden stenen en genen.

kwetsbare bewoners wordt zo veel mogelijk voorkomen, door nadrukkelijker ook naar andere wijken te kijken als het om huisvesting van deze huurders gaat.

Ondersteunen en beperken concentratie kwetsbare bewoners Leeuwarden Oost kent op verschillende locaties een concentratie van kwetsbare bewoners. Het aantal bewoners met zorgvragen neemt toe. Sommige buurten hebben niet meer voldoende veerkracht om deze kwetsbare bewoners op te vangen. Dit zorgt voor overlast en gevoelens van onveiligheid. Samen met de politie wordt er adequaat gereageerd op overlast. Daarnaast kijken we hoe we overlast voorkomen en ervoor zorgen dat bewoners ervaren dat ze grip op de omstandigheden hebben en houden. Een (verdere) concentratie van

Criminaliteit en overlast We gaan meer doen om de verschillende vormen van criminaliteit en overlast die in de wijken spelen aan te pakken: diefstallen en inbraken, heling, maar ook drugsoverlast, burenruzies en jongeren die andere buurtbewoners door hun gedrag een gevoel van onveiligheid geven. Waar we successen boeken in het verbeteren van de leefbaarheid, vieren we die samen. Ook zetten we extra in op het aanpakken van criminele families om te voorkomen dat criminaliteit van ouders op kinderen overgaat en om de negatieve invloed van deze families op de omgeving te beperken.

Ambitie wonen

bestaanszekerheid

Gevarieerd woningbestand dat aansluit op de vraag

kansengelijkheid

leefbaarheid

x

x x

vertrouwen

Wooncarrière in de wijk is mogelijk, ook als je meer gaat verdienen

x

x

Geen huisuitzettingen door betalingsachterstanden

x

x

x

Bewoners hebben zekerheid over het kunnen dragen van woonlasten

x

x

x

Woningen zijn grotendeels van het gas af (75% CO2-reductie)

x

x

x

x

Bewoners kunnen prettig in hun woning blijven wonen, ook als het klimaat verandert Bewoners ervaren voldoende mogelijkheden voor ontmoeting

x

Er zijn regels voor particulier huurderschap en het aandeel particuliere verhuur per straat, verhuurders houden zich aan deze regels

x x

x

x

Bewoners ervaren en nemen verantwoordelijkheid voor de woonomgeving

x

Bewoners zijn tevreden over de kwaliteit van de woonomgeving

x

De woonomgeving is klimaatadaptief We pakken verschillende vormen van criminaliteit en overlast in de wijken aan

x

x

x

x

x

x

x

29

‘Een schommel! En een speeltuin voor de kleine kinderen. De peutertjes. En een zebrapad bij het fietspad bij school. En ze moeten het gras vaker maaien. Nu zitten er teken in. Dan kunnen we er niet in spelen.’ Liyana, 6 jaar (Vrijheidswijk)

30

Sport 1x/w

Eenzaamheid

Voelt zich gezond

60%

9%

74%

45%

6,75%

55,5%

30%

4,5%

37%

15%

2,25%

18,5%

0%

LWD-Oost

0%

Leeuwarden

LWD-Oost

Leeuwarden

0%

LWD-Oost

Sport 1x/w

Gezond

Category A LWD-Oost

40%

Leeuwarden

53%

→ GEZONDHEID

Leeuwarden

Category A LWD-Oost

68%

Leeuwarden

74%

De vraag naar wat zij het belangrijkste vinden in hun zorgt armoede voor spanningen in gezinnen, waardoor leven, beantwoorden veel mensen met een goede geer minder ruimte is om met gezond leven bezig te zijn en zondheid. In Leeuwarden Oost is dit niet anders. Maar contacten te onderhouden. Wie sociale contacten heeft een goede gezondheid is in dit deel van de stad minder in de buurt en zich thuis voelt in de omgeving, ervaart Eenzaamheid vanzelfsprekend dan in andere wijken. Bewoners van meer veiligheid en minder stress. Het maakt hulp vraCategory A Leeuwarden Oost zijn vaker kwetsbaar en hebben vaker gen én bieden ook gemakkelijker. 9% LWD-Oost een slechtere gezondheid. Bij de laagste inkomensgroep 5% verschilt van persoon Leeuwarden Hoe mensen gezondheid ervaren, spreken we van een gezondheidskloof. tot persoon. En dit geldt nog meer voor gezond gedrag. Deze kloof wordt vaak veroorzaakt door maatschappelijDaardoor zit er soms verschil tussen wat mensen zelf ke problemen, zoals werkloosheid, ongunstige woon- en ervaren en wat uit cijfers blijkt. Dit komt ook doordat de werkomstandigheden en armoede. Dit zien we ook in gevolgen van minder gezond gedrag, zoals weinig beweLeeuwarden Oost. Met weinig geld is het lastiger om gen, niet direct merkbaar zijn. Uit onderzoek weten we gezond te eten.

En als je moeite hebt met het betalen van dat mensen met een laag inkomen en een beperkt opleide rekeningen, kunnen de kosten van het eigen risico dingsniveau korter leven dan andere groepen. Ook het een drempel zijn om naar een dokter te gaan. Daarbij aantal gezonde levensjaren is lager. Leeuwarden Oost

31

Het begrip positieve gezondheid is geïntroduceerd door Machteld Huber. Positieve gezondheid legt de nadruk niet op de beperkingen en gezondheidsklachten van mensen, maar juist op de mogelijkheden die zij zelf hebben om hun welbevinden te vergroten. Om hierover met mensen in gesprek te gaan, ontwikkelde Huber het ‘spinnenweb’ Mijn positieve gezondheid. Hiermee kunnen mensen aangeven hoe ze hun gezondheid waarderen.

heeft meer mensen met een laag inkomen dan andere wijken in Leeuwarden. Omdat een slechtere gezondheid vaak verschillende oorzaken heeft, pakken we dit thema ook samenhangend aan. We benaderen gezondheid in het Programma Leeuwarden Oost daarom vanuit verschillende invalshoeken. Daarbij gaan we uit van het begrip positieve gezondheid. Dit sluit goed aan bij de ambitie van het programma. Het is een instrument om te bespreken hoe mensen zelf hun gezondheid ervaren en of ze het idee hebben dat ze hieraan zelf iets kunnen veranderen. Met het programma willen we de verschillen in perspectief op gezondheid verkleinen. Daarbij worden we onder meer financieel geholpen door het FNO, dat onze

32

aanvraag voor een gezinslab in Leeuwarden Oost ondersteunt. We beginnen met dit lab de eerste jaren in OudOost en Bilgaard. Daarna breiden we uit naar de andere wijken. Onze intentie is om minimaal tien jaar met FNO samen te werken. De looptijd van het programma van 20 jaar biedt de kans om dit te verduurzamen, waarmee we voor een nieuwe generatie een verschil kunnen maken. De kinderen van nu zijn de ouders van over 20 jaar. We hebben voor ogen dat we voor hun kinderen nooit meer de vraag hoeven te stellen hoe we de gezondheidskloof moeten dichten. Onze ambitie is: Bewoners van Leeuwarden Oost hebben en ervaren dezelfde kansen en mogelijkheden om in een goede gezondheid op te groeien en oud te worden als alle Leeuwarders.

Doelstellingen Ondersteunend netwerk Door een betere verbinding en samenwerking van alle partners die invloed kunnen uitoefenen op de gezondheid van bewoners vormen we rond hen een ondersteunende en stimulerende cirkel. Ook het informele netwerk van vrijwilligersorganisaties, lotgenotencontact en burenhulp is hierbij goed aangesloten en wordt ingezet. Zo kan elk contact met een bewoner een eerste stap naar een betere gezondheid zijn. Of dit nu een vraag is over zorgen over schulden, een fysieke klacht of een gesprek over een buurtinitiatief. Vanuit verschillende invalshoeken zorgen we ervoor dat bewoners gezondere keuzes kunnen maken. Door belemmeringen naar een gezondere leefstijl weg te nemen, ontstaat perspectief om een stap vooruit te komen. Knelpunten aanpakken We kennen de knelpunten in het systeem die gezonder leven in de weg staan. Waar nodig veranderen we het systeem. Wanneer veel bewoners op hetzelfde punt tegen een muur aanlopen met hun vragen en behoeften,

vragen we hen niet om te blijven lopen, maar maken we een deur of breken we de muur af. Zo werken we ook aan het herstel van vertrouwen in officiële instanties. Bewoners ervaren, bijvoorbeeld bij schulden en het gebruik van (armoede)regelingen, dat het systeem er voor hen is en niet andersom. Kennis van verschillen in gezondheidsrisico’s Professionals en vrijwilligers hebben meer kennis van verschillen in gezondheidsrisico’s van bewoners met verschillende achtergronden en van het goed omgaan met deze verschillen. Zij doen een beroep op (ervarings)­deskundigen wanneer ze merken dat hun kennis niet volstaat of wanneer zij onvoldoende in staat zijn hierover goed met bewoners te communiceren. Kansrijke start voor alle kinderen Een goede start levert veel winst op aan gezondheid. Daarom investeren we al voor de geboorte in gezondheid. De focus op de nieuwe generatie vraagt een goede ondersteuning van aanstaande ouders, gezinnen en de sociale omgeving waarin kinderen opgroeien. Zo vergroten we de kansen van een nieuwe generatie op een gezonde toekomst. Mentale veerkracht We maken kinderen en jongeren weerbaarder tegen tegenslag en het omgaan met de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Daarbij zetten we, onder meer via rolmodellen en cultuur, in op het verminderen van het stigma op het (vroegtijdig) vragen van hulp bij mentale problemen.

We hebben extra oog voor de mentale problemen van jonge statushouders. Inzicht in het eigen vermogen om positieve gezondheid te vergroten, is een belangrijke basis voor het ervaren van een betere kwaliteit van leven. Gezondheidsvaardigheden spelen hierin een belangrijke rol. Dat wil zeggen dat bewoners weten hoe ze gezond(er) worden en blijven. Gezonde leefomgeving We werken aan een leefomgeving die kinderen mogelijkheden biedt voor een brede motorische ontwikke-

33

ling. Dat wil zeggen dat ze kennismaken met verschillende vormen van bewegen. Daarmee maken zij zich vaardigheden eigen die ze de rest van hun leven nodig hebben. Ze bewegen op school, buiten in de buurt en als ze dat willen ook bij een vereniging. De woonomgeving is zo ingericht dat die uitnodigt om te bewegen en met elkaar activiteiten te ondernemen. Zo draagt de omgeving bij aan het beschermen en bevorderen van de gezondheid. Daarnaast zetten we beweging in om creativiteit, sociale vaardigheden en het vermogen om samen te werken te stimuleren. Zo wordt beweging een vliegwiel voor leefstijlverbetering in brede zin. Gezonde leefstijl Met innovatieve en creatieve aanpakken, waarin verschillende kanten van gezondheid samenkomen,

realiseren we doorbraken naar een gezondere leefstijl. Denk aan een aanpak, bijvoorbeeld op scholen, waarin voeding, sociale contacten en een gezonde, groene omgeving samenkomen. Mensen met onbegrepen gedrag We zorgen ervoor dat de concentratie van jonge mensen met onbegrepen gedrag in Leeuwarden Oost niet verder toeneemt door de huisvesting van deze groep meer over de stad te verspreiden. Daarnaast trekken we bij signalen van onbegrepen gedrag meer schouder aan schouder op, waar nodig door het verruimen van mogelijkheden om in te grijpen. Snel(ler) handelen is belangrijk om onveiligheid te voorkomen. Ook maken we de buurt weerbaarder tegen mensen met onbegrepen gedrag zodat die meer controle ervaart.

Ambitie gezondheid