M E M O AO een moment van bezinning.docx

MEMO Aan:

raadsleden en assistenten

Van:

Frans van der Heide en Hilde van der IEST

Datum:

6 oktober 2021

Onderwerp:

Andere Overheid een moment van bezinning

Registratienummer: Kopie:

Waarom? In 2019 heeft de gemeentelijke Rekenkamer onderzoek gedaan naar het begrip Andere Overheid. De voorzitter van de Rekenkamer de heer Roebroek meldde in het Open Podium van 30 oktober 2019 dat “uit dit onderzoek naar voren komt dat het van belang is in het kader van de beweging naar Andere Overheid om als overheid zo dicht mogelijk bij de leefwereld van de burgers te komen om zo het draagvlak te vergroten. De beweging Andere Overheid kan de kloof tussen burgers en overheid overbruggen. Dit is een langzaam en moeizaam traject en de overheid zal daarom serieus naar de burgers moeten luisteren”. Kernwoorden uit het rapport:” Van leidend naar volgend”. “Aansluiten bij de energie van de samenleving”. Afvragen “Wat kunnen we nu samen doen? Dan kom je een stuk verder”. Op 4 december 2019 nam de gemeenteraad het besluit om de aanbevelingen van het Rekenkamerrapport Andere Overheid over te nemen. We gaan werken aan een gezamenlijk gedragen visie, er zorg voor dragen dat alle betrokken partijen samen nadenken en spreken over het begrip andere overheid, dan wel een beweging richting andere overheid. En langs die weg tot helderheid komen over elkaars posities, en waar mogelijk tot gedeelde beelden en interpretaties.

De regisseur Andere Overheid De regisseur Andere Overheid heeft in haar verkenningsfase gesprekken gevoerd met 48 raadsleden en assistenten, 4 wethouders, 3 directeuren van de gemeentelijke organisatie en vele ambtenaren die in de voorhoede leven van een veranderende overheid. Er is gebruik gemaakt van de evaluatie van bewoners-initiatieven en het evaluatierapport voor de insprekers. 2000 bewoners zijn benaderd via het burgerpanel en raadsleden zijn in contact gebracht met 116 bewoners die aangaven graag in gesprek te willen met de overheid. Er is een start gemaakt met een gezamenlijke visie samen met het college en de ambtelijke organisatie. Daarnaast is er ook buiten de deur onderzocht welke geslaagde voorbeelden er zijn in het land. En is er contact gelegd met de NHL en promovenda bij de Universiteit Leiden en Nijmegen.

Blad 2

Een Andere rol voor de raad? De wereld staat ondertussen niet stil: de Omgevingswet vraagt om antwoorden voor de nieuwe invulling van de rol van de raad. In het programma voor Leeuwarden-Oost is de raad een belangrijke maar wel 1 van de 30 partijen. De raad bepaalt niet wat er gebeurt maar faciliteert. De Kerkenvisie wordt opgesteld in dialoog met de samenleving. De bewoners van Grou werken samen aan een dorpenvisie. Is deze van invloed op het bestemmingsplan Nijdjipstrjitte? In het kader van de Sociale Basis wordt ook samen met bewoners en organisaties aan wijk- en dorpenvisies gewerkt. De raad zit aan het einde of juist aan het begin? De rol van de raad verandert. Willen we dat? Durven we ook los te laten? De eerste vraag is: Staan de conclusies van het rapport van de Rekenkamer voor u nog steeds overeind? Durven we vorm te geven aan het begrip Andere Overheid en meer te volgen in plaats van te leiden zoals het rapport van de Rekenkamer voorstaat?

16 juni presentatie tussenstand verkenningsfase Op 16 juni 2021 zijn de resultaten gepresenteerd van het onderzoek naar de verwachtingen van de Leeuwarder raad en de verwachtingen van bewoners van de Andere Overheid. Geconcludeerd werd dat de ambtelijke organisatie qua dienstverlening nog stappen kan maken maar is dit voldoende om aan de wens voor een Andere Overheid tegemoet te komen? Presidium Op 1 september in de vergadering van het presidium is het onderwerp Andere Overheid op verzoek van een van de raadsleden aan de orde geweest. Vragen die daarbij naar voren kwamen: is het rapport van de Rekenkamer niet een oproep om onderzoek te doen naar de modernisering van de relatie tussen de gemeente, haar dorpen, wijken en inwoners? Is de verkenningsfase van de Regisseur Andere Overheid misschien te breed ingestoken? Kunnen we op basis van deze verkenning wel een stip op de horizon zetten? Uit de gespreksronde over dit onderwerp zijn verschillende geluiden naar voren gekomen. Er waren, aansluitend bij de bijeenkomst van 16 juni positieve reacties op de stappen die tot nu toe zijn gezet, maar er waren ook kritische geluiden.

Kern van de kritiek is dat de acties zich tot nu toe te veel bewegen op het terrein van verbetering van de operationele dienstverlening aan de burgers en nog onvoldoende op het gebied van ontwikkeling van Andere Overheid vanuit een meer principieel oogpunt waarbij rol en taak van de gemeenteraad zelf centraal staat. Afgesproken is dat het daarom nu het moment is om de balans op te maken en af te spreken hoe we verder willen.

Blad 3

Andere Overheid; twee perspectieven Er zijn verschillende perspectieven om naar dit begrip te kijken. Deze perspectieven sluiten elkaar niet uit, raken elkaar soms, maar de keuze van het perspectief kan tot heel verschillende conclusies en acties leiden. Een eerste perspectief is waarin Andere Overheid tot uitdrukking komt in goede dienstverlening. De telefoon wordt opgenomen als een inwoner belt en een vraag voor een vergunning of uitkering verdrinkt niet in een onnavolgbare stroperige procedure. Hoe kunnen we wat de gemeente hoort te doen zo goed mogelijk doen. Het gaat vooral om uitvoering en is veelal de directe verantwoordelijkheid van het college. Een tweede perspectief is veel meer conceptueel van karakter. Daarbij komen zaken aan de orde die direct te maken hebben met hoe we aankijken tegen de rol van de gemeenteraad in ons openbaar bestuur.

Zijn we als raad eens per vier jaar gekozen en leggen we na afloop van die periode verantwoording af? Of willen we in onze zittingsperiode de inwoners anders en beter bij ons werk als raad betrekken? Of in het uiterste geval: willen we onder bepaalde voorwaarden een deel van onze verantwoordelijkheid (al dan niet tijdelijk) wegzetten bij bijvoorbeeld een dorp, wijk of groepering anderszins? Willen we inwoners een actievere rol geven in het besturen van onze gemeente anders dan door alleen eens per vier jaar een stem uit brengen of in te spreken bij een vergadering? En, niet onbelangrijk, wat zijn de consequenties van deze keuzes voor de relatie en samenwerking met het college? Dit perspectief is meer het directe perspectief van de gemeenteraad.

Vraag 2: Hoe kijkt u aan tegen het begrip Andere Overheid? • •

Herkent u de twee geschetste perspectieven? Wilt u actief meedenken en meewerken om invulling te geven aan het directe perspectief van de gemeenteraad?

Discussie en vervolg Tussen deze twee geschetste uitersten liggen allerlei mogelijkheden. Er is in de afgelopen 20 jaar in Nederland volop geëxperimenteerd met zaken als G1000 bijeenkomsten, burgerraden, wijkraden en allerlei verschillende (al dan niet digitale) vormen om inwoners meer bij het openbaar bestuur van hun gemeente te betrekken. Veel initiatieven zijn doodgebloed, sommige hebben echt iets opgeleverd. Het wiel lijkt nog niet echt te zijn uitgevonden. Het is in dit spanningsveld waarin wij als raad richting moeten zoeken. Welke Andere Overheid willen we nu eigenlijk zijn? Willen we werkelijk gaan voor Bestuurlijke Vernieuwing en nieuwe vormen van Democratie? Vraag 3 # Hoe dan? Als u van mening bent dat er aan het perspectief voor de raad gewerkt moet worden: is er behoefte aan een meer theoretische verdieping? Of willen we gewoon praktische voorbeelden op tafel hebben?

Blad 4

Mogelijke invulling? • •

•

•

•

•

We kunnen onze theoretische verdieping laten voeden door lezingen van deskundigen op het gebied van Bestuurlijke Vernieuwing en Democratie. We kunnen de meest kansrijke voorbeelden verder uitwerken en vorm geven in een Leeuwarder Variant: o https://cooperatievewijkraad050.nl/ o Burgerraden met budget https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/artikelen/2 020/Vier-voorbeelden-burgerparticipatie.html o En leren van wat er niet goed is gegaan: https://www.destentor.nl/veluwe/omstreden-burgerpeilingin-ermelo-direct-weeroffline~a73405fd/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com% 2F en https://www.frieseburgertop.nl/nieuws/beklimmers-fan-itflakke-ln--the-wisdom-of-the-crowd-omrop-frysln/ Of de prachtige voorbeelden die we al hebben faciliteren en helpen uit te bouwen in het kader van Leeuwarden-oost en/of de Sociale Basis o https://bewonersbedrijfheechterpschieringen.nl/ o http://www.bilgaardnet.nl/ o https://www.dedoarpstun.nl/ o https://mantgum.com/ o Nog veel meer? We kunnen gebruik maken van ons: o Burgerpanel met 2000 huishoudens https://www.leeuwarden.nl/nl/digitaal-burgerpanel o Of van die van de Provincie https://www.fsp.nl/ Om duidelijk te krijgen hoe inwoners denken over bepaalde thema’s. o Gecombineerd met vernieuwingen als een Digitaal Platform voor bewonersparticipatie: de stem van Leeuwarden of de stem van Friesland.

https://lc.nl/friesland/Provincie-hoopt-op-veelenthousiasme-voor-pilot-digitaal-participatieplatform27006754.html of nog rechtstreekser o www.stemmee.nu Volgens de aanbieder “Dit is een instrument dat u in staat stelt om al uw inwoners met elke raadsvergadering beter te betrekken. Door hen de mogelijkheid te geven om bij ieder gewenst agendapunt aan te laten geven welk standpunt hun voorkeur heeft en daarmee welke partij die op dat moment het beste vertegenwoordigt. De uitslag kan vervolgens in de raadsvergadering meegenomen worden”. We kunnen voorafgaand aan de verkiezingen in maart een verkenning gaan doen naar meer bestuurlijke vernieuwing: een raadsakkoord? o https://www.heerenveen.nl/faq/raadsakkoord/ o https://duurzaam010.nl/verhalen/gemeenteraad-sluitakkoord-over-energietransitie/ We kunnen ook gewoon meer gaan doen, experimenteren, fouten maken en evalueren hoe we het beter kunnen doen in de toekomst. o Handig is bijvoorbeeld dan een experimentenbudget Andere Overheid voor de raad.