CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Lokale aanpak - Addendum Integrale Suicidepreventie gemeente Leeuwarden

Besluitvorming 25 november 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Addendum Integrale Suïcidepreventie gemeente Leeuwarden2.687 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

1 Addendum Integrale Suïcidepreventie gemeente Leeuwarden Gezondheidsnota ‘Samen Gezond 2024 – 2028’ 2 1. Aanleiding en wettelijk kader 1.1 Aanleiding Op 1 januari 2026 is de Wet integrale suïcidepreventie in werking getreden. Daarmee is suïcidepreventie structureel een publieke taak geworden. Gemeenten moeten beleid voor suïcidepreventie ontwikkelen, uitvoeren en verbinden aan het gemeentelijke gezondheidsbeleid. Suïcidepreventie is niet alleen een verantwoordelijkheid van de geestelijke gezondheidszorg. Een groot deel van de mensen die door zelfmoord overlijdt, was in de periode vóór het overlijden niet in beeld bij de geestelijke gezondheidszorg. Tegelijkertijd hebben deze mensen vaak wel contact met personen en organisaties in hun sociale omgeving. Bijvoorbeeld familie, vrienden, buren, onderwijsinstellingen, werkgevers, sportverenigingen of welzijnsorganisaties. Effectieve suïcidepreventie vraagt daarom om een brede en integrale aanpak. Met dit addendum geeft de gemeente Leeuwarden invulling aan deze wettelijke taak.1 1.2 Wat vraagt de wet van gemeenten? De Wet integrale suïcidepreventie legt verantwoordelijkheden vast voor het Rijk en gemeenten. Gemeenten zijn verplicht suïcidepreventie op te nemen in hun gezondheidsbeleid en zorg te dragen voor de ontwikkeling en uitvoering van gemeentelijk suïcidepreventiebeleid.

Er is ruimte om de aanpak af te stemmen op de lokale situatie. Op grond van de Wet publieke gezondheid bevat het gemeentelijke suïcidepreventiebeleid in ieder geval • de doelstellingen; • de te ondernemen acties; • de gewenste resultaten. De lokale aanpak sluit aan bij de landelijke kaders voor een brede en samenhangende aanpak.2 1.3 Relatie met bestaand beleid Suïcidepreventie staat niet op zichzelf. Mentale gezondheid en preventie zijn belangrijke onderdelen binnen de Gezondheidsnota. Ook binnen andere gemeentelijke en regionale programma’s wordt gewerkt aan factoren die te maken hebben met mentale gezondheid en suïcidaliteit. Daarom bouwen we zoveel mogelijk verder op bestaande structuren en programma’s. We zoeken onder andere verbinding met het gemeentelijke gezondheidsbeleid, onderwijs, Wmo, jeugdbeleid, armoede- en schuldhulpbeleid, beleid voor diversiteit & inclusie en regionale en landelijke ontwikkelingen rondom mentale gezondheid. Dit addendum vult het bestaande gezondheidsbeleid specifiek aan op suïcidepreventie. Bij een volgende versie van de Gezondheidsnota wordt suïcidepreventie integraal in het gezondheidsbeleid opgenomen. 1 Wet integrale suïcidepreventie, Stb. 2024, 189; Besluit van 30 oktober 2025 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding, Stb. 2025, 334. 2 Wet integrale suïcidepreventie, Stb. 2024, 189, art.

II, tweede lid; Wet publieke gezondheid, art. 13, tweede lid.

2. Wat valt op? 2.1 Suïcidaliteit in Nederland en Fryslân | In 2024 rapporteerde 36,5% van de jongvolwassenen in de gemeente Leeuwarden In 2024 overleden in Nederland 1.849 mensen door zelfdoding. Naar schatting worden | suïcidegedachten. In Fryslân ging het om 31,8% en landelijk om 29,1%. Van de volwassen jaarlijks ongeveer 40.000 zelfmoordpogingen gedaan. Van de volwassenen gaf 10% aan | inwoners (18 jaar en ouder) van de gemeente Leeuwarden gaf in 2024 10,1% aan in het voorgaande jaar gedachten aan zelfdoding te hebben gehad. Onder jongeren en | suïcidegedachten te hebben. Voor Fryslân was dit percentage 8,6% en landelijk 10,1% jongvolwassenen komen suïcidegedachten relatief vaak voor. Landelijk gaf 29% van de | (RIVM, 2023; RIVM, 2024). De monitorgegevens laten daarmee zien dat suïcidegedachten jongvolwassenen (16–25 jaar) aan in het afgelopen jaar gedachten aan zelfdoding te hebben | voorkomen onder verschillende leeftijdsgroepen, maar relatief vaak gerapporteerd worden gehad (113 Zelfmoordpreventie, VNG & GGD GHOR Nederland, 2025). Ongeveer 9% | door jongeren en jongvolwassenen. van de volwassenen in Fryslân gaf aan in het afgelopen jaar gedachten aan zelfdoding te hebben gehad en onder jongvolwassenen was dit 32% (GGD Fryslân, 2025). Ook in Fryslân | Voor een compleet beeld combineren we deze gemeentelijke monitorgegevens met vraagt suïcidaliteit blijvende aandacht.

In 2024 overleden 76 Friezen door zelfdoding, | landelijke en provinciale gegevens en met kennis en ervaringen uit de praktijk. Het Friese oftewel 11,5 per 100.000 inwoners. Dit ligt boven het landelijke gemiddelde van 10,3 | regiobeeld geeft aanvullende informatie over onder meer risicogroepen, het aantal per 100.000 inwoners. Over meerdere jaren is geen structureel dalende trend zichtbaar. | zelfdodingen en het aantal pogingen daartoe. Ook is bij de voorbereiding van dit addendum Daarnaast kreeg 60% van de overledenen in het jaar vóór hun zelfdoding geen geestelijke | gesproken met naasten en nabestaanden na zelfdoding en met ervaringsdeskundigen. gezondheidszorg. | Daarnaast is er een participatiesessie georganiseerd, waarbij signalen en ervaringen van ketenpartners zijn opgehaald. Daaruit komt naar voren dat de gemeente Leeuwarden veel 2.2 | Lokale situatie | organisaties, initiatieven en vormen van laagdrempelige ondersteuning heeft, maar dat de De gemeente Leeuwarden heeft verschillende gegevens om de lokale situatie rondom | samenwerking verder kan worden versterkt. suïcidaliteit in beeld te brengen. Daarbij is onderscheid nodig tussen het aantal zelfdodingen en het percentage suïcidegedachten.

Het jaarlijkse aantal inwoners dat | Belangrijke aandachtspunten zijn: door zelfdoding overlijdt is op gemeentelijk niveau relatief klein en kan van jaar tot jaar | • | het beter kennen van elkaars rol en aanbod; sterk verschillen. De losse aantallen zijn beperkt geschikt om lokale ontwikkelingen of | • | duidelijke afspraken over samenwerking en doorverwijzing; het effect van gemeentelijk beleid vast te stellen. Op gemeentelijk niveau zijn via de | • | het verminderen van handelingsverlegenheid; gezondheidsmonitoren wel gegevens beschikbaar over het percentage mensen met | • | het beter benutten van ervaringskennis. suïcidegedachten. Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat 25,1% van de jongeren (klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) in de gemeente Leeuwarden het afgelopen jaar suïcidegedachten heeft gehad. In Fryslân ging het om 22,6% en landelijk om 20,4%. Onder jongvolwassenen 3 | 113 Zelfmoordpreventie, VNG & GGD GHOR Nederland (2025). Kerncijfers en trends in suïcidaliteit – (16–25 jaar) zijn de percentages hoger. | Regiobeeld 2025. 3 3. Wat willen we bereiken? 3.1 Ambitie | De gemeentelijke aanpak is er namelijk óók op gericht suïcidegedachten eerder Onze ambitie is: “Leeuwarden is een gemeente waarin inwoners zich gezien, gehoord en | te herkennen en beter bespreekbaar te maken. Publiekscommunicatie en gesteund voelen.

Suïcidaliteit is bespreekbaar en signalen worden op tijd herkend, zodat | gatekeepertrainingen zijn er op gericht dat mensen durven te praten over suïcidegedachten inwoners passende hulp krijgen.” Daarmee willen we bijdragen aan het voorkomen van het | en dat anderen hiernaar durven te vragen. aantal zelfmoordpogingen en het aantal zelfdodingen. De gemeentelijke aanpak richt zich op het tijdig herkennen en bespreekbaar maken van suïcidaliteit, het bereiken van mensen | Meer openheid over suïcidaliteit kan ertoe leiden dat inwoners hun gedachten eerder met een verhoogd risico en het verbeteren van de toegang tot passende hulp. | benoemen en rapporteren. Een stijging van het gemeten percentage betekent daarom niet automatisch dat de aanpak minder effectief is. De ontwikkeling van suïcidegedachten 3.2 Maatschappelijk doel en monitoring | is daarmee één indicator voor de maatschappelijke ontwikkeling van suïcidaliteit. Het kan Als meetbaar maatschappelijk doel willen we dat bij de eerstvolgende meting van de | niet één-op-één worden toegeschreven aan het gemeentelijke suïcidepreventiebeleid. betreffende gezondheidsmonitor het aandeel inwoners dat suïcidegedachten rapporteert | Voor het uiteindelijke doel (‘het voorkomen van zelfmoordpogingen en zelfdodingen’) binnen elk van de drie leeftijdsgroepen lager is dan bij de nulmeting.

| zijn op gemeentelijk niveau onvoldoende stabiele en volledige gegevens beschikbaar Nulmeting | Eerstvolgende meting | Langetermijnambitie | om betrouwbare lokale streefwaarden vast te stellen. Daarom gebruiken we provinciale (2023–2024) | (richting 2028) | 2040 | gegevens over het aantal zelfdodingen en, voor zover beschikbaar, zelfmoordpogingen. Deze gegevens worden samen met lokale gegevens over suïcidegedachten, Jongeren | 25,1% (2023) | 22% | 12% | praktijksignalen, ervaringskennis en de resultaten van de gemeentelijke aanpak geduid. (klas 2 en 4 VO) | Brede factoren die te maken hebben met mentale gezondheid en suïcidaliteit, zoals Jongvolwassenen | 36,5% (2024) | 32% | 15% | eenzaamheid en sociale steun, hebben al een plek binnen de Gezondheidsnota. Dit (16-25 jaar) | addendum voegt hiervoor geen afzonderlijke doelen toe, maar richt zich specifiek op Volwassenen | 10,1% (2024) | 8% | 3% | suïcidepreventie. (18+) Bron: RIVM, Gezondheidsmonitor Jeugd 2023; Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024; Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. De streefwaarden zijn gebaseerd op eerdere RIVM-monitorcijfers en relevante onderzoeksgegevens. We willen een daling van het percentage inwoners dat suïcidegedachten rapporteert. Maar veranderingen in deze cijfers vragen om zorgvuldige duiding.

4 5 3.3 Gewenste resultaten van de aanpak We hebben zes gewenste resultaten voor de lokale aanpak geformuleerd. Deze gaan over onderdelen waarop de gemeente en haar partners directer invloed kunnen uitoefenen. De resultaten worden elk jaar vertaald naar concrete acties en waar mogelijk meetbare indicatoren. 1. De lokale en provinciale samenwerking op suïcidepreventie is structureel georganiseerd In 2027 wordt de lokale samenwerking structureel georganiseerd, zoveel mogelijk binnen bestaande netwerk- en overlegstructuren. Daarbij worden in ieder geval zorg, welzijn, onderwijs, veiligheid, het sociaal domein en de sociale basis betrokken. De gemeente Leeuwarden neemt structureel deel aan de provinciale samenwerking voor suïcidepreventie. 2. Deskundigheidsbevordering op het gebied van suïcidepreventie is structureel georganiseerd Gatekeepertrainingen worden aangeboden aan beroepsgroepen die door het lokale netwerk als prioritair zijn aangewezen. 3. Voor inwoners en professionals is een herkenbare route naar hulp en advies beschikbaar Uiterlijk eind 2027 is een herkenbare route beschikbaar voor acute en niet-acute zorgen over suïcidaliteit, met duidelijkheid over signalering, consultatie, doorverwijzing en beschikbare nazorg. 4.

Belangrijke risicogroepen, risicofactoren en andere risico’s zijn in beeld en worden vertaald naar passende inzet Er worden beschikbare gegevens en praktijksignalen over risicogroepen, -factoren, -locaties en andere risico’s geduid. Voor de grootste risico’s en risicogroepen wordt bepaald welke bestaande of aanvullende inzet passend is. 5. Suïcidaliteit wordt op een open en veilige manier bespreekbaar gemaakt Alle gemeentelijke communicatie en door de gemeente georganiseerde of ondersteunde activiteiten over suïcidaliteit voldoen aan de geldende richtlijnen van Stichting 113 Zelfmoordpreventie voor veilige communicatie. 6. Er is een structurele cyclus van monitoren, leren en verbeteren Beschikbare landelijke, provinciale en lokale data en gegevens, praktijksignalen, ervaringskennis en resultaten worden samen geduid. De uitkomsten daarvan worden meegenomen in de daaropvolgende acties en interventies.

6 4. Beleidslijnen Om onze ambitie en doelen te bereiken, werken we met zes integrale beleidslijnen. Deze sluiten aan bij de werkzame onderdelen van het EAAD-model en het LifeSpan-model. Beide modellen benadrukken dat effectieve suïcidepreventie vraagt om een combinatie van samenhangende interventies. Ook de gezamenlijke Friese aanpak is op beide modellen gebaseerd. 1. We werken provinciaal samen Suïcidepreventie vraagt op verschillende onderdelen om samenwerking over gemeentegrenzen heen. Veel relevante partners werken provinciaal en ook activiteiten kunnen provinciaal effectiever worden georganiseerd. Denk bijvoorbeeld aan: • data en onderzoek; • deskundigheidsbevordering; • publiekscommunicatie; • risicogroepen; • het beperken van risico’s; • nazorg; • netwerkontwikkeling. Binnen de Friese samenwerking worden daarom kennis, capaciteit en middelen gebundeld. De provinciale aanpak richt zich onder andere op: • gezamenlijke dataduiding en onderzoek; • provinciale campagnes en communicatie; • inkoop en coördinatie van gatekeepertrainingen; • inzet op risicogroepen; • nazorg en het versterken van de provinciale samenwerking. Hierdoor kunnen schaalvoordelen worden benut, wordt expertise gedeeld en ontstaat meer stabiliteit in de uitvoering. De gemeente Leeuwarden verbindt deze provinciale inzet aan de eigen lokale aanpak. 2.

We versterken de lokale samenwerking Suïcidepreventie vraagt om samenwerking tussen verschillende domeinen en organisaties. We versterken daarom het lokale netwerk en verbinden organisaties uit onder andere zorg, welzijn, onderwijs, veiligheid, het sociaal domein en de sociale basis. Daarbij betrekken we ervaringsdeskundigen, naasten en nabestaanden. Via bestaande netwerken en samenwerkingspartners in de sociale basis vergroten we het bereik van de aanpak, bijvoorbeeld door deskundigheidsbevordering onder de aandacht te brengen bij vrijwilligersorganisaties en andere maatschappelijke organisaties. We verbeteren het inzicht in elkaars rol en aanbod, en maken waar nodig afspraken over de onderlinge samenwerking. Waar mogelijk sluiten we aan bij bestaande netwerken en overlegstructuren. Figuur 1 EAAD-model voor integrale suïcidepreventie. Bron: 113 Zelfmoordpreventie. 7 3. We vergroten kennis en handelingsbekwaamheid Professionals en vrijwilligers kunnen een belangrijke rol spelen in het vroeg herkennen en bespreekbaar maken van suïcidaliteit. Daarom bieden we gatekeepertrainingen en eventueel andere vormen van deskundigheidsbevordering aan. Daarbij benutten we onder andere het provinciale aanbod. Elk jaar bepalen we samen met het lokale netwerk welke beroepsgroepen prioriteit krijgen. 4.

We herkennen en beperken risico’s en verbeteren de toegang tot hulp We verbinden landelijke en provinciale gegevens aan lokale signalen om belangrijke risicogroepen, risicofactoren en andere risico’s zo goed mogelijk in beeld te brengen. We zetten in op vroegsignalering en werken aan een herkenbare en duidelijke route naar hulp en advies voor inwoners en professionals. Als risico’s of knelpunten effectiever op provinciaal niveau kunnen worden aangepakt, dan agenderen we deze binnen de Friese samenwerking. 5. We maken suïcidaliteit bespreekbaar en communiceren veilig We bevorderen een open en veilige dialoog over suïcidaliteit en dragen bij aan het verminderen van stigma en handelingsverlegenheid. Daarbij zetten we in op begrijpelijke en toegankelijke communicatie en proberen we verschillende groepen inwoners zo goed mogelijk te bereiken, onder andere via bestaande lokale netwerken en de sociale basis. We sluiten zoveel mogelijk aan bij bestaande landelijke en provinciale campagnes. Gemeentelijke communicatie en activiteiten over suïcidaliteit voldoen aan de geldende richtlijnen van 113 Zelfmoordpreventie voor veilige communicatie. Aanvullende lokale activiteiten zetten we in als deze aantoonbare meerwaarde hebben. 6. We leren en ontwikkelen samen We volgen ontwikkelingen rondom suïcidaliteit en de uitvoering van onze aanpak.

Daarbij verbinden we beschikbare gegevens met praktijk- en ervaringskennis van inwoners, ervaringsdeskundigen en netwerkpartners. De inzichten worden samen geduid en gebruikt om de lokale aanpak en acties waar nodig bij te stellen.

8 5. Financiën en uitvoering Voor de uitvoering van de Wet integrale suïcidepreventie ontvangt de gemeente Leeuwarden structureel € 77.000 per jaar via de algemene uitkering van het Gemeentefonds. Deze middelen zijn niet geoormerkt. De middelen zijn opgenomen in de gemeentelijke begroting en er is geen begrotingswijziging nodig. Een deel van de middelen wordt ingezet voor de provinciale Friese aanpak, zoals beschreven onder beleidslijn 1. Voor 2027 wordt uitgegaan van een bijdrage van circa € 38.000 aan deze provinciale aanpak. Daarmee resteert circa € 39.000 voor de lokale uitvoering van suïcidepreventie in de gemeente Leeuwarden. De lokale middelen worden ingezet voor de uitvoering van de beleidslijnen uit dit addendum. In 2027 ligt daarbij het accent op het opbouwen en versterken van het lokale netwerk, het ontwikkelen van een herkenbare route naar advies en ondersteuning, deskundigheidsbevordering en het bespreekbaar maken van suïcidaliteit. De middelen voor lokale preventieactiviteiten kunnen worden ingezet voor aanvullende activiteiten die bijdragen aan de beleidslijnen uit dit addendum, bijvoorbeeld activiteiten voor risicogroepen, inzet van ervaringsdeskundigheid, lotgenoten- of gespreksaanbod, publieksgerichte activiteiten of initiatieven die de toegang tot passende hulp versterken.

Voor de coördinatie en uitvoering van de lokale aanpak wordt in 2027 tijdelijk 0,11 fte (circa 4 uur per week) aanvullende ambtelijke capaciteit geraamd. Vanaf 2028 wordt de inzet van de middelen jaarlijks bepaald op basis van beschikbare gegevens, signalen uit de praktijk, ervaringskennis, het provinciale aanbod en de actuele lokale opgaven. Lokale netwerkpartners worden betrokken bij de prioritering van de activiteiten. Hierdoor kan de uitvoering worden aangepast aan hetgeen op dat moment nodig is. Onderdeel Begroting 2027 1. Provinciale aanpak € 38.000 2. Lokale aanpak, waarvan: Ambtelijke uitvoeringscapaciteit Gatekeepertrainingen en deskundigheidsbevordering Versterken en verbinden van het lokale netwerk Ontwikkelen route naar hulp & advies Wereld Suïcide Preventie Week en publieksactiviteiten Lokale preventieactiviteiten € 39.000 € 12.000 € 8.000 € 5.000 € 5.000 € 5.000 € 4.000 Totaal beschikbaar € 77.000

Bronnenlijst Publicaties en beleidskaders | Wet- en regelgeving • | 113 Zelfmoordpreventie. Stappenplan lokale suïcidepreventie door de gemeente. | • | Wet integrale suïcidepreventie, Stb. 2024, 189. • | 113 Zelfmoordpreventie. Publiceren over zelfdoding: 10 tips. | • | Besluit van 30 oktober 2025 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de • | 113 Zelfmoordpreventie, VNG & GGD GHOR Nederland (2026). Format | Wet integrale suïcidepreventie, Stb. 2025, 334. suïcidepreventieplan: de basis voor effectief suïcidepreventiebeleid. | • | Wet publieke gezondheid, artikel 13. • | Gemeente Leeuwarden (2024). Gezondheidsnota Samen Gezond 2024–2028. • | GGD Fryslân (2026). Integrale suïcidepreventie in Fryslân. Een voorstel voor een integrale, provinciale aanpak van suïcidepreventie. • | Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2025). Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2025–2028. • | Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2026–2030. Participatie en lokale bronnen • | Gemeente Leeuwarden (2026). Participatiesessie integrale suïcidepreventie, 15 juni 2026. • | Gemeente Leeuwarden (2026). Geanonimiseerde gesprekken met naasten, nabestaanden, ervaringsdeskundigen en netwerkpartners, gevoerd in het kader van de ontwikkeling van het gemeentelijke suïcidepreventiebeleid.

Data en monitoring • | 113 Zelfmoordpreventie, VNG & GGD GHOR Nederland (2025). Kerncijfers en trends in suïcidaliteit – Regiobeeld 2025. • | GGD Fryslân (2025). Regiobeeld suïcidaliteit in Fryslân 2025. • | RIVM StatLine. Gezondheidsmonitor Jeugd 2023; regio (dataset 50131NED). Bron: GGD’en en RIVM. Geraadpleegd 19 augustus 2026. • | RIVM StatLine. Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024; regio (dataset 50140NED). Bron: GGD’en en RIVM. Geraadpleegd 19 augustus 2026. • | RIVM StatLine. Gezondheidsmonitor; bevolking 18 jaar of ouder, regio, 2024 (dataset 50142NED). Bronnen: GGD’en, CBS en RIVM. Geraadpleegd 19 augustus 2026. 9 10 10-2026

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/baf69cbe-6b19-4368-9262-7de747250c5d?agendaItemId=4cbf009b-9a9e-4ad8-b43f-f8dcf6478aa1