CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Kadernota Toegang en Ondersteuning 10 november

Informatieve bijeenkomst - raadzaal 2 december 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Kadernota Eén toegang voor hulp en ondersteuning Sociaal Domein25.839 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein november 2026

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 2 Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................4 1 Aanleiding en opgave ....................................................................................................6 1.1 De opgave uit het coalitieakkoord 6 1.2 De richting voor de toekomst 6 1.3 Reikwijdte van het vraagstuk 7 1.4 Rechtsbescherming voor onze inwoners 8 1.5 Landelijke ontwikkelingen wijzen dezelfde kant op 9 1.6 De sleutelrol van wijkteams 10 1.7 Waarom juist nu? 10 1.8 Hoe dit rapport tot stand is gekomen 12 2 Inventarisatie huidige situatie ....................................................................................13 2.1 Inventarisatie en onderzoek 13 2.2 Belangrijkste bevindingen 14 2.3 Factoren die bepalend zijn voor succes 17 2.4 Conclusie 20 3 Doelen, uitgangspunten en toetsingskader ..............................................................21 3.1 Uitgangspunten op basis van de analyse van de huidige inrichting 21 3.2 Uitgangspunten op basis van het coalitieakkoord 21 3.3 Toetsingskader 23 3.4 Uitwerking criteria naar een toetsingskader 24 4 Scenario’s voor toegang en ondersteuning ..............................................................28 4.1 De scenario’s 28 4.2 Scenario A – toegang en basisondersteuning apart

29 4.3 Scenario B – toegang en basisondersteuning samen 29 4.4 Bepalen voorkeursscenario 30 5 Een integraal lokaal team – van de wat naar het hoe ...............................................34 5.1 De taken van een integraal lokaal team 34 5.2 Enkelvoudig, meervoudig en complexe vragen 37 5.3 Invoering nieuwe werkwijze 39 6 Organisatievorm ..........................................................................................................42 6.1 Inbesteden 42 6.2 Quasi-inbesteden 43 6.3 Aanbesteden 45 Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 3 6.4 Aanbesteden of quasi-inbesteden 47 7 Financiën ......................................................................................................................49 7.1 Financieel kader 49 7.2 Deelbudgetten 50 7.3 Financiële effecten nieuwe werkwijze 51 7.4 Frictiekosten overgangsfase 52 7.5 Implementatiekosten 52 8 Aandachtspunten en randvoorwaarden ....................................................................53 9 Risico’s .........................................................................................................................55 9.1 Organisatorische haalbaarheid 55 9.2 Juridische haalbaarheid 56 9.3 Haalbaarheid arbeidsmarkt 56 9.4 Duurzaamheid van de verandering 57 9.5 Financiële risico's 58 9.6 Risico's rondom inkoop aanvullende jeugdhulp 58 9.7 Conclusie 59 10

Vervolgstappen ............................................................................................................60 Bijlage 1 - Uitwerking dichtbij, integraal en mandaat .....................................................62 Bijlage 2 - Samenvattingen inbreng belanghebbenden ..................................................64 Bijlage 3 - Opbrengst inventarisatie .................................................................................78 Bijlage 4 - Concept indeling taken toegang, basisondersteuning en aanvullende ondersteuning ......................................................................................................................87 Bijlage 5 - Uitwerking twee voorbeeldcasussen ............................................................89 Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 4 Samenvatting De gemeente Leeuwarden wil ervoor zorgen dat inwoners ook in de toekomst de hulp krijgen die zij nodig hebben. Dat is een uitdaging. Er komen steeds meer hulpvragen, er zijn in de toekomst te weinig medewerkers en de kosten stijgen. Daarnaast hebben inwoners vaak met meerdere toegangspoorten te maken als ze hulp nodig hebben en moeten zij hun verhaal verschillende keren vertellen. Daarom heeft de gemeente onderzocht hoe de toegang tot hulp en ondersteuning eenvoudiger en beter kan worden georganiseerd.

Doel Het doel is dat inwoners sneller de juiste hulp krijgen en beter worden ondersteund. De gemeente wil dat hulp beter aansluit bij wat inwoners nodig hebben en dat verschillende vormen van ondersteuning beter samenwerken. Ook wil de gemeente problemen eerder signaleren en voorkomen dat ondersteuning onnodig zwaar of duur wordt. Voorkeursrichting De gemeente kiest voor één organisatie voor toegang en basisondersteuning. Deze organisatie wordt het eerste aanspreekpunt voor inwoners met vragen over bijvoorbeeld gezondheid, opvoeden, wonen, geldzaken, werk en meedoen in de samenleving. Deze organisatie wordt een aan de gemeente verbonden partij. Op die manier wil de gemeente meer invloed uit kunnen oefenen op wat deze organisatie doet en hoe. Professionals werken hier samen in integrale teams. Zij kijken niet alleen naar één probleem, maar naar de hele situatie van een inwoner of gezin. Waar mogelijk bieden zij zelf ondersteuning. Als specialistische hulp nodig is, regelen zij de weg daarnaartoe. Inwoners houden daarbij zoveel mogelijk één vast aanspreekpunt. Het uitgangspunt blijft: één huishouden, één plan en één regisseur. De gemeente blijft verantwoordelijk voor beleid, financiering en toezicht. De nieuwe organisatie voert de toegang en de basisondersteuning uit en werkt nauw samen met zorgaanbieders, scholen, huisartsen en organisaties in de sociale basis.

Hoe is deze keuze gemaakt? De gemeente heeft onderzocht hoe de huidige situatie werkt en waar verbeteringen nodig zijn. Daarbij zijn gesprekken gevoerd met inwoners, medewerkers en samenwerkingspartners. Vervolgens zijn verschillende mogelijkheden uitgewerkt en met elkaar vergeleken. Op basis van kwaliteit, Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 5 toegankelijkheid, samenwerking, uitvoerbaarheid en kosten is gekozen voor één organisatie voor toegang en basisondersteuning. De komende jaren wordt deze keuze verder uitgewerkt. Er worden afspraken gemaakt over de organisatie, de taken, de samenwerking, de medewerkers, de financiën en de overgang naar de nieuwe werkwijze. Risico's De verandering is ingewikkeld en kost tijd. Ook zijn er risico’s waar we rekening mee moeten houden. Het samenbrengen van verschillende organisaties en werkwijzen vraagt veel aandacht. Het blijft lastig om voldoende medewerkers te vinden. Daarnaast zijn er risico's rond privacy, gegevensuitwisseling, kosten en het goed laten doorlopen van de ondersteuning tijdens de overgang. De risico’s brengen we zo goed als mogelijk beeld en proberen we zoveel als mogelijk te beperken waar dat kan. We zien namelijk dat de risico’s van het huidige systeem met verschillende toegangen en geen integrale blik op de hulpvragen van onze inwoners groot zijn.

Deze risico’s worden in de toekomst alleen maar groter. Conclusie Met deze kadernota kiest de gemeente voor één duidelijke toegang tot ondersteuning. Door professionals beter te laten samenwerken en inwoners één herkenbaar aanspreekpunt te bieden, wil de gemeente de hulp eenvoudiger, beter en toekomstbestendig maken. Hierdoor kunnen inwoners sneller de juiste ondersteuning krijgen en blijft het sociaal domein ook in de toekomst betaalbaar en uitvoerbaar. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 6 1 Aanleiding en opgave Leeuwarden staat voor een belangrijke opgave. We willen dat inwoners mee kunnen doen, grip hebben op hun leven en snel passende ondersteuning krijgen als dat nodig is. Tegelijkertijd staat het sociaal domein onder druk. De vraag naar ondersteuning groeit, terwijl professionals en organisaties steeds vaker tegen grenzen aanlopen Hiernaast is er sprake van een structurele druk op onze financiën. Dit maakt dat niet alles meer kan. Dit vraagt om keuzes. Hoe organiseren we de toegang tot ondersteuning zo dat inwoners beter worden geholpen en het stelsel ook op langere termijn houdbaar blijft? In dit hoofdstuk beschrijven we de aanleiding voor dit rapport, de richting die het coalitieakkoord geeft en de stappen die hebben geleid tot het advies.

1.1 De opgave uit het coalitieakkoord Het coalitieakkoord 2026-2030 van Leeuwarden beschrijft een duidelijke maatschappelijke opdracht. We willen dat inwoners kunnen meedoen, grip hebben op hun leven en snel passende ondersteuning krijgen als dat nodig is. Daarbij richten we ons op drie samenhangende thema’s: bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond samenleven. Daarnaast willen we gezondheidsverschillen verkleinen, meer inwoners laten meedoen in de samenleving, problematische schulden verminderen en voorkomen dat jongeren afhankelijk worden van zware jeugdhulp. Ook willen we dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen. Tegelijkertijd zien we dat het sociaal domein onder druk staat. Inwoners ervaren afstand tot het systeem, professionals lopen vast in regels, en organisaties werken niet altijd vanzelfsprekend. Ook groeit de vraag naar ondersteuning sneller dan de beschikbare middelen. Het coalitieakkoord stelt daarom duidelijk dat de huidige inrichting van het sociaal domein knelt. Om het stelsel houdbaar en toekomstbestendig te houden, is een andere manier van werken nodig. 1.2 De richting voor de toekomst Vanuit deze analyse kiest Leeuwarden bewust voor een aantal richtinggevende principes: • We zetten meer in op preventie en vroegsignalering. • We organiseren ondersteuning zo dicht mogelijk bij inwoners.

• We versterken de samenwerking tussen zorg, welzijn, participatie, onderwijs en veiligheid. • We geven wijkteams een grotere rol. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 7 • We organiseren de toegang tot ondersteuning integraal, met aandacht voor het gezin, de thuissituatie en de leefomgeving van inwoners. • We stellen de leefwereld van inwoners centraal, niet de inrichting van organisaties of regelingen. Als we deze principes echt leidend willen laten zijn, moeten ze zichtbaar zijn in alles wat de gemeente doet. Dat geldt ook voor de organisaties waarmee we samenwerken. Bij organisaties die in opdracht van de gemeente werken of financiering ontvangen, moeten deze principes terugkomen in de opdracht én in de dagelijkse werkwijze van medewerkers. 1.3 Reikwijdte van het vraagstuk In dit rapport beschrijven we hoe we de toegang tot en ondersteuning van inwoners met een hulpvraag kunnen organiseren, zodat dit aansluit bij de principes. De focus ligt op ondersteuning vanuit de Wmo, Jeugdwet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Participatiewet. Dit rapport richt zich dus niet op het hele sociaal domein.

Wel is er aandacht voor de samenhang met andere regelingen en voorzieningen, zoals leerlingenvervoer, de Sociaal Medische Indicatie Kinderopvang, verkennend onderzoek in het kader van de Wet verplichte GGZ, de urgentieregeling wonen en de maatschappelijke opvang. Een sterke sociale basis is het fundament voor een veerkrachtige samenleving. Inwoners, vrijwilligers en maatschappelijke organisaties spelen hierin een centrale rol. We willen dat inwoners zoveel mogelijk mee kunnen doen, elkaar kunnen helpen en waar mogelijk (eerder) ondersteuning vinden binnen hun eigen leefomgeving. Als we de toegang goed organiseren worden inwoners met een hulpvraag geholpen hierin de juiste weg te vinden. Ook zijn er grote raakvlakken met de inkoop voor aanvullende ondersteuning Wmo en jeugdhulp. Met name bij de aanvullende jeugdhulp gaat er iets veranderen in de manier waarop dit wordt ingekocht. Deze verandering heeft impact op de huidige jeugdhulpaanbieders. Aanvullende ondersteuning is zeker een onderdeel van het systeem toegang tot en ondersteuning van inwoners. De inkoop hiervan en de wijze waarop is geen onderdeel van dit rapport. Dit rapport gaat ook niet over de inhoudelijke criteria voor ondersteuning. Het beschrijft dus niet wanneer inwoners in aanmerking komen voor een voorziening of welke voorziening zij kunnen krijgen.

Deze keuzes zijn van grote invloed op het aantal inwoners dat ondersteuning ontvangt en op de kosten daarvan. In dit rapport staat de inrichting van het systeem centraal. Met 'systeem' bedoelen we de manier waarop inwoners toegang krijgen tot ondersteuning en hoe die ondersteuning wordt georganiseerd binnen de Wmo, Jeugdwet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Participatiewet. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 8 Daarbij staan de volgende vragen centraal: • Hoe zorgen we ervoor dat inwoners met een hulpvraag toegang krijgen tot ondersteuning? • Hoe bereiken we inwoners die ondersteuning nodig hebben? • Hoe brengen we hun hulpvraag goed in beeld? • Hoe benutten we eerst de mogelijkheden van het eigen netwerk, de sociale basis en algemene voorzieningen voordat andere ondersteuning wordt ingezet? • Hoe organiseren we laagdrempelige basisondersteuning? • Hoe organiseren we aanvullende ondersteuning? 1.4 Rechtsbescherming voor onze inwoners Net als nu bij de Wmo hebben inwoners geen beschikking nodig om basisondersteuning van het integraal lokaal team te ontvangen. Bij de herijking van de Wmo in 2019 zijn we al hiermee begonnen omdat het proces van het komen tot een beschikking en het beginnen met de ondersteuning veel stappen en handelingen kent. Deze kosten tijd en zorgen niet altijd voor snelle inzet van ondersteuning.

Hiernaast is er weinig ruimte voor flexibiliteit in de uitvoering: de geboden ondersteuning moet precies binnen de indicatie en de aangeboden producten passen, en daarnaast is er nauwelijks ruimte voor een creatieve of een innovatieve invulling. Zowel de inwoners als de betrokken professionals ervaren dit proces vaak als vervelend en onnodig lang. Het werken met beschikkingen zou bovendien een administratieve last met zich meebrengen voor zowel de toegangsmedewerker, de zorgaanbieder als de gemeente. De afgelopen jaren hebben we gemerkt dat deze ingezette koers werkt. Het heeft geleid tot een snellere en flexibelere inzet van ondersteuning en meer ruimte voor het gesprek over de situatie van de inwoner. Dit zorgt ervoor dat er veel meer kan worden uitgegaan van vertrouwen in plaats van procedures en dat past goed bij de werkwijze van een integraal lokaal team. Daarom zetten we deze in 2019 ingezette koers voort bij de basisondersteuning door integrale lokale teams. Deze keuze maken we ondanks de huidige maatschappelijke en juridische discussie over beschikkingsvrij werken waarbij vooral de balans tussen het bieden van snelle, passende ondersteuning en het waarborgen van rechtszekerheid aan de orde is. We realiseren ons dat we met beschikkingsvrij werken tegen juridische grenzen aan schuren.

We zijn echter van mening dat dit risico opweegt tegen de voordelen die dit ook voor onze inwoners heeft. Hiermee blijft de uitdaging van het vinden van een balans tussen ruimte voor professionele afwegingen en voldoende rechtsbescherming voor inwoners bestaan. Daarom blijven we vasthouden aan het recht van inwoners om, als hij dat wil, ook voor basisondersteuning een beschikking te krijgen. Dit zodat beroep en bezwaar mogelijk blijft. Hiernaast wordt rechtszekerheid van bewoners geborgd in Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 9 transparante besluitvorming, consistente werkwijzen, goede dossiervorming en laagdrempelige mogelijkheden voor het indienen van klachten. Verder kunnen inwoners altijd gebruik maken van een onafhankelijke cliëntondersteuning. Een cliëntondersteuner denkt met de inwoner mee over de hulp en ondersteuning die de inwoner nodig heeft en kent het aanbod van ondersteuning in de buurt. Een cliëntondersteuner is onafhankelijk van de gemeente, het Stevig Lokaal Team en zorgaanbieders. De aanvullende ondersteuning blijft net als nu een maatwerkvoorziening waar een beschikking voor nodig is. Voor aanvullende ondersteuning kan de inwoner kiezen voor Zorg in Natura (ZIN) of een persoonsgebonden budget (PGB).

Als een inwoner kiest voor een PGB, dan moet de inwoner wel PGB- vaardig zijn en voldoen aan de regels en voorwaarden zoals omschreven in de Wmo, en aan de geldende verordening en beleidsregels. 1.5 Landelijke ontwikkelingen wijzen dezelfde kant op De koers van Leeuwarden voor de toegang tot ondersteuning sluit goed aan bij het landelijke ‘Richtinggevend Kader Toegang, Lokale Teams en Integrale Dienstverlening’ van de VNG. Daarin staat dat problemen van inwoners vaak met elkaar samenhangen. Vraagstukken rond inkomen, gezondheid, opvoeding, wonen, veiligheid en participatie kunnen daarom niet vanuit één wet, organisatie of voorziening worden opgelost. Het kader pleit daarom voor integrale lokale teams die dicht bij inwoners werken, integraal handelen en voldoende mandaat hebben om passende ondersteuning te organiseren. In bijlage 1 worden de begrippen integraal, dichtbij en met mandaat uitgelegd. Deze werkwijze past bij de doelen uit het coalitieakkoord. Meer bestaanszekerheid vraagt om een brede blik op inkomen, schulden, gezondheid, participatie en de thuissituatie. Minder instroom in de zware jeugdhulp vraagt om vroegsignalering door scholen, huisartsen, jongerenwerk en wijkteams. Het verkleinen van gezondheidsverschillen vraagt om een verbinding tussen gezondheid, wonen, inkomen, bewegen en sociale contacten.

En het eerder signaleren van sociale overlast, huiselijk geweld en onbegrepen gedrag vraagt om goede samenwerking tussen zorg, welzijn, wonen en veiligheid Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 10 1.6 De sleutelrol van wijkteams Wijkteams spelen hierin een belangrijke rol. Zij kennen de wijken en dorpen, signaleren problemen vroeg en verbinden verschillende vormen van ondersteuning. Zo vormen zij de schakel tussen inwoners, de sociale basis, gemeentelijke voorzieningen en aanvullende ondersteuning. Het uitgangspunt is niet dat wijkteams alles zelf doen, maar dat inwoners sneller de juiste ondersteuning krijgen en organisaties beter samenwerken. Integraal werkende wijkteams zijn daarmee geen doel op zich, maar een middel om de ambities van Leeuwarden te realiseren. Veel doelen uit het coalitieakkoord, zoals meer regie voor inwoners, minder armoede en schulden, minder zware jeugdhulp en een sterkere sociale basis, sluiten direct aan bij deze landelijke ontwikkeling. Om het systeem als geheel te laten werken is het van groot belang dat de basisondersteuning en de aanvullende ondersteuning goed op elkaar aansluiten. Niet alleen moeten de opdrachten inhoudelijk op elkaar aansluiten, ook moet de achterliggende systematiek en met name de bekostigingssystematiek daaraan bijdragen.

Anders gezegd: de financiële prikkels in de systematiek moeten bijdragen aan de inhoudelijke doelen van de opdrachten. Daar waar dat bij de Wmo al zo is middels de drie lumpsums, is dat bij jeugd nog niet geregeld. Als de basisondersteuning werkt vanuit een lumpsum maar de aanvullende ondersteuning is georganiseerd via een PxQ bekostiging, is er een prikkel voor de basisondersteuning om sneller door te verwijzen naar de aanvullende ondersteuning en voor de aanvullende ondersteuning om productie te draaien. Het coalitieakkoord beschrijft vooral wat Leeuwarden wil bereiken. Het landelijke kader beschrijft hoe gemeenten deze doelen kunnen realiseren. De ontwikkeling naar integraal werkende wijkteams is daarom geen extra beleidskeuze, maar een logische manier om de ambities voor 2030 waar te maken. 1.7 Waarom juist nu? Naast het coalitieakkoord en de landelijke ontwikkelingen zijn er twee belangrijke inkooptrajecten die dit een logisch moment maken om de inrichting opnieuw te bekijken: • De huidige overeenkomsten voor jeugdhulp lopen af op 31 december 2027. Tot nu toe werd jeugdhulp regionaal ingekocht. In de nieuwe situatie is dat niet meer vanzelfsprekend. Een deel blijft regionaal georganiseerd omdat dat wettelijk verplicht is. Een ander deel mag door de Friese gemeenten zelf worden ingericht.

Daarom heeft de gemeente Leeuwarden vóór 30 september 2026 een richtinggevende keuze gemaakt om daar waar mogelijk de jeugdhulp lokaal te organiseren. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 11 • De huidige Wmo-overeenkomsten lopen af op 31 december 2028. Het gaat om de overeenkomsten voor toegang en basisondersteuning, aanvullende ondersteuning en hulp bij het huishouden. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang blijven regionaal georganiseerd via Sociaal Domein Fryslân. Het aflopen van deze overeenkomsten biedt een goed moment om opnieuw te kijken naar de inrichting van de toegang, ondersteuning en jeugdhulp. Daarbij sluiten we aan bij landelijke ontwikkelingen en de doelen uit het coalitieakkoord. De centrale vraag hierbij is hoe we het systeem zo kunnen inrichten dat inwoners sneller en beter worden geholpen. Daarbij kijken we niet alleen naar een meer integrale aanpak, maar ook naar welke ondersteuning als algemene voorziening kan worden aangeboden (basisondersteuning) en welke ondersteuning maatwerk vraagt (aanvullende ondersteuning). Ook onderzoeken we welke organisatievorm daarbij het beste past. Een aanbesteding is een mogelijkheid, maar ook een gemeentelijke organisatie of een combinatie van beide behoort tot de opties. Voor zowel jeugdhulp als Wmo moet eind 2026 duidelijk zijn welke richting we kiezen (zie figuur hieronder).

Ook als niet voor een aanbesteding wordt gekozen, is voldoende voorbereidingstijd nodig om de nieuwe inrichting uiterlijk op 1 januari 2029 in te laten gaan. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 12 1.8 Hoe dit rapport tot stand is gekomen Het is aan de gemeente Leeuwarden om invulling te geven aan de nieuwe inrichting van het systeem. Om hier een weloverwogen keuze in te maken zijn de volgende stappen gezet. STAP 1 Inventarisatie huidige situatie: wat gaat goed en waar zijn verbeteringen gewenst? STAP 2 Bepalen toetsingscriteria: wat willen we bereiken en hoe beoordelen we scenario’s? STAP 3 Opstellen en vergelijken scenario’s. STAP 4 Voorkeursscenario: welk scenario past het beste bij de doelen die we willen bereiken? STAP 5 Uitwerken voorkeursscenario, hoe scoort het voorkeursscenario op de aspecten: a) beheersing en regie, b) organisatie en financiën, c) relatie met gemeentelijke organisatie, d) risico’s en aandachtspunten Het resultaat van deze vijf stappen heeft geleid tot de voorliggende kadernota met een advies voor de toekomstige inrichting van de toegang en de inhoudelijke hulp en ondersteuning in de gemeente Leeuwarden. Op verschillende momenten tijdens deze vijf stappen zijn uitkomsten getoetst bij en input gevraagd aan inwoners, andere toegangen, aanbieders van hulp en ondersteuning, welzijnspartijen en andere belanghebbenden.

Al deze input is zorgvuldig meegewogen bij de totstandkoming van het definitieve resultaat. Samenvattingen hiervan zijn opgenomen in bijlage 2. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 13 2 Inventarisatie huidige situatie Voordat we kijken naar mogelijke keuzes voor de toekomst, is het belangrijk om een goed beeld te hebben van de huidige situatie. Hoe is de toegang tot het sociaal domein nu georganiseerd? Welke inwoners maken gebruik van ondersteuning? Welke routes doorlopen zij? En wat leren de ervaringen van inwoners, professionals en samenwerkingspartners ons? Om deze vragen te beantwoorden, hebben we de huidige situatie vanuit verschillende invalshoeken onderzocht. Dit hoofdstuk brengt de belangrijkste bevindingen samen. 2.1 Inventarisatie en onderzoek Om een goed beeld te krijgen van de huidige situatie hebben we verschillende onderzoeken uitgevoerd. • We analyseerden gegevens uit de gemeentelijke systemen. Daarbij keken we naar het aantal voorzieningen per wet, per inwoner en per huishouden. • We vulden het Verkenningsinstrument Toegang (VIT) in. Met deze online scan onderzochten we hoe de toegang tot hulp en ondersteuning in Leeuwarden aansluit bij de uitgangspunten van de VNG voor Stevige Lokale Teams. Het VIT bekijkt dit vanuit drie perspectieven: beleid, aanbieders en inwoners. • We brachten de huidige klantreizen in kaart.

Zo kregen we inzicht in de routes die inwoners volgen bij het aanvragen van hulp en ondersteuning. • We spraken met andere gemeenten. Met Noordenveld, Zaltbommel, Groningen en Utrecht bespraken we hun aanpak, uitdagingen en ervaringen. • We verzamelden ervaringen van betrokkenen en inwoners. We gebruikten input uit interne en externe bijeenkomsten en gingen in gesprek met inwoners van Leeuwarden over wat zij belangrijk vinden bij het vinden en ontvangen van passende hulp en ondersteuning. In bijlage 2 en 3 wordt de opbrengst van de inventarisatie naar de huidige situatie uitgebreid weergegeven. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 14 2.2 Belangrijkste bevindingen De inventarisatie laat een duidelijk beeld zien van hoe de toegang tot het sociaal domein nu is ingericht en welke richting we op willen. De kennis en ondersteuning binnen de verschillende onderdelen zijn van goede kwaliteit, maar de toegang is versnipperd georganiseerd. Daardoor wordt nog onvoldoende vanuit het totaalbeeld van de inwoner gewerkt en is de samenwerking tussen onderdelen niet altijd vanzelfsprekend. Vooral inwoners met meerdere en langdurige problemen merken hiervan de gevolgen. Als we de data bekijken is 80% van de inwoners met een hulpvraag geregistreerd bij één toegang. Bij 20% van de inwoners is er sprake van bekendheid bij meer dan één toegang.

Voor inwoners met één enkele vraag lijkt de versnippering van toegangen daarom minder relevant. Echter is het niet duidelijk in hoeverre er daadwerkelijk sprake is van een enkelvoudige vraag in het huidige systeem; andere hulpvragen blijven sneller onopgemerkt. Voor jeugdigen is deze verhouding anders. Hier is bij ongeveer 30% van de gezinnen waarbij een jeugdige ondersteuning ontvangt ook ondersteuning op andere gebieden aanwezig. In bijlage 3 wordt meer data met uitleg weergegeven. Figuur 1 Huidige inrichting toegang en ondersteuning De uitkomsten laten een aantal duidelijke rode draden zien. Deze vormen een belangrijke basis voor de beoordeling van de huidige situatie en de keuzes die daaruit volgen.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 15 Systeemwereld versus leefwereld Uit de inventarisatie komt steeds hetzelfde beeld naar voren: de manier waarop de toegang en de uitvoering van de ondersteuning zijn georganiseerd sluit niet altijd aan op hoe inwoners hun situatie ervaren. De toegang is vooral ingericht vanuit wetten, voorzieningen en organisatorische verantwoordelijkheden. Inwoners ervaren hun situatie echter niet vanuit afzonderlijke wettelijke domeinen, maar vanuit hun dagelijks leven. Problemen met bijvoorbeeld inkomen, gezondheid, opvoeding, wonen en meedoen in de samenleving hangen vaak met elkaar samen. Daardoor moeten inwoners regelmatig contact hebben met verschillende loketten en organisaties, terwijl hun situatie om een samenhangende aanpak vraagt. Eén huishouden, één plan, één regisseur Uit vrijwel alle deelonderzoeken blijkt dat het ontbreken van duidelijke regie een belangrijke oorzaak is van versnippering in de ondersteuning. Wanneer meerdere organisaties of professionals betrokken zijn, ontbreekt vaak het overzicht en is niet altijd duidelijk wie verantwoordelijk is voor de afstemming en voortgang. Hierdoor bestaat het risico dat inwoners met hun verhaal bij verschillende organisaties terechtkomen, zonder dat iemand het geheel overziet.

Daarom is er brede steun voor het uitgangspunt ‘één huishouden, één plan, één regisseur’. Dit betekent dat bij complexe situaties één professional verantwoordelijk is voor het totaalbeeld, het ondersteuningsplan en de afstemming tussen alle betrokken partijen. Zo ontstaat meer samenhang en continuïteit in de ondersteuning en staat de situatie van het huishouden centraal. Niet elke vraag vraagt om dezelfde aanpak Een belangrijk begrip in de analyse is integrale toegang: een samenhangende manier van werken waarbij ondersteuning vanuit verschillende leefgebieden, zoals jeugd, Wmo, participatie en schuldhulpverlening, op elkaar is afgestemd. Veel inwoners hebben een vraag die binnen één leefgebied kan worden opgepakt. Tegelijkertijd is er een groep inwoners en gezinnen met problemen op meerdere leefgebieden. Dat vraagt om een andere aanpak. Enkelvoudige vragen kunnen vaak binnen één onderdeel worden afgehandeld. Bij meervoudige problematiek is juist een brede blik nodig, met goede samenwerking, afstemming en regie. Een toekomstig toegangssysteem moet daarom ruimte bieden voor maatwerk, passend bij de aard en complexiteit van de ondersteuningsvraag.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 16 Lokale teams als spil van het systeem Uit het richtinggevend kader van de VNG blijkt dat lokale teams een centrale rol zouden moeten spelen in de toegang tot het sociaal domein. Tijdens de bijeenkomsten onderschreven externe belanghebbenden dit beeld. Lokale teams staan dicht bij inwoners en kunnen preventie, vroegsignalering, brede vraagverheldering, ondersteuning en regie goed met elkaar verbinden. Specialistische ondersteuning blijft nodig, maar moet zoveel mogelijk functioneren als een flexibele schil rondom het lokale team. Het uitgangspunt is dat het integrale lokale team betrokken blijft bij de inwoner vanuit een coördinerende rol en dat professionals hierin samenwerken. Zo houdt de inwoner zoveel mogelijk één vast aanspreekpunt en blijft kennis over de situatie van het huishouden behouden. Samenwerking met netwerkpartners Een goede toegang vraagt niet alleen om samenwerking binnen de gemeente, maar ook met partners zoals huisartsen, scholen, ggz-aanbieders, woningcorporaties, welzijnsorganisaties en vrijwilligersinitiatieven. Juist door deze samenwerking kunnen signalen eerder worden opgepakt en kan ondersteuning beter op elkaar worden afgestemd. Een toekomstig toegangssysteem moet deze samenwerking daarom versterken en actief faciliteren.

Data en systemen Naast het beter verbinden van gegevens uit verschillende systemen is er ook de wens om informatie sterker te benutten voor leren, verbeteren en sturen. Uit de inventarisatie blijkt dat een toekomstbestendig toegangssysteem meer inzicht moet bieden dan alleen het aantal aanvragen en verstrekte voorzieningen. Het moet ook zichtbaar maken hoe problemen samenhangen, wat de resultaten van ondersteuning zijn en hoe inwoners doorstromen naar specialistische hulp. Door gegevens beter te gebruiken, kunnen patronen eerder worden herkend, kan eerder worden ingegrepen en kan beter worden gestuurd op kwaliteit, effectiviteit en kosten. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 17 2.3 Factoren die bepalend zijn voor succes De inventarisatie maakt duidelijk welke knelpunten het huidige systeem kent. Samengevat komen daaruit tien kritische succesfactoren naar voren die belangrijk zijn bij de keuze voor een toekomstige inrichting van de toegang. 1. Oorzaken blijven te lang verborgen In de huidige situatie worden problemen vaak per wet, loket of voorziening bekeken. De onderliggende oorzaken liggen echter regelmatig op meerdere leefgebieden. Daardoor richt de ondersteuning zich vooral op het oplossen van afzonderlijke problemen, terwijl de werkelijke oorzaak onvoldoende wordt aangepakt.

Het gevolg is dat problemen blijven bestaan, terugkeren of verergeren. Hierdoor blijven inwoners vaak langer afhankelijk van ondersteuning dan nodig zou zijn. 2. Kwetsbare inwoners moeten zelf de weg vinden Inwoners moeten nu vaak zelf uitzoeken bij welke loketten en organisaties ze terechtkunnen. Ook zijn zij regelmatig zelf verantwoordelijk voor het contact tussen verschillende hulpverleners en de afstemming van de ondersteuning. Juist voor inwoners die hulp nodig hebben, is dit vaak lastig. Zij beschikken niet altijd over de energie, kennis of vaardigheden om dit goed te organiseren. Hierdoor bereiken sommige inwoners niet of pas laat de juiste ondersteuning. Problemen kunnen daardoor onnodig verergeren en uiteindelijk uitgroeien tot complexere situaties. 3. Hulp komt vaak op gang als problemen al zijn verergerd Preventie en vroegsignalering worden breed gezien als belangrijke onderdelen. In de praktijk zijn deze nog onvoldoende structureel georganiseerd. Daardoor worden problemen vaak pas gesignaleerd wanneer ze al ernstiger zijn geworden. Wat begint als een relatief eenvoudige hulpvraag, kan hierdoor uitgroeien tot een complexe situatie die meer ondersteuning vraagt. 4. Niemand verantwoordelijk voor het totaalbeeld De regie op de ondersteuning van een inwoner, huishouden of gezin is niet altijd duidelijk belegd.

Wie verantwoordelijk is voor het totaaloverzicht verschilt per situatie en domein en verandert per toegangpoort. Hierdoor richten professionals zich vaak op hun eigen onderdeel van de hulpvraag en ontbreekt een gezamenlijke blik op het geheel. Problemen die meerdere leefgebieden raken, krijgen daardoor niet altijd de aandacht die nodig is en kunnen tussen verschillende organisaties en domeinen blijven liggen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 18 5. Doorverwijzingen zorgen voor vertraging en informatieverlies Inwoners worden regelmatig doorverwezen van de ene organisatie of toegangspoort naar de andere. Daardoor moeten zij hun verhaal vaak meerdere keren vertellen en wordt hun situatie opnieuw beoordeeld door verschillende professionals. Elke overdracht kost bovendien tijd en vergroot het risico dat belangrijke informatie verloren gaat. 6. Kwaliteit van de ondersteuning hangt te veel af van de individuele professional Integrale ondersteuning komt in de huidige situatie vaak tot stand doordat professionals zelf extra stappen zetten om samen te werken en het totaalbeeld van de inwoner in beeld te krijgen. Het systeem ondersteunt dit nog onvoldoende. De aandacht ligt vooral op het eigen werkgebied en de resultaten daarbinnen. Daardoor is de mate van integraliteit sterk afhankelijk van de inzet en werkwijze van individuele medewerkers.

Dit kan ertoe leiden dat inwoners met een vergelijkbare situatie niet altijd dezelfde ondersteuning krijgen. 7. Schotten leiden soms tot verkeerde prikkels in het systeem Organisaties kunnen financiële of organisatorische redenen hebben om een inwoner door te verwijzen naar een andere partij. Dit komt onder meer door verschillen in de manier waarop ondersteuning wordt gefinancierd. Sommige organisaties hebben er belang bij dat ondersteuning zo lang mogelijk doorloopt, terwijl andere juist gebaat zijn bij een kort traject. Daardoor kan het belang van het systeem gaan botsen met het belang van de inwoner. Ook kan dit leiden tot discussies over wie verantwoordelijk is voor de ondersteuning. 8. Overgangen in het leven leiden tot onderbrekingen in de ondersteuning Bij belangrijke veranderingen in het leven krijgen inwoners vaak te maken met nieuwe regels, beoordelingen en betrokken organisaties. Een bekend voorbeeld is de overgang van 18- naar 18+, waarbij jongeren onder een andere wetgeving vallen. Of de ondersteuning kan doorlopen, hangt dan mede af van de afspraken en contracten van de aanbieder. Hierdoor gaat continuïteit in de ondersteuning soms verloren. Inwoners moeten hun verhaal opnieuw vertellen en hun situatie wordt opnieuw beoordeeld. In sommige gevallen kan de ondersteuning zelfs tijdelijk stoppen.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 19 9. We hebben onvoldoende inzicht in wat werkt De informatie die we nu verzamelen, is vooral ingericht op wetten, regelingen en systemen. Daardoor biedt de beschikbare data weinig inzicht in de samenhang tussen verschillende problemen en de effecten van ondersteuning over de domeinen heen. Patronen blijven daardoor vaak buiten beeld. Ook is het lastig om te bepalen welke aanpak of interventie daadwerkelijk bijdraagt aan een oplossing en waar bijsturing nodig is. 10. Huidige inrichting leidt onbedoeld tot meer vraag naar dure zorg Door onvoldoende aandacht voor preventie, vroegsignalering en een integrale analyse van de ondersteuningsvraag blijven onderliggende problemen soms te lang buiten beeld. Hierdoor worden problemen vaak pas opgepakt wanneer ze ernstiger zijn geworden, waardoor vaker een beroep moet worden gedaan op zwaardere en duurdere vormen van ondersteuning. Deze tien punten vormen samen de belangrijkste inhoudelijke succesfactoren: 1. Oorzaken van problemen worden eerder gesignaleerd. 2. Kwetsbare inwoners hoeven niet zelf hun weg door het systeem te vinden en te organiseren. 3. Hulp komt op gang voordat problemen verergeren. 4. Het is duidelijk wie verantwoordelijk is voor het totaalbeeld binnen een huishouden of gezin. 5. Doorverwijzingen worden zoveel mogelijk beperkt. 6.

Kwaliteit en integraliteit zijn geborgd in de werkwijze en zijn niet afhankelijk van individuele professionals. 7. Onbedoelde of ongewenste prikkels in het systeem worden zoveel mogelijk voorkomen. 8. Overgangen tussen levensfasen leiden niet tot onderbreking van ondersteuning. 9. De gemeente krijgt beter inzicht in wat werkt en kan op basis daarvan leren en verbeteren. 10. Aanvullende en kostbare ondersteuning wordt alleen ingezet wanneer dat echt noodzakelijk Naast deze inhoudelijke punten heeft het huidige systeem, in samenhang met de gekozen aansturings- en contractvormen, tot gevolg dat de gemeente weinig sturing heeft en ervaart als er zaken anders lopen dan gedacht. Dit speelt vooral bij de jeugdhulp. De kosten in de jeugdhulpketen lopen op zonder dat er echt sturing op mogelijk is, inwoners of gezinnen die tussen wal en schip vallen krijgen soms erg moeilijk ondersteuning en de wachtlijsten nemen toe. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 20 Ook de invloed op deze consequenties worden meegenomen in de analyses. Bij de Wmo heeft de gemeente hier de afgelopen jaren juist positieve ervaringen opgedaan: uitvoering van de opdracht (en daarmee sturing) is mogelijk gebleken binnen de financiële en inhoudelijke kaders.

2.4 Conclusie De inventarisatie laat zien dat de toegang tot en ondersteuning binnen het sociaal domein op veel punten goed functioneren. Inwoners weten de weg naar de verschillende voorzieningen te vinden en professionals zetten zich dagelijks in om passende ondersteuning te bieden. Ook wordt op verschillende plekken al samengewerkt over de grenzen van afzonderlijke domeinen heen. Tegelijkertijd laat de inventarisatie zien dat de huidige inrichting onvoldoende aansluit bij de ambitie uit het coalitieakkoord om ondersteuning dichtbij, integraal en met voldoende mandaat te organiseren. De belangrijkste knelpunten zijn: versnippering van verantwoordelijkheden, het ontbreken van één regiehouder of coördinator, beperkte mogelijkheden voor vroegsignalering, verschillende financiële prikkels en onvoldoende mogelijkheden voor integrale sturing. De tien kritische succesfactoren uit dit hoofdstuk maken duidelijk welke voorwaarden nodig zijn om de toegang en ondersteuning verder te versterken. Ze maken concreet welke systeemkenmerken nodig zijn om de maatschappelijke opgaven van Leeuwarden beter te ondersteunen. In het volgende hoofdstuk werken we deze inzichten verder uit in doelen, uitgangspunten en randvoorwaarden voor de toekomstige inrichting.

Op basis daarvan wordt een toetsingskader opgesteld waarmee verschillende scenario’s op een consistente en objectieve manier kunnen worden beoordeeld. Zo ontstaat een logische stap van analyse naar ontwerp en uiteindelijk naar een onderbouwde keuze voor een voorkeursscenario. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 21 3 Doelen, uitgangspunten en toetsingskader In de vorige hoofdstukken hebben we beschreven welke ambities de gemeente Leeuwarden heeft, hoe deze aansluiten bij landelijke ontwikkelingen en wat de analyse van het huidige systeem voor toegang en ondersteuning laat zien. In dit hoofdstuk vertalen we deze inzichten naar uitgangspunten voor een goede inrichting van het sociaal domein. Samen vormen deze uitgangspunten het toetsingskader waarmee de verschillende scenario’s worden beoordeeld. Op basis daarvan wordt een voorstel gedaan voor het meest passende scenario. Voordat scenario’s kunnen worden uitgewerkt en beoordeeld, moet eerst duidelijk zijn welke resultaten Leeuwarden wil bereiken en welke uitgangspunten daarbij leidend zijn. 3.1 Uitgangspunten op basis van de analyse van de huidige inrichting De analyse uit hoofdstuk 2 laat zien wat goed gaat in de huidige toegang tot het sociaal domein en waar verbeteringen nodig zijn. De kwaliteit van de losse onderdelen binnen de ondersteuning is over het algemeen goed.

Tegelijkertijd is er bij inwoners en gezinnen met meerdere hulpvragen vaak onvoldoende samenhang en afstemming. Daardoor wordt niet altijd vanuit één totaalbeeld gewerkt. Dit komt onder meer door versnipperde verantwoordelijkheden, verschillende toegangsroutes en beperkte mogelijkheden voor vroegsignalering. Ook ontbreekt soms samenhang in de sturing en financiering. Hierdoor sluit de huidige inrichting nog onvoldoende aan bij de ambitie om inwoners integraal, dichtbij en met duidelijke regie te ondersteunen. De inventarisatie heeft geleid tot tien succesfactoren (zie paragraaf 2.3). Deze uitgangspunten vormen de basis voor een toekomstbestendige inrichting van de toegang en ondersteuning. Daarnaast zijn ze het vertrekpunt voor de ontwikkeling en beoordeling van verschillende scenario’s. 3.2 Uitgangspunten op basis van het coalitieakkoord De herijking van de toegang en ondersteuning is geen doel op zich. Het doel is een sociaal domein dat beter aansluit bij de leefwereld van inwoners en hen sneller en passender ondersteunt. Tegelijkertijd wil de gemeente beter in staat zijn om de maatschappelijke opgaven uit het coalitieakkoord te realiseren. Daarbij neemt de gemeente een duidelijke regierol op zowel de inhoudelijke opgaven als de financiële kaders.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 22 Vertaald naar de inrichting van de toegang betekent dit: Inwoners: • weten eenvoudig waar zij met hun vraag terechtkunnen • hoeven hun verhaal zo min mogelijk opnieuw te vertellen • ervaren één duidelijk en herkenbaar aanspreekpunt • kunnen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen en leven Het systeem: • organiseert ondersteuning rondom het huishouden in plaats van rondom afzonderlijke wetten • draagt eraan bij dat problemen eerder worden gesignaleerd en aangepakt • zorgt voor meer samenhang in de ondersteuning bij complexe situaties • helpt om een stapeling van problemen zoveel mogelijk te voorkomen door vroegtijdig in te grijpen • draagt bij aan meer sturing en beheersbaarheid van kosten In de samenleving: • neemt de bestaanszekerheid van inwoners toe • worden kansen voor inwoners gelijker • nemen gezondheidsverschillen af • wordt de sociale basis beter benut en versterkt De gemeente: • kan beter sturen op maatschappelijke resultaten • krijgt meer grip op de kosten • voorkomt overlap en onnodig dubbel werk • krijgt beter inzicht in wat werkt en wat verbeterd kan worden • kan sneller inspelen op veranderingen of maatschappelijke ontwikkelingen Actieve regierol van de gemeente In het coalitieakkoord kiest de gemeente voor een actieve regierol in het sociaal domein.

Dat betekent niet dat alle uitvoering bij de gemeente hoeft te liggen. Wel is het belangrijk dat de gemeente duidelijke kaders stelt, doelen bepaalt, prestaties volgt en kan bijsturen wanneer maatschappelijke ontwikkelingen of financiële omstandigheden daarom vragen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 23 Bij de beoordeling van de scenario’s wordt daarom meegenomen in hoeverre de gekozen inrichting: • goed bestuurbaar is • voldoende flexibiliteit biedt om tussentijds bij te sturen • inzicht geeft in prestaties en resultaten • de gemeente in staat stelt haar maatschappelijke verantwoordelijkheid waar te maken 3.3 Toetsingskader De uitgangspunten zijn vertaald naar negen criteria (A t/m I). Aan de hand van deze criteria worden de verschillende scenario’s beoordeeld: A. Toegankelijkheid en nabijheid B. Preventie en vroegsignalering C. Integrale ondersteuning D. Verbinding met de sociale basis (welzijnswerk) E. Regie en continuïteit voor inwoners F. Deskundigheid en uitvoeringskracht G. Mandaat en handelingsruimte H. Sturing en beheersbaarheid I. Een lerende en toekomstbestendige organisatie In de volgende paragraaf worden deze criteria nader uitgewerkt. Samen vormen zij het toetsingskader voor een objectieve, transparante en navolgbare vergelijking van de scenario’s.

Op basis hiervan wordt bepaald welk scenario het beste aansluit bij de ambities van Leeuwarden en tegelijkertijd duurzaam uitvoerbaar is. Dit scenario wordt vervolgens uitgewerkt als voorkeursscenario. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 24 3.4 Uitwerking criteria naar een toetsingskader A. Toegankelijkheid en nabijheid - toetsen op: • herkenbare toegang voor inwoners • beperkt aantal toegangen • uniforme werkwijze en beoordeling • eenvoudige klantreis • fysieke bereikbaarheid • digitale bereikbaarheid • begrijpelijke communicatie • zichtbaarheid in wijk en dorp B. Preventie en vroegsignalering - toetsen op: • vroegtijdige signalering van problemen • signalering op meerdere leefgebieden • mogelijkheden voor outreachend werken • samenwerking met scholen • samenwerking met huisartsen • samenwerking met welzijnsorganisaties • voorkomen van escalatie van problematiek C. Integrale ondersteuning - toetsen op: • brede vraagverheldering • aandacht voor meerdere leefgebieden • analyse van oorzaken én gevolgen • focus op duurzame oplossingen • één huishouden als vertrekpunt • gezamenlijke planvorming • domeinoverstijgende samenwerking D.

Verbinding met de sociale basis - toetsen op: • samenwerking met welzijn • samenwerking met vrijwilligers en buurtinitiatieven • benutten van informele netwerken • inzet van collectieve oplossingen • versterking van eigen kracht van inwoners Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 25 E. Regie en continuïteit voor inwoners - toetsen op: • één aanspreekpunt • beperkt aantal overdrachtsmomenten • behoud van regie op het huishouden • directe ondersteuning waar mogelijk • continuïteit van ondersteuning • soepele overgangen tussen levensfasen (waaronder 18-/18+) F. Deskundigheid en uitvoeringskracht - toetsen op: • ruimte voor brede vraagverheldering • multidisciplinaire samenwerking • specialistische expertise dichtbij de toegang • passende deskundigheid beschikbaar • aandacht voor inwoners met levenslange of levensbrede beperkingen • mogelijkheden voor maatwerk G. Mandaat en handelingsruimte - toetsen op: • mogelijkheden om domeinoverstijgend te handelen • mogelijkheden om knelpunten tussen wetten, beleidsvelden of financieringsstromen op te lossen • mogelijkheden om integraal besluiten te nemen • samenwerking met andere gemeentelijke afdelingen • professionele autonomie • ruimte voor maatwerk H.

Sturing en beheersbaarheid - toetsen op: • meetbaarheid van maatschappelijke resultaten • mogelijkheden voor integraal sturen • duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling • mogelijkheden voor tussentijdse bijsturing • mogelijkheden om overlap en inefficiënties terug te dringen • mogelijkheden om partners aan gezamenlijke doelen te verbinden • flexibiliteit en faseerbaarheid van de gekozen inrichting Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 26 I. Lerende en toekomstbestendige organisatie - toetsen op: • signalering van structurele patronen • terugkoppeling van signalen naar beleid • mogelijkheden voor systeemverbetering • efficiënt gebruik van middelen • voorkomen van dubbel werk • voorkomen van escalatie • beperken van de instroom naar specialistische ondersteuning • ondersteuning van integraal werken, ook onder druk • voorkomen van terugval naar verkokering Als op basis van de bovenstaande toetsingscriteria een voorkeursscenario is bepaald, zal dit ook beoordeeld worden op realiseerbaarheid en duurzaamheid. Aan de hand daarvan worden de risico’s voor het systeem in totaliteit beoordeeld. Deze weging komt terug in hoofdstuk 9. Daarvoor worden de volgende aspecten ook getoetst: 1.

Organisatorische haalbaarheid • uitvoerbaar binnen Leeuwarden • past bij schaal en context • Is het voorkeursscenario gefaseerd in te voeren als deze het in de tijd niet volledig haalbaar blijkt • In welke mate is bijsturing mogelijk als na invoering omstandigheden wijzigen 2. Financiële haalbaarheid • investering • structurele lasten • risico's 3. Juridische haalbaarheid • mandaat • privacy • verantwoordelijkheden • andere wet- en regelgeving Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 27 4. Arbeidsmarkthaalbaarheid • benodigde competenties • beschikbaarheid medewerkers • wijziging in werkgeverschap • wat gebeurt er in de fase tussen beslissing nieuwe werkwijze en de inwerkingtreding daarvan 5. Duurzaamheid van de verandering • voorkomt terugval naar verkokering • ondersteunt gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen partijen • ondersteunt congruente sturing • ondersteunt integraal werken ook onder druk van bijvoorbeeld wachtlijsten? De hiervoor beschreven criteria vormen samen het toetsingskader voor de beoordeling van de scenario’s. In het volgende hoofdstuk worden twee scenario’s voor de inrichting van de toegang verder uitgewerkt. Per scenario wordt beschreven hoe de toegang is georganiseerd en in welke mate het scenario bijdraagt aan de ambities en doelstellingen van de gemeente.

Vervolgens worden de scenario’s aan de hand van het toetsingskader met elkaar vergeleken. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 28 4 Scenario’s voor toegang en ondersteuning Het coalitieakkoord van de gemeente Leeuwarden, het Richtinggevend Kader Toegang van de VNG en de analyse van de huidige inrichting van het sociaal domein wijzen allemaal in dezelfde richting. Voor een goede toegang zijn drie uitgangspunten van belang: dichtbij, integraal en met mandaat. Met de wijk- en dorpenteams en de buurt- en dorpskamers is de afgelopen jaren al een structuur opgebouwd die zorgt voor een herkenbare en laagdrempelige toegang dichtbij inwoners. Ook het integraal lokaal team moet zichtbaar zijn in wijken en dorpen. In de opdracht hiervoor wordt minimaal de bestaande aanwezigheid geborgd. Daarmee wordt in grote lijnen al voldaan aan het uitgangspunt ‘dichtbij’. Uit de analyse blijkt echter ook dat er nog verbeteringen mogelijk zijn op het gebied van integraliteit en mandaat. De ondersteuning wordt nog niet altijd vanuit het totaalbeeld van de inwoner georganiseerd en professionals beschikken niet in alle gevallen over voldoende ruimte om integraal te handelen. Daarom staan deze twee uitgangspunten centraal in de uitwerking van de scenario’s in dit hoofdstuk.

4.1 De scenario’s Beide scenario’s gaan uit van één integrale toegang tot ondersteuning, waarin de vier eerder genoemde wetten samenkomen. Hiermee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt uit het coalitieakkoord dat de leefwereld van inwoners centraal staat, en niet de systeemwereld. Het verschil tussen de scenario’s zit in de manier waarop de toegang en ondersteuning worden georganiseerd. In het eerste scenario zijn toegang en basisondersteuning twee afzonderlijke opdrachten. In het tweede scenario worden toegang en basisondersteuning samengebracht in één opdracht. Tijdens bijeenkomsten met belanghebbende partijen zijn beide scenario’s besproken en voorzien van reflecties. Deze zijn opgenomen in bijlage 2. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 29 4.2 Scenario A – toegang en basisondersteuning apart Bij scenario A zijn de toegang en de basisondersteuning twee verschillende opdrachten die door twee of meer organisaties worden uitgevoerd. In de afbeelding hieronder wordt dit scenario weergegeven. 4.3 Scenario B – toegang en basisondersteuning samen Bij scenario B zijn de toegang en alle vormen van basisondersteuning samen onderdeel van één opdracht die in principe door één organisatie wordt uitgevoerd. In de afbeelding hieronder wordt dit scenario weergegeven.

Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 30 4.4 Bepalen voorkeursscenario Beide scenario’s zijn beoordeeld aan de hand van het toetsingskader uit hoofdstuk 3. In het onderstaande overzicht is per toetsingscriterium is aangegeven welk scenario het beste aansluit bij de uitgangspunten. Toetsingscriterium Score Scenario A Score Scenario B A. Toegankelijkheid en nabijheid   B. Preventie en vroegsignalering   C. Integrale ondersteuning / X  D. Verbinding Sociale Basis   E. Regie en continuïteit voor inwoners   F. Deskundigheid en uitvoeringskracht   G. Mandaat en handelingsruimte   H. Sturing en beheersbaarheid   I. Lerende en toekomstbestendige organisatie    : voldoet X : voldoet niet Toelichting Bovenstaande weergave laat zien dat zowel scenario A als scenario B voldoen aan de criteria uit het toetsingskader. Op verschillende punten scoort scenario B echter beter. Zo biedt scenario B meer kansen voor een eenvoudige en overzichtelijke klantreis (criterium A). Wanneer een inwoner zich meldt, kan vanuit dezelfde organisatie direct huishoudens- of gezinsgerichte ondersteuning worden geboden. Hierdoor is er geen extra overdracht nodig en blijft het proces overzichtelijk. De korte lijnen vergroten ook de kans om problemen vroegtijdig te signaleren en erger te voorkomen (criterium B).

Daarnaast zorgt de lumpsumfinanciering ervoor dat er geen financiële prikkel is om inwoners langer ondersteuning te bieden dan nodig is of in situaties waar extra hulp of ondersteuning nodig is vanuit het aanvullende aanbod. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 31 Het apart organiseren van de basisondersteuning biedt op zichzelf geen garantie voor een integrale aanpak. Binnen scenario A kan de basisondersteuning in de praktijk nog per wet worden uitgevoerd. Scenario B scoort daarom beter op het criterium integrale ondersteuning (criterium C). In dit scenario zijn zowel de toegang als de basisondersteuning zoveel mogelijk integraal georganiseerd, Doordat er in scenario B minder overdrachten tussen organisaties plaatsvinden, biedt dit scenario meer regie en continuïteit voor inwoners (criterium E). Dat geldt ook voor belangrijke overgangsmomenten, zoals de stap van 18- naar 18+. Bovendien is specialistische expertise dichter bij de toegang georganiseerd, waardoor professionals eenvoudiger kunnen afstemmen welke hulp of ondersteuning het beste aansluit bij de situatie van een huishouden of gezin (criterium F). Door de toegang en basisondersteuning voor de vier wetten integraal te organiseren in scenario B, ontstaan meer mogelijkheden om knelpunten tussen wetten, beleidsvelden en financieringsstromen weg te nemen (criterium G).

Wanneer de toegang en basisondersteuning los van elkaar worden georganiseerd, is het onzeker of inwoners alsnog een samenhangende en integrale ondersteuning ervaren. Omdat in scenario B zowel de toegang als de basisondersteuning onder verantwoordelijkheid van dezelfde organisatie vallen, is de kans groter dat verantwoordelijkheden duidelijk zijn belegd. Dit bevordert een heldere taakverdeling tussen de toegang en de basisondersteuning (criterium H). Daarnaast biedt lumpsumfinanciering voor zowel deze organisatie als de aanvullende ondersteuning een prikkel om gezamenlijk goede afspraken te maken over rollen, verantwoordelijkheden en resultaten. Onduidelijkheid hierover is immers voor geen van de betrokken partijen wenselijk. Criterium H kijkt naar de organisatievorm waarbinnen de opdracht wordt uitgevoerd. De beoordeling hiervan komt aan bod in hoofdstuk 6. Tot slot biedt scenario B meer mogelijkheden om dubbel werk te voorkomen. Doordat een groter deel van de toegang en ondersteuning binnen dezelfde organisatie is belegd, zijn de lijnen korter en kan sneller worden op- of afgeschaald wanneer dat nodig is. Hierdoor kunnen problemen eerder worden aangepakt en is de kans groter dat escalatie wordt voorkomen. Waarschijnlijk zal er dan minder vaak specialistische ondersteuning nodig zijn (criterium I).

Dat betekent niet dat aanvullende ondersteuning niet wordt ingezet wanneer deze nodig is. Juist doordat er integraal wordt gewerkt, de samenwerking goed is georganiseerd en er snel kan worden geschakeld, wordt verwacht dat inwoners eerder passende ondersteuning krijgen en problemen minder vaak verergeren. Hierdoor kan de behoefte aan aanvullende ondersteuning op termijn afnemen. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 32 Reactie belanghebbenden Beide scenario’s zijn samen met onze bevindingen tijdens bijeenkomsten en gesprekken getoetst bij verschillende belanghebbenden. Denk hierbij aan o.a. zorgaanbieders (zowel Wmo als Jeugd), welzijnsorganisaties, inwoners en de Adviesraad Sociaal Domein (ASD). Over het integraal organiseren van de toegang tot hulp en ondersteuning is er een duidelijke lijn; iedereen is het ermee eens dat dit van zeer toegevoegde waarde is. De belangrijkste reden hiervoor is dat de problemen vanuit verschillende wetten vrijwel altijd met elkaar samenhangen en daardoor niet los van elkaar kunnen worden beoordeeld of verholpen. Inwoners vinden het belangrijk één aanspreekpunt te hebben die het overzicht heeft op alles dat speelt. Ook zien zij voordelen in een situatie waarbij zij op één plek terecht kunnen met verschillende vragen en waar ook al de eerste ondersteuning geboden kan worden.

Aanbieders zijn meer verdeeld over beide scenario’s. De aanbieders die momenteel onderdeel uitmaken van de huidige systematiek binnen de Wmo zijn overwegend positief over scenario B. Met dit scenario kan de reeds ingezette transformatie doorgetrokken worden naar een breder palet. Scenario A zou hier volgens deze aanbieders juist afbreuk aan doen. Aanbieders die op dit moment geen onderdeel uitmaken van dit construct reageren terughoudender op scenario B. Zij hebben de indruk dat scenario B bureaucratie, monopolypositie en overbelasting van personeel in de hand werkt. Scenario A zou, volgens deze groep aanbieders, de kleine specialisten beter beschermen. Mogelijk heeft dit te maken met de gewijzigde regionale koers met betrekking tot de inkoop van Jeugdhulp en de lokale invulling hiervan door verschillende gemeenten. De impact op Jeugdhulpaanbieders is hier groot. We onderkennen dat er hier een grote verandering aan de orde is. En dat dit voor een deel van de hulpaanbieders een verandering voor hun eigen organisatie of eigen positie betekent. Het is naar onze mening echter een verandering die voor de betere dienstverlening aan onze inwoners en de beheersing van het systeem voor de gemeente noodzakelijk is. Het is overigens niet zo dat banen verdwijnen, de zorgbehoefte blijft, en de professionals die die ondersteuning bieden blijven ook nodig.

Alleen de positie van waaruit deze ondersteuning wordt geboden zal voor een deel van de professionals veranderen. In bijlage 2 wordt de input van de verschillende belanghebbenden meer uitgebreid weergegeven. Gemeente Leeuwarden | Eén toegang voor hulp en ondersteuning sociaal domein 33 Conclusie Zowel scenario A als scenario B dragen bij aan meer integraal werken en stellen de inwoner centraal in plaats van de afzonderlijke wetten. Scenario B, waarbij toegang en basisondersteuning zijn samengebracht, scoort op meerdere punten beter. De lijnen zijn korter, er is beter zicht op de situatie van een huishouden of gezin en ondersteuning kan beter op elkaar worden afgestemd. Daarnaast biedt scenario B meer mogelijkheden om problemen vroegtijdig aan te pakken en escalatie te voorkomen. Hierdoor kunnen huishoudens en gezinnen naar verwachting sneller met minder ondersteuning of zelfstandig verder. Daarom is gekozen voor scenario B: toegang en basisondersteuning samen. In hoofdstuk 5 wordt dit scenario verder uitgewerkt. Daarbij wordt ingegaan op de taken, verantwoordelijkheden en de mogelijke inrichting ervan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/03b7abfa-d460-47af-9c56-df87787fa1f9?agendaItemId=2a78d117-3a5d-49e5-9871-a7840a3a1dc9