Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023 inclusief corrigendum
Tekst van het document
Inclusief corrigendum juli 2024
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Inhoudsopgave Jaarstukken Samenstelling van het bestuur .................................................................. 3 Leeswijzer........................................................................................... 4
1. Inleiding ..................................................................................... 6 1.1 Inleiding......................................................................................... 6 1.2 Inflatie ........................................................................................ 11
2. Jaarverslag ................................................................................ 12 A Programmaplan ................................................................................ 12 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen ....................................12 2.1.1 Bestaanszekerheid...........................................................14 2.1.2 Meedoen ......................................................................19 2.1.3 Volksgezondheid en sport ..................................................25 2.1.4 Onderwijs .....................................................................28 2.1.5 Impuls Sociale Investeringen ...............................................31 2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving .....................32 2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ..34 2.2.2 Veiligheid .....................................................................44 2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen .......................................52 2.3.1 Cultuur ........................................................................53 2.4 Een circulaire en concurrerende economie ........................................56 2.4.1 Economie .....................................................................57 2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat ...........................................60
2.5 Samenwerking en organisatie ........................................................63 2.5.1 Bestuur ........................................................................64 2.5.2 Ondersteuning ...............................................................67 B Paragrafen ...................................................................................... 72 2.6 Lokale heffingen .......................................................................72 2.7 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .........................................76 2.8 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................83 2.9 Financiering ............................................................................87 2.10 Bedrijfsvoering .......................................................................90 2.11 Openbaarheidsparagraaf ............................................................98 2.12 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden .................... 100 2.13 Grondbeleid ......................................................................... 125 2.14 Investeringsprogramma ............................................................ 132 2.15 Leeuwarden duurzaam ............................................................ 135 2.16 Sociaal Domein Fryslân ............................................................
141 C Voorgenomen budgetoverhevelingen ..................................................... 151 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen ............................................ 151
3. Jaarrekening ............................................................................. 159 3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................. 159 3.2 Financieel resultaat ....................................................................... 168 3.2.1 Financiële overzichten ........................................................... 168 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid ........................................................ 171 3.2.3 Informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ....................... 181 3.2.4 Overzicht incidentele lasten en baten ......................................... 183 3.2.5 EMU saldo .......................................................................... 188 3.3 Balans ........................................................................................ 189 3.3.2 Toelichting op de balans ......................................................... 193 3.3.3 Gebeurtenissen na balansdatum ................................................ 221 3.4 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) ......................... 222 3.5 Overzicht van baten en lasten per taakveld .......................................... 253 3.6 Rechtmatigheidsverantwoording ........................................................ 256
1
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Bijlagen ...................................................................................... 258 Bijlage A. Restantkredieten ................................................................... 258 Bijlage B. Verloop reserves en voorzieningen ............................................. 263 Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties ..................................... 266 Bijlage D. Overzicht subsidies aan instellingen ........................................... 273 Bijlage E. Berekening kengetallen ........................................................... 287 Bijlage F. Voortgang uitvoering besluiten Rekenkameronderzoeken ................. 289 Bijlage G. Brede welvaartsindex Leeuwarden ............................................. 291
2
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken
Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid * Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * Monumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)
Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf * Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)
Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda * Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)
Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur * Evenementen en marketing
Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie * MBO en Hoger Onderwijs * Economie, Onderwijs & Arbeidsmarkt (coördinerend)
Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles: * Jeugd * Onderwijs: primair, en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)
Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie
3
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Leeswijzer Hoofdstructuur jaarstukken De opbouw van de jaarstukken wordt in belangrijke mate voorgeschreven in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur jaarstukken
Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsverantwoording, ook wel jaarverslag genoemd. De focus is gericht op het realiseren van de doelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022) en of er beleidsinhoudelijke of financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting 2023 zijn. Uitgangspunt is dat de uitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met het Jaarverslag bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Iedere hoofdopgave bevat: • Het in de begroting vermelde hoofddoel, de ambitie waar aan gewerkt is. • Wat we hebben bereikt: Een tabel met daarin in één oogopslag de mate van doelrealisatie. • Wat de hoofdopgave in totaal heeft gekost. Ieder programma bevat: • Een toelichting op de mate van doelrealisatie. • Wat daarvoor is gedaan en met wie: Een tabel met daarin in één oogopslag of gedaan is wat begroot was + een tekstuele toelichting op wat niet of anders is gedaan ten opzichte van wat voorgenomen of begroot was. • Een overzicht met bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren.
De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. • Onder Wat heeft het gekost staat het overzicht van baten en lasten op het niveau van voorgeschreven taakvelden. Het resultaat op een programma wordt toegelicht als t.o.v. de begroting sprake is van: > € 350.000 in afwijking op het saldo, of in afwijking op de baten en lasten als dit uit oogpunt van begrotingsrechtmatigheid wenselijk is; afwijkingen die politiek van belang zijn. 2.
In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten. Het betreft:
4
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
• • • • • • • • • • •
Leeuwarden duurzaam; Sociaal Domein Fryslân; Investeringsprogramma en fondsen; Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Openbaarheid i.h.k.v. de Wet open overheid; Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; Grondbeleid.
De Jaarrekening (financiële rekening) bevat de financiële verantwoording over 2023 en vindt u in hoofdstuk 3. Na de beschrijving van de waarderingsgrondslagen (3.1) staat in 3.2 het financieel resultaat met toelichting daarop, inclusief begrotingsrechtmatigheid, informatie in het kader van de Wet normering topinkomens (WNT), incidentele baten en lasten en het EMU saldo. De balans is toegelicht in 3.3, de verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) in 3.4 en het totaaloverzicht baten en lasten per taakveld in 3.5. Nieuw in deze jaarstukken is de rechtmatigsheidsverantwoording van het college. De Gemeentewet schrijft voor dat het college verantwoording af legt over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening. Deze verantwoording bestaat uit de volgende onderdelen. In de jaarrekening: • Hoofdstuk 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid met de technische analyse. Dit houdt in dat begrotingsafwijkingen zijn afgezet tegen de regels opgenomen in de financiële verordening. • Hoofdstuk 3.6 Rechtmatigsheidsverantwoording met de einduitkomst (€) op basis van voorgaande analyse (begrotingscriterium). Daarnaast bevat deze verantwoording ook de einduitkomst ten aanzien van het voorwaarden- en misbruik- en oneigenlijk gebruik criteria.
In het jaarverslag: • De paragraaf Bedrijfsvoering (2.10) met aanvullende informatie over de einduitkomst van de rechtmatigsheidsverantwoording. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. De bijlagen bevatten onder andere overzichten met restantkredieten, subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. Tot slot, is ook de voor Leeuwarden ontwikkelde 'Brede Welvaartsindex' (BWI) als bijlage toegevoegd. Deze BWI zegt iets over in hoeverre lange termijn doelen daadwerkelijk worden bereikt. De BWI houdt rekening met welvaartsaspecten zoals gezondheid, onderwijs, milieu en geluk. De BWI integreert de monitoring van de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) die de VNG voor gemeenten heeft ontwikkeld.
5
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
1. INLEIDING
1.1 Inleiding Waar staan we Inleiding In deze jaarstukken doen we verslag van de realisatie van verschillende plannen zoals de gemeente zich voor 2023 had voorgenomen. De uitgevoerde plannen dragen bij aan de gestelde doelen uit het Coalitieakkoord 2022-2026: “Nu investeren in de toekomst”. Er is in de afgelopen periode voortgebouwd aan het fundament voor een beter, groener, gezonder en meer gelijkwaardig Leeuwarden. Dat was niet altijd eenvoudig. De wereld om ons heen is sterk veranderd. De vluchtelingenopvang, de wooncrisis en een stijgend maatschappelijk onbehagen dagen ons in grote mate uit. De staat van brede welvaart Ook in het huidige lastige tijdsgewricht houden we onze ogen op de bal. Met de doelen per hoofdopgave in deze jaarstukken (afgeleid uit het coalitieakkoord 2022-2026) sturen we op brede welvaart, nu en in de toekomst. Die bestaat naast financieel-economische voorspoed en bestaanszekerheid, ook uit andere zaken die mensen belangrijk vinden, zoals gezondheid, de staat van de natuur en tevredenheid met het leven. Als je nu kijkt naar de staat van brede welvaart in Leeuwarden (bron: brede welvaartsindex Leeuwarden), doet Leeuwarden het volgens de meest recente cijfers op zes van de acht BWI-deelthema’s beter dan bij de vorige meting (in verhouding met de landelijke ontwikkeling). De cijfers op het gebied van Wonen en Veiligheid zijn iets minder gunstig.
In de hierna volgende samenvattingen per hoofdopgave worden de resultaten van het afgelopen jaar kort toegelicht. Sterke samenleving met kansen voor iedereen We willen de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Dat zorgt ervoor dat mensen op allerlei terreinen mee kunnen doen. We liggen op koers met activiteiten zoals op het gebied van werk, gezondheid en kansengelijkheid in het onderwijs. Door onderbezetting hebben de plannen op het gebied van sport en sociale basis wat vertraging opgelopen. Een in het oog springende investering was de aanschaf van units en het bouwrijp maken van grond voor de opvang van Oekraïners en statushouders (€ 8,7 mln). Deze investering loopt door in 2024. De outcome-cijfers laten een gemengd beeld zien. Er was een grotere mate van tevredenheid met het leven. Inwoners van de gemeente Leeuwarden doen relatief iets meer vrijwilligerswerk dan landelijk. Werk was er volop het afgelopen jaar. Het aantal mensen met een betaalde baan steeg. Desondanks nam het aantal huishoudens met schulden toe. Ook het aantal mensen met psychische klachten steeg. Mede door toename van psychische problemen was er complexere begeleiding en zorg voor jongeren nodig dan voorzien. Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving We hebben een forse uitdaging op het realiseren van voldoende woningen.
Wonen is als eerste levensbehoefte belangrijk voor de bestaanszekerheid van mensen. We willen iedereen een goede en betaalbare woning in een gezonde en veilige leefomgeving bieden. We liggen redelijk op koers met onze plannen, zoals voor circulair bouwen en het verminderen van afval. Voor het versnellen van de woningbouwproductie is € 25,5 mln aan
6
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Rijkssubsidie gevraagd en gekregen. De sociale woningbouw door corporaties loopt nog niet helemaal volgens plan. De verduurzaming van woningen in Leeuwarden Oost wordt ook later dan gepland. En het omgevingsplan Buitengebied Zuid is wat vertraagd. Actuele outcome-cijfers laten zien dat Leeuwarders gemiddeld ten opzichte van Nederlanders minder tevreden zijn over hun woning maar tevredener over hun woonomgeving. De gemeente Leeuwarden heeft een betere luchtkwaliteit dan gemiddeld in Nederland. Wel is het oppervlak aan bomen ongeveer de helft van het Nederlands gemiddelde. We hebben in de afgelopen jaren fluctuerende veiligheidscijfers gezien. De coronaperiode heeft hier veel invloed op gehad. De veiligheidsprestatieindex-score lijkt nu te verslechteren. We zien een verband met het bredere gevoel van onbehagen dat in de samenleving speelt. Ondanks onze aanpak is de ontwrichtende werking van ondermijnende criminaliteit in onze gemeente groot. Ook valt ondanks onze inzet overlast niet helemaal te voorkomen. Op het gebied van veiligheid blijft het aanpoten. Toonaangevend in cultuur en evenementen Cultuur heeft een belangrijke sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Daarnaast heeft cultuur ook een economische functie. Het maakt onze gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. We zijn goed op weg om nog toonaangevender te worden.
Het aantal personeelsleden en zzp-ers in de culturele sector neemt weer toe. We zien een stijgende lijn in bezoekersaantallen voor alle culturele instellingen. Het noorden wordt steeds meer gezien als cultuurregio waar nieuwsgierig makende projecten gebeuren. Wel zijn mensen minder tevreden met de hoeveelheid vrije tijd die ze hebben. Een circulaire en concurrerende economie Een duurzame, circulaire en concurrerende economie is veelomvattend en draagt bij aan de welvaart en het welzijn van onze inwoners. We richten ons op een economie die niet alleen nu, maar ook in de toekomst houdbaar is en die leidt tot werkgelegenheid en economische kansen. In 2023 hebben we op verschillende manieren de bedrijven goed kunnen ondersteunen zodat daarmee het vestigingsklimaat is versterkt en de innovatiekracht van ondernemers is vergroot. Het aantal bedrijfsvestigingen in Leeuwarden is toegenomen. De toekomstige financiering van Wetsus en Watercampus is een stap verder gebracht in de lobby naar het Rijk. Er is zoals voorgenomen gewerkt aan nieuw beleid op het gebied van mobiliteit en waterrecreatie. In het kader van Fiets op 1 is er flink geïnvesteerd in fietsroutes en -straten (€ 2,7 mln). De voorbereidingen van diverse verkeersveiligheidsprojecten zijn gestart. Samenwerking en organisatie We zetten ons in voor een stevige positie van Noord-Nederland op nationaal en Europees niveau.
Op Europees niveau heeft Leeuwarden haar positie verstevigd. Op nationaal niveau zijn de bestuurlijke en ambtelijke contacten versterkt en zijn we in afwachting van een nieuw kabinet. Er is gewerkt aan meer grip op samenwerking. De actualisatie van de Kadernota Verbonden Partijen liep vertraging op. We willen een betrouwbare en open overheid zijn. Benaderbaar en toegankelijk. Er is hard gewerkt aan het verbeteren van de telefonische bereikbaarheid. Er is nog meer maatwerk nodig, een betere dienstverlening afgestemd op de individuele situatie van inwoners. Maatwerk verbetert het beeld van inwoners over de (dienstverlening van de) gemeente. Het vertrouwen in instituties en anderen ligt in de gemeente Leeuwarden hoger dan in Nederland. Dat vertrouwen neemt hier en landelijk wel af. De gemeente wil dat de huidige (grote) digitale mogelijkheden tot maatschappelijke vooruitgang en brede welvaart leidt. Er zijn in het afgelopen jaar kleine stappen in de goede richting gezet.
7
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving Wij willen onze gemeente leefbaar houden voor huidige en toekomstige generaties en daarbij ook aansluiten op de (inter)nationale klimaatafspraken. We zien dat mensen positiever oordelen over de hoeveelheid groen in Leeuwarden. De CO2 uitstoot wordt minder, we halen meer energie uit zonnepanelen en gebruiken minder aardgas. We gaan de goede kant op. De uitvoering van de agenda’s op het gebied van energie, circulaire economie en klimaatadaptatie liggen grotendeels op koers. Door de op handen zijnde Warmtewet is er een investeringsstop. Daardoor lukt het Warmtenet en het Warmte-consortium waarschijnlijk niet om, zoals voorgenomen, 6.000 woningen te voorzien van duurzame warmte. De uitvoeringsagenda Biodiversiteit is vertraagd. Tot slot Gemiddeld gaat het best goed met Leeuwarden. Grote opgaven en knelpunten zoals op het terrein van wonen, veiligheid en klimaat zijn goed in beeld. Een aantal onderwerpen vraagt nog meer aandacht, zoals de aanpak van ondermijning, de (mentale) gezondheid van inwoners en maatwerk in dienstverlening. Onze inzet blijft erop gericht voor huidige en toekomstige generaties in Leeuwarden perspectief, vooruitgang en een goede kwaliteit van leven bereikbaarder te maken. Vanuit onze rol en mogelijkheden blijven we hierin investeren.
Financieel resultaat De financiële situatie van de gemeente Leeuwarden is gezond. De stand van de Algemene Reserve (AR) is solide. De AR blijft boven de vastgestelde ondergrens van € 15 mln en is voldoende om de geïnventariseerde risico’s op te vangen. In tegenstelling tot andere gemeenten om ons heen hebben wij geen ingrijpende bezuinigingen hoeven door te voeren om financieel overeind te blijven. Het rekeningresultaat over 2023 is € 10,1 mln positief. De belangrijkste voor- en nadelen zijn: • € 9,2 mln voordeel aan ontvangen Rijksmiddelen: die zijn aan het eind van 2023 ontvangen en daarom niet meer in de begroting 2023 verwerkt. Ook zijn de aantallen lage inkomens (drempel) herijkt. Dat heeft een positief effect gehad op de algemene uitkering. • Lagere kosten voor de opvang van Oekraïners (€ 2,7 mln): omdat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, catering, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed. • Lagere zorgkosten voor beschermd wonen (0,9 mln): omdat minder cliënten dan begroot zijn ingestroomd na openstelling van de Wet langdurige, waren de kosten per cliënt lager. De integratie uitkering die de gemeente ontvangt is hier nog niet op aangepast. • Een belangrijk financieel aandachtspunt is het oplopende tekort in de jeugdzorg. Het tekort was in 2023 € 6,6 mln.
Er wordt gewerkt aan structurele maatregelen om de zorgkosten te beheersen.
8
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Hoe is het geld besteed? Figuur 2 Lasten
Totaal
754.552 K
Toelichting Lasten • Salarissen en sociale lasten: betreft lasten van personeel in dienst bij de gemeente inclusief SWmedewerkers. • Belastingen: betreft diverse betaalde belastingen voor eigendommen van de gemeente, waaronder gemeentelijke heffingen, waterschapsbelasting en vennootschapsbelasting. • Goederen en diensten: betreft de inkoop van diverse goederen en diensten zoals Jeugdhulp, Wmo, inhuur van personeel, verwerking afval, onderhoud aan werken en programmatuur, e.d. • Overdrachten: betreft o.a. verstrekte bijstandsuitkeringen en subsidies. • Rente en Dividend: betreft rente op langlopende geldleningen. • Verrekeningen: betreft stortingen van reserves en voorzieningen, afschrijvingskosten en interne doorbelastingen. Hoe komt de gemeente aan haar geld? Figuur 3 Baten
Totaal
764.654 K
9
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Figuur 4 Baten excl. algemene uitkering
Totaal
360.314 K
Toelichting Baten • Belastingen: betreft gemeentelijke heffingen voor OZB, riool, honden en toeristenbelasting. • Goederen en diensten: betreffen diverse gemeentelijke heffingen en leges, waaronder afval, en overige opbrengsten vanuit privaatrechtelijke personen. • Overdrachten: betreft hoofdzakelijk de algemene uitkering en specifieke uitkeringen van het Rijk. Daarnaast zijn er diverse bijdragen van gemeenten, provincies, Europese Unie en overige overheden, zoals SDF. • Rente en Dividend: betreft diverse dividend- en winstuitkeringen, o.a. van de BNG, Parkeergarages Leeuwarden CV en Omrin. Daarnaast rente op verstrekte geldleningen. • Verrekeningen: betreft onttrekkingen aan reserves en voorzieningen en interne doorbelastingen.
Zichtbare resultaten Veel ging er goed, maar er waren ook zaken die beter konden. We noemen er hier een paar die in het oog springend zijn. Wat ging goed 1. Met onze ketenpartners, waaronder Amaryllis, is veel inzet gepleegd op het voorkomen van problemen bij jongeren in Leeuwarden. De resultaten van bijvoorbeeld opvoedingsondersteuning op scholen en (ambulant) jongerenwerk zijn positief. 2. De woningbouwproductie bleef hoog. Het is gelukt diverse Rijkssubsidies te krijgen voor het versnellen van woningbouwprojecten. 3. Door het nieuwe afvalbeleid is er minder restafval geproduceerd en wordt het afval beter gescheiden. Veel meer afval kan daarom verwerkt worden tot waardevolle grondstoffen. Wat vraagt aandacht 1. Samen met onze ketenpartners de ondermijnende criminaliteit nog intensiever bestrijden. 2. Het uitvoerbaar maken van de plannen en afspraken om 30% van de nieuwbouw uit sociale huur te laten bestaan. 3. Meer zichtbare vergroening door het planten van bomen. De toelichting op deze en andere resultaten staat in de verschillende programma's.
10
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
1.2 Inflatie De inflatie kende een sterk stijgende lijn met de bekende uitschieters in 2022 en 2023. In reactie hierop heeft de gemeente in 2023 eerder getroffen maatregelen voortgezet. Doel daarvan was om de sterke inflatie zoveel als mogelijk op te vangen. De maatregelen betroffen vier focusgebieden, te weten: de inwoners, subsidie- en verbonden partijen, bedrijfsvoering en gemeentelijke financiën. Bij de uitvoering van maatregelen hebben we eerst de Rijksmiddelen benut en daarna pas de gemeentelijke middelen (geld, inzet van personeel, samenwerking met het Rode Kruis en Humanitas) aangewend. Zo is in 2023 eerst uitvoering gegeven aan de energiecompensatie van het Rijk. Ook zijn diverse gesubsidieerde partijen éénmalig geholpen. Daarnaast is de ruimte om huren te indexeren sterk gematigd doorgevoerd om huurders op die wijze te steunen. En er is een maatregelpakket tot stand gebracht met structuurversterkende maatregelen voor het bedrijfsleven. Kortom, de gemeente heeft een breed pakket aan maatregelen ingezet om de negatieve effecten van de inflatie te beperken. Het college heeft de gemeenteraad hierover regelmatig geïnformeerd door middel van zogeheten 'inflatiebrieven'. De maatregelen zijn ook actief via diverse media, billboard en websites gepubliceerd met als doel zoveel als mogelijk iedereen te bereiken.
Voor de energiemaatregelen zijn in het gemeentelijke werkcafé diverse inloopmomenten gehouden om inwoners te ondersteunen bij het doen van een aanvraag voor energiecompensatie. In de loop van 2023 vertoonde de inflatie een dalende lijn. Deze daling werd met name veroorzaakt door een daling in energietarieven. De consumentengoederen daalden minder snel mee. Omdat de inflatiedaling is ingezet en ook de Rijksmaatregelen zijn afgebouwd is eind 2023 de vierde en laatste inflatiebrief opgesteld. Sindsdien vindt de rapportage weer plaats in de gebruikelijke P&C cyclus. Er zijn twee maatregelen die in 2024 ook nog ingezet worden. Dat betreft de structuur versterkende maatregelen voor het bedrijfsleven en verlenging van de regeling Noodfonds inflatie (raadsbesluit 13 november 2023). Tabel 1 Overzicht inflatiemaatregelen en dekking 2022 en 2023 Besluit Doel Bedrag
Dekking
Collegebesluiten: 5-4-2022, 26-4-2022, 146-2022, 13-9-2022
Inwoners, energietoeslag
€ 13,925 mln
Raadsbesluit 30-11-2022
Inwoners, energietoeslag
€ 4,4 mln
€ 4,05 mln Algemene Reserve € 0,35 mln Werk en Inkomen
Raadsbesluit 21-12-2022
Bedrijfsleven
€ 1,9 mln
Algemene Reserve
Raadsbesluit 12-04-2023
Aan gemeente gelieerde partijen
€ 2,514 mln
Algemene Reserve
Inwoners, energietoeslag
€ 13.520 mln
Rijksbijdrage
11
Rijksbijdrage
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2. JAARVERSLAG
A Programmaplan 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen Doel en ambitie Strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen. Ambitie: De komende vier jaar willen we de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk zien we hierbij als een belangrijke sleutelfactor. We zetten ons in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. We verleggen het zwaartepunt van curatief naar preventief. We nemen belemmeringen weg, zijn bereikbaar en laagdrempelig. We werken aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 2 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Bestaanszekerheid
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
1.2
Armoede voorkomen
2.
Meedoen
2.1
Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen
2.2
Versterken Sociale basis
2.3
Maak steden inclusief
2.4
Inburgering en integratie
3.
Volksgezondheid en sport
3.1
Positieve gezondheid
3.2
Bewegen en sport
4.
Onderwijs
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
12
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 3 Overzicht hoofdopgave per programma Domein Begroting Begroting Begroting
R2HOG01 - Sterke samenleving, kansen voor iedereen R2PGM0101 Bestaanszekerheid R2PGM0102 - Meedoen R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2PGM0104 - Onderwijs Totaal 2023
lasten
baten
saldo
lasten
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting baten saldo saldo
190.639
97.160
-93.480
180.363
92.909
-87.454
6.026
200.868
30.964
-169.904
194.005
26.478
-167.527
2.377
27.530
8.249
-19.281
24.168
7.187
-16.981
2.300
Rekening
Rekening
26.523
12.801
-13.722
22.748
10.214
-12.535
1.187
445.560
149.174
-296.386
421.285
136.788
-284.497
11.889
13
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: Hein Kuiken en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 4 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
1.1.1
Start pilot basisbanen (€ 500.000 structureel)
1.1.2
Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand (€ 700.000 2023 t/m 2026)
1.1.3
Start pilot om via huisbezoeken met mensen in de bijstand contact te houden
1.2
Armoede voorkomen
1.2.1
Het doorbreken van armoede van generatie op generatie
1.2.2
Vergroten van de bestaanszekerheid
1.2.3
Verbreden inzet Voorzieningenwijzer
1.2.4
Haalbaarheidsonderzoek naar Meedoenpas voor volwassenen
1.2.5
Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen
1.2.6
Preventie: gevolgen armoede voorkomen
1.2.7
Vroegsignalering van schulden
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
Financieel
Met de nadruk op het stimuleren van werkgelegenheid en participatie, hebben we actief gewerkt aan het realiseren van deze doelstellingen. We geloven dat er voor bijna iedereen mogelijkheden zijn. Dit resulteerde in verschillende initiatieven en samenwerkingsverbanden om bijstandsgerechtigden te ondersteunen. Op 31 december 2023 ontvingen 5.288 gezinnen in Leeuwarden bijstand. De gemeente zet zich in om iedereen die kan werken aan het werk te helpen. Ondanks de gunstige arbeidsmarkt van de laatste jaren, bleken de resterende bijstandsgerechtigden moeilijker te plaatsen. Dit vraagt om meer focus op participatie dan op regulier werk, een landelijk zichtbare trend. We werkten samen met Caparis, andere aanbieders en bewonersinitiatieven zoals Bilgaard, Heechterp en Doarpstún, om mensen te stimuleren naar werk, school of ondernemerschap. Mensen met een arbeidsbeperking kregen ondersteuning bij het vinden van werk, met nieuwe instrumenten uit het wetsvoorstel Breed Offensief. We zetten ook in op beschut werk en loonkostensubsidie. Bijstandsgerechtigden hebben meer mogelijkheden om bij te verdienen gekregen. In 2023 hebben we mensen met minder kans op werk actief benaderd in hun buurt, met meer aanwezigheid en zichtbaarheid. De pilot basisbanen is voorbereid en de Beleidsregels Participatie 2024, inclusief basisbaan, zijn in december 2023 vastgesteld.
14
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
1.2
Jaarverslag
Armoede voorkomen
De ambitie van de gemeente is om (de gevolgen van) armoede in Leeuwarden te bestrijden. In de nota ‘Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden‘ (2022) staat de visie op armoede en schuldhulpverlening beschreven, hoe we aan het uitbannen van armoede gaan werken en wat de acties voor de komende jaren zijn. De gemeentelijke armoedeaanpak richt zich op: het doorbreken van armoede van generatie op generatie, het versterken van de bestaanszekerheid en het vereenvoudigen en versnellen van de schuldenaanpak. Het realiseren van de ambitie ligt op koers. Meer kinderen hebben in 2023 gebruik gemaakt van voorzieningen (zoals schoolspullen of muziekles) aangeboden door Samen voor alle kinderen (Sam&). In totaal zijn er 3086 kinderen ondersteund met een aanvraag. Leergeld Leeuwarden en Jeugdfonds Sport en Cultuur hebben in totaal 9972 aanvragen toegekend. Daarvan heeft Leergeld Leeuwarden 9023 aanvragen toegekend. Jeugdfonds Sport en Cultuur heeft 765 sportaanvragen en 184 cultuuraanvragen toegekend. Er is aandacht geweest voor het vergroten van het gebruik van de minimaregelingen. Dat hebben we gedaan door de vermogensgrens voor de bijzondere bijstand te verruimen, inwoners die onterecht geen gebruik maken van de individuele inkomenstoeslag aan te schrijven en door in de sociale media aandacht te besteden aan de individuele studietoeslag.
Met het oog op het vergroten van de bestaanszekerheid is de Voorzieningenwijzer breder ingezet en is de inhoud van de tool geoptimaliseerd. Ook is er een haalbaarheidsonderzoek naar een Meedoenpas voor volwassenen uitgevoerd. De raad heeft op basis daarvan besloten om niet te werken met een pas, maar om aan te sluiten bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Inwoners kunnen via het fonds in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de kosten voor contributie, lidmaatschap of materialen voor sport of cultuur. In 2023 hebben we ook een onderzoek naar de AV Frieso Compleet gedaan. AV Frieso Compleet is een aanvullende verzekering voor mensen met een laag inkomen, waarbij de gemeente meebetaalt aan de polis. De resultaten van det onderzoek worden gebruikt om in 2024 opnieuw invulling te geven aan de gemeentelijke ondersteuning van de zorgkosten voor de minima. Ook zullen we de aanbevelingen gebruiken om in gesprek te gaan met de andere Friese gemeenten en de zorgverzekeraar om in de nabije toekomst verdere optimalisatie van de AV Frieso Compleet na te streven. In het najaar van 2023 is ook weer de energietoeslag verstrekt voor inwoners met een inkomen tot 125% van de bijstandsnorm. Er zijn vanaf de start 8.325 ambtshalve toekenningen verstrekt. De aanvraagtermijn loopt door in het eerste kwartaal van 2024.
Voorkomen van schulden In 2023 is er ook geïnvesteerd in het voorkomen van schulden, de vroegsignalering en het vereenvoudigen en het versnellen van de schuldenaanpak. Om de preventieve activiteiten goed vorm te kunnen geven is in 2023 het uitvoeringsplan “Grip houden op je geld” opgesteld. Bij de totstandkoming van het plan hebben wij inbreng opgehaald bij ervaringsdeskundigen, de Adviesraad Sociaal Domein, platforms voor en door jongeren en diverse ketenpartners met expertise op het terrein van armoede en schulden. Het vroeg signaleren van schulden is van belang om erger te voorkomen. In 2022 is gestart met een verbeterslag. Dit heeft geleid tot het in 2023 instellen van een team vroegsignalering. Drie fte binnen dit team is ingevuld door ervaringsdeskundigen die outreachend te werk gaan en de wijken ingaan om contacten met mensen te leggen. Het streven is erop gericht om een sluitende keten te hebben die de escalatie van schulden kan voorkomen. Preventie, vroegsignalering en de pilot Voorkomen dreigende huisuitzettingen zijn interventies die gericht zijn op het voorkomen van een escalatie van schulden. Verder zijn in aanvulling op de vroegsignaleringsaanpak eind 2023 voorbereidingen getroffen voor een samenwerking met de schuldenfunctionaris van de rechtbank. Deze schuldenfunctionaris is wekelijks bij de rolzittingen aanwezig.
De inwoner wordt tijdens de zitting gevraagd of hij/zij financiële hulp wenst. Indien dit het geval is, dan zorgt de schuldenfunctionaris voor een warme overdracht naar KBNL. De feitelijke samenwerking start 1 januari 2024. In 2023 is verder extra inzet gepleegd op de pilots Schuldenvrij LWD en het Jongerenperspectieffonds.
15
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Curatieve schuldhulpverlening De doelstelling van de curatieve schuldhulpverlening is dat instroom van personen die worden ondersteund jaarlijks met 5% toeneemt. In 2023 is de instroom van ondernemers in de schuldhulpverlening met 84% toegenomen van 32 naar 59. De corona-, energie,- en inflatiecrisis en ook de aankondiging van de Belastingdienst dat er wordt gestart met het terugvorderen van de coronabelastingschulden verklaart de forse stijging van de instroom van ondernemers. De verwachting is ook dat meer ondernemers de komende periode aankloppen voor schuldhulp. De instroom in de particuliere schuldhulpverlening is in 2023 gedaald. Er zijn geen aanwijsbare oorzaken. Maar mogelijkerwijs hebben de interventies in het kader van preventie en vroegsignalering effect gehad of dat het verstrekken van de energietoeslag van invloed is geweest op de daling van de instroom. In 2024 start de gemeente met een nieuwe communicatiecampagne rondom financiële hulp en minimaregelingen om zo ook het bereik van de schuldhulpverlening te verbeteren.
Beleidsindicatoren Tabel 5 Gebruik minimaregelingen (aantallen) 2019 Energietoeslag Bijzondere bijstand 2.946 Inkomenstoeslag 3.661 AV-Frieso 5.445 Studietoeslag 71 Sam& 2.381 Bron: Suite4SD
2020
2021 2.794 3.604 5.456 124 2.592
2022 11.055 2.674 3.586 5.380 153 2.919
2023 10.832 2.731 3.682 5.432 238 3.086
2.875 3.753 5.430 110 2.332
Tabel 6 Aantal curatieve trajecten schuldhulpverlening 2019 2020 Particuliere trajecten 403 243 Ondernemers 46 32 Totaal 449 375 Bron: KBNL, Zuidweg & Partners
2021 325 29 354
2022 330 32 362
2023 269 59 328
Tabel 7 Vroegsignalering 2021
2022
Aantal signalen
769
1504
2426
1875
Bekend bij Amaryllis Contact gelegd
98
405
652
135
371 (48%)
451 (van 1099 = 41 %)
647 (van de 1774= 36 %)
1114 (van de 1740 = 64 %)
Voor 405 die al hulp ontvingen, is het signaal benut voor de financiële hulp die al werd geboden of die n.a.v. het signaal is opgestart.
Voor de 652 die al hulp ontvingen, is het signaal benut voor de financiële hulp die al werd geboden of die n.a.v. het signaal is opgestart
Voor de 135 die al hulp ontvingen, is het signaal benut voor de financiële hulp die al werd geboden of die n.a.v. het signaal is opgestart.
165 (44 % van contact gelegd)
150 (van 451 = 33 % van nieuw contact gelegd)
133 (van de 647 = 21 %) 156 (van de 1114 = 14 %)
Waarvan Quick fix
98
91
68
122
Waarvan vervolghulp Vervolghulp waarvan verwijzing naar schuldhulpverlening
67
59
65
34
23
51
50
34
Hulp geaccepteerd
2023 excl. pilotteam 2023 pilotteam
Bron: Amaryllis
16
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Tabel 8 Verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
1
Banen
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar
CBS/LISA
2
Kinderen in uitkeringsgezin
% kinderen tot 18 jaar
3
Netto arbeidsparticipatie
4
Leeuwarden 2022
Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners
968,9
968,9*
909,5*
CBS
9
9*
7*
% van de werkzame beroepsbevol king ten opzichte van de beroepsbevol king
CBS
70,3
71,8
73,2
Werkloze jongeren
% 16 t/m 22jarigen
CBS
2
2*
2*
5
Personen met een bijstandsuitkering
Aantal per 10.000 inwoners
CBS
628,7
598,2
405,2
6
Lopende reintegratievoorzieningen
Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar
CBS
219,5
261
170,8
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl * laatst beschikbare meting is 2022
Betrokken verbonden partijen • Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden • Caparis NV Drachten • Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten
Wat heeft het gekost? Tabel 9 Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 170.181
Begroting na wijziging 190.639
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 180.363 10.276
Baten
84.220
97.160
92.909
-4.250
Resultaat
-85.960
-93.480
-87.454
6.026
Toelichting resultaat Binnen het programma Bestaanszekerheid worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling overgeheveld naar 2024: Budgetoverheveling Energie-regeling € 1.825.000 Budgetoverheveling Meedoen-regeling € 450.000
17
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Budgetoverheveling Armoede en schuldhulp jongeren € 340.000 Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 2.615.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 3.411.000. Er is een voordeel van € 291.000 binnen het taakveld Toegang en eerstelijnsvoorzieningen. Sinds 2021 vergoedt de zorgverzekeraar een deel van de inzet van praktijkondersteuners van huisartsen (POH-ers). Omdat de continuïteit van deze afspraak op dit moment nog niet gegarandeerd is, bevat het budget ruimte voor het geval de huidige afspraak wordt beëindigd. Op het taakveld Inkomensregelingen resteert na aftrek van de bovenstaande budgetoverhevelingen een voordeel van € 907.000. Aangezien we in aanmerking komen voor een vangnetuitkering van het Rijk ter compensatie van het tekort op de BUIG ontstaat een voordeel van € 720.000. Daarnaast is er een voordeel van € 187.000 op de uitvoering van de diverse uitkeringen waaronder de Tozoregeling. Door versnelde uitstroom van medewerkers uit de SW-bedrijven is een voordeel ontstaan van € 747.000 op het taakveld WSW en Beschut werk. Het voordeel op het taakveld Arbeidsparticipatie van € 1.465.000 ontstaat door de extra middelen van het Rijk voor Beschut Werk.
Ondanks een verdere toename van het aantal plaatsingen op beschut werk ten opzichte van 2022 resteert € 665.000. 1.1.1 Pilot basisbanen Omdat in 2023 nog niet was gestart met het creëren van basisbanen, is het daarvoor begrote bedrag van € 500.000 niet uitgegeven. 1.1.2 Bijverdienen in de bijstand Om bijstandsgerechtigden te stimuleren uit te stromen naar werk is vanuit de coalitiemiddelen de ruimte om bij te verdienen naast de bijstandsuitkering vanaf 1-1-2023 verhoogd naar 25% van elke verdiende euro. De totale kosten voor betaalde premies zijn lager uitgevallen dan begroot door een lager volume en door een lagere gemiddeld bedrag aan bijverdiensten. Dit levert een voordeel op van € 209.000. Tabel 10 Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0101 Bestaanszekerheid R2TKV0620 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen R2TKV0630 Inkomensregelingen R2TKV0640 - WSW en beschut werk R2TKV0650 Arbeidsparticipatie Totaal
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
20.660
154
20.340
125
320
-29
291
140.217
93.931
132.129
89.365
8.088
-4.566
3.522
15.068
0
14.321
0
747
0
747
14.694
3.075
13.573
3.419
1.121
344
1.465
190.639
97.160
180.363
92.909
10.276
-4.250
6.026
18
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.1.2 Meedoen Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Hein Kuiken, Nathalie Kramers en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 11 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen
2.1.1
Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
2.1.2
Jeugdhulp
2.2
Versterken Sociale basis
2.2.1
Versterken sociale netwerken
2.2.2
Compensatie OZB maatschappelijk vastgoed
2.3
Maak steden inclusief
2.3.1
Lokale Inclusieagenda 2023-2025
2.3.2
Aandacht voor laaggeletterdheid lokaal
2.3.3
Aandacht voor laaggeletterdheid regionaal
2.4
Inburgering en integratie
2.4.1
Kansrijke start voor inburgeraars
2.1
Gezondheidszorg en ondersteuning voor iedereen
Financieel
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Het gaat goed op het terrein van de Wmo; de doelen zijn behaald. In 2021 zijn we met een nieuwe werkwijze voor hulp bij huishouden, dagbesteding en begeleiding (basis- en aanvullende ondersteuning) gestart. De tussentijdse evaluatie uit 2023 is positief. Inwoners zijn tevreden over de ondersteuning en de kwaliteit daarvan. Daarnaast is er een goede samenwerking tussen de zorgaanbieders onderling en de gemeente. Het college heeft op basis daarvan op 12 september 2023 besloten de overeenkomsten die in het kader van de Wmo zijn afgesloten met ingang van 1 januari 2025 met twee jaar te verlengen. In 2023 is er een evaluatie uitgevoerd rondom de buurt- en dorpskamers. De aanbevelingen in deze evaluatie zijn grotendeels overgenomen door het college van B&W. Eén van de uitkomsten is dat we willen blijven werken aan buurt- en dorpskamers als vindplek voor een kopje koffie, activiteiten en een ondersteuningsvraag. Dit vergt maatwerk per locatie en investering in de relatie zowel richting vrijwilligers en professionals, maar vooral richting onze inwoners. De aanbesteding Wmo-vervoer en leerlingenvervoer is conform doelstelling gerealiseerd. Op 1 augustus 2023 is er een nieuwe overeenkomst gestart met het Leerlingenvervoer en Wmo-vervoer. Vanaf 1 juli 2023 heeft de gemeente het aanbod voor sportvoorzieningen vanuit de Wmo verbreed.
Bij de gemeente kan vanaf dat moment een budget aangevraagd worden, van maximaal € 3.000 voor een periode van 3 jaar, voor de aanschaf van een hulpmiddel of aanpassing ter ondersteuning van deelname aan een sport naar keuze. Met als doel dat meer mensen met een beperking een
19
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
passende sportvoorziening kunnen aanvragen. Vanaf juli t/m december 2023 zijn er 2 sportvoorzieningen verstrekt: een sport-orthese en een sportrolstoel. Het beperkt aantal aanvragen geeft de mogelijkheid om binnen het beschikbaar gestelde budget de kaders opnieuw te verruimen. Er is een bedrag van € 100.000,- extra gereserveerd, binnen het budget voor (extra structurele middelen voor) Wmo. Samenwerking met het gezondheidszorgdomein In 2023 is de Friese Samenwerkingsagenda opgegaan in de nieuwe samenwerkingsstructuur rond het Fries Integraal Zorgakkoord (Friza). Ook hierin staat de samenwerking tussen de gemeenten, de zorgverzekeraar en de zorgaanbieders centraal. Het doel is om de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Daarvoor zijn samenwerking, preventie en het versterken van de sociale basis en de eerstelijnszorg belangrijk. In 2023 zijn er in Fryslân een regiobeeld en een regioplan opgesteld. In februari 2023 is het Gezond en Actief Leven Akkoord (Gala) afgesloten tussen de Rijksoverheid, gemeenten en de zorgverzekeraars. Gala is bedoeld om in 2040 een gezonde generatie te bereiken. De gemeente is onder andere aan de slag met een aanpak voor kinderen en volwassenen met overgewicht, Valpreventie voor ouderen, Kansrijke Start en Welzijn op recept.
Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Vanaf juli 2023 zijn alle drie de FACT-teams in de gemeente Leeuwarden uitgebreid met twee sociaal werkers vanuit Amaryllis. Daarmee is de integrale werkwijze voor de EPA doelgroep voor de hele gemeente geborgd. Vanuit de basisondersteuning van Amaryllis worden drie sociaal werkers ingezet en daarnaast is Amaryllis via een Europese Aanbesteding gegund om nog eens drie sociaal werkers te leveren. Huisartsenzorg Het gezamenlijk op trekken in het vraagstuk van de continuïteit van HA-zorg is onderdeel van het Convenant “De kracht van samen, samen vitaal” (2019-2024) tussen gemeente Leeuwarden en de Friesland Zorgverzekeraar. ROS-Friesland treedt in deze trajecten als adviseur op. 2.1.2
Jeugdhulp
Jeugdigen groeien veilig op en kunnen zich ontwikkelen op een manier die past bij hun mogelijkheden. Versterken van het dagelijkse leven is daarbij een belangrijk uitgangspunt. We investeren in positief opgroeien, een sterke basis, sterke preventie, duurzaam effectieve hulp en integraal werken dichtbij de jeugdige en het gezin. In 2023 zijn regionale jaarplannen uitgewerkt voor twee actielijnen (Doorontwikkeling Friese gebiedsteams en Samenwerking onderwijs en gemeenten en Jeugdhulp) uit de Fryske regiovisie Jeugdhulp. De lokale vertaling van de regiovisie, de Jeugd Agenda 2024-2028, wordt halverwege 2024 aan de gemeenteraad ter vaststelling voorgelegd. De contractering van Specialistische Jeugdhulp is afgerond in 2022. De ingangsdatum van deze contracten en de contracten van Wonen was voorzien op 1 januari 2023, maar dit is met een jaar uitgesteld. Reden hiervoor is dat de uitspraken op een aantal bezwaren en kortgedingen in de zomer 2023 werden verwacht. De ingediende bezwaren waren ongegrond. In 2023 hebben de zorgaanbieders eenzijdig besloten het convenant Hoogspecialistische Jeugdhulp (HSJ) te beëindigen. Het is niet gelukt om samen vorm te geven aan de doelstellingen om op de meest complexe zorg overstijgend te werken. De eigen bedrijfsvoering bleef leidend. Ook is de lumpsum HSJ gebruikt om cliënten vanuit een ander zorgstelsel, de WLZ, te financiering.
Daarmee werd duidelijk dat het construct HSJ niet functioneerde. Het effect voor de gemeente Leeuwarden was dat de zorgvraag via maatwerkovereenkomsten binnenkwam, met door de aanbieders bepaalde tarieven. Deze maatwerkovereenkomsten worden deels betwist door de gemeente. Zoals ook in de informerende brief aan de raad van 5 maart 2024 is aangegeven. Om een toekomstbestendig en dekkend zorgaanbod te organiseren en te behouden voor de meest kwetsbare jeugdige is er op 3Noord niveau (Fryslân, Groningen, Drenthe) de uitvoeringsagenda 'de kracht van samen voor Jeugd 3Noord' opgesteld.
20
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
In 2023 stonden een aantal doelen centraal. Dit is het resultaat: a. De gemiddelde zorgzwaarte voor jeugdigen is met gemiddeld 3% toegenomen. Dit in tegenstelling tot de verwachte daling van 5% uit de begroting 2023. De complexiteit neemt toe als gevolg van meer psychische problemen, hierdoor wordt meer zwaardere zorg ingezet en dat zien we terug in de toename van de intensiteit en de kosten van de trajecten. b. Er vindt een stabilisering plaats van het aandeel cliënten met een indicatie voor verblijf ten opzichte van het totaal aantal cliënten met een indicatie. In 2023 is dit 8,9%. Dit is nagenoeg gelijk aan het aandeel in 2022 (8,8%) en ligt iets hoger dan de ambitie uit de begroting van 8,5%. c. Het aandeel (kortdurende) hersteltrajecten ten opzichte van het totaal aantal trajecten neemt toe met 3,4% ten opzichte van het aandeel in 2022. Dit is lager dan de ambitie uit de begroting van 5%. 2.2
Versterken Sociale basis
De compensatie OZB maatschappelijk vastgoed is geregeld in 2023. De financiering van het Mienskipsfonds in 2025 en 2026 wordt integraal afgewogen in de MTR. Door personele krapte is het niet gelukt om een uitvoeringsplan Sociale basis op te leveren in 2023. 2.2.1
Versterken sociale netwerken
Door personele krapte is het niet gelukt om een uitvoeringsplan Sociale basis op te leveren in 2023. De nieuwe beleidsadviseur sociale basis is begin december 2023 gestart. Met als opdracht om in het voorjaar van 2024 een uitvoeringsplan te hebben om de sociale basis te versterken. Dat uitvoeringsplan moet binnen de gemeente op goedkeuring kunnen rekenen. Maar ook buiten de gemeente moeten organisaties zoals Amaryllis en de ASD zich kunnen vinden in het plan. 2.3
Maak steden inclusief
We liggen grotendeels op koers om Leeuwarden meer inclusief te maken. Er is ingezet op de uitvoering van het VN verdrag Handicap. Eén van de verplichtingen van het VN-verdrag is dat gemeenten een Lokale Inclusie Agenda schrijven én dat zij dat samen met ervaringsdeskundigen doen. Dat hebben we gedaan. Op basis daarvan hebben we inmiddels het uitvoeringsplan Lokale Inclusie Agenda 2024-2026 vastgesteld. Uitvoeringsplan Lokale Inclusie Agenda 2024-2026 Het uitvoeringsplan Lokale Inclusie Agenda 2024-2026 is opgesteld samen met ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties en de gemeente. In deze agenda zijn de acties ten aanzien van toegankelijkheid op basis van de thema’s wonen, onderwijs, openbaar vervoer, vrije tijd, thuis en toegankelijke communicatie uiteengezet. Aandacht voor laaggeletterdheid lokaal De in- en uitstroom van deelnemers op trajecten laaggeletterdheid in de gemeente Leeuwarden is stabiel vanaf 2022. Ondanks dat het bereik van deelnemers wordt bemoeilijkt door de aantrekkende arbeidsmarkt. Men is aan het werk en heeft minder tijd om deel te nemen aan een traject en voelt daardoor ook minder de urgentie. Aandacht voor laaggeletterdheid regionaal In samenwerking met alle gemeenten in Fryslân is uitvoering gegeven aan het Regionaal Programma volwassenen Educatie (RPE). Iedere gemeente zet in op de aanpak van laaggeletterdheid.
Er is een structureel regionaal overleg met alle Friese gemeenten. Er is ingezet op bewustwording op het thema laaggeletterdheid door verschillende evenementen te organiseren.
21
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
2.4
Jaarverslag
Inburgering en integratie
De gemeente Leeuwarden is op koers om een kansrijke start te realiseren voor inburgeraars. Dit blijft een continu proces. In 2023 heeft de raad extra budget beschikbaar gesteld om inburgeraars te ondersteunen bij hun inburgering. Met aandacht voor de groep die onder de oude Wet inburgering 2013 een valse start hebben gemaakt. Deze inburgeraars vallen niet onder de nieuwe wet, maar kunnen ook niet (langdurig) gebruik maken van voorzieningen van de oude wet. Inburgeraars die onder de oude wet vallen krijgen ondersteuning, begeleiding of trajecten op maat ten behoeve van hun taal- en participatieontwikkeling. Sinds 2023 zijn er coaches die statushouders, indien nodig, op financieel gebied ontzorgen. Dit jaar is ook de onderwijsroute geborgd. Hiermee worden statushouders voorbereid op een opleiding in Nederland. Ze leren de taal en andere schoolvakken, zodat ze daarna een opleiding kunnen starten. In schooljaar 2023/2024 zijn 42 personen gestart vanuit gemeente Leeuwarden. Daarnaast zijn we dit jaar met behulp van Europese subsidie (AMIF) gestart met taaltrajecten binnen bedrijven. Zo’n traject duurt tussen de 12 en 20 weken.
Gedurende het project willen we in 2,5 jaar tijd 225 statushouders tijdens en na hun inburgering extra ondersteuning bieden op het gebied van: • werknemersvaardigheden; • relevante beroepsvaardigheden; • uitbreiding van het netwerk en; • praktische taalvaardigheden. Hierbij ondersteunen we ook de werkgevers op het gebied van cultuursensitiviteit. Door opstart problemen en een ander verwachtingsmanagement hebben we uiteindelijk 21 statushouders weten te bereiken in 2023. Het eerste kwartaal 2024 hebben we inmiddels meer dan een verdubbeling weten te realiseren. De in de begroting genoemde ‘Module Arbeidsmarkt en Participatietraject’ realiseren we in 2024.
Beleidsindicatoren Tabel 12 Verplichte beleidsindicatoren Nr.
Naam indicator
Eenheid
Bron
Leeuwarden 2022
1
Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo
Aantal per 10.000 inwoners
GMSD
77
76
Niet bekend
2
Jongeren met jeugdhulp
% van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
15,5
15,0
11,7
3
Jongeren met jeugdbescherming
% van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
9,2
9,8
6,7
4
Jongeren met jeugdreclassering
% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar
CBS
1,5
1,7
1,3
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
22
Leeuwarden 100.0002023 300.000 inwoners
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 13 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 194.005 6.863
Lasten
Begroting primitief 148.626
Begroting na wijziging 200.868
Baten
3.588
30.964
26.478
-4.486
-145.038
-169.904
-167.527
2.377
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Meedoen hebben zich diverse mutaties in reserves voorgedaan. Het gaat om: Budgetoverheveling Noodfonds inflatie € 200.000 (TKV Samenkracht en burgerpart.) Storting Reserve afschr. Flexwoningen De Pier € 2.530.000 (TKV Samenkracht en burgerpart.) Budgetoverheveling Brede Aanpak Dakloosheid € 3.515.000 (TKV Maatsch- en vrouwen opvang) Vrijval coronamiddelen decembercirculaire 2022 -/- € 1.210.000 (TKV Maatsch- en vrouwen opvang) Totaal mutaties reserves € 5.035.000 Zie voor een toelichting hierop hoofdstuk C 2.17 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Meedoen is na aftrek van de totale reservemutaties per saldo (2.377.000-€ 5.035.000=) € 2.658.000 nadelig. Op het taakveld Samenkracht en burgerparticipatie is een voordeel van € 2,7 mln ontstaan op de uitvoering van de opvang van Oekraïners doordat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, catering, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het verkregen normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed. Daarnaast is € 410.000 overgebleven op inburgering van statushouders. Op de taakvelden voor Jeugdhulp doet zich een nadeel voor van € 6,6 mln (2.1.2 Jeugdhulp). In 2023 zien we een zeer sterke toename in de lasten van met name hersteltrajecten, maar ook bij Verblijf en Duurzaam. Deze trend is landelijk zichtbaar.
De oorzaken zitten in een (beperkte) toename van het aantal kinderen in jeugdzorg, prijsontwikkeling, doorwerking van het woonplaatsbeginsel en de inzet van hogere intensiteiten. Daarnaast zien we dat een groot aantal trajecten wordt verlengd. Aanbieders zien bij complexe casussen in mindere mate ruimte om deze jeugdigen te plaatsen binnen het bestaande convenant met SDF. Hierdoor zien we in 2023 een forse toename van individuele maatwerkafspraken tussen aanbieders en gemeenten. Hiermee liggen de totale kosten op de taakvelden Jeugdhulp: begeleiding en behandeling en Jeugdhulp met verblijf overig € 6.993.000 hoger dan begroot. De kosten voor Jeugdreclassering zijn € 333.000 lager uitgevallen. De cao's VVT en Sociaal Werk zijn gedurende 2023 opengebroken en zorgt voor een toename van de lumpsums. Deze cao's overstijgen fors de indexeringen van de budgetten. Contractueel volgt de gemeente de cao ontwikkelingen. Op taakveld 671 Huishoudelijke hulp, Begeleiding en Dagbesteding ontstaat daardoor een nadeel van € 489.000. Op taakveld Beschermd Wonen is een voordeel ontstaan van € 877.000. Op taakveld Maatschappelijke- en vrouwenopvang resteert een voordeel van € 392.000. Dit betreffen voordelige afrekeningen Maatschappelijke - en Vrouwenopvang van SDF. Enerzijds doordat het Rijksbudget is toegenomen, anderzijds voordelige afrekeningen van subsidies 2022.
De financiële afwijkingen op Beschermd Wonen en Maatschappelijke - en vrouwenopvang worden nader toegelicht in paragraaf 2.16 Sociaal Domein Fryslân.
23
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Tabel 14 Resultaat per taakveld Taakveld
Jaarverslag
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0102 - Meedoen
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie R2TKV0660 Maatwerkvoorzieningen (WMO) R2TKV0671A - Huishoudelijke hulp (WMO) R2TKV0671B - Begeleiding (WMO) R2TKV0671C - Dagbesteding (WMO) R2TKV0672A - Jeugdhulp begeleiding R2TKV0672B - Jeugdhulp behandeling R2TKV0672D - Jeugdhulp zonder verblijf overig R2TKV0673A - Pleegzorg
29.695
22.929
21.629
20.774
8.065
-2.155
5.910
7.107
1.133
7.305
1.275
-198
142
-57
12.109
0
12.270
10
-161
10
-151
12.573
0
12.808
8
-235
8
-227
5.987
0
6.041
0
-54
0
-54
10.656
0
12.819
4
-2.163
4
-2.159
18.024
0
22.034
21
-4.010
21
-3.989
4.022
0
3.707
0
314
0
314
3.309
0
3.647
0
-339
0
-339
R2TKV0673C - Jeugdhulp met verblijf overig R2TKV0674B - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf R2TKV0674C - Gesloten plaatsing R2TKV0681A - Beschermd wonen (WMO) R2TKV0681B - Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO) R2TKV0682A Jeugdbescherming R2TKV0682B Jeugdreclassering Totaal
9.550
300
10.414
319
-864
19
-845
2.406
0
2.324
0
82
0
82
3.119
3.119
0
0
3.119
-3.119
0
44.146
760
43.436
927
710
167
877
31.264
2.880
28.710
3.023
2.555
143
2.697
6.034
-158
6.325
118
-291
276
-16
867
0
535
0
333
0
333
200.868
30.964
194.005
26.478
6.863
-4.486
2.377
24
Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2023
Jaarverslag
2.1.3 Volksgezondheid en sport Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Nathalie Kramers
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 15 Status realisatie prestaties Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
3.1
Positieve gezondheid
3.1.1
Nieuwe visie op gezondheid
3.2
Bewegen en sport
3.2.2
Nieuw sportbeleid
3.2.3
Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport)
3.1
Positieve gezondheid
Financieel
In 2023 is een nieuwe gezondheidsnota ontwikkeld samen met inwoners en professionals, waarin positieve gezondheid centraal staat. De aanpak bestaat uit vier pijlers: 1. Gelijke kansen op een gezond leven 2. Gezonde leefomgeving 3. Mentale gezondheid 4. Gezond ouder worden. Voor de uitvoering van de gezondheidsvisie is personele capaciteit en budget voor activiteiten nodig. Dit wordt integraal meegewogen in de MTR. 3.2