Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020 - 1 juni 2021

Jaarstukken 2020 Juni 2021

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Inhoudsopgave Samenstelling van het bestuur .................................................................... 3 Leeswijzer ............................................................................................. 4

1. Inleiding ..................................................................................... 6 1.1 Inleiding ........................................................................................... 6 1.2 Impact COVID-19 ............................................................................... 10

2. Beleidsverantwoording ................................................................. 14 2.1 Programma's .................................................................................... 15 2.1.1 Domein Sociaal ........................................................................ 15 Programma Sociale basis............................................................ 18 Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning ................. 27 Programma Werk en inkomen ...................................................... 33 2.1.2 Domein Fysiek ......................................................................... 41 Programma Economie en toerisme ................................................ 44 Programma Wonen en milieu ...................................................... 51 Programma Infrastructuur en mobiliteit ........................................ 61 Programma Ruimtelijke ordening ................................................. 67 Programma Beheer leefomgeving ................................................. 73 2.1.3 Domein Veiligheid..................................................................... 79 Programma Veiligheid ............................................................... 81 2.1.4 Domein Bestuur en middelen .......................................................

92 Programma Bestuur .................................................................. 94 Programma Algemene baten en lasten .......................................... 100 2.1.5 Domein Overige lasten en baten .................................................. 106 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................... 106 Overhead ............................................................................. 108 Onvoorziene uitgaven .............................................................. 112 Vennootschapsbelasting............................................................ 113 2.2 Paragrafen ..................................................................................... 114 2.2.1 Lokale heffingen ..................................................................... 114 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................... 117 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................... 125 2.2.4 Financiering ........................................................................... 130 2.2.5 Bedrijfsvoering ....................................................................... 134 2.2.6 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden .................... 140 2.2.7 Grondbeleid ...........................................................................

153 2.2.8 Investeringsprogramma ............................................................. 157 2.2.9 Leeuwarden duurzaam .............................................................. 159 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen ................................................... 163

3. Financiële rekening en balans ....................................................... 173 3.0 Samenvatting ................................................................................. 173 3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................. 175 3.2 Financieel resultaat ......................................................................... 183 3.2.1 Financieel resultaat op hoofdlijnen .............................................. 183 3.2.2 Toelichting op de voor- en nadelen .............................................. 185 3.2.3 Toelichting verschillen tussen rekening en Turap .............................. 189 3.2.4 Financiële overzichten .............................................................. 192 3.2.5 Begrotingsrechtmatigheid .......................................................... 198 3.2.6 Informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ........................ 207 3.2.7 Overzicht incidentele lasten en baten ........................................... 209 3.2.8 EMU saldo ............................................................................. 212 3.3 Balans ........................................................................................... 213 3.3.1 Balans ..................................................................................

213 1

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

3.3.2 Toelichting op de balans............................................................ 216 3.3.3 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................. 245

Bijlagen ...................................................................................... 246 Bijlage A. Restantkredieten .................................................................... 247 Bijlage B. Verloop reserves en voorzieningen .............................................. 252 Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties ...................................... 255 Bijlage D. Overzicht subsidies aan instellingen ............................................ 263 Bijlage E. Verantwoordingsinformatie Specifieke Uitkeringen (SiSa) ................. 273 Bijlage F. Berekening financiële kengetallen ............................................... 282 Bijlage G. Overzicht van baten en lasten per taakveld................................... 285

2

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor:  Politie, Brandweer, integraal veiligheidsbeleid, openbare orde en handhaving  Horecabeleid  Europese/internationale zaken, VNG/VFG  Grote stedenbeleid  Communicatie en Public affairs

Wethouder Friso Douwstra (CDA) Portefeuilles:  Economische zaken, acquisitie en werkgelegenheid  Campussen, kennis en innovatie, beroeps- en hoger onderwijs  Economische zaken en samenwerking met regiogemeenten  Werk en Participatiewet  Verkeer en vervoer

Wethouder Hilde Tjeerdema (D66) Portefeuilles:  Jeugdbeleid en Jeugdwet  wet maatschappelijke ondersteuning, zorg en opvang: bovenregionaal  Primair en voortgezet onderwijs  Sport  Publieke dienstverlening en burgerzaken  Informatisering & automatisering

Wethouder Bert Wassink (PAL/GroenLinks) Portefeuilles:  Duurzame ontwikkeling, circulaire economie, gezondheidszorg  Natuur, landbouw, recreatie en toerisme  Beheer openbare ruimte, onderhoud kapitaalgoederen, monumenten en erfgoed  Wijken- en dorpenbeleid  Integratie en vluchtelingen

Wethouder Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles:  Financiën, bedrijfsvoering en personele zaken  Cultuur, evenementen, stads- en regiomarketing, Historisch centrum Leeuwarden, Legacy 2018  Wet maatschappelijke ondersteuning, zorg en opvang: lokaal  Inkomen, armoedebeleid en schuldhulpverlening

Wethouder Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles:  Ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling  Volkshuisvesting  Stads- en dorpsvernieuwing  Bouw-, woon- en milieutoezicht, vergunningverlening  Vastgoed en grondbedrijf

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

3

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Leeswijzer Hoofdstructuur jaarstukken De opbouw van de jaarstukken is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur jaarstukken

Toelichting op de structuur In hoofdstuk 2 staat de beleidsverantwoording, ook wel jaarverslag genoemd. De focus is gericht op het bereiken van de in het collegeprogramma 2018-2022 gestelde doelen en of er beleidsinhoudelijke of financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting 2020 zijn. Uitgangspunt is dat de uitvoering voor ongeveer 95% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met beleidsproducten aan het eind van ieder programma) waar minder politieke sturing op nodig is, zolang er geen essentiële beleidsafwijkingen zijn. Het JAARVERSLAG bevat: 1. Vier domeinen die zijn afgeleid van het Collegeprogramma en de organisatieopzet: Sociaal, Fysiek, Veilig en Bestuur en middelen. Ieder domein bevat:  Een puntsgewijze samenvatting met eindconclusie.  Een tekstuele toelichting op wat we hebben gedaan om de gestelde doelen te bereiken. Toegelicht wordt of doelstellingen zijn gerealiseerd, of dat het beter kan. Onderbouwd met activiteiten, cijfers en statistieken.  Het overzicht van baten en lasten op het niveau van beleidsproducten. Het resultaat op een programma wordt toegelicht als t.o.v. de begroting sprake is van: · een afwijking op een beleidsproduct (onderwerp) > € 100.000; · afwijkingen die politiek van belang zijn; · structurele ontwikkelingen welke nog niet eerder vermeld zijn.

 Onderdeel van “Wat heeft het gekost” is ook een toelichting op de beleidsmatige en financiële voortgang van investeringen groter dan € 100.000. 2. Na Bestuur en middelen volgen de voorgeschreven overzichten: Algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien. 3. In afzonderlijke paragrafen staat de beleidsverantwoording met betrekking tot de lokale heffingen en een aantal beheersmatige aspecten. Iedere paragraaf is een dwarsdoorsnede van de voorgaande domeinen op het gebied van:  lokale heffingen;  weerstandsvermogen en risicobeheersing;  onderhoud kapitaalgoederen;  financiering;  bedrijfsvoering; 4

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

   

verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; grondbeleid; investeringsprogramma 2020; Leeuwarden duurzaam.

Aan het eind van ieder domein zijn op basis van verplichte BBV-indicatoren verschillende maatschappelijke effecten van het beleid opgenomen. Voor de vergelijking hiervan met andere gemeenten wordt u verwezen naar: www.waarstaatjegemeente.nl. Voor zover niet specifiek vermeld, hebben statistische gegevens in het jaarverslag als bron: eigen registratie gemeente Leeuwarden. De financiële rekening (JAARREKENING) vindt u in hoofdstuk 3 en verder. Het financieel resultaat en de toelichting daarop staat na een beschrijving van de waarderingsgrondslagen in paragraaf 3.1. De balans is toegelicht in paragraaf 3.3.

5

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

1. INLEIDING

1.1 Inleiding Waar staan we Inleiding 2020 was een uitzonderlijk jaar, dat in belangrijke mate werd gedomineerd door het COVID-19 virus. Sinds maart 2020 leven we in een andere werkelijkheid. Het virus en de daarmee gepaard gaande noodzakelijke gezondheidsregels, zoals het afstand houden en het dragen van mondkapjes, hadden allerlei directe en indirecte gevolgen voor onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen en ook voor ons als gemeente. Winkels, kappers, sportscholen en horeca gingen verplicht dicht en ook de cultuursector kreeg het moeilijk. Toeristen, bezoekers, studenten en werkenden bleven weg uit onze binnenstad. Er ging veel tijd zitten in de handhaving van alle opgelegde regels en de openbare orde. De impact van het virus vroeg veel van ieders incasseringsvermogen. Bestuurlijke hoofdlijnen Tegen deze achtergrond doen we in deze jaarstukken verslag van de realisatie van verschillende plannen zoals de gemeente die zich voor 2020 had voorgenomen. De uitgevoerde plannen dragen bij aan de gestelde doelen uit het Collegeprogramma De kracht van samen (2018) en het Koersdocument Sociaal Domein (2018). Ook gedurende de pandemie zijn we blijven bouwen aan een inclusieve gemeente waarin iedereen mee kan doen. We hielpen zoveel mogelijk mensen aan het werk. Onze gezondheid kwam op de eerste plaats.

Daarnaast zijn we blijven werken aan een sociaal, leefbaar, maar ook duurzaam en klimaatbestendig Leeuwarden. De crisis heeft hier en daar wel wat obstakels opgeworpen, maar tegelijkertijd ook tot diverse digitale en creatieve oplossingen geleid. Het verloop van de crisis was grillig en de economische en maatschappelijke gevolgen bleken moeilijk in te schatten. Waar mogelijk hebben we als gemeente geprobeerd de effecten van de crisis te verzachten. Ondermeer door tegemoetkoming in heffingen en leges, en het toekennen van (Rijks)steun, bijvoorbeeld aan zelfstandigen. Het Rijk heeft ons ter compensatie in 2020 financiële middelen beschikbaar gesteld. Tegelijkertijd zijn we onze taken zo goed mogelijk blijven uitvoeren. Soms met wat aanpassingen en soms met vertragingen, zoals binnen sommige infrastructuurprojecten. Enkele speerpunten Ondanks de beperkingen door COVID-19 kon er gelukkig ook veel wél gerealiseerd worden. We noemen hier een paar zaken. De vernieuwing van de jeugdhulp is nog in volle gang. Dat het aantal cliënten in de jeugdzorg daalde is hoopgevend. Daarnaast was er een verschuiving te zien van zware en dure zorgtrajecten naar lichtere vormen. Ook verbeterde de samenwerking met zorgpartners binnen de maatschappelijke ondersteuning. Veel cliënten met maatschappelijke ondersteuning maakten in 2020 al een soepele overstap naar een andere zorgaanbieder.

Verder bleven we onverminderd bouwen aan een krachtig en duurzaam Leeuwarden. Ter stimulering van een duurzame, innovatieve en concurrerende economie ondersteunden we campussen en projecten als Circulair de Zwette. We subsidieerden innovatieprojecten. We stelden een

6

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie op en brachten in het kader van vergroening de verschillende waarden van bomen, zoals oppervlaktes van boomkronen, schaduwwerking en waterafvang in beeld. Op het terrein van de veiligheid had het virus misschien wel de meest zichtbare impact. Door het vele (digitale) thuiswerken daalde het aantal woninginbraken en steeg de cybercriminaliteit. De toenemende druk op de samenleving veroorzaakte stijgende overlast van drugs, drankgebruik, buren en jeugd. We verwachten dat deze stijgingen tijdelijk zijn. Dat we op niet al te lange termijn weer terug kunnen keren naar de stabiele veiligheidssituatie die de laatste jaren in Leeuwarden is opgebouwd. Vervolg Wij hebben grote zorg over de kwetsbaren in onze samenleving, waaronder ook ondernemers die in zwaar weer terecht zijn gekomen. Daarom zijn er plannen gemaakt, die deze mensen, de samenleving en onze economie moeten gaan helpen te herstellen. Het huidige collegeprogramma wordt de komende 2 jaar (financieel) voortgezet. We verwachten daarmee sterker uit de crisis te komen. Een belangrijke opgave voor 2021 is om de financiële schade en gevolgen van de pandemie zoveel mogelijk op te vangen en daar waar mogelijk impulsen te geven die het herstel versnellen.

Financieel resultaat Ondanks, of dankzij het bijzondere COVID-19 jaar, heeft Leeuwarden een uitzonderlijk hoog rekeningresultaat over 2020, namelijk € 15,5 mln positief. In totaal € 17,2 mln wordt overgeheveld van 2020 naar 2021 door storting in de reserves Budgetoverheveling. Dit betreft bijvoorbeeld ook de reserveringen voor WTC-Cambuur (€ 4,5 mln). Dit project is in afwachting van de besluitvorming over een doorstart. Het rekeningresultaat is vooral het gevolg van lagere uitgaven in het Sociaal domein dan voorzien in de begroting. Denk aan beperktere dienstverlening, minder zorggebruik en minder trajectbegeleiding aan bijstandsgerechtigden, maar ook aan onvoorziene Rijksbijdragen, bijvoorbeeld voor de uitvoeringskosten van de Tozo-regeling. Bijna de helft van het rekeningresultaat is toe te schrijven aan de gevolgen van COVID-19. De schade door de COVID-19 crisis is in 2020 door middel van een monitor zo goed mogelijk gevolgd en ingeschat. Voor € 4,5 mln aan schadekosten (€ 1,7 mln gedekt door het Rijk, € 2,9 mln ten laste van de AR) is de begroting in 2020 nog gewijzigd. Leeuwarden heeft in totaal € 15 mln aan compensatiemiddelen ontvangen van het Rijk. Daarvan wordt € 7,7 mln meegenomen naar 2021. De rest ad € 5,6 mln (= € 15 - € 1,7 - € 7,7) is door het Rijk eind 2020 toegekend en is in de begroting 2021 direct aan de reserve budgetoverheveling toegevoegd.

We hielden in 2020 de financiële positie op peil. De bezuinigingspakketten uit de vorige Collegeperiodes zijn op een tweetal onderdelen na (Documentaire Informatievoorziening en Publieke dienstverlening) volledig afgerond. Het terugbrengen van de tekorten in de Jeugdzorg verliep in 2020 volgens plan. Met betrekking tot de Wmo is de achterstand in besparingen volledig ingehaald door extra inspanning van Amaryllis en de gemeente. Er is een stevig fundament gelegd voor het realiseren van de volledige Wmo-taakstelling van € 3,6 mln ingaande per 2021.

7

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Hoe is het geld besteed? Figuur 2 Lasten

Totaal

624.368 K

Hoe komt de gemeente aan haar geld? Figuur 3 Baten

Totaal

639.860 K

Figuur 4 Baten excl. algemene uitkering

Totaal

285.535 K

8

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Zichtbare resultaten Veel ging er goed, maar er waren ook zaken die beter konden. Top 5 van wat goed ging 1. De uitvoering van de Wmo is opnieuw aanbesteed en een nieuwe werkwijze succesvol ingevoerd. Veel cliënten zijn in de loop van 2020 al overgestapt naar nieuwe aanbieders. 2. Er is snel en goed geïntervenieerd in ondermijnende criminaliteit door een collectieve aanpak van politie, het RIEC, het Openbaar Ministerie en de gemeente. 3. Diverse grote en risicovolle demonstraties in Leeuwarden verliepen ordelijk en veilig door de gezamenlijke inzet van politie, Openbaar Ministerie en gemeente. 4. Er zijn bijna 200 woningen/kavels in de Zuidlanden verkocht. 5. De mobiliteitslobby en aanlevering van bouwstenen voor het Deltaplan, gericht op een beter bereikbaar en sterker Noord-Nederland. Top 5 van wat beter kan 1. Aandachtspunt is de vorming van de buurt- en dorpskamers die door COVID-19 nog niet in de volle omvang kunnen opereren. 2. We gaan onverminderd verder met de preventie en vroegsignalering van schulden, passende schuldhulpverlening en het bevorderen van inkomensondersteuning. 3. Verminderen van de jeugdoverlast die is ontstaan omdat de jongeren langdurig beperkt zijn in hun sociale leven door de COVID-19 maatregelen. 4. Verminderen van drugs- en drankoverlast in vooral de Binnenstad en de wijken rondom de Binnenstad. 5.

Vaker logische partners in noordelijk verband opzoeken, omdat op noordelijke schaal nu een aantal gezamenlijke opgaven liggen. Een nadere toelichting op bovengenoemde zaken is te lezen in de verschillende programma's.

9

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

1.2 Impact COVID-19 Inleiding Het afgelopen jaar stond in belangrijke mate in het teken van de nieuwe werkelijkheid waarin wij sinds maart 2020 leven. Het COVID-19 virus heeft allerlei directe en indirecte gevolgen voor onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen en ook voor ons als gemeente. Door vaccinatie is er inmiddels hoop op het in toom houden van de verspreiding van het virus in de toekomst en kunnen de maatregelen weer versoepeld worden. Maar de economische en maatschappelijke gevolgen blijven moeilijk in te schatten. In deze paragraaf bieden we een overzicht van de impact van COVID-19 op onze gemeente en de jaarstukken 2020. Nadere toelichtingen staan in de diverse programma’s of in het rekeningresultaat. Impact Door COVID-19 hadden diverse ondernemers het zwaar. Winkels, kappers, horeca en culturele instellingen gingen dicht. Wijkgebouwen werden gesloten. Toeristen, bezoekers, studenten en werkenden bleven weg uit onze binnenstad. De parkeeropbrengsten liepen drastisch terug. Veel inwoners hielden zich prima aan alle COVID-19 regels. Maar dat werd naarmate de tijd verstreek steeds lastiger. Het aantal demonstraties nam toe. Verschillende groepen jeugd veroorzaakten steeds meer overlast. Handhaving van de openbare orde en veiligheid vergde gaandeweg veel extra capaciteit van handhavers. Sommige mensen raakten in financiële moeilijkheden.

Er werd meer gebruik gemaakt van inkomensondersteuning en de mogelijkheid tot kwijtschelding van belastingen ten opzichte van andere jaren. Op een aantal terreinen werd onvermijdelijk een minder groot beroep gedaan op de gemeentelijke dienstverlening, zo verminderde de aanvragen voor jeugdzorg en Wmo. Minder mensen konden aan een baan geholpen worden. De energiecoach legde minder huisbezoeken af. De dienstverlening aan inburgeraars moest worden beperkt. Fysiek contact werd digitaal contact of er werd naar andere manieren gezocht om met bewoners te communiceren, zoals in digitale spreekkamers. Sommige projecten, pilots en onderzoeken konden niet volgens plan worden uitgevoerd, en werden stopgezet, verlengd of op een alternatieve kleinschalige manier uitgevoerd, dat gold bijvoorbeeld voor Voedsel Verbindt en Operatie steenbreek. Ondanks de grote impact van COVID-19 op diverse beleidsterreinen, konden de taken op veel andere terreinen onveranderd worden uitgevoerd. Bestuur en organisatie hebben zich aangepast aan de nieuwe werkelijkheid, hebben de gemeente draaiende weten te houden en zijn tegelijkertijd belangrijke besluiten blijven nemen, bijvoorbeeld over kunst en cultuur, grondstoffenbeleid en evenementenbeleid.

Maatregelen en gevolgen voor de begroting 2021 In de loop van 2020 zijn besluiten en maatregelen genomen om de gevolgen van de crisis te verzachten, zoals beleidsregels subsidieverlening in verband met COVID-19, het niet heffen van precariobelasting terrassen, tegemoetkoming privaatrechtelijke vorderingen en kwijtschelding van leges voor evenementen. Burgemeester en college hebben de raad door middel van brieven regelmatig geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom de COVID-19 crisis. Ook had de crisis invloed op de voorbereiding van de begroting 2021 en de daaraan voorafgaande Midterm review. Deze tussenevaluatie van het collegeprogramma werd qua planning en inhoud doorkruist door het uitbreken van de COVID-19 crisis en moest aangepast worden in samenspraak met de gemeenteraad. Besloten werd tot voortzetting van het collegeprogramma en de urgente issues die daarin genoemd staan, om idealiter sterker uit de crisis te kunnen komen. Ook werd vastgehouden aan lange termijn doelen en ambities op het terrein van duurzaamheid, cultuur en digitalisering, zodat geen stilstand hoeft op te treden. Naast ondersteuning van kwetsbaren willen we onze energie op korte termijn richten op herstel en innovatie van de Leeuwarder economie.

10

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Compensatie In 2020 heeft het Rijk middelen beschikbaar gesteld voor het opvangen van de schade als gevolg van COVID-19. De middelen zijn in drie stappen beschikbaar gekomen: juni, september en december en de gemeente Leeuwarden heeft in totaal € 14,971 mln ontvangen. Een groot deel van deze middelen is in 2020 niet ingezet; in 2020 is ten laste van deze middelen voor € 1,653 mln toegevoegd aan specifieke begrotingsposten. Het restant van het bedrag dat in 2020 is ontvangen, is via de reserve budgetoverheveling naar 2021 doorgeschoven. Dat betreft € 7,743 mln. Het laatste deel (€ 14,971 - € 1,653 - € 7,743 = € 5,575 mln) is door het Rijk eind 2020 toegekend en is in de begroting 2021 direct aan de reserve budgetoverheveling toegevoegd. Dit betekent dat de reserve budgetoverheveling € 13,318 omvat. Schakel in de uitvoering van inkomensondersteunende maatregelen Naast deze compensatiegelden is de gemeente ook belangrijke schakel geweest in de uitvoering van Rijksmaatregelen, namelijk als uitvoerder van de inkomensondersteunende maatregelen die door het Rijk zijn getroffen: de Tozo c.a.. Het Rijk heeft voor de uitvoeringskosten van de Tozo-regeling een vergoeding beschikbaar gesteld. Tabel 1 Overzicht compensatiemiddelen

Bedragen x € 1.000 BegrotingsStelpost Bedrag wijziging 2020 Corona

1e Compensatiepakket Lokale culturele voorzieningen

0,508

0,000

0,508

Inhaalvraag Jeugdzorg

0,313

0,000

0,313

Inhaalvraag Wmo

0,094

0,000

0,094

Meerkosten Zorg (via DU MO)

3,228

0,000

3,228

Meerkosten Zorg (via DU VO)

0,206

0,000

0,206

Derving toeristenbelasting

0,094

0,000

0,094

Derving parkeerbelasting

0,440

0,440

0,000

Kosten noodopvang peuters cruciale beroepen

0,072

0,000

0,072

Sociale werkvoorziening

0,632

0,632

0,000

Noodopvang kinderen ouders cruciaal beroep

0,142

0,000

0,142

Eigen bijdrage Wmo abonnementstarief

0,167

0,000

0,167

5,896

1,072

4,824

Kosten verkiezingen

0,230

0,230

0,000

Inkomstenderving Precario, Markten en Evenementen

0,074

0,000

0,074

Lokale Culturele Voorzieningen

0,503

0,000

0,503

Buurt- en dorpshuizen

0,137

0,000

0,137

Toezicht en Handhaving

0,378

0,000

0,378

Vrijwilligersorganisaties Jeugd

0,050

0,000

0,050

SW Bedrijven

0,351

0,351

0,000

1,723

0,581

1,142

TM Aanvullend pakket re-integratie Par. 2.2.1

2,336

0,000

2,336

TM Impuls re-integratie Par. 2.2.1

0,869

0,000

0,869

TM Gemeentelijk Schuldenbeleid Par. 2.2.2

0,450

0,000

0,450

TM Bijzondere bijstand Par. 2.2.2

0,156

0,000

0,156

TM Continuïteit van zorg (COVID-19) Par. 2.2.3

0,163

0,000

0,163

TM Compensatie Quarantainekosten Par. 2.2.5

0,032

0,000

0,032

Subtotaal 2e Compensatiepakket

Subtotaal 3e Compensatiepakket

11

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

BegrotingsBedrag wijziging 2020

Stelpost Corona

DU Cultuurmiddelen Par. 3.2.1

0,892

0,000

0,892

DU Crisis dienstverlening (COVID-19) Totaal Par. 3.2.2

2,107

0,000

2,107

DU Extra kosten 2e Kamerverkiezingen Par. 3.2.4

0,158

0,000

0,158

IU Beschermd Wonen Par. 3.2.8

0,189

0,000

0,189

7,352

0,000

7,352

14,971

1,653

13,318

subtotaal Eindtotaal

Monitoring schade De schade in 2020 is in de loop van 2020 door middel van een monitor zo goed mogelijk gevolgd en ingeschat tot einde jaar. Op basis van die inschatting is medio 2020 bij het vaststellen van de financiële positie voor de begroting 2021 en meerjarenraming uitgegaan van een kostenpost van € 3,4 mln waarvoor in de begroting 2020 geen dekking aanwezig was en daarmee ten laste zou komen van de Algemene Reserve. Ofwel: de startpositie 2021 is verlaagd met de vermoedelijke kosten in 2020 als gevolg van de COVID-19 crisis. De middelen uit de drie compensatiepakketten zijn dus niet gematched met de mogelijke kosten die via de monitor in 2020 in beeld kwamen. Aan het einde van 2020 is ten laste van de Algemene Reserve vanwege de verwachte kosten de begroting gewijzigd, maar niet voor het volledige bedrag van deze verwachting (€ 3,4 mln) maar voor € 2,9 mln. Tot dit bedrag uit de monitor was voldoende zekerheid om een begrotingswijziging op te baseren. Financiële gevolgen voor de jaarrekening Uit de analyse van het rekeningresultaat van € 15,5 mln blijkt dat met betrekking tot: a. de verhoogde budgetten ad. € 1,653 mln ten laste van de ontvangen compensatie van het Rijk, volledig zijn gerealiseerd en er dus geen afwijkingen zijn ontstaan die bijdragen aan het rekeningresultaat. b.

de extra budgetten in de hiervoor bedoelde wijziging van € 2,9 mln ten laste van de Algemene Reserve voor met name bedrijfsvoering, derving legesopbrengsten en extra kosten Veiligheid grotendeels ook benut zijn voor schade als gevolg van COVID-19. Er is voor € 290.000 niet aan lasten gerealiseerd die wel waren voorzien. Deze afwijking maakt dus deel uit van het rekeningresultaat. c. uit de analyse van het rekeningresultaat blijkt verder dat met name in het Sociaal domein (Jeugdzorg, Wmo en Participatie) in 2020 sprake is van lagere uitgaven dan voorzien in de begroting. Het ongewoon hoge rekeningresultaat 2020 is voor een aanzienlijk deel hieraan toe te schrijven. De achtergrond van deze lagere kosten is zeer waarschijnlijk COVID-19, maar het oorzakelijk verband is niet altijd exact aan te geven of aantoonbaar. De afwijkingen groter dan € 0,5 mln komen aan de orde in 3.2.2 Toelichting op de voor- en nadelen. De voordelige afwijkingen met een vermoedelijke COVID-19 achtergrond tellen op tot een bedrag van circa € 6,85 mln. Tabel 2 Overzicht voordelige afwijkingen als gevolg van COVID-19 Onderwerp Jeugdzorg en Wmo Wet Sociale Werkvoorziening Vizier op Werk en instrumentenbudget Uitvoering Tozo-regeling Armoede en schuldhulpverlening Rijksbijdrage en subsidie aan culturele instellingen Onderwijsachterstandenbestrijding Totaal

Bedragen x € 1.000 Bedrag 3,7 0,45 0,34 1,6 0,13 0,25 0,38 6,85

Op hoofdlijnen kan de conclusie worden getrokken dat naar schatting circa 46% (€ 0,29 mln + € 6,85 mln = € 7,14 / € 15,5 mln = 46%) van het rekeningresultaat toegeschreven kan worden aan COVID12

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

19. Voor een toelichting op het totale rekeningresultaat, en dus ook het niet-COVID deel wordt verwezen naar paragraaf 3.2.2. Vervolg In 2021 wordt doorgegaan met het monitoren van de mogelijke schade. In de begroting 2021 zijn daarvoor een aantal buffers ingebouwd waarvan de structurele stelpost van € 1 mln de kern vormt. Later in 2021 zal nader beoordeeld worden of voor 2021 aanvullende maatregelen nodig zijn omdat er dan ook meer zicht zal zijn op wat er zich in 2021 nog voor zal doen. De ontvangen compensatiemiddelen van het Rijk zullen ingezet worden voor het herstel. In het voorjaar 2021 besloten college en raad over hoe de compensatiemiddelen ingezet gaan worden voor het opvangen en herstellen van schade die door COVID-19 is ontstaan en nog mogelijk gaat ontstaan.

13

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

2. BELEIDSVERANTWOORDING

14

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

2.1 Programma's 2.1.1 Domein Sociaal Portefeuillehouders: Friso Douwstra, Hein Kuiken, Hilde Tjeerdema en Bert Wassink.

Strategisch algemeen doel Iedereen doet mee in Leeuwarden.

Successen 1. De implementatie van de werkwijze en aanbesteding Wmo per 2021 is met succes afgerond waarbij veel cliënten in de loop van het jaar al een soepele switch hebben gemaakt naar de nieuwe aanbieders die formeel per 2021 starten. 2. De samenwerking met partners in het realiseren van de transformatie binnen de maatschappelijke ondersteuning is het afgelopen jaar verbeterd. 3. Het gebruik van de bijstand is in 2020, ondanks de COVID-19 crisis, met maar 1,5 % (84 uitkeringen) toegenomen terwijl er landelijk sprake is van 3% groei.

Verbeterpunten 1. Aandachtspunt is de vorming van de buurt- en dorpskamers die door COVID-19 nog niet in de volle omvang kunnen opereren. 2. We gaan onverminderd verder met de preventie en vroegsignalering van schulden, passende schuldhulpverlening en het bevorderen van inkomensondersteuning. 3. Het succes van LF2018 heeft, door het niet doorgaan van geplande activiteiten vanwege COVID19, nog onvoldoende doorzetting kunnen krijgen.

Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 3 Domein

Begroting

Begroting Begroting

Rekening

Rekening

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting saldo saldo

R2DOM001 - Sociaal

lasten

baten

saldo

lasten

baten

R2PRG005 - Werk en inkomen R2PRG020 - Sociale basis

156.051

102.179

-53.872

155.296

107.975

-47.320

6.552

65.879

10.512

-55.366

64.660

10.276

-54.384

982

R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning Totaal 2020

167.568

5.818

-161.750

161.205

4.765

-156.440

5.310

389.497

118.509

-270.988

381.161

123.017

-258.144

12.844

Impuls Sociale Investeringen Tabel 4 Impuls Sociale Investeringen (ISI)

2020

Startbudget (via overheveling) Motie: Noodhulp vluchtelingen Motie: Stichting Present Motie: Frysk Taalbelied Aanvulling ISI (1e begr. wijziging 2021)

128,55 -30,00 -3,00 -24,00

Totaal

71,55

15

Bedragen x € 1.000 2021 2022 71,55 -30,00 p.m. 100,00 141,55

141,55

100,00 242,55

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

Eindconclusie In de Sociale basis zien we dat er ondanks de beperkingen door COVID-19 ook veel wél kan. Bewoners realiseren samen mooie projecten in hun wijken en een groot deel van de plannen van de wijken- en dorpenprogramma’s is doorgegaan. Met de inzet van jeugdondersteuners zijn verdere stappen gezet om kinderen en jongeren beter voor te bereiden op het verkrijgen van werk en het leiden van een gezond leven, is de voorschoolse educatie uitgebreid, ontwikkelen de Integrale Kindcentra zich verder en is de opheffingsnorm aangepast om kleine scholen te behouden. Daarnaast is samen met ervaringsdeskundigen veel aandacht besteed aan inclusie, toegankelijkheid en laaggeletterdheid om de kloof van ongelijkheid te overbruggen. In 2020 zijn we gestart met de uitvoering van het Lokaal Sportakkoord en zijn er al initiatieven ingediend. Veel culturele en gesubsidieerde instellingen zijn, terwijl hun activiteiten voor een groot deel stillagen, mede door subsidies in stand gehouden om een doorstart te kunnen maken in 2021. Festivals- en evenementen konden door COVID-19 niet doorgaan. Het succes van LF2018 heeft, door het niet doorgaan van geplande activiteiten, onvoldoende doorzetting kunnen krijgen.

Het HCL bleef de spilfunctie vervullen voor het erfgoed van Leeuwarden door onder meer succesvolle virtuele rondleidingen en met het kunstwerk 'het DNA van Leeuwarden' met de 17.000 reageerbuisjes die bewoners en bezoekers van Leeuwarden in 2018 vulden. De vernieuwing van de Jeugdhulp en de maatschappelijke ondersteuning stond in 2020 centraal en binnen de financiële kaders de zorg verlenen die nodig is. De transformatie van de jeugdhulp is nog in volle gang en de resultaten tot nu toe zijn hoopvol door de invoering van resultaatsturing en de invoering van een Expertteam bij de toegang tot de zorg. Het aantal cliënten in de jeugdzorg daalt en de verschuiving van zware intensiteiten en dure zorgtrajecten naar lichtere vormen van zorg zet zich door waardoor de taakstelling tot en met 2020 is gerealiseerd. De implementatie van de 'nieuwe' Wmo is met succes afgerond, waarbij veel cliënten in de loop van het jaar al een soepele switch hebben gemaakt naar de nieuwe aanbieders die formeel per 2021 starten. De afspraken met de Wmo aanbieders hebben ook geleid tot het realiseren van de taakstelling Wmo. Aandachtspunt is de vorming van de buurt- en dorpskamers die door COVID-19 nog niet in volle omvang kunnen opereren. Verder is de samenwerking met partners in het realiseren van gezamenlijke doelen binnen de maatschappelijke ondersteuning het afgelopen jaar verbeterd.

Zo kunnen ouderen steeds langer in hun eigen omgeving blijven wonen en neemt ook de vergrijzing toe door voorzieningen en een gezondere levensstijl. Deze beide ontwikkelingen hebben als de keerzijde dat de kosten voor Hulp bij Huishouden en Wonen, Rollen en vervoer in 2020 én de komende jaren toeneemt. De jeugdzorg- en Wmo aanbieders zijn het afgelopen jaar gecompenseerd voor de gederfde inkomsten en de meerkosten van COVID-19 waarbij de landelijke richtlijnen zijn toegepast. Het gebruik van de bijstand is in 2020, ondanks de COVID-19 crisis, met maar 1,5 % (84 uitkeringen) toegenomen terwijl er landelijk sprake is van 3% groei. We zien dat onze re-integratie instrumenten ook in de COVID-19 tijd werken. Desondanks is er grote zorg over de kwetsbaren in onze samenleving. Daarom zetten we stevig op het programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt waarin de drie sporen samenkomen. Daarnaast gaan we onverminderd verder met de preventie en vroegsignalering van schulden, passende schuldhulpverlening en het bevorderen van inkomensondersteuning. Uit de cijfers zien we hierin een positieve ontwikkeling. De gevolgen van COVID-19 voor zelfstandige ondernemers in Friesland heeft met de uitvoering van de Tozo-regeling tot een mega klus geleidt voor het Bureau Zelfstandigen Fryslân. Onder grote tijdsdruk zijn totaal ruim 15.000 Tozo-beschikkingen afgegeven en is € 63 mln uitgekeerd.

Voor de 16

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

uitvoering van de regeling is binnen enkele weken door een team uit de hele organisatie een robot gebouwd om een deel van de taken te automatiseren voor een vlotte doorstroom van de aanvragen. Het voordelig financieel resultaat van het Sociaal domein is € 12,9 mln. De resultaten groter dan € 1 mln zijn:  Voor de Jeugdzorg en Wmo heeft de verwachte volumegroei, prijsontwikkeling en vertraging van de taakstelling zich niet voorgedaan waardoor incidenteel € 3,7 mln vrijvalt.  De kosten van de bijstandsuitkeringen zijn minder hoog dan verwacht waardoor € 1,8 mln van het eigen risico deel vrijvalt.  De uitvoeringskosten van de Tozo worden gedekt uit de bijdragen van het Rijk. Door inzet van eigen personeel ontstaat een incidentele meevaller van € 1,6 mln.  De gewijzigde Rijksfinanciering in de Bbz leidt tot een incidenteel voordeel van € 1,2 mln.

17

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

Programma Sociale basis Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan? 1. De kracht van de mienskip is benut Wij zijn ervan overtuigd dat het vergroten van de leefbaarheid en participatie in wijken en dorpen het beste resultaat heeft als de initiatieven uit de samenleving komen. Ondanks COVID-19 hebben bewoners ook in 2020 laten zien dat zij samen mooie projecten kunnen realiseren in hun wijken en dorpen. Met behulp van het Mienskipfonds zijn diverse bewonersinitiatieven mogelijk gemaakt. Bijvoorbeeld het realiseren van een buurttuin en het ontwikkelen van een dorpskwartetspel. De leefbaarheid en participatie zijn hierdoor bevorderd. Het heeft bijgedragen aan ontmoeten, sociale cohesie en participatie.  Gevolgen COVID-19 opgevangen door wijken en dorpen Door COVID-19 zag het jaar er anders uit dan bij de aftrap van de plannen van de wijken- en dorpenprogramma’s. Een groot deel van de plannen kon doorgang vinden, er zijn nieuwe plannen gesmeed (rekening houdend met de 1,5 meter afstand) en verbouwingen en werkzaamheden naar voren gehaald. De gemeente heeft contact gehouden met de besturen van de wijk- en dorpspanels en buurt-, wijk- en dorpshuizen en zoveel mogelijk op maat ondersteuning en advies geboden. Hierdoor zijn de besturen overeind gebleven en hebben zij zich, op een aangepaste manier, in kunnen zetten voor de bewoners in hun wijk en dorp.

 Verandering in het type aanvragen Mienskipsfonds In 2020 is een verandering in het type aanvraag te zien. Er komen steeds meer aanvragen binnen voor het subsidiëren van voorzieningen. Deze worden vooral ingediend door beroepsorganisaties zoals Integrale Kindcentra en scholen in de gemeente. Daarnaast vragen veel culturele instellingen subsidie aan voor community projecten. Veelal zijn dit theater-, of muziekvoorstellingen die samen met de buurt of dorp uitgevoerd worden. Met deze inzet is het budget voor het Mienskipsfonds in 2020 grotendeels besteed. Ingediende aanvragen Toegewezen Afgewezen Ingetrokken

39 24 11 4

Op basis van de evaluatie van het Mienskipsfonds in 2019 is in 2020 een aantal aanpassingen in de regeling doorgevoerd, zoals het budgetplafond per aanvraag en is het proces verder gestroomlijnd.

2. Door onderwijs wordt de kans op werk en een gezond leven vergroot In 2020 heeft de gemeente samen met onderwijs- en kinderopvanginstellingen verdere stappen gezet om kinderen en jongeren beter voor te bereiden op het verkrijgen van werk en het leiden vaneen gezond leven.  Integrale Kindcentra (IKC) zorgen voor integratie van onderwijs en opvang De IKC zijn gericht op een verdere integratie van onderwijs en opvang. Zo zijn ondersteuningstrajecten geboden op het terrein van ouderbetrokkenheid en het inrichten van een pedagogische ruimte binnen een IKC. Voor het delen van ervaringen zijn learning communities gestart. De doorgaande lijn tussen onderwijs en opvang is daarmee verbeterd. De subsidieregeling Kansen voor Kinderen is aangevuld en uitgebreid. Peuters worden beter voorbereid en ondersteund in de overgang naar het primair onderwijs.

18

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

 Inzet Jeugdondersteuners in drie Integrale Kindcentra geëvalueerd De gemeente zet in op het oplossen van problemen bij kinderen op jonge leeftijd. Dit leidt tot betere herkenning van problemen bij kinderen, vroegtijdige aanpak daarvan en minder gebruik van dure zorg op latere leeftijd. Sinds 2019 zijn daartoe in drie Integrale Kindcentra (IKC) jeugdondersteuners actief. De inzet van de jeugdondersteuners is in 2020 tussentijds geëvalueerd (B&W 31-3-2020). Op basis van de voorlopige resultaten en aanbevelingen hebben betrokken besturen van onderwijs en kinderopvang uitgesproken voorstander te zijn van het voortzetten van het huidige experiment en dit gefaseerd uit te willen breiden naar meer locaties. De tussenevaluatie Steunstructuur 12- is tevens gebruikt als onderlegger om te komen tot een methodiekbeschrijving voor jeugdondersteuners, om zo kennis te borgen en overdraagbaar te maken.  Aanbod Voorschoolse Educatie is uitgebreid Het aanbod Voorschoolse Educatie is in 2020 uitgebreid tot acht uur voor alle peuters van twee tot vier jaar en tot zestien uur voor kinderen met een risico op leer- en ontwikkelingsachterstanden. Door peuters eerder dan de gebruikelijke leeftijd van 2,5 jaar en meer uren per week voorschoolse opvang te bieden, is de kans op een achterstand in de (taal)ontwikkeling in het basisonderwijs verkleind.

Er is een kwaliteitsteam Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) ingesteld om de kwaliteit van het aanbod procesmatig te monitoren en te versterken.  Aandacht voor toekomstbestendig onderwijs in de krimpgebieden De gemeente Leeuwarden heeft een gesplitste opheffingsnorm vastgesteld waarbij de norm voor het stedelijk gebied is vastgesteld op 153 leerlingen en voor het buitengebied op 45 leerlingen. Hiermee is het mogelijk in het buitengebied betrekkelijk kleine scholen in stand te houden. De wettelijke opheffingsnorm is vastgesteld op 23 leerlingen. Onder dit aantal stopt de Rijksbekostiging. Met name het gebied van de voormalige gemeente Littenseradiel heeft te maken met behoorlijke krimp. De school in Hilaard is al in 2018 gesloten, de school in Easterlittens in 2020 en de school in Jorwert zal in 2021 haar deuren sluiten. Dit betekent overigens nog geen kaalslag in het buitengebied. De sluiting van deze scholen betekenen een versterking van de scholen in de directe omgeving. Naar verwachting zal het merendeel van de kinderen van de school in Jorwert naar de school in Baard gaan. De eerdere sluitingen hebben de scholen in Weidum (Hilaard) en Winsum (Easterlittens) versterkt.  Noodopvang 2020 Na de sluiting van de scholen op 16 maart 2020 vanwege COVID-19 is in samenwerking met de kinderopvangorganisaties en basisschoolbesturen de noodopvang ingericht.

In samenwerking met Sinne Kinderopvang is er een 24-uurs opvang opgezet. Met de tweede lockdown in december is er opnieuw noodopvang ingericht. De 24-uurs opvang was deze keer niet nodig. Naar schatting maakten rond de 1.000-1.500 kinderen wekelijks gebruik van opvang op kinderopvang en school binnen de gemeente Leeuwarden. Tijdens de tweede lockdown werd er vaker een beroep gedaan op de opvang. Binnen Fryslân was de gemeente Leeuwarden koploper in het neerzetten van de noodopvang. De gemeente heeft een coördinerende en faciliterende rol gespeeld en heeft ook partijen als Amaryllis, Kunstkade en buurtsportcoaches betrokken bij het aanbod. Er is hierdoor eendrachtig samengewerkt en er is snel en accuraat gehandeld door alle partijen. Door de inzet van de gemeente: - zijn communicatieberichten samen met onderwijs en kinderopvang opgesteld voor ouders. - is een postvak ingesteld waar alle vragen rondom de noodopvang van ouders verzameld werden en zo spoedig mogelijk beantwoord konden worden. Tot slot zijn vanuit de gemeente (Rijks)middelen verstrekt voor: - Aanschaf van extra laptops/tablets - Compensatie eigen ouderbijdrage voor kinderopvang - Kosten voor de 24-uurs noodopvang. 19

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

 Aanpak laaggeletterdheid op papier ontwikkeld Leeuwarden heeft zowel een regionale als lokale functie in de aanpak van laaggeletterdheid. Binnen de arbeidsmarktregio Friesland is in 2020 gestart met de ontwikkeling van een nieuw regionaal programma volwasseneneducatie (RPE). Hierin leggen we de focus op het verhogen van bereik NT1 (Nederlands als eerste taal), kwaliteit en monitoring. Door landelijke ontwikkelingen verschuift de datum van oplevering van het RPE steeds verder in de tijd. Naar verwachting zal deze voor de zomer 2021 gereed zijn. Van 2020 tot 2024 ontvangt de regio extra middelen voor een regionale aanpak laaggeletterdheid. Zie paragraaf 2.3 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Wij wilden niet meer wachten op de landelijke ontwikkelingen en hebben daarom besloten een doorstart te maken met het ontwikkelen van een lokaal uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid. In samenwerking met de ketenpartners hebben we een lokaal uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid ontwikkeld. Deze wordt begin 2021 vastgesteld. Hierin ligt de focus op preventie, verhogen bereik doelgroep, digitale vaardigheden en toegankelijke dienstverlening. Bovendien is de trend ingezet dat het aanbod weer terug naar de wijken gaat. Er wordt aangesloten op de buurt- en dorpskamers.

Deze buurt- en dorpskamers zijn laagdrempelige plekken in wijken en dorpen waar inwoners elkaar ontmoeten, activiteiten doen en een ondersteuningsvraag kunnen stellen.  Kansen voor verdere ontwikkeling Leeuwarden als studiestad zijn benut In 2020 is een tussenevaluatie uitgevoerd naar de effecten van de RUG Campus Fryslân in Leeuwarden en Fryslân. De resultaten hiervan zijn in het eerste kwartaal 2021 met de gemeenteraad gedeeld. Met onderwijs van hoge kwaliteit wil RUG Campus Fryslân zeer gemotiveerde studenten aantrekken uit zowel Fryslân, Nederland als de EU en verder. In dit kader is ook in 2020 een grote verscheidenheid aan wervingsactiviteiten ingezet. In 2020 is samen met de RUG Campus Fryslân verder gesproken over de uitbreiding van de kenniscampus. Hierbij is gekeken naar de mogelijkheden voor studentenhuisvesting zo dicht als mogelijk bij de RUG Campus Fryslân. Daarnaast loopt voor een aantal locaties procedures om studentenhuisvesting te realiseren (bijvoorbeeld: 180 zelfstandige studentenwoningen aan de Tweebaksmarkt).  Het programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt is gestart In 2020 zijn de ROC’s actief betrokken bij het hoger onderwijs akkoord Fryslân, maar ook bij de ontwikkelingen op het gebied van de versterking van het academische klimaat. Een bijdrage hierin leveren we ook met de start met het programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt.

Hierin is het aantrekken en behoud van Human Capital een strategisch doel. Een belangrijk onderdeel in dit programma is de inzet van de gemeente, samen met Leeuwarden Student City, Tresoar en RUG Campus Fryslân, op de versterking van het academische klimaat. De Leeuwarder studentenverenigingen worden betrokken bij de ontwikkelingen in Leeuwarden en krijgen daarin ook een rol.

3. Beperken van ongelijkheid Om de ongelijkheid voor inwoners te beperken is binnen de gemeente veel aandacht voor inclusie en toegankelijkheid. Door inwoners vroegtijdig te betrekken in plannen en projecten is de toegankelijkheid vergroot. Ervaringsdeskundigen met een licht verstandelijke beperking (LVB) en ervaringsdeskundigen van de werkgroep Toegankelijkheid Leeuwarden hebben hun kennis gedeeld en hebben met de gemeente samengewerkt bij verschillende thema’s en projecten.  Aandacht voor licht verstandelijke beperking (LVB) In 2020 is geïnvesteerd in de relatie met netwerkpartners om de bewustwording op het thema LVB te vergroten en te komen tot een gezamenlijke aanpak. Hieruit voortvloeiend is het projectplan 'Expeditie Leeuwarden voor de integrale aanpak van LVB’ opgesteld. Dit plan wordt begin 2021 door de raad vastgesteld. Een van de speerpunten in het plan is het vergroten van de bewustwording. Medewerkers van de gemeente zijn getraind in het herkennen en signaleren van LVB. In 20

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

samenwerking met ervaringsdeskundigen zijn bijeenkomsten en workshops georganiseerd die hebben bijgedragen aan de bewustwording.  Een goede start geven aan statushouders In januari 2020 is de gemeente gestart met de uitvoering van het Europese Asiel en Migratiefonds (AMIF)-project; Thuis in Leeuwarden. Doel van het project is om op vernieuwende en cultuur sensitieve wijze in groepsverband statushouders kennis laten maken met onze gemeente en Nederland in het algemeen. Door de komst van COVID-19 en de daarmee gepaard gaande fysieke beperkingen is zoveel mogelijk overgegaan op individuele dienstverlening door videobellen, waar nodig met een tolk erbij. Op deze manier blijft de gemeente in contact met de inburgeraars en zetten we de dienstverlening, ook al is dat beperkt, voort. Vanwege deze beperkingen is de projectperiode AMIF verlengd tot en met 31 december 2021. De samenwerking met de ketenpartners is met een casuïstiek overleg geïntensiveerd. Hierin vervult de gemeente Leeuwarden een leidende rol. Instrumenten en duale trajecten zijn opgezet, waarbij zoveel mogelijk de aansluiting is gezocht met bestaande gemeentelijke instrumenten. Indien nodig worden er aanpassingen in werkwijze of processen gedaan. Daarnaast is een stevige basis gelegd met het onderwijs wat resulteert in een resultaatgerichte samenwerking.

 Preventieprogramma kwetsbare (etnische) groepen ontwikkeld Door het opbouwen van een goede verstandhouding met het Caribisch Comité Nederland (CCN) is een plan van aanpak ‘Preventieve aanpak toekomst perspectieven Caribische Nederlanders’ opgesteld. Dit plan is op 3 november 2020 met de gemeenteraad gedeeld. De wijze waarop dit plan verder moet worden geconcretiseerd en wat het aandeel van het comité daarin is, is nog in ontwikkeling. Op basis van het plan en de begroting wordt het in 2020 beschikbaar gestelde budget meegenomen naar 2021 en ingezet voor de uitvoering/implementatie van dit plan.

4. Door sporten wordt de kans vergroot om mee te doen aan de samenleving 

Aangepaste beweeginitiatieven door COVID 19

2020 stond in het teken van COVID-19. De buurtsportcoaches hebben binnen de maatregelen activiteiten georganiseerd voor kinderen/jeugd. Zoals bijvoorbeeld basketballen en voetballen op de basketbalveldjes en Cruyff Courts. Scholen zijn geadviseerd over het bewegingsonderwijs buiten. De Wintergames zijn in Leeuwarden georganiseerd. Door jeugd en kinderen is geparticipeerd in sport door de georganiseerde activiteiten van bv SPORT, maar ook door initiatiefnemers die op basis van door de gemeente Leeuwarden verstrekte subsidie hun activiteiten in aangepaste vorm lieten plaatsvinden. In 2020 zijn er door COVID-19 minder aanvragen ingediend voor subsidies sport- en beweeginitiatieven dan in voorgaande jaren het geval was. De aanvragen betroffen activiteiten in zowel de jaren 2020 als 2021. 

Lokaal Sportakkoord uitgevoerd

Verder zijn we in 2020 gestart met de uitvoering van het Lokaal Sportakkoord. Er zijn in 2020 vier initiatieven ingediend, waarvan drie initiatieven aanspraak hebben gemaakt op het beschikbare uitvoeringsbudget. De initiatieven worden beoordeeld door de zogenaamde Fanclub, bestaande uit: CIOS, Amaryllis, Friesland Zorgverzekeraar, bv SPORT, Leeuwarder Sportraad, Rabobank en gemeente Leeuwarden.  Sportmagazine uitgebracht In 2019 zijn we gestart met het uitbrengen van een zogenaamd Sportmagazine, tweemaal per jaar. Ook in 2020 was het tweede magazine digitaal. Op die manier zijn de sport- en beweegaanbieders, maar ook sporters, op de hoogte gehouden van de actuele ontwikkelingen in Leeuwarden. Het

21

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

magazine is goed ontvangen door sportaanbieders en sporters, zo blijkt uit reacties die de buurtsportcoaches kregen.

5. Door cultuur sociale, economische en duurzame groei aanjagen COVID-19 heeft veel impact gehad op cultuur. Festivals- en evenementen konden hierdoor niet doorgaan. Het succes van LF2018 heeft, door het niet doorgaan van geplande activiteiten, onvoldoende doorzetting kunnen krijgen. De eerste periode We the North 2017-2020 is min of meer afgerond. De laatste projecten in 2020 zijn vanwege COVID-19 deels stilgezet en deels verplaatst naar 2021. De tweede periode loopt synchroon aan het Rijkscultuurbeleid 2021-2024. We zijn erin geslaagd om de Rijksondersteuning van de culturele Basisinfrastructuur Instellingen (BiS) te waarborgen voor de periode 2021-2024.  Broedplaatsen verder ontwikkeld Op basis van de broedplaatsnotitie uit 2019 is in 2020 gewerkt aan de doorontwikkeling van drie broedplaatsen: DOAS, de Westerkerk en Haniahof. Vanwege COVID-19 is met name de doorontwikkeling van de Westerkerk stil komen te staan. Binnen deze broedplaats is het bereiken van voldoende publiek een basisvoorwaarde voor de exploitatie. Binnen de andere broedplaatsen wordt meer gewerkt vanuit individuele ateliers. Dit geeft meer mogelijkheden om door te kunnen werken. 

Krachtige culturele infrastructuur a.

Bibliotheek ingezet als wapen tegen laaggeletterdheid Zesendertig basisscholen maakten in 2020 gebruik van de bibliotheek op school (dbos). dbos wordt goed ontvangen door de gebruikers. Er is een pilot gestart met dbos op een middelbare school.

b.

Samenwerking Neushoorn en De Harmonie verkend De samenwerking Neushoorn en De Harmonie is begin 2020 gestart met verkennende gesprekken over een gezamenlijk Shared Service Centre. COVID-19 leidde vanaf maart tot een geheel andere zorg voor beide instellingen: het overeind houden van de organisaties en het continu aanpassen van de programmering en groepsgroottes. Op 22 september 2020 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt opgedragen de samenwerking minder vrijblijvend te maken. Onderdeel van de motie is een verkenning naar een organisatievorm die daarbij het meest passend is. Deze is eind van het jaar uitgevoerd en de weerslag van de verkenning is begin 2021 gedeeld met de raad. In het voorjaar van 2021 wordt met beide organisaties gesproken over een nauwere samenwerking tussen beide organisaties.

 Historisch Centrum Leeuwarden in 2020: het jaar van de herinrichting en COVID-19 2020 stond voor het HCL in het teken van de volledige herinrichting van de publieksruimtes. Met als resultaat twee keer zoveel tentoonstellingsruimte, verplaatsing van het auditorium en een nieuwe studiezaal. De geplande bouwactiviteiten vanaf half maart vielen samen met het stilleggen van het openbare leven vanwege COVID-19. Ondanks de beperkingen van het afgelopen jaar was er veel wél mogelijk. Het HCL bleef de spilfunctie vervullen voor het erfgoed van Leeuwarden. Medewerkers en vrijwilligers werkten door aan het digitaliseren en verder toegankelijk maken van de collecties. De online dienstverlening bleef op peil. De nieuwe vaste expositie Verhalen van Leeuwarden biedt een mooi volledige presentatie van de geschiedenis van de stad en de omringende dorpen van Leeuwarden. In de tijdelijke tentoonstelling 200 jaar stadspark van alle Leeuwarders wordt stilgestaan bij 200 jaar openstelling van de 22

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

Prinsentuin. Verder is er de fototentoonstelling That’s me in the corner van Dineke Kaal, met portretten van bekende Leeuwarders, en een expositie over Willem Lodewijk. Later in het jaar moest het HCL, net als andere musea, haar deuren weer sluiten in verband met de COVID-19 maatregelen. De diverse virtuele rondleidingen met HCL-gidsen waren een groot succes. Bij het HCL kwam begin van het jaar (14 februari) bij de ingang het grote DNA-kunstwerk met de 17.000 reageerbuisjes die bewoners en bezoekers van Leeuwarden in 2018 vulden met hun ‘DNA’. Het kunstwerk was het afscheidscadeau voor oud-burgemeester Ferd Crone.

6. Meertaligheid bevorderen en zichtbaar maken Het plan was om in 2020 op basis van een advies van De Wurkgroep Frysk te bepalen op welke wijze de gemeente omgaat met meertaligheid. Als gevolg van COVID-19 is dit verplaatst naar het voorjaar 2021. Een nieuwe Wurkgroep Frysk is gestart om de gemeente te adviseren over haar taalbeleid. De organisatie en de website van Leeuwarden UNESCO City of Literature zijn in 2020 stevig neergezet. De activiteiten richten zich op het investeren in een professioneel literair klimaat, een internationaal netwerk en het zo toegankelijk mogelijk maken van literatuur, waarbij laaggeletterdheid en meertaligheid een belangrijke rol spelen. Vanwege COVID-19 zijn er minder activiteiten uitgevoerd dan gepland.

Wat heeft het gekost? Tabel 5 Programma

Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 64.404 1.474

Lasten

Begroting primitief 61.796

Begroting na wijziging 65.879

Baten

7.642

8.834

9.061

227

Saldo van baten en lasten

-54.154

-57.044

-55.343

1.701

Toevoegingen aan reserves

170

0

256

-256

Onttrekkingen aan reserves

610

1.678

1.215

-463

Saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Resultaat

440

1.678

959

-719

-53.714

-55.366

-54.384

982

Begroting

Rekening

Tabel 6 Beleidsproduct

Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting

R2PRG020 - Sociale basis

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Lasten

Baten

Saldo

R2BLP001 - Kunst en cultuur

10.757

424

10.419

374

338

-51

288

R2BLP002 - Historisch Centrum Leeuwarden R2BLP114 - Onderwijs

1.231

53

1.294

122

-64

69

5

20.930

7.911

20.916

8.007

14

95

109

R2BLP115 - Sociale integratie achterst. groepen R2BLP116 - Burgerkracht

27.329

1.580

26.600

1.256

729

-323

406

3.248

450

3.273

458

-25

8

-17

R2BLP117 - Sport, bewegen en gezondheidsbeleid Totaal

2.384

95

2.158

60

225

-35

191

65.879

10.512

64.660

10.276

1.218

-236

982

Kunst en cultuur (voordeel € 288.000) Er werd voor de schade door COVID-19 een extra bijdrage van € 150.000 aan de Harmonie verwacht. Deze schade is verwerkt via het 4e verzamelvoorstel begrotingswijzing. Het Rijk heeft daarna maatregelen genomen voor de culturele sector waardoor deze bijdrage niet meer nodig was. Wel heeft de gemeente Leeuwarden € 626.298 (collegebesluit 15-12-2020) beschikbaar gesteld als 23

Jaarstukken gemeente Leeuwarden 2020

Jaarverslag

medefinanciering voor de Rijkssteun die zich richtte op de cruciale regionale infrastructuur vanwege de gevolgen van COVID-19. De middelen waren bestemd voor Stadsschouwburg De Harmonie, Neushoorn en Slieker film. Door COVID-19 hebben instellingen en verenigingen minder aanvragen ingediend voor de diverse subsidieregelingen en zijn activiteiten opgeschort omdat de uitvoering van activiteiten in 2020 niet mogelijk was waardoor incidenteel € 127.000 vrijvalt. De overige kleine mee- en tegenvallers bedragen per saldo € 11.000 voordelig. Onderwijs (voordeel € 109.000) Het jaar 2020 zou in het teken staan van de verdere doorontwikkeling van de opdracht voor Vooren Vroegschoolse Educatie (VVE). Daarnaast zou een tijdelijke intensivering op het gebied van achterstandenbestrijding plaatsvinden. Vanwege alle beperkingen door COVID-19 is dat laatste niet gelukt. Hierdoor is € 384.000 incidenteel vrijgevallen. Door onderuitputting op de kapitaallasten voor onderwijshuisvesting is een voordeel ontstaan van € 47.000. Het nadeel op de Sociaal Medische Indicatie (SMI) bedraagt € 200.000. Het is hiermee gestegen ten opzichte van de eerder ingezette trend. De relatief goedkope SMI wordt ingezet om veel duurdere zorg te voorkomen. Dit leidt tot voordelen in de kosten voor Jeugdzorg en maatschappelijk ondersteuning. Het nadeel van € 149.000 op leerlingenvervoer kent een tweetal oorzaken.

Een toenemend aantal kinderen (2017/2018: 112; 2018/2019: 153, 2019/2020: 173) in de gemeente Leeuwarden gaat naar scholen (veelal speciaal onderwijs) buiten de gemeente. Daarnaast is de prijsstijging van de tarieven conform de overeenkomst niet volledig in de begroting 2020 verwerkt. Overige voor- en nadelen zijn per saldo € 27.000 voordelig. COVID-19: Met de aanbieder voor leerlingenvervoer zijn afspraken gemaakt over de continuïteitsbijdrage van € 308.000 in verband met de negatieve gevolgen van COVID-19. Dit bedrag is verwerkt in het reguliere budget voor leerlingenvervoer. Sociale integratie achterstandsgroepen (voordeel € 406.000) De decentralisatie uitkering voor de vrouwenopvang is regionaal niet volledig uitgegeven. Het voordelige resultaat is over de deelnemende Friese gemeenten verdeeld op basis van het aantal inwoners. Voor Leeuwarden ontstaat hierdoor een voordeel van € 286.000 over 2020 en nog € 123.000 over 2019. Als gevolg van COVID-19 en het opnieuw opschuiven van de ingangsdatum van de nieuwe wet Inburgering, nu naar 2022, zijn de beschikbare middelen voor de inburgering van statushouders niet aangewend (voordeel lasten € 320.000) en is dit bedrag ook niet onttrokken aan de reserve Statushouders (nadeel baten € 323.000). Deze middelen zijn dus nog beschikbaar voor 2021.