Ipsos I&O - GTIL Bewonersenquête gemeente Leeuwarden
Tekst van het document
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête Rapport Ipsos I&O
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave Ipsos I&O Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2024/02
Datum juni 2024
Opdrachtgever Gemeente Leeuwarden
Auteurs
Femke Konings Sarah Bruijn
Copyright Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
2 van 45
Inhoudsopgave Opzet van het onderzoek______________________________________________________________________ 5 Samenvatting en conclusies __________________________________________________________________ 7 1
Afval scheiden _____________________________________________________________________ 10 1.1 1.2 1.3 1.4
2
Goed Terecht in Leeuwarden _______________________________________________________ 15 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8
3
Gedrag ________________________________________ 10 Motieven om afval niet te scheiden ________________________ 11 Het nut van afval scheiden _____________________________ 12 Afvalsoorten waar onduidelijkheid over bestaat _________________ 13
Op de hoogte van de verandering _________________________ 15 Perceptie van betaling afvalstoffenheffing ____________________ 16 Bewustzijn afvalscheiding _____________________________ 17 Gedragsverandering in 2023 ____________________________ 18 Stellingen over het nieuwe beleid _________________________ 19 Tevredenheid met manier van afval ophalen _________________ 20 Motivering rapportcijfer - SORTIBAK ______________________ 21 Motivering rapportcijfer - VERZAMELCONTAINER ______________ 22
Zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en dump van grofvuil__________________________ 24 3.1 3.2 3.3 3.4
Aantal personen die huisvuilzakken naast de container zetten _______ Profiel van personen die huisvuilzakken naast de container zetten _____ Motieven van personen die huisvuilzakken naast de container zetten ___ Het zien van zwerfvuil, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grof vuil __
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
24 25 26 27
3 van 45
3.5 3.6
4
Communicatie rondom wijzigingen _________________________________________________ 31 4.1 4.2 4.3
5
Bekendheid mogelijkheden grofvuil _______________________35 Tevredenheid mogelijkheden grofvuil _____________________ 36
Verbeterpunten _____________________________________________________________________ 38 6.1 6.2
7
Hoeveelheid communicatie ____________________________ 31 Duidelijkheid communicatie ____________________________32 Bereik kanalen ____________________________________ 33
Grofvuil ____________________________________________________________________________ 35 5.1 5.2
6
Ontwikkeling in hoeveelheid zwerfafval, bijzet en gedumpt grofvuil ____ 28 Bekendheid maatregelen _____________________________ 29
Verbeterpunten eigen gedrag __________________________ 38 Verandering gemeente ______________________________ 39
Verschillen tussen gebieden ________________________________________________________ 41 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Verdeling Sortibakken en Verzamelcontainers per gebied ___________ 41 Tevredenheid met de manier waarop het afval wordt opgehaald ______ 42 Het zien van zwerfafval ______________________________ 42 Op de hoogte van de wijziging __________________________ 43 Tevredenheid met mogelijkheden om grofvuil aan te bieden ________ 43
Bijlage 1 Achtergrondkenmerken van de deelnemers _________________________________________ 44
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
4 van 45
Opzet van het onderzoek Aanleiding en achtergrond Om de afvalscheiding bij huishoudens in de gemeente Leeuwarden te verbeteren en de hoeveelheid restafval te verminderen, heeft de gemeenteraad eind 2020 het raadsvoorstel ‘Goed Terecht In Leeuwarden’ vastgesteld. Goed Terecht In Leeuwarden (GTIL) is een gecombineerde inzet van uitgebreide communicatie, het juiste servicesysteem en het toepassen van een financiële stimulans door middel van een splitsing van de afvalstoffenheffing in een vast en een variabel deel. Hierbij wordt het variabele deel van de aanslag gebaseerd op de werkelijke hoeveelheid restafval die wordt aangeboden. Met ingang van 1 januari 2023 betalen inwoners van de gemeente Leeuwarden volgens het nieuwe tarief. Aan de gemeenteraad van Leeuwarden is toegezegd om na afronding van het eerste jaar een representatieve enquête te houden onder de inwoners van de gemeente. De uitkomst van de enquête geeft inzicht in hoe Leeuwarders het huidige afvalbeleid ervaren, of dit beleid tot een gedragsverandering heeft geleid en waarom inwoners bepaalde keuzes maken in hun afvalscheidingsgedrag. Voor u ligt het verslag van de uitkomsten van deze enquête. Opzet van de steekproef en betrouwbaarheid Uit de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente Leeuwarden is een gestratificeerde steekproef getrokken van 4.000 bewoners van 18 jaar en ouder.
Van bepaalde groepen werd vooraf verwacht dat de respons lager zou zijn, daarom is er in deze groepen een hogere bruto steekproef getrokken. Het gaat hierbij om de jongste leeftijdsgroepen en een aantal wijken. Doordat de netto steekproef
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
achteraf is gecorrigeerd door middel van weging is het onderzoek representatief voor de bevolking van de gemeente Leeuwarden op leeftijd, geslacht en woonwijk. Een totaaloverzicht van de kenmerken van de deelnemers is te vinden bij Bijlage 1. Veldwerkperiode en respons De 4.000 willekeurig geselecteerde deelnemers ontvingen een brief van de gemeente met een uitnodiging voor deelname en hun persoonlijke inlogcode. De enquête is eind maart 2024 verspreid onder inwoners van de gemeente Leeuwarden, nadat zij hun aanslag voor hun afvalstoffenheffing over 2023 hebben ontvangen. Het was ook mogelijk om de enquête op papier in te vullen. Hiervoor zijn bij de uitnodigingsbrief een papieren versie van de enquête en een retourenvelop bijgevoegd. Om de respons te verhogen zijn zeventien cadeaubonnen van Bol.com verloot onder de deelnemers ter waarde van €100 of €25. Vooraf is een aantal wijken geselecteerd waarvan verwacht werd dat de respons daar mogelijk achter zou kunnen blijven. Het gaat om de wijken Potmargezone, Oud-Oost, Heechterp & Schieringen, Bilgaard & Havankpark e.o. en Vrijheidswijk.
Enquêteurs van Ipsos I&O hebben in de maand april circa 1.100 adressen in deze wijken bezocht om de potentiële deelnemers te motiveren voor deelname of om de enquête direct af te nemen In het geval dat er niet werd opengedaan is een niet-thuis-kaart achtergelaten in de brievenbus met daarop de link naar de website en de unieke inlogcode. Op deze manier zijn zo veel mogelijk laaggeletterden en minder digitaal vaardigen betrokken bij het onderzoek. Op 15 april is een herinneringsbrief gestuurd aan degenen die op dat moment nog niet hadden deelgenomen. Op 30 april is de mogelijkheid om de enquête in te vullen afgesloten en was de beoogde respons van 1.000 deelnemers
5 van 45
ruimschoots behaald. In totaal hebben 1.204 inwoners de enquête ingevuld, een respons van 30 procent. Betrouwbaarheid en marges Bij steekproefonderzoek is er altijd sprake van een betrouwbaarheidsinterval en nauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheidsinterval van 95 procent. Bij een netto steekproef van n=1.204 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een marge van plus of min 2,8 procent. Dit wil zeggen dat met 95 procent zekerheid kan worden gesteld dat de uitkomst in de populatie tussen de 47,2 en 52,8 procent ligt. Dit zijn gangbare uitgangspunten voor een onderzoek onder een steekproef van inwoners.
tellen percentages in een tabel of grafiek op tot meer dan 100 procent. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer respondenten meer dan één antwoord konden geven. Als dit zo is dan staat dit boven de grafiek vermeld. In een aantal gevallen is dit het gevolg van afronding. De twee manieren van restafval aanbieden in de gemeente Leeuwarden Sortibak
Verzamelcontainer
Leeswijzer Bij het bestuderen van de uitkomsten van de enquête bleken twee achtergrondkenmerken op vrijwel alle vragen onderscheidend te zijn, namelijk de manier waarop iemand restafval aanbiedt en de leeftijd van de persoon. In de gemeente Leeuwarden zijn twee manieren om restafval aan te bieden; door middel van een Sortibak (minicontainer) of door middel van een ondergrondse verzamelcontainer. We maken daarom in iedere paragraaf onderscheid tussen deze twee groepen, in veel gevallen is dit ook weergegeven in de grafiek. De verschillen tussen de leeftijdsgroepen worden in iedere paragraaf benoemd in een tekstkader. Alle verschillen die genoemd worden in de tekst zijn statistisch significante verschillen; wat betekent dat we met 95 procent zekerheid kunnen stellen dat de verschillen niet op toeval berusten. Significante verschillen in grafieken worden aangegeven door een wit of donker kader rondom het significant hogere percentage. Soms
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
6 van 45
Samenvatting en conclusies Inwoners van de gemeente Leeuwarden zijn tevreden over de manier waarop afval wordt opgehaald De manier waarop afval wordt opgehaald in de gemeente krijgt van de inwoners in 2024 het rapportcijfer 7,6. Dit is een goede beoordeling waar tevredenheid uit spreekt. Inwoners met een Sortibak zijn gemiddeld gezien meer tevreden dan inwoners die een verzamelcontainer gebruiken, maar in beide groepen ligt het gemiddelde boven de 7. De hoogste rapportcijfers worden gemotiveerd door een tevredenheid met de ophaalfrequentie van het afval en de communicatie vanuit afvalverwerkingsbedrijf Omrin, bijvoorbeeld via de Afvalapp. Lage rapportcijfers hebben meestal te maken met de aanwezigheid van zwerfafval, huisvuilzakken naast de container of het niet functioneren van containers.
Het belang van afval scheiden wordt door vrijwel alle bewoners onderkend Vrijwel alle inwoners van de gemeente zien het belang van afvalscheiding. Maar liefst 94 procent van de inwoners ziet het nut van afvalscheiding, omdat afval kan dienen als grondstof voor nieuwe producten.
Etensresten verdwijnen het vaakst in de verkeerde bak Van alle afvalsoorten die gescheiden kunnen worden in de gemeente Leeuwarden geven inwoners het vaakst aan etensresten en schillen van groente en fruit bij het restafval te doen. Dit sluit aan bij
1
sorteeranalyses van de gemeente zelf, waaruit blijkt dat 20 procent van het restafval bestaat uit etensresten. Daarmee zijn etensresten de afvalsoort die het vaakst onterecht bij het restafval worden aangeboden.1 Vooral bij inwoners die gebruik maken van een verzamelcontainer en kleiner behuisd zijn- speelt mee dat zij geen plek hebben om bepaalde soorten afval te scheiden of dit onhygiënisch vinden. Daarnaast zijn de meest genoemde argumenten om afval niet te scheiden ‘het is de moeite niet/het is te weinig’ en ‘het is te veel gedoe’.
Het nieuwe afvalbeleid heeft bij meerderheid gezorgd voor bewustwording en gedragsverandering Terugkijkend op 2023 geeft een meerderheid van de inwoners (56%) aan dat het nieuwe afvalbeleid ervoor heeft gezorgd dat men meer is gaan nadenken over hoe er in het huishouden wordt omgegaan met afval. Zes op de tien inwoners hebben in 2023 ook daadwerkelijk geprobeerd om het afval in het huishouden te verminderen door beter te gaan scheiden, maar ook door anders of minder te kopen of door spullen een tweede leven te geven.
Communicatie rondom invoering van Goed Terecht in Leeuwarden is goed gegaan In totaal geeft 94 procent van de bewoners van de gemeente Leeuwarden aan dat zij wisten dat het afvalbeleid is veranderd in 2023. Inwoners die een verzamelcontainer gebruiken en inwoners onder de 30 jaar zijn echter wel minder dan gemiddeld op de hoogte
‘Goed Terecht in Leeuwarden’ – Tussenevaluatie | Gemeente Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
7 van 45
van de veranderingen. Wanneer gevraagd wordt naar de hoeveelheid communicatie rondom de veranderingen, dan geeft een ruime meerderheid aan dat er ‘precies genoeg’ gecommuniceerd is vanuit de gemeente (69%), een kleine groep vond het te weinig (15%) en vrijwel niemand vond het te veel. Voor 80 procent van de bewoners was duidelijk wat er zou gaan veranderen.
Meerderheid ziet geen verandering in zwerfafval, bijzet of gedumpt grofvuil Eén op de vijf inwoners ervaart dat er meer zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grofvuil is in hun buurt sinds de invoering van het nieuwe beleid in 2023. Een groter deel geeft echter aan dat er niets veranderd is (37%-46%) of heeft hierover geen mening (21%-28%). Ruin één op de tien zag juist minder zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grofvuil (11%-15%). Volgens cijfers van de gemeente zelf 2 is er in de tweede helft van 2023 een lichte daling te zien in de hoeveelheid gedumpt grofvuil. Over een mogelijke toename van zwerfafval zijn er wisselende signalen.
Zes procent geeft toe zelf huisvuilzakken naast de container te zetten; vooral jonge mensen Zes procent van de inwoners van de gemeente Leeuwarden geeft toe in het afgelopen jaar weleens een huisvuilzak of iets anders naast de container te hebben gezet. Het belangrijkste motief hiervoor is dat de container vol was of klem zat. Iets naast de container zetten komt relatief vaak voor in de leeftijdscategorie 18 t/m 29 jaar. Van hen
2
geeft 14 procent toe iets naast de container te hebben gezet in het afgelopen jaar.
Bekendste maatregel is het containerslotje De bekendste maatregel om afvaldumping tegen te gaan is het containerslotje voor een Sortibak. De mogelijkheid om een schone buurtpas aan te vragen of een container te adopteren zijn nog relatief onbekend.
Meningen verdeeld over prijseffect nieuwe afvalbeleid Drie op de tien inwoners denken dat zij meer zijn gaan betalen door de veranderingen in het afvalbeleid. Een even groot deel geeft aan het niet te weten. Eén op de vier inwoners is van mening dat zij nu minder betalen en één op de vijf denkt dat het bedrag dat zij nu betalen ongeveer evenveel is als voorheen. Uit een analyse van de gemeente blijkt dat 68 procent van de bewoners nu minder betaald dan voorheen en 32 procent meer
Bijna een op de drie inwoners ontevreden over mogelijkheden om grofvuil aan te bieden Omdat er in 2022 ook een aantal veranderingen zijn doorgevoerd in de manier waarop inwoners grofvuil kunnen aanbieden zijn in dit onderzoek ook een aantal vragen gesteld over grofvuil. Hieruit blijkt dat één op de vijf inwoners de regels rondom het aanbieden van grofvuil niet goed kent. Daarnaast is bijna één op de drie ontevreden over de mogelijkheden om grofvuil aan te bieden.
‘Goed Terecht in Leeuwarden’ – Evaluatie | Gemeente Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
8 van 45
1 Afval scheiden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
9 van 45
1
Afval scheiden
1.1
Gedrag
Inwoners van de gemeente Leeuwarden geven aan dat ze het vaakst karton, papier en glas scheiden. Vrijwel alle inwoners geven aan dat ze dit gescheiden inleveren (94%-97%). Ook negen op de tien inwoners geven aan dat zij batterijen en kleding gescheiden inleveren. Hoewel in de hele gemeente GFT-afval gescheiden kan worden ingeleverd, geeft een kwart van de inwoners aan etensresten niet gescheiden aan te bieden maar bij het restafval te doen (23%). Ook de schillen van groente en fruit worden door een op de vijf inwoners (18%) niet gescheiden aangeboden, maar belanden in het restafval. Deze cijfers komen overeen met de tussenevaluatie van Goed Terecht in Leeuwarden die door de gemeente zelf is uitgevoerd. Uit een sorteeranalyse van het restafval in 2023 blijkt 20 procent van de restafval te bestaan uit etensresten.3 Etensresten zijn hiermee in gewicht de afvalsoort die het vaakst onterecht in het restafval belandt. Verschillen op basis van leeftijd en manier van restafval aanbieden •
18-29-jarigen scheiden minder vaak GFT-afval (etensresten, schillen en tuinafval), kleding en kleine elektrische apparaten.
(Basis: alle inwoners) Het gaat er hierbij om of u bepaalde soorten afval bij het restafval inlevert of gescheiden. •
Met restafval bedoelen we de grijze container (Sortibak) of een huisvuilzak in
•
een verzamelcontainer. Als u iets gescheiden inlevert dan stopt u het bijvoorbeeld in de groene bak, de papierbak of de glasbak. Karton
97%
2%
Papier
97%
2%
Glas
94%
Batterijen
89%
5%
6%
Kleding
87%
5%
8%
Plastic flesjes met statiegeld
86%
3% 11%
Kleine elektrische apparaten
84%
5%
11%
Blikjes met statiegeld
80%
6%
14%
Schillen van groente en fruit
80%
Afval uit de tuin
80%
Etensresten
75%
0%
20%
40%
•
55-plussers scheiden het vaakst batterijen.
•
Inwoners met een verzamelcontainer scheiden veel minder vaak GFT-
Ik lever dit gescheiden in
afval (etensresten, schillen en tuinafval) en ook iets minder vaak
Niet van toepassing
papier en karton.
3
Figuur 1.1 - Wat doet u doorgaans met de volgende soorten afval?
4%
2%
18% 4%
16% 23%
60%
80%
2%
100%
Ik doe dit in het restafval
‘Goed Terecht in Leeuwarden’ – Tussenevaluatie | Gemeente Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
2%
10 van 45
1.2
Motieven om afval niet te scheiden
De belangrijkste reden om bepaalde soorten afval niet gescheiden in te leveren is omdat de hoeveelheid die men hier van heeft te weinig is en het daardoor niet de moeite is om het apart in te leveren. Daarnaast geven drie op de tien inwoners aan het scheiden van sommige soorten afval te veel gedoe te vinden.
Figuur 1.2 - Wat is de reden (of redenen) dat u sommige afvalsoorten niet gescheiden inlevert? (Basis: alle inwoners; uitsplitsing naar manier van restafval inleveren; meerdere antwoorden mogelijk) Het is te weinig / niet de moeite waard om dit apart in te leveren
40% 41% 39% 29% 32%
Ik vind het te veel gedoe
Voor bewoners met een verzamelcontainer speelt ook vaak het argument mee dat ze geen plek hebben in huis om een bepaalde afvalsoort te bewaren (38%). Bij bewoners met een Sortibak speelt dit veel minder een rol (13%). Ook geven bewoners die gebruik maken van een verzamelcontainer vaker aan dat het vies is om bepaalde afvalsoorten thuis te bewaren (28%). Dit speelt eveneens minder een rol bij bewoners met een Sortibak (17%).
Verschillen op basis van leeftijd •
18-29-jarigen geven vaker aan dat zij afval scheiden te veel gedoe vinden.
•
55-plussers geven vaker aan te weinig van een afvalsoort te hebben waardoor het de moeite niet loont.
24%
Ik heb hier geen ruimte voor om dit te bewaren in mij huis
25% 13% 38%
22%
Ik vind het vies om dit te bewaren in mijn huis
17%
De plek om dit in te leveren is te ver weg
15% 14% 16%
28%
Ik denk dat het later allemaal weer bij elkaar gegooid wordt
10% 9% 11% 7% 9% 6%
Ik ken de regels voor afval scheiden niet
7% 7% 7%
Het levert te weinig financiële voordelen op
19% 21% 17%
Anders, namelijk 0% Alle inwoners
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
20%
Sortibak aan huis
40%
60%
Verzamelcontainer
11 van 45
1.3
Het nut van afval scheiden
Aan de inwoners van de gemeente is een uitspraak voorgelegd over het nut van afval scheiden. Vrijwel alle bewoners van de gemeente Leeuwarden zijn het ermee eens dat afval scheiden nuttig is omdat afval een grondstof is voor nieuwe producten (94%). Er is echter wel een verschil te zien tussen bewoners die gebruik maken van een verzamelcontainer en zij die een Sortibak aan huis hebben. Degenen met een Sortibak zijn het vaker eens of zeer eens met deze uitspraak.
Figuur 1.3 - In hoeverre bent u het eens of oneens met de onderstaande uitspraak over afval scheiden? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren) Afval scheiden is nuttig, want afval is een grondstof voor nieuwe producten Alle inwoners
94%
4%
Sortibak aan huis
95%
4%
Verzamelcontainer
91%
5%
0%
20%
40%
60%
80%
2%
100%
Verschillen op basis van leeftijd
•
Er zijn geen verschillen gevonden tussen de leeftijdsgroepen.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
(helemaal) eens (helemaal) oneens
niet eens-oneens weet niet
12 van 45
1.4
Afvalsoorten waar onduidelijkheid over bestaat
Eén op de vijf inwoners geeft aan dat er een afvalsoort (of soorten) is/zijn waarvan ze niet weten wat ze er mee moeten doen (21%). Op de vraag om welke afvalsoort het gaat, wordt plastic (bijvoorbeeld flesjes zonder statiegeld) het vaakst genoemd. Inwoners zouden hier het liefst een bak voor willen hebben. Daarnaast wordt er getwijfeld over kapotte kleding die niet meer draagbaar is. En voor sommigen is het onduidelijk wanneer iets wel of niet bij het oud papier mag worden aangeboden, bijvoorbeeld als een verpakking uit meerdere materialen bestaat, zoals pizzadozen. Daarnaast is het voor sommige inwoners van de gemeente onduidelijk wat men kan of moet doen met elektrische apparaten die overbodig of kapot zijn.
Figuur 1.4 - Zijn er soorten afval waarvan u niet weet wat u er mee moet doen? Welke zijn dat?
Verschillen op basis van leeftijd •
De 30-55-jarigen geven vaker aan dat er een afvalsoort is waarvan zij niet weten wat ze er mee moeten doen dan de 55-plussers (24% versus 17%).
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
13 van 45
H2 Goed Terecht in Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
14 van 45
2
Goed Terecht in Leeuwarden
Figuur 2.1 Wist u dat het afvalbeleid van gemeente Leeuwarden is veranderd in 2023? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Aan de deelnemers van het onderzoek is een tekst voorgelegd over het nieuwe afvalbeleid. Na deze tekst is een aantal vragen gesteld over het nieuwe beleid. Nieuw afvalbeleid Sinds 2023 is in gemeente Leeuwarden de manier van betalen voor het ophalen, recyclen en verwerken van restafval veranderd. Hiermee moedigt de gemeente afval scheiden en afval verminderen extra aan. U betaalt vanaf 2023 een lager vast bedrag dan de jaren ervoor. Daarnaast betaalt u per huishouden een variabel (persoonlijk) bedrag. Dit bedrag hangt af van hoeveel restafval u inlevert en wordt na een jaar verrekend. U kunt deze manier van afrekenen vergelijken met wat u betaalt aan het waterbedrijf: u betaalt voor wat u gebruikt.
Alle inwoners 6% 16%
77%
Sortibak aan huis
2.1
Op de hoogte van de verandering
In totaal geeft 94 procent van de bewoners van de gemeente Leeuwarden aan dat zij wisten dat het afvalbeleid is veranderd in 2023. Inwoners van de gemeente die gebruik maken van een verzamelcontainer waren echter minder goed op de hoogte dan inwoners die een Sortibak gebruiken. Een kwart van de inwoners met een verzamelcontainer geeft aan er wel iets over gehoord te hebben, maar niet precies te weten wat het inhoudt (23%).
14%
80%
Verzamelcontainer 10%
Verschillen op basis van leeftijd
•
18-29-jarigen zijn minder goed op de hoogte van de verandering dan 30-plussers. Van hen geeft 15 procent aan niet te weten dat er een verandering was. Bij de oudere groepen is dit 3 à 5 procent.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
5%
23%
67%
15 van 45
2.2
Perceptie van betaling afvalstoffenheffing
Aan de inwoners van de gemeente is gevraagd of zij sinds het invoeren van het nieuwe afvalbeleid denken dat zij meer of minder zijn gaan betalen. Let op: het gaat hierbij nadrukkelijk om de perceptie die mensen hiervan hebben. Uit een analyse van de gemeente blijkt dat 68 procent van de bewoners nu minder betaald dan voorheen en 32 procent meer
Figuur 2.2 - Denkt u dat u door de verandering van het afvalbeleid in 2023 meer of minder bent gaan betalen voor het ophalen en verwerken van uw afval? (de afvalstoffenheffing) Als u het niet zeker weet dan mag u een inschatting maken. (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Drie op de tien inwoners geven aan dat zij denken dat zij meer zijn gaan betalen door de veranderingen (28%), maar een even groot deel geeft ook aan het niet te weten (29%). Eén op de vier inwoners is van mening dat zij nu minder betalen (23%) en één op de vijf denkt dat het bedrag dat zij nu betalen ongeveer evenveel is als voorheen (21%).
Alle inwoners
23%
Sortibak aan huis
26%
Er is een verschil te zien tussen inwoners met een Sortibak en inwoners die een verzamelcontainer gebruiken. Inwoners met een Sortibak denken vaker dat zij minder zijn gaan betalen (26% tegenover 16%).
Verzamelcontainer
Verschillen op basis van leeftijd • 18-29-jarigen zijn vaker van mening dat zij meer zijn gaan betalen door het nieuwe afvalbeleid (32%), terwijl de 55-plussers vaker denken dat zij minder zijn gaan betalen (26%).
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
21%
16%
0% (veel) minder
20%
25%
20%
28%
29%
27%
28%
30%
40%
ongeveer evenveel
60% (veel) meer
29%
80%
100%
weet niet
16 van 45
2.3
Bewustzijn afvalscheiding
De meerderheid van de inwoners van de gemeente Leeuwarden geeft aan dat zij door het nieuwe afvalbeleid meer zijn gaan nadenken over hoe zij met hun afval omgaan (56%).
Inleidende tekst voorafgaand aan de vraag: Vanaf 2023 betaalt u per kilogram als u een minicontainer heeft, of per inworp als u een ondergrondse container gebruikt voor uw restafval.
Figuur 2.3 - Bent u door het betalen per kg of per inworp meer gaan nadenken over hoe u met uw afval omgaat? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Verschillen op basis van leeftijd en geslacht • De groep 30-55-jarigen geven het vaakst aan dat zij meer zijn gaan nadenken over de manier waarop zij met afval omgaan (59%) en de 1829-jarigen het minst vaak (49%). • Vrouwen geven vaker aan dan mannen (60% versus 51%) dat het nieuwe beleid ze aan het denken heeft gezet.
Alle inwoners
56%
36%
9%
Sortibak aan huis
57%
35%
8%
Verzamelcontainer
50%
0% Ja
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
20% Nee
38%
40%
60%
12%
80%
100%
Weet ik niet / geen mening
17 van 45
2.4
Gedragsverandering in 2023
De meerderheid van de bewoners geeft aan in 2023 te hebben geprobeerd om het (rest)afval in hun huishouden te verminderen (59%). Inwoners met een Sortibak aan huis geven vaker aan dat zij dit geprobeerd hebben dan inwoners die gebruik maken van verzamelcontainers (61% versus 51%). Aan degenen die aangeven dat zij hebben geprobeerd om de hoeveelheid afval in huishouden te verminderen is gevraagd op welke manier zij dit hebben geprobeerd. De meest voorkomende manier is door afval beter te scheiden (70%). Inwoners van de gemeente die gebruik maken van een verzamelcontainer geven vaker aan dat zij afval probeerden te minderen door bewust minder te kopen (51%) of door dingen te hergebruiken (30%) dan dat inwoners met Sortibak of minicontainer dat deden (respectievelijk 35% en 17%).
Verschillen op basis van leeftijd en geslacht • Vrouwen geven vaker aan dan mannen dat zij in 2023 hebben geprobeerd om de hoeveelheid afval te verminderen (62% versus 55%). •
De groep 30-55-jarigen heeft het vaakst geprobeerd om afval te verminderen door beter te gaan scheiden. De groep 18-29-jarigen heeft dit het vaakst geprobeerd door spullen een tweede leven te geven.
Figuur 2.4 - Heeft u in 2023 geprobeerd om de hoeveelheid (rest)afval in uw huishouden te verminderen? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Alle inwoners
59%
35%
6%
Sortibak aan huis
61%
34%
5%
Verzamelcontainer
51%
0% Ja
20% Nee
40%
40%
80%
100%
Weet niet / geen mening
Figuur 2.5 - Op welke manier of manier heeft u geprobeerd om minder restafval aan te bieden? (Basis: heeft geprobeerd de hoeveelheid restafval te verminderen in 2023; n=511; meerdere antwoorden mogelijk) Door afval beter te scheiden
61% 39% 35%
Door bewust minder te kopen of anders in te kopen 20% 17%
Door dingen te hergebruiken Anders, namelijk
Alle inwoners
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
60%
9%
70% 73%
51%
30%
7% 7% 5%
0% 20% 40% 60% 80% Sortibak aan huis Verzamelcontainer
18 van 45
2.5
Stellingen over het nieuwe beleid
Driekwart van de bewoners van de gemeente Leeuwarden vindt dat het nieuwe afvalbeleid eerlijk is, omdat mensen die meer restafval hebben ook meer betalen (74%). Een op de tien is het hier mee oneens. Zes op de tien inwoners geven aan dat het nieuwe beleid hen stimuleert om meer afval gescheiden in te leveren (58%). Een minderheid van 17 procent zegt van niet. Daarnaast geeft circa de helft geeft ook aan altijd te proberen zo veel mogelijk afval te scheiden en dat het nieuwe beleid hieraan niets veranderd heeft.
Verschillen op basis van leeftijd en manier van restafval aanbieden •
55-plussers geven het vaakst aan dat het nieuwe beleid hen stimuleert om meer te gaan scheiden (61%). Zij vinden het nieuwe beleid ook het vaakst eerlijk (82% versus 63% van de 18-29-
Figuur 2.6 - Hieronder staan een aantal uitspraken. Kunt u aangeven in hoeverre u het eens of oneens bent met de uitspraken? (Basis: alle inwoners) Het nieuwe beleid van de gemeente is eerlijk omdat mensen die meer restafval hebben meer betalen
74%
Het nieuwe beleid van de gemeente stimuleert mij om meer afval te scheiden
58%
Ik probeer mijn afval zo veel mogelijk te scheiden, hoe veel ik moet betalen voor mijn afval speelt daarbij geen rol
56%
11% 11% 4%
22%
18%
17%
3%
24%
2%
jarigen). •
Tegelijkertijd geven 55-plussers ook het vaakst aan dat het nieuwe beleid geen invloed op hen heeft (56%) en dat zij altijd al proberen zo veel als mogelijk te scheiden (60%).
Het nieuwe afvalbeleid van de gemeente heeft geen invloed gehad op mijn gedrag in 2023
45%
0% •
Inwoners die een Sortibak gebruiken vinden het nieuwe beleid vaker eerlijk dan degenen die een verzamelcontainer gebruiken (76% versus 66%). Inwoners met een Sortibak geven ook vaker aan dat het
20%
15%
40%
60%
36%
80% 100%
(Helemaal) eens
Niet eens, niet oneens
(Helemaal) oneens
Weet niet / geen mening
beleid hen aanzet tot beter scheidingsgedrag dan inwoners die verzamelcontainers gebruiken (60% versus 47%).
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
3%
19 van 45
2.6
Tevredenheid met manier van afval ophalen
Gemiddeld geven de bewoners van de gemeente Leeuwarden de manier waarop afval wordt opgehaald in de gemeente een rapportcijfer 7,6. Inwoners die gebruik maken van Sortibak geven de manier van afval ophalen een hoger rapportcijfer (7,8) dan degenen die gebruik maken van een verzamelcontainer (7,2). Maar beide groepen geven dus een ruime voldoende. Verschillen op basis van leeftijd •
Jongeren van 18-29 jaar geven gemiddeld een lager rapportcijfer
Welk rapportcijfer geeft u voor de manier waarop op dit moment het afval wordt opgehaald in de gemeente Leeuwarden?
Alle inwoners
7,6
Sortibak
Verzamelcontainer
7,8
7,2
(7,3) dan 30-55-jarigen (7,6) en 55-plussers (7,9).
Na het geven van het rapportcijfer is gevraagd naar de motivering hiervoor. Op de volgende pagina’s worden enkele van deze citaten weergegeven. Lage rapportcijfers hebben te maken met de aanwezigheid van zwerfafval of bijplaatsingen in de buurt. Ook wordt benoemd dat de ruimte rondom de verzamelcontainer vies achterblijft na het ophalen. Ook zijn er bewoners die de kosten voor het ophalen te hoog vinden (geworden), of het liefst plastic gescheiden aan zouden willen leveren. Vanaf een rapportcijfer 7 wordt grotendeels tevredenheid uitgesproken. De hoogste cijfers worden doorgaans gemotiveerd door een tevredenheid met de ophaalfrequentie en bijvoorbeeld het vaker ophalen van tuinafval in de zomer. Daarnaast worden de hoogste rapportcijfers onderbouwd met een waardering van de goede communicatie vanuit Omrin, bijvoorbeeld via de Omrin Afvalapp.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
20 van 45
2.7
Motivering rapportcijfer SORTIBAK
Rapportcijfer 1-5
Rapportcijfer 6 of 7
”
”
”
“Ik vind het vervelend dat de Sortibak niet
“Overvolle containers worden steeds vaker
als deze aan de weg staat. De prijs voor een
Door de wind waait het afval weg. Krijgen
speciaal slot vind ik buitensporig duur.”
deze mensen een boete of iets”?
(Sortibak; Rapportcijfer 6)
(Sortibak; rapportcijfer 4)
”
”
(Sortibak; rapportcijfer 5)
“Om de week is voldoende. In de
groene container wenselijk en dus prettig.” (Sortibak; rapportcijfer 8)
zijn zeker verbeteringen op het gebied van afvalscheiding, bijvoorbeeld kartonnen
melkverpakkingen of plastic verpakkingen. (…)” (Sortibak; rapportcijfer 6)
“Ik deed altijd aan goed scheiden maar sinds de nieuwe manier betaal ik hier veel meer
”
voor.” (Sortibak; rapportcijfer 2)
“Doorgaans goed, enkele keren te laat
” Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
”
(Sortibak; rapportcijfer 8)
zomerperiode is de wekelijkse leging van de
“Ik vind dat het voldoende wordt gedaan, maar er
“Ik zou graag plastic gescheiden zien.”
“Gaat netjes, geen opmerkingen.”
afgesloten is. Iedereen kan daar afval in doen
een nacht voor de ophaaldag bij de weg gezet.
”
Rapportcijfer 8, 9 of 10
of niet opgehaald.” (Sortibak; rapportcijfer 7)
“Geen klachten over.” (Sortibak; rapportcijfer 7)
” ”
“Duidelijke communicatie via de Omrin-app en afvalkalender en containers worden altijd keurig geleegd” (Sortibak; rapportcijfer 9)
“Het wordt keuring opgehaald op de aangegeven datum. De vuilniswagen rijdt netjes en beheerst door de wijk.” (Sortibak; rapportcijfer 10)
”
“Erg handig is de Omrin-app.” (Sortibak; rapportcijfer 9) 21 van 45
2.8
Motivering rapportcijfer VERZAMELCONTAINER
Rapportcijfer 1-5
”
“Het is altijd een zooitje in de wijk. Mensen zetten regelmatig vuilniszakken naast de
containers, waardoor vogels erbij kunnen en het afval uit de zakken door de buurt waait.
Rapportcijfer 6 of 7
”
“Er liggen vaak zakken naast de container of er zit een zak vast in de klep, waardoor we ook voor die vastzittende zak betalen
en wij ons eigen afval niet kwijt kunnen.”
”
“Sinds diftar is in gegaan accepteren de ondergrondse containers met
”
er ligt vaak afval omheen. Ook vind ik 75 cent
per keer dat we de container gebruiken te veel geld.” (Verzamelcontainer; rapportcijfer 4)
de container staat weggehaald”
(Verzamelcontainer; rapportcijfer 9)
”
Containers worden op tijd geleegd, er dus
“Bij de ondergrondse containers ligt altijd verschrikkelijk veel rotzooi, de rotzooi wordt langskwam die de smurrie weg kan spuiten.” (Verzamelcontainer; rapportcijfer 6)
(Verzamelcontainer; rapportcijfer 3)
“De ondergrondse containers zijn vaak vies en
“Er wordt regelmatig vuilnis wat naast
altijd ruimte in de container.” (Verzamelcontainer; rapportcijfer 8)
meegenomen, maar zou mooi zijn als er een wagen
regelmaat de pas niet.”
”
”
(Verzamelcontainer; rapportcijfer 6)
Daar kan de gemeente meer aan doen.” (Verzamelcontainer; rapportcijfer 2)
Rapportcijfer 8, 9 of 10
”
”
“Het valt mij op dat er vaak afval word
opgehaald en de stad er erg schoon bij ligt!”
“Voor mijn gevoel meer zwerfafval, en de papier
(Verzamelcontainer; rapportcijfer 10)
en glas inleverplekken zijn niet altijd even fris” (Verzamelcontainer; rapportcijfer 7)
”
“Cijfer was hoger geweest als de bak niet 50% van de tijd klem zat”
(Verzamelcontainer; rapportcijfer 7)
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
22 van 45
H3 Zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en dump van grofvuil Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
23 van 45
3
Zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en dump van grofvuil
In dit hoofdstuk gaan we in op de bijzet van huisvuilzakken en andere voorwerpen, het zien van zwerfafval en gedumpt grofvuil.
3.1
Aantal personen die huisvuilzakken naast de container zetten
Figuur 3.1 - Heeft u zelf in de afgelopen 12 maanden weleens een vuilniszak of iets anders naast de container gezet? (Basis: alle inwoners) Weet ik niet meer; 1%
Ja, één of twee keer; 5% Ja, drie of vier keer; 1%
Van alle inwoners van de gemeente Leeuwarden geeft zes procent aan in het afgelopen jaar weleens iets naast de container te hebben gezet. Vijf procent deed dit één of twee keer en één procent van de inwoners geeft aan drie of vier keer een vuilniszak of iets anders naast de container te hebben gezet. Geen van de ondervraagden geeft aan vaker dan vier keer iets te hebben bijgeplaatst.
Nee; 94%
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
24 van 45
3.2
Profiel van personen die huisvuilzakken naast de container zetten
Wanneer we kijken naar de achtergrondkenmerken van de personen die huisvuilzakken naast de container zetten, dan zien we dat inwoners die een verzamelcontainer gebruiken veel vaker iets naast de container zetten (16%) dan degenen met een Sortibak aan huis (2%). Ook worden bijplaatsingen relatief vaak gedaan door inwoners tussen de 18 en 29 jaar (14%) en onder degenen die nog bij hun ouders thuis wonen (8%). De groep die het minst vaak iets naast de container zet, zijn de 55-plussers.
Figuur 3.2 – Percentage bijplaatsingen per groep (Basis: alle inwoners) Gebruikt voor restafval een verzamelcontainer
15%
Leeftijd 18-29 jaar
14%
Woont bij ouder(s)/verzorger(s)
8%
Woont alleen
7%
Leeftijd 30-55 jaar
6%
Alle inwoners
6%
Vrouw
6%
Woont met partner zonder thuiswonende kinderen
5%
Woont met partner en thuiswonende kinderen
5%
Man
4%
Gebruikt voor restafval een Sortibak aan huis
2%
Leeftijd 56+
1%
0%
5% 10% 15% 20% 25% 30%
Significant hoger aantal personen die huisvuilzakken naast de container zetten Significant lager aantal personen die huisvuilzakken naast de container zetten
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
25 van 45
3.3
Motieven van personen die huisvuilzakken naast de container zetten
Veruit de meest genoemde reden om iets naast de container te zetten, is omdat de container vol was of klem zat. Bij één op de twintig mensen die afval bijplaatsten, speelde mee dat een ander ook al afval naast de container had gezet. Voor drie procent was het niet hoeven betalen een reden voor de bijplaatsing. Een enkeling had een pasje dat niet werkte.
Figuur 3.3 - Wat was de reden (of redenen) om een vuilniszak of iets anders naast de container te zetten? (Basis: heeft weleens iets naast de container gezet; n=81; meerdere antwoorden mogelijk)
De container was vol/zat klem
71%
Er stond al ander afval naast de container
5%
Ik had mijn pasje niet bij me
4%
Om niet te hoeven betalen
3%
Ik had haast
2%
Anders, namelijk
24%
Weet ik niet meer
27%
0%
20%
40%
60%
80%
“De container deed het al een week niet.”
“Het waren spullen die anderen misschien kunnen gebruiken
“Grote hoeveelheden verpakkingsmateriaal n.a.v. verhuizing, onvoldoende ruimte.”
(plantenbak etc.).” “Pasje deed het niet, “Alle 4 containers in de buurt
vervanging duurde lang.”
weigeren de pas te scannen. Dit gebeurt regelmatig, en zijn al genoeg Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
meldingen van gemaakt..(…).”
26 van 45
3.4
Het zien van zwerfvuil, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grof vuil
Negen op de tien inwoners zagen weleens zwerfafval op straat in 2023. Bijna de helft zag dit regelmatig (47%). En één op de drie inwoners zag vorig jaar regelmatig een vuilniszak naast de container staan. Een even grote groep zag regelmatig grofvuil dat ergens gedumpt was. Verschillen op basis manier van restafval aanbieden •
Inwoners die gebruik maken van een verzamelcontainer zien
Figuur 3.4 - Hoe vaak zag u in 2023 in uw buurt de volgende soorten afval op straat? (Basis: alle inwoners) Zwerfafval
40%
47%
2%
Vuilniszakken die naast de container zijn gezet
34%
29%
33%
4%
Grofvuil dat gedumpt is op straat, of in de berm/sloot (grofvuil is vuilnis dat niet in een vuilniszak past)
28%
36%
32%
4%
0%
vaker zwerfafval, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grofvuil. Nooit
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
11%
Af en toe
50% Regelmatig
100% Weet ik niet
27 van 45
3.5
Ontwikkeling in hoeveelheid zwerfafval, bijzet en gedumpt grofvuil
Op de vraag of men vaker zag in 2023 dan daarvoor geeft bij iedere afvalsoort ongeveer één op de vijf aan dat het meer was dan voorheen. De rest ziet geen verandering (37-46%), of zag juist een afname van afval in de openbare ruimte (11-15%), of geeft aan het niet te weten (21-28%). Of het zwerfafval daadwerkelijk is toegenomen, is moeilijk te zeggen. Tijdens een schouw van de gemeente in 2023 werd geen afwijking gevonden ten opzichte van de jaren ervoor. Groepen die op reguliere basis zwerfafval opruimen voor de gemeente ervoeren echter wel een toename, vooral in de wijken Valeruiskwartier, Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Bilgaard. Volgens cijfers van de gemeente vertoonde de bijzet van huisvuilzakken een lichte opleving in januari 2023 om daarna weer te dalen naar het niveau van 2021. In de hoeveelheid dumpingen van grofvuil is in de tweede helft van 2023 een lichte daling waargenomen.4
Figuur 3.5 - Heeft u in uw buurt dit soort afval in 2023 vaker, minder vaak of even vaak gezien dan vóór 2023? (Basis: alle inwoners)
Zwerfafval
11%
46%
Vuilniszakken die naast de container zijn gezet
15%
37%
22%
27%
Grofvuil dat gedumpt is op straat of in de berm/sloot (grofvuil is vuilnis dat niet in een vuilniszak past)
12%
40%
21%
28%
Minder vaak
22%
0%
50%
100%
Even vaak
Vaker
Weet ik niet
Verschillen op basis manier van restafval aanbieden •
Inwoners met een verzamelcontainer geven vaker aan dat zij in 2023 een toename zagen van zwerfaval, bijzet van huisvuilzakken en gedumpt grofvuil. Inwoners met een Sortibak geven vaker aan dat de situatie niet veranderde.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
21%
28 van 45
3.6
Bekendheid maatregelen
De meerderheid van de inwoners kent de containerslotjes die gebruikt kunnen worden om een Sortibak af te sluiten; 62 procent kent deze maatregel om afvaldumpingen te voorkomen. Vier op de tien geven aan dat zij borden hebben gezien bij dumplocaties (43%) en/of containers die mooi beplakt zijn om extra op te vallen (42%). De schone buurtpas en de mogelijkheid om een container te adopteren zijn nog relatief onbekend (78-86% weet niet wat dit is). Dat gedumpte huisvuilzakken weleens beplakt worden met een “Oeps-sticker” is ook bij negen op de tien inwoners niet bekend.
Verschillen op basis van leeftijd en manier van restafval aanbieden •
• •
•
Bewoners met een verzamelcontainer kennen vaker de schone buurtpas (28%) en de mogelijkheid om een container te adopteren (20%), maar ook bij deze groep is dit aandeel lager dan de groep die niet weet dat deze mogelijkheden er zijn. Bewoners met een Sortibak kennen vaker de containerslotjes (70%).
Figuur 3.6 - Kent u de onderstaande maatregelen? (Basis: alle inwoners)
Containerslotjes
49%
13%
38%
Borden bij afvaldumplocaties
30%
13%
57%
Containers die mooi beplakt zijn om extra op te vallen
28%
15%
57%
Schone buurtpas voor het 10% 12% opruimen van zwerfafval
78%
Adoptie van containers 5% 9%
86%
Gekleurde "Oeps-stickers" op 4% 7% gedumpte huisvuilzakken
89%
0%
50%
100%
Ja Heb ik wel eens van gehoord, maar weet niet precies wat het is Nee
Jongeren weten vaker dat er borden bij afvaldumplocaties staan (52%), dat je een schone buurt-pas kunt krijgen (25%) en dat je een container kunt adopteren (22%). 30-54-jarigen kennen de containerslotjes het vaakst (67%).
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
29 van 45
H4 Communicatie rondom wijzigingen
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
30 van 45
4
Communicatie rondom wijzigingen
In dit hoofdstuk staan we stil bij de communicatie rondom de wijzigingen in 2023: hoe men de hoeveelheid informatie heeft ervaren, de duidelijkheid van de communicatie en via welke kanalen men de informatie tegenkwam.
4.1
Figuur 4.1 - Wat vindt u van de hoeveelheid informatie die u van gemeente Leeuwarden heeft ontvangen over het nieuwe afvalbeleid in 2023? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Alle inwoners
69%
15%
15%
Sortibak aan huis
71%
13%
14%
Hoeveelheid communicatie
Zeven op de tien inwoners zijn van mening dat er precies genoeg gecommuniceerd is over de wijzigingen rondom afval in 2023. Voor 15 procent van de inwoners had er meer gecommuniceerd mogen worden. Vrijwel niemand vond de hoeveelheid communicatie te veel (1%). De hoeveelheid communicatie is door inwoners met een Sortibak vaker ervaren als ‘precies goed’ (71% tegenover 63%) terwijl inwoners met een verzamelcontainer vaker aangeven dat er te weinig is gecommuniceerd in 2023 (18% tegenover 13%)
Verschillen op basis van leeftijd • 18-29-jarigen geven vaker aan dat er te weinig is gecommuniceerd (22%) terwijl de 55-plussers de communicatie het vaakst omschrijven als precies goed (76%).
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
Verzamelcontainer
63%
0%
20%
2%
40%
60%
18%
17%
80%
100%
Precies goed: niet te veel en ook niet te weinig Te veel Te weinig
31 van 45
4.2
Duidelijkheid communicatie
Voor de meeste bewoners van de gemeente was het duidelijk of heel duidelijk wat er ging veranderen (78%). Er is echter wel een verschil te zien tussen de bewonersgroepen. Van de mensen met een Sortibak geeft 80 procent aan dat het duidelijk was, bij bewoners met een verzamelcontainer is dit 70 procent. Deze groep geeft vaker aan dat het onduidelijk was of kiest voor de middencategorie (niet duidelijk, maar ook niet onduidelijk).
Verschillen op basis van leeftijd • 18-29-jarigen geven het vaakst aan dat het voor hen onduidelijk was wat er ging veranderen (12% i.p.v. 4% bij de 55-plussers).
Figuur 4.2 – In hoeverre was het voor u duidelijk wat er is veranderd in 2023? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Alle inwoners
78%
13%
7% 2%
Sortibak aan huis
80%
12%
7%
Verzamelcontainer
70%
0%
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
20%
40%
18%
60%
80%
8%
4%
100%
(Heel) duidelijk
Niet duidelijk, niet onduidelijk
(Heel) onduidelijk
Weet niet / geen mening
32 van 45
4.3
Bereik kanalen
Het communicatiemiddel met het grootste bereik waren de brieven/flyers over de wijzigingen in het afvalbeleid. Zeven op de tien bewoners zagen een brief en/of een flyer. Daarnaast zag één op de drie iets in een huis-aan-huisblad (32%) en bekeek ongeveer 20 procent de website. Een kwart van de bewoners die gebruik maakt van een verzamelcontainer zag een sticker op de klep zitten met informatie over de wijziging (27%). Bewoners met een Sortibak werden juist vaker bereikt door een bericht in een huis-aan-huisblad (34% versus 24%) en deze groep keek ook vaker op de website (22% versus 15%).
Verschillen op basis van leeftijd • 18-29-jarigen werden relatief vaak bereikt door berichten en filmpjes op social media (21% en 9%), de stickers op de klep en de jongeren kwamen vaker de recycletour tegen (3%) dan de 55-plussers. • De 55-plussers werden het vaakst bereikt via berichten in huis-aanhuisbladen: de helft van hen las iets over het nieuwe afvalbeleid in een huis-aan-huisblad (50%).
Figuur 4.3 - Welke van de onderstaande communicatiemiddelen heeft u het afgelopen jaar gezien over het nieuwe afvalbeleid? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren; meerdere antwoorden mogelijk)
Advertentie of artikel in het huisaan-huisblad, de wijkkrant of de seniorenkrant, etc.
24%
Ik heb de website bekeken
19% 22% 15%
Berichten op social media
16% 15% 18%
Stickers op de klep van verzamelcontainers
8%
Filmpjes op social media
5% 5% 6%
Voorlichting bij winkelcentra en andere drukke plekken (Recycletour)
1% 1% 2%
Ik ben bij een voorlichtingsavond geweest
1% 0% 1%
Ik heb met een afvalcoach gesproken
0% 0% 1%
32% 34%
14%
Anders, namelijk
9% 11% 5%
Geen van deze
10% 10% 10%
Alle inwoners
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
70% 70% 68%
Brief/flyer
0% 20% Sortibak aan huis
27%
40% 60% Verzamelcontainer
33 van 45
80%
H5 Grofvuil
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
34 van 45
5
Grofvuil
De volgende vraag gaat over grofvuil. Grofvuil is afval dat te groot is voor uw container, bijvoorbeeld kapotte meubels, hout, tapijt en hard plastic. Dit kunt u altijd gratis naar de milieustraat brengen als u het gescheiden, per soort materiaal, aanlevert.
5.1
Bekendheid mogelijkheden grofvuil
Een ruime meerderheid van de inwoners (82%) was ervan op de hoogte dat het mogelijk is om twee keer per jaar grofvuil te laten ophalen op speciale ophaaldagen. Een kleiner deel, namelijk twee derde (67%), wist dat grofvuil dat gescheiden is altijd gratis naar de milieustraat weggebracht mag worden. Evenveel inwoners (67%) wisten dat grofvuil dat niet gescheiden is twee keer per jaar gratis weggebracht kan worden naar de milieustraat.
Verschillen op basis van leeftijd en manier van restafval aanbieden •
•
•
Inwoners met een Sortibak zijn er vaker van op de hoogte dat grofvuil dat niet gescheiden is twee keer per jaar gratis weggebracht mag worden naar de milieustraat dan inwoners met een verzamelcontainer (69% versus 61%) 55-plussers zijn er het vaakst van op de hoogte dat het grofvuil twee keer per jaar gratis opgehaald kan worden (87%). Onder de 18 tot 29jarigen en 30 tot 54-jarigen ligt dit aandeel lager (resp. 75% en 81%). Ook als het gaat om grofvuil dat gratis gescheiden naar de milieustraat mag worden gebracht zijn 55-plussers hier vaker van op de hoogte (80%) dan jongere inwoners (beide 58%).
Lukt het u niet om uw grofvuil of bouw- en sloopafval te scheiden? Dan kunt u dit twee keer per jaar gratis wegbrengen naar de milieustraat. Na deze twee keer worden er kosten in rekening gebracht. U kunt grofvuil ook twee keer gratis laten ophalen (maximaal 1m3) Hiervoor zijn speciale ophaaldagen.
Figuur 5.1 - Was u (voorafgaand aan dit onderzoek) op de hoogte dat… (Basis: alle inwoners) Twee keer per jaar uw grofvuil gratis kunt laten ophalen op speciale ophaaldagen?
82%
Grofvuil dat wel gescheiden is altijd gratis naar de milieustraat kunt brengen?
67%
33%
Grofvuil dat niet is gescheiden is, twee keer per jaar gratis kunt wegbrengen naar de milieustraat?
67%
33%
0% Ja dit wist ik
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
18%
20%
40%
60%
80% 100%
Nee dit wist ik niet
35 van 45
5.2
Tevredenheid mogelijkheden grofvuil
Ongeveer de helft (53%) van de inwoners is (heel) tevreden over de manier waarop in de gemeente Leeuwarden grofvuil aangeboden kan worden. Drie op de tien inwoners zijn hier juist (heel) ontevreden over (31%). Inwoners met een Sortibak aan huis zijn vaker (helemaal) niet tevreden (31%) over de manier waarop ze grofvuil kunnen aanbieden dan inwoners die gebruik maken van een verzamelcontainer (23%).
Figuur 5.2 - Hoe tevreden bent u over de manier waarop u in gemeente Leeuwarden uw grofvuil kunt aanbieden? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar manier van restafval inleveren)
Alle inwoners
53%
12%
31%
Sortibak aan huis
54%
12%
31%
Verzamelcontainer
55%
13%
23%
9%
60%
80%
100%
5%
3%
Verschillen op basis van leeftijd •
De jongere inwoners zijn over het algemeen meer tevreden over de manier waarop in de gemeente Leeuwarden het grofvuil aangeboden kan worden. Ongeveer zes op de tien inwoners tussen de 18 en de 54 jaar zijn (heel) tevreden, tegenover vier op de tien inwoners van 55 jaar en ouder.
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
0%
20%
40%
(Heel) tevreden
Niet tevreden, niet ontevreden
(Helemaal) niet tevreden
Weet niet / geen mening
36 van 45
H6 Verbeterpunten
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
37 van 45
6
Verbeterpunten
6.1
Verbeterpunten eigen gedrag
Inwoners konden aangeven wat zij zelf nog kunnen of willen veranderen in hun afvalscheidingsgedrag. Van de inwoners heeft 36 procent een punt genoemd dat zij zelf nog zouden kunnen verbeteren. Hier zijn verschillende elementen in te onderscheiden, namelijk het beter scheiden en het bewuster inkopen doen. Inwoners van Leeuwarden geven aan dat zij afval beter kunnen scheiden. Het gaat met name om groenafval, plastic, luiers en batterijen. Daarnaast wordt aangegeven dat inwoners zich bewuster kunnen zijn van wat ze inkopen en wat dat voor afval oplevert.
Wat zou u zelf nog kunnen of willen veranderen aan uw scheidingsgedrag?
”
“Ik zou nog meer grofvuil, groenafval etc. kunnen scheiden. Ik scheid nu vooral papier, plastic en glas.”
restafval veroorzaken.”
”
“Schillen en etensresten beter scheiden. Daarnaast zou ik ook plastic willen kunnen scheiden gezien daar een vuilniszak ook snel van vol gaat.”
”
”
“Luiers, maar ga deze niet apart
“Ik zou blik en plastic zonder statiegeld nog wel gescheiden willen inleveren.”
”
“Producten kunnen kopen met minder verpakking.”
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
”
“Beter scheiden, minder
bewaren/verzamelen en dan ergens heen brengen.”
”
“Beter inkopen.”
38 van 45
6.2
Verandering gemeente
We vroegen ook wat de gemeente zou kunnen doen om bewoners te helpen nóg beter afval te scheiden. Van de inwoners heeft 39 procent een punt genoemd dat dat de gemeente nog zouden kunnen verbeteren. Antwoorden die veel werden genoemd, zijn: Plastic scheiden Veel inwoners geven aan dat ze graag aparte afvalbakken zouden willen om plastic in te kunnen scheiden. Betere communicatie en informatievoorziening Veel inwoners geven aan dat ze meer duidelijkheid willen over wat ze met bepaalde soorten afval moeten doen of waar ze dat moeten inleveren. Daarnaast willen inwoners meer informatie over waarom je afval moet scheiden en welk soort afval waar moet worden ingeleverd.
Wat zou de gemeente kunnen doen om u te helpen nóg beter afval te scheiden?
” ” ”
”
“De beschikbaarheid van plastic
“De optie om plastic te kunnen scheiden aanbieden.”
afvalcontainers organiseren.”
“Nog eens een goede informatiebrief wat nou waar hoort en met name de papiercontainer vaker legen (dat redden wij nu echt nooit). Meer luier inzamelpunten.”
”
“Een automatische mail sturen met daarin de informatie over
hoe en waar en waarom je moet
“Duidelijk maken wat ik met klein bouwafval
scheiden. En dan ongeveer 2x per
(moest een paar stenen weg bikken om ruimte te
jaar zo'n mail versturen naar de
maken voor wat kabels) zou kunnen doen gezien
bewoners.”
je maar twee keer per jaar gratis naar de
Het afval scheiden toegankelijker maken Dit gaat om verschillende afvalcontainers bij elkaar plaatsen, meer afvalcontainers plaatsen, het vaker leegmaken van de afvalcontainers en het vergroten van de openingen.
milieustraat. En gelijk betalen om een paar stenen in te leveren vind ik overdreven”
”
“Zorgen dat er voldoende punten zijn om mijn afval te kunnen scheiden in de buurt. ik kan mijn oud papier al niet dichtbij genoeg kwijt.”
”
“De glasbakken beter toegankelijk
maken voor ook vazen/vlakglas en
grotere glasproducten. Deze staan nu
vaak naast de container of erger liggen in scherven om de bak heen.”
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
”
“Het zou fijn zijn als naast onze container ook vaste scheidingspunten waren zodat papier, glas etc. en rest afval allemaal op dezelfde plek kunnen worden weggegooid.”
”
“Meer ondergrondse containers voor groente en fruit. Deze zijn bij ons nu niet aanwezig waardoor we dit afval niet kunnen 39 scheiden.” van 45
H7 Verschillen tussen wijken
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
40 van 45
7
Verschillen tussen gebieden
De wijken en woonkernen in de gemeente zijn ingedeeld in zes verschillende gebieden volgens de onderstaande indeling. In dit hoofdstuk gaan we in op de verschillen tussen de gebieden.
Tabel 1 – Indeling gebieden in de gemeente Leeuwarden
7.1
Verdeling Sortibakken en Verzamelcontainers per gebied
In het westelijk en het oostelijk deel van de stad Leeuwarden gebruikt meer 40 procent van de inwoners een verzamelcontainer voor hun restafval. In het zuidelijk deel van de stad en de dorpen in de gemeente gebruikt men veel vaker Sortibakken (89-96%).
Figuur 7.1 - Hoe levert u uw restafval in? (Basis: alle inwoners en Gebied
Wijken/woonkernen
Stad West
Binnenstad, Sonnenborgh e.o., Vossepark & Helicon en Westeinde
n=200
e.o.
Stad
Aldlân & De Hemrik, Huizum-West, Nijlân & De Zwette en
Midden
Bilgaard & Havankpark e.o., Camminghaburen e.o, Heechterp &
n=434
Schieringen, Oud-Oost en Vrijheidswijk
Stad Zuid
De Zuidlanden, Goutum, Hempens/Teerns & Zuiderburen en
n=167
Middelsee
n=100 Dorpen Zuid n=163
56%
Stad Midden
44% 71%
Stad Oost
Stad Oost
Noord
Stad West
29%
Potmargezone.
n=174
Dorpen
uitsplitsing naar gebied))
Britsum, Koarnjum, Snakkerburen, Lekkum, Jelsum, Miedum
54%
46%
Stad Zuid
89%
11%
Dorpen Noord
91%
9%
Dorpen Zuid
96%
4%
(Dokkumer Ie), Stiens, Hijum, Alde Leie, Feinsum Wergea, Wirdum, Warten, Swichum, Warstiens (Dorpen Zuid-Oost), Mantgum, Wytgaard, Weidum, Jellum, Bears, Easterlittens, Jorwert, Baard, Leons, Hilaard, Húns (Dorpen Zuid-West), Grou, Jirnsum,
0%
20%
40% Sortibak
60%
80%
100%
Verzamelcontainer
Reduzum, Friens, Idaerd, Eagum
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
41 van 45
7.2
Tevredenheid met de manier waarop het afval wordt opgehaald
In het oostelijk deel van de stad Leeuwarden geven de inwoners de manier waarop afval wordt opgehaald het laagste rapportcijfer, namelijk een 7,3. In het zuidelijk deel van de stad en in de dorpen in de gemeente krijgt de afvalinzameling een 7,8.
Tabel 2 - Welk rapportcijfer geeft u voor de manier waarop op dit moment het afval wordt opgehaald in de gemeente Leeuwarden? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar gebied)
7.3
Het zien van zwerfafval
Met name in het oosten van de stad zien bovengemiddeld veel inwoners zwerfafval. Twee derde van de bewoners ziet dit regelmatig. Ook in het midden van de stad zien de inwoners vaker zwerfafval dan gemiddeld in de gemeente. In het zuiden van de stad en in de dorpen in de gemeente zien de inwoners minder vaak zwerfafval.
Tabel 3 - Hoe vaak zag u in 2023 in uw buurt de volgende soorten afval op straat: zwerfafval (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar gebied)
Rapportcijfer Stad West
7,5
Stad Midden
7,6
Stad Oost
7,3
Stad Zuid
7,8
Dorpen Noord
7,8
Dorpen Zuid
7,8
Gemeente Leeuwarden
7,6
Nooit
Af en toe
Regelmatig
Stad West
10%
39%
49%
Stad Midden
9%
33%
56%
Stad Oost
4%
30%
65%
Stad Zuid
14%
47%
37%
Dorpen Noord
17%
47%
33%
Dorpen Zuid
18%
52%
29%
10%
38%
50%
Gemeente Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
42 van 45
7.4
Op de hoogte van de wijziging
7.5
In het oostelijk deel van de stad zijn de inwoners minder goed op de hoogte van de veranderingen in 2023. Zij geven vaker aan er wel van te hebben gehoord maar niet precies te weten wat het inhield. In het zuidelijk deel van de stad Leeuwarden waren de inwoners juist beter op de hoogte, net als in de dorpen aan de noordkant van de gemeente.
Tabel 4 - In hoeverre was het voor u duidelijk wat er is veranderd in 2023? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar gebied)
Tevredenheid met mogelijkheden om grofvuil aan te bieden
In het westen en het oosten van de stad Leeuwarden zijn de inwoners vaker (heel) tevreden over de manier waarop zij grofvuil kunnen aanbieden. In het zuiden van de stad en de dorpen in de gemeente zijn de inwoners juist vaker ontevreden.
Tabel 5 - Hoe tevreden bent u over de manier waarop u in gemeente Leeuwarden uw grofvuil kunt aanbieden? (Basis: alle inwoners en uitsplitsing naar gebied) Niet tevreden,
Ja, ik heb hier iets Nee, ik wist dit niet
over gehoord,
Ja, ik was goed op
maar wist niet
de hoogte van de
precies wat het
verandering
inhield Stad West
6%
17%
77%
Stad Midden
7%
18%
75%
Stad Oost
11%
24%
65%
Stad Zuid
4%
11%
86%
Dorpen Noord
6%
10%
84%
Dorpen Zuid
8%
15%
77%
8%
18%
74%
Gemeente Leeuwarden
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
(Heel) tevreden
niet ontevreden
(Helemaal) niet tevreden
Stad West
60%
11%
25%
Stad Midden
55%
12%
28%
Stad Oost
60%
14%
21%
Stad Zuid
49%
13%
35%
Dorpen Noord
35%
16%
44%
Dorpen Zuid
53%
9%
34%
55%
12%
28%
Gemeente Leeuwarden
43 van 45
Bijlage 1 Achtergrondkenmerken van de deelnemers
Wijk of dorpskern
Leeftijd 18-29 jaar
35%
30-55 jaar
34%
55+
32% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
Geslacht
54%
46%
Aantal deelnemers*
Percentage van het totaal
Aldlân & De Hemrik
48
4%
Bilgaard & Havankpark e.o.
87
8%
Binnenstad
69
6%
In welke wijk of dorpskern woont u?
Man Vrouw
Camminghaburen e.o.
53
5%
De Zuidlanden Britsum, Koarnjum, Snakkerburen, Lekkum, Jelsum, Miedum (Dokkumer Ie) Wergea, Wirdum, Warten, Swichum, Warstiens (Dorpen Zuid-Oost) Mantgum, Wytgaard, Weidum, Jellum, Bears, Easterlittens, Jorwert, Baard, Leons, Hilaard, Húns (Dorpen Zuid-West)
65
6%
44
4%
46
4%
62
5%
Goutum
45
4%
Grou, Jirnsum, Reduzum, Friens, Idaerd, Eagum
56
5%
Heechterp & Schieringen
85
7%
Hempens/Teerns & Zuiderburen
50
4%
Huizum-West
50
4%
Middelsee
7
1%
Nijlân & De Zwette
30
3%
Oud-Oost
73
6%
Potmargezone
46
4%
Sonnenborgh e.o.
25
2%
Vossepark & Helicon
50
4%
Vrijheidswijk
107
9%
Westeinde e.o.
51
4%
*
Ongewogen aantallen
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
44 van 45
Hoe levert u uw restafval in?
Wijk in combinatie met Sortibak/Verzamelcontainer
29%
In een grijze bak aan huis (Sortibak) In een verzamelcontainer in de buurt
69%
Leeftijd in combinatie met Sortibak/verzamelcontainer 18-29 jaar
60%
30-55 jaar
40%
79%
55+
21%
73%
0%
20%
27%
40%
60%
Sortibak
Verzamelcontainer
Goed Terecht In Leeuwarden - Bewonersenquête
80%
100%
Wijk of dorpskern
Sortibak
Verzamelcontainer
Aldlân & De Hemrik
79%
21%
Bilgaard & Havankpark e.o.
48%
52%
Binnenstad
14%
86%
Camminghaburen e.o.
83%
17%
De Zuidlanden Britsum, Koarnjum, Snakkerburen, Lekkum, Jelsum, Miedum (Dokkumer Ie) Wergea, Wirdum, Warten, Swichum, Warstiens (Dorpen Zuid-Oost) Mantgum, Wytgaard, Weidum, Jellum, Bears, Easterlittens, Jorwert, Baard, Leons, Hilaard, Húns (Dorpen Zuid-West)
84%
16%
100% 93%
7%
100%
Goutum
96%
4%
Grou, Jirnsum, Reduzum, Friens, Idaerd, Eagum
92%
8%
Heechterp & Schieringen
52%
48%
Hempens/Teerns & Zuiderburen
96%
4%
Huizum-West
75%
25%
Middelsee
43%
57%
Nijlân & De Zwette
39%
61%
Oud-Oost
68%
32%
Potmargezone
78%
22%
Sonnenborgh e.o.
87%
13%
Vossepark & Helicon
77%
23%
Vrijheidswijk
41%
59%
Westeinde e.o.
78%
22%
45 van 45