Inspraakreacties 8 agrariërs en families in het gebiedstype "veenweide"

Gemeente Leeuwarden t.a.v. de leden van de gemeenteraad Postbus 21000 8900 JA Leeuwarden Per e-mail verstuurd naar fractievoorzitters

ForFarmers FarmConsult Vestigingen in Lochem en Heijen Kwinkweerd 5 NL-7241 CW Lochem Postbus 91 NL-7240 AB Lochem T +31 (0)573 28 89 89 F +31 (0)573 28 88 90 farmconsult@forfarmers.eu www.farmconsult.nl

Lochem, 22 maart 2021 Referentie: DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ Raadsbijeenkomsten Pre-omgevingsplan Leeuwarden – Buitengebied Zuid

Geachte raadsleden, Afgelopen donderdag 18 maart 2021 ontvingen wij een e-mail van de heer , opgavemanager omgevingsplan van de gemeente Leeuwarden, over de informatiebijeenkomsten die met uw raad gehouden worden op 24 maart en 7 april aanstaande over het pre-omgevingsplan “Leeuwarden - Buitengebied Zuid” (hierna: het pre-omgevingsplan). Uit deze e-mail blijkt dat beide informatiebijeenkomsten bedoeld zijn om u van de nodige informatie te voorzien. Tijdens de terinzagelegging van het pre-omgevingsplan heb ik namens acht agrariërs en hun families in het gebiedstype ‘Veenweide’ een inspraakreactie naar voren gebracht. Zij maken zich namelijk grote zorgen over de forse beperkingen die in het pre-omgevingsplan bevat voor hun bedrijf in dit gebiedstype. In het kader van een volledige en zorgvuldige informatieverstrekking naar uw raad over het pre -omgevingsplan, hechten zij eraan dat ik u voorafgaand aan de raadsbijeenkomsten informeer over deze zorgen. In deze brief zet ik daartoe de volgende zaken voor u op een rij: 1. Waar is precies het pijnpunt uit het pre-omgevingsplan voor het gebiedstype Veenweide, het zogenaamde ‘slot op de muur’? 2. Wat zijn de gevolgen van dit slot op de muur voor de agrariërs en hun families in dit gebied? 3.

Wat is de uitwerking van dit slot op de muur op het vertrouwen van de agrariërs en hun families in de gemeente Leeuwarden? Deze brief stuur ik u dus namens acht agrariërs en hun families, te weten:  de heer , van wie de bedrijfslocatie is gevestigd aan de Leechlân te Warten ;  melkveebedrijf , gevestigd aan Domwier te Wergea;  de heer van wie het bedrijf is gevestigd aan Leechlân te Warten;  de maatschap , gevestigd aan Domwier te Wergea;  de maatschap , gevestigd aan Leechlân te Grou ;  de maatschap , gevestigd aan Leechlân te Grou;  de maatschap , gevestigd aan Domwier te Wergea;  de maatschap , gevestigd aan de Leechlân te Grou.

FarmConsult is onderdeel van ForFarmers Nederland B.V. KvK 08207868, BTW NL8213.49.259, ABN AMRO NL53ABNA0613437985

DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ 2/6

In deze brief zijn een aantal persoonlijke reacties opgenomen over het voornemen van de gemeen te om een slot op de muur op te nemen. Voor het complete beeld verwijs ik u graag naar de ingediende inspraakreacties. 1. Slot op de muur agrarische bedrijfsontwikkeling in gebiedstype Veenweide De bedrijven van de betreffende agrariërs en hun families liggen binnen het gebiedstype Veenweide. In de ‘Uitleg pre-omgevingsplan Leeuwarden - Buitengebied Zuid’ (hierna: de uitleg) van de gemeente Leeuwarden uit december 2020 is als ‘Besluitpunt 5’ het volgende opgenomen:

“De gemeente zet in op een koersverandering in de veenweide en klei-veengebieden. Dit betekent dat de gemeente in dit gebied niet meewerkt aan nieuwe ontwikkelingen gericht op uitbreiding van stallen en veestapels. Wel willen we meewerken aan ontwikkelingen die leiden tot een verandering richting extensieve vormen van landbouw, zoals natuurinclusieve landbouw en streekgerichte voedselproductie, die geen schade toebrengen aan het naastgelegen Natura 2000-gebied De Alde Feanen. Ook stimuleren we andere functies dan landbouw, zoals kleinschalige rec reatie, fiets- en wandelroutes, natuurontwikkeling, niet-agrarische bedrijvigheid en de productie van duurzame energie.” Uit dit besluitpunt volgt letterlijk dat de gemeente voornemens is om geen ruimte meer te bieden aan de uitbreiding van stallen en veestapels. In bijlage 4 bij de uitleg zijn de belangrijkste keuzes van de voorstellen per gebiedstype bij elkaar gezet in een overzicht. Daarin is voor het gebiedstype Veenweide voor de functie ‘Agrarisch’ het volgende voorstel voor een algemene bouwregel opgenomen:

Het daadwerkelijke, onevenredig ingrijpende effect van zowel besluitpunt 5 als het voorstel voor de algemene bouwregels voor agrarische ondernemers in het gebiedstype Veenweide is dat er een slot op de muur komt van hun bedrijf. Dit slaat bij agrariërs en hun families in als een bom. Het roept bij hen de existentiële vraag op in hoeverre de gemeente overziet, wat de consequentie hiervan zijn voor alle boerenfamilies waarvan de bedrijven in het veenweidegebied liggen. 2. Slot op de muur funest voor levensvatbaarheid agrarische bedrijvigheid in veenweidegebied Het voorgestelde slot op de muur ontneemt de betrokken agrariërs en hun families het perspectief op een verdere ontwikkeling van hun bedrijven. Voor individuele agrarische bedrijven heeft dit verregaande consequenties. Om als bedrijf mee te kunnen (blijven) doen in een markt met flinterdunne marges, is kostenefficiëntie een absolute must voor het voortbestaan. In dat kader geldt in de agrarische sector de wetmatigheid dat stilstand achteruitgang betekent: alleen door ontwikkeling kunnen kosten (verder) beteugeld worden. Dit maakt het slot op de muur onmogelijk

DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ 3/6

Daardoor werkt dit voorgenomen slot op de muur direct door in de waarde van de betreffende agrarische bedrijven. Verlies van het perspectief om het bedrijf te kunnen uitbreiden, resulteert in een forse waardevermindering van deze bedrijven. Het risico is zelfs zeer reëel, dat de bedrijven hierdoor onverkoopbaar worden. Deze situatie heeft rechtstreekse, drastische en dramatische gevolgen voor de financiering van de huidige en toekomstige bedrijfsvoering. Voor de meeste bedrijven die niet verder kunnen uitbreiden, valt dan ook uiteindelijk het doek. Zodoende worden de betrokken agrarische bedrijven onevenredig geraakt in hun bedrijfsvoering en de eigenaren en medewerkers van deze bedrijven in hun levensonderhoud.

Saneren zonder compenseren? In feite komt het voorgenomen slot op de muur zodoende neer op een (stille) sanering van de aanwezige agrarische bedrijven. Intensieve veehouderijen die op grond van de Reconstructiewet in extensiveringsgebieden kwamen te liggen en op een vergelijkbare situatie als onderhavige beperkt werden in hun u itbreidingsmogelijkheden, konden voor opkoop in aanmerking komen. In het kader van dit pre-omgevingsplan lijkt daar geen sprake van te zijn. Hiermee ontstaat de situatie van saneren zonder compenseren. In de uitleg geeft de gemeente weliswaar aan de omschakeling in de landbouw te willen steunen, maar dit lijkt niet verder te gaan dan het bieden van ruimte aan bestaande agrari sche bedrijven in veenweidegebied om over te stappen naar veel extensievere vormen van landbouw, recreatie, lichte bedrijvigheid, natuurontwikkeling of energieopwekking. Deze steun staat geenszins in verhouding tot het onevenredige effect van het slot op de muur. Deze ruimte om te veranderen, moet ergens door betaald worden. Meer dieren is dan bijna altijd de oplossing of opbrengstprijzen moeten geborgd hoger liggen.

Een slot op de muur dat een bom legt onder de levensvatbaarheid van agrarische bedrijven in het gebiedstype Veenweide, is niet in overeenstemming met het beleid dat de provincie Fryslân, het Wetterskip Fryslân en de Friese veenweidegemeenten in oktober 2020 hebben neergelegd in het ontwerp -Veenweideprogramma 2021-2030 ‘Foarút mei de Fryske Feangreiden’ (hierna: het veenweideprogramma):

“De landbouw is een cruciale schakel in het realiseren van de opgaven. De boeren in het veenweidegebied beheren bijna tweederde van het landschap. Zonder een vitale landbouw met een goed en houdbaar verdienmodel redden we het niet.” Voor te koop staande bedrijven in het veenweidegebied heeft het enkele voornemen van de gemeente om een slot op de muur te zetten al direct effect op de waarde en verkoopbaarheid. De betreffende boerenfamilies vragen zich dan ook af wie deze waardedaling voor zijn of haar rekening neemt. Zij stellen zich begrijpelijkerwijze op het standpunt dat de gemeente hiervoor aan de lat staat.

Aantasting economische vitaliteit én leefbaarheid buitengebied Gelet op voorgaande zal het voorgenomen slot op de muur uiteindelijk resulteren in sanering van de betrokken agrarische bedrijven: de economische waarde van de bedrijven gaat onderuit, de financiering van de huidige en toekomstige bedrijfsvoering is daardoor niet langer mogelijk, waarna sluiting volgt. Aangezien deze bedrijfslocaties door het slot op de muur zeer moeilijk verkoopbaar zullen zijn, dreigt leegstand en verloedering. De voorgenomen inperking heeft dus niet alleen een zeer negatieve economische impact voor het buitengebied, maar ook voor de leefbaarheid. Een ander negatief gevolg van het slot op de muur voor de leefbaarheid van het buitengebied is dat investeringen in betere staltechnieken on hold komen te staan om de milieuhinder (o.a. ammoniakemissie, fijn stof en geurhinder) terug te dringen en/of het dierenwelzijn te verbeteren. Om dergelijke investeringen te kunnen financieren, moet er wel zicht zijn om de gedane investering terug te kunnen verdienen. Met een slot op de muur is dat perspectief zoals opgemerkt niet langer aanwezig.

DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ 4/6

3. Vertrouwen en draagvlak agrarische ondernemers herwinnen Zoals bleek uit de reacties vanuit de agrarische sector tijdens dialoogbijeenkomst van donderdagmiddag en –avond op 4 februari 2021 roept het voorgenomen slot op de muur hevige emoties op bij agrariërs en hun families. Gelet op de gevolgen van dit slot op de muur dat hiervoor onder 2 is geschetst, is dit meer dan invoelbaar. Hieronder geef ik u een selectie van deze persoonlijke reacties:

“Met stomheid en verbazing hebben wij kennisgenomen van het pre-omgevingsplan Leeuwarden Zuid met betrekking tot Veenweide. We hebben in het “veenweidegebied” een modern melkveehouderij bedrijf wat al generaties in de familie is. Bij het lezen en aanhoren van de plannen kwamen we erachter dat de gemeente niet meer mee werkt aan het verder ontwikkelen van ons melkveebedrijf, wat inhoud dat er een koude sanering plaatsvindt, ook komt onze financiële situatie er volslagen anders uit te zien wat betreft de bancaire zekerheidsstelling wat gevolgen heeft voor verder bedrijfsontwikkelingen en bedrijfsopvolging. De overheden “beschuldigen” de landbouw veelal van de bodemdaling in het gebied, maar in hoeverre heeft de gaswinning en natuurlijke processen hier invloed? Wij maken ons zeer, zeer ernstige zorgen als de gemeente deze plannen doorzet voor ons al generaties lange familiebezit.” Of:

“Jullie praten over VEENweide gebied,er ligt wel een KLEIlaag van 30 tot 100cm. Je praat toch ook niet over een zandweg als er een laag asfalt overheen ligt! Er zijn hier geen problemen met bodemdaling en wegen die verzakken. Na wat jullie nu bekendmaken is de waarde vermindering van ons bedrijf al aan de orde. Jullie zijn verantwoordelijk voor deze waardedaling, hoe zullen jullie dit vergoeden? Jullie praten over omschakeling naar extensieve landbouw. Wij denken dat er geen gebied zo extensief is als hier in het leechlân. Wij boeren hier al 120 jaar en weten precies hoe we met deze grond om moeten gaan.” En eveneens:

“Wat een lef van deze gemeente om zo om te gaan met de bewoners in het Buitengebied Zuid van de gemeente Leeuwarden. Deze gemeente, waar nota bene een aantal jaren geleden nog de mond overliep van het woord : MIENSKIP!” Daarnaast ook:

“Met ongeloof heb ik kennis genomen van het omgevingsplan zuid (veenweide). Het getuig t van een respectloze manier van handelen door de gemeente, en bewijst dat men geen idee heeft wat men doet en wat de gevolgen er van zijn voor het gebied de gezinnen en de bedrijven die er zitten. Het hele melkveebedrijf heb ik zelf opgebouwd in zo'n 20 jaar tijd. Het is mijn levenswerk, ik ben met bijna niks begonnen. Ik heb altijd in balans gewerkt met dieren en de grond. De uitdaging/bedoeling is altijd geweest om een levensvatbaar melkveebedrijf op te bouwen. Dat is mij inmiddels

DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ 5/6

gelukt en daar ben ik zelf trots op. Maar als dit omgevingsplan doorgaat, is in een keer mijn boerderij onverkoopbaar en ben ik terug bij af en is mijn pensioen weg. Als men dit plan wil laten doorgaan, moet men toch minimaal met een alternatief komen voor de bedrijven in het gebied. Neem dan mijn bedrijf over zodat ik elders met dichte portemonnee een vergelijkbaar bedrijf kan kopen. Dit plan kan geen bedrijfsrisico wezen en is ook niet te dragen door het bedrijf. Het verhaal in het omgevingsplan rammelt aan alle kanten. Als men het plan had doorgerekend had men gezien dat het economisch niet haalbaar is om te blijven boeren als de bedrijven niet meer kunnen uitbreiden en meer beperkingen worden opgelegd. Als er niks wordt verdiend, dan is er ook geen ruimte voor innovatie. De huidige financiering wordt ook een probleem als de waarde van het bedrijf sterk daalt. De bodemdaling komt niet alleen door de landbouw. Het komt er gewoon op neer dat men feiten negeert. Het is gewoon zonde dat men een gezond agrarisch gebied dat al generaties door boeren wordt bewerkt/gedragen, bewust kapot wordt gemaakt met dit plan. Wat ten koste gaat van gezinnen, mensen en bedrijven die in het gebied zitten. De leefbaarheid van het gebied gaat ten onder.

Deze handelswijze van de gemeente heeft niks meer te maken met normen en waarden en de menselijke maat is helemaal verdwenen, en het getuigd van minachting naar de inwoners van het gebied. Het is toch raar dat er een plan wordt gemaakt wat ten koste gaat van de mensen in het gebied.” De agrariërs en hun families in het veenweidegebied voelen zich dan ook onaangenaam overvallen door de lijn die de gemeente nu voorstelt. Die lijn met enorm ingrijpende gevolgen is voor hun gevoel voor en zonder hen bepaald en dat steekt flink. In eerdere bijeenkomsten die de gemeente heeft georganiseerd is nooit gesproken over een slot op de muur van agrarische bedrijven in veenweidegebied. Dit komt voor de ondernemers dan ook als een donderslag bij heldere hemel. Daarnaast bekruipt hen sterk het gevoel dat de gemeente met de input die zij hebben geleverd tijdens deze eerdere bijeenkomsten weinig tot niets heeft gedaan en dat zij haar eigen lijn heeft bepaald. Het gaat hier om levensvatbare bedrijven die al generaties lang aanwezig zijn in een gebied dat uitermate geschikt is voor de veehouderij. Een gebied dat om die reden al tijden gedragen wordt door de landbouw. Het gaat om bedrijven die te koop staan of waar men bezig is met de opvolging door (één van) de kinderen. Het slot op de muur gaat door dit alles heen als een olifant in een porseleinkast.

Het is dus zaak dat de gemeente het vertrouwen herwint en dat zal geen eenvoudige opgave zijn. Daarbij kan zij een voorbeeld nemen aan de aanpak van het veenweideprogramma:

“De structurele veranderingen die nodig zijn vragen om een integrale benadering en brede samenwerking tussen partijen in en buiten het gebied. We willen daarom doorgaan met de gebiedsbenadering die we al volgden, waar we in gebieden van onderop samen invullen wat in dat gebied kan, wenselijk is en welke ondersteuning daarbij nodig is.“ De aanpak van het veenweideprogramma is er dus één van onderop, waarbij de betrokken overheden maatwerk willen realiseren samen met de inwoners en ondernemers in het gebied. Zoals het veenweideprogramma het verwoordt: “Een verandering is alleen mogelijk als hij breed gedragen wordt.” Voor wat betreft de lijn die de gemeente nu in het pre-omgevingsplan voorstelt voor het veenweidegebied, is er van draagvlak bij de daar aanwezige agrarische ondernemers geen sprake. Onder meer, omdat die lijn voor hun gevoel niet van onderop, dus niet in overleg met hen, is ingevuld. Zodoende worden de verhoudingen

DH/WB/202103-BRRAAD-POPLBGZ 6/6

juist onnodig op scherp gezet en ontstaat er wantrouwen, die eveneens afbreuk kan doen aan het proces dat in het kader van het veenweidegebied in gang is gezet. Om de agrarische ondernemers aan tafel te krijgen, is het noodzakelijk dat het slot op de muur van tafel gaat en er weer perspectief wordt geboden voor een levensvatbare agrarische bedrijfsvoering in het veenweidegebied. Dat kunt u bewerkstelligen door een streep te zetten door de apart voorgestelde aanpak voor het gebiedstype Veenweide en alle agrarische ondernemers in het plangebied de mogelijkheden te bieden die nu zijn voorgesteld voor het gebiedstype ‘Agrarisch’. 4. Tot besluit Het vertrouwen van agrariërs en hun families dat de gemeente oog heeft voor hun situatie, heeft een flinke deuk opgelopen. De deur om er met elkaar uit te komen, is evenwel niet dicht. Na de dialoogbijeenkomst van donderdagmiddag en –avond op 4 februari 2021 is er vanuit de kant van de gemeente, de provincie en het Wetterskip de toezegging gedaan om in gesprek te gaan met de agrariërs en hun families. Sindsdien hebben zij helaas niets meer vernomen. Namens de acht agrariërs en hun families roep ik de gemeenteraad van Leeuwarden op om ervoor te zorgen dat het vertrouwen in de gemeente wordt hersteld, door hen weer een duidelijk toekomstperspectief te bieden.

Daarmee geeft u het signaal af dat ook zij ertoe doen, niet alleen op menselijk vlak, maar ook voor wat betreft hun toegevoegde waarde voor een vitaal veenweidegebied. Mocht u naar aanleiding van deze brief vragen hebben, neemt u dan gerust contact met mij op. Zodra de coronamaatregelen daar ruimte voor bieden, stellen de acht agrariërs het op prijs als u zich ter plaatse door hen over die situatie laat informeren. Met vriendelijke groet,

mr. drs. D. Harmsen Jurist omgevingsrecht