Inspraak Milieudefensie Leeuwarden pre omgevingsplan dec 2020 en Leeuwarden 2028

Aan het college van burgemeester en wethouders en de leden van de gemeenteraad van de gemeente Leeuwarden Leeuwarden, 5 april 2021 Betreft: pre-omgevingsplan Leeuwarden Buitengebied Zuid Geachte dames en heren, Hierbij de bijdrage van Milieudefensie Leeuwarden op het pre-omgevingsplan Leeuwarden Buitengebied Zuid. Hoewel de termijn voor het indienen van een zienswijze al is verstreken willen we u toch vragen onze bijdrage mee te laten wegen. Eerder hebben we gereageerd op de omgevingsvisie Leeuwarden 2028 (zie hieronder). Een aantal belangrijke elementen uit die bijdrage komen hier nu ook weer terug. Een visie is nodig schreven we in die bijdrage. Veel grote opgaven zijn er voor alle bewoners, bedrijven en voor de gemeente. Problemen die al tientallen jaren bekend en steeds zijn doorgeschoven en die nu urgent aangepakt moeten worden. Klimaat: reductie 55% CO2: energiebesparing 50% schreven we. Het is al heel mooi als we in 2030 35 a 40% halen Biodiversiteits herstel op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn Stikstofdepositie verlagen met 50% in 2030 (Commissie Remkes) KRW doelen halen in 2027 Archeologisch erfgoed beschermen op grond van Verdrag van Valetta Verdroging, hittestress tegengaan. De provincie wil in 2025 een natuurinclusieve circulaire landbouw EU (Green deal): 25 % van de landbouw biologisch VN Brede welvaart: milieuschade meewegen bij beslissingen.

De kwaliteit van het landschap staat onder grote druk. Het is in de afgelopen decennia verslechterd. Niet voor niets wordt gesproken over landschapspijn. Herstel van landschappelijke elementen is noodzakelijk zoals slotenpatronen, begreppelde weilanden. Aan de voorwaarden voor herstel van biodiversiteit dient te worden voldaan zoals hoog waterpeil, kruidenrijk en met weinig vaste mest, om weer meer weidevogels een habitat te geven. Nederland verbruikt de hoeveelheid grondstoffen van 2 a 3 keer wat onze planeet kan dragen. We moeten terug naar wat onze planeet kan dragen. Milieudefensie heeft niet de indruk dat met het pre-omgevingsplan deze doelen worden bereikt. De ambities van de gemeente gaan te weinig over deze doelen waar we als burger van deze gemeente en als wereldburger voor staan (zie hierboven). Beleid en regels moeten helpen om deze doelen te bereiken. Participatie is belangrijk. Daarom ons voorstel om burgertoppen in te stellen (via loting?) om verschillende van de bovengenoemde doelen als onderwerp uit te werken. Zij mogen zelf experts vragen om zich te informeren en komen elke maand 1 a 2 keer bijeen om de onderwerpen van alle kanten te beschouwen. Na 9 a 12 maanden brengen ze een advies uit. Grootschalige en nieuwe ontwikkelingen dienen de bovengenoemde doelen naderbij te brengen.

Daarbij kan ook nog de vraag gesteld worden of we wel behoefte hebben aan grootschalige oplossingen? Het landschap is niet alleen van de eigenaar van de grond, maar van ons allemaal.

Om de betrokkenheid van agrariers te vergroten om een natuurinclusieve en circulaire landbouw naderbij te brengen is hen in gesprekken te vragen welke problemen zij zien om dat doel te bereiken. De gemeente kan als intermediair optreden om de financiele / kennis en andere problemen op te lossen (besluitpunt 1). Besluitpunten 3 tot en met 10 Bij alle aktiviteiten in de dorpen en in het agrarisch gebied dienen de doelen uitgangspunt te zijn. Qua grootte, materiaalgebruik (circulair), doel van de aktiviteit. In het agrarisch gebied alles buiten de dorpen: geen uitbreiding van stallen voor meer vee, geen mestvergisters (mest vergist niet), zonnepanelen op daken (slechts 10% van de daken is nu bedekt met zonnepanelen ( de overheid krijgt in 2022 de bevoegdheid om hier stringente regels voor te stellen). Fiets en wandelroutes niet door weidevogelkansgebieden in verband met verstoring van de weidevogels en daardoor ook predatie verhogend. Duurzaamheid is uitgangspunt van alle aktiviteiten, dus geen extra uitbreidingsmogelijkheden daarvoor toestaan. Besluitpunt 12 Luchtkwaliteit is niet alleen bepalend of er wegen kunnen worden aangelegd. Ook de stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden dient meegewogen te worden.

Besluitpunt 13 Bij de genoemde onderwerpen ook de door ons genoemde doelen op de eerste bladzijde mee laten wegen: Klimaat: reductie 55% CO2: energiebesparing 50% schreven we. Het is al heel mooi als we in 2030 35 a 40% halen Biodiversiteits herstel op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn Stikstofdepositie verlagen met 50% in 2030 (Commissie Remkes) KRW doelen halen in 2027 Archeologisch erfgoed beschermen op grond van Verdrag van Valetta Verdroging, hittestress tegengaan. De provincie wil in 2025 een natuurinclusieve circulaire landbouw EU (Green deal): 25 % van de landbouw biologisch VN Brede welvaart: milieuschade meewegen bij beslissingen. Besluitpunt 14 Archeologisch erfgoed is vaak onbeschermd. In het veenweidegebied is door de veenoxidatie archeologisch erfgoed helemaal onbeschermd. Er wordt derhalve niet voldaan aan het Verdrag van Valetta. Het is een van de redenen om direct te stoppen met veenoxidatie door het grondwaterpeil te verhogen. Ook in andere gebieden gaat door de intensieve landbouw archeologisch erfgoed verloren. Aankoop overeenkomsten met agrariers zijn nodig en het toezicht moet worden verbeterd. Besluitpunt 15 Cultuurhistorische landschappelijke elementen De nog bestaande cultuurhistorische elementen handhaven. Het landschap is al te zeer verschraald (landschapspijn). Niet nog meer vaarten dempen.

Deze hebben ook een functie in het handhaven van het waterpeil. Herstel van cultuurhistorische waarden dient het uitgangspunt te zijn. Niet alleen voor de beleving van de cultuurhistorie, maar is van groot belang voor herstel van de biodiversiteit. Sloten, vaarten, percelen begreppelen, beplanting weer aanbrengen).

Het veen behouden: hoog waterpeil minimaal 30 cm beneden maaiveld zo spoedig mogelijk instellen (Uit: Grondwateratlas 2019, provincie Fryslan, Wetterskip, Vitens). Besluitpunt 17 Het ecologisch onderzoek gaat hopelijk ook behalve over soortenbescherming en gebiedsbescherming in Natura 2000 gebieden ook over soorten en gebiedsbescherming in het agrarisch gebied. Wordt voldaan aan de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Welke gebieden zijn goede weidevogelgebieden en hoe kunnen we nog de bestaande gebieden beschermen. Op welke manier kunnen we komen tot biodiversiteitsherstel in de Natura 2000 gebieden en in het agrarisch gebied.? Verdroging is ook een onderwerp wat erbij hoort. Bepaald het lage waterpeil in de landbouwgebieden de verdroging in de Natura 2000 gebieden? Klimaat verandering: welke gewassen kunnen we beter niet meer verbouwen? Hoe kunnen we CO2 vastleggen? Hoe kunnen we Brede welvaart: milieuschade meewegen bij beslissingen?

Besluitpunt 18 Naast water kwantiteit ook waterkwaliteit meenemen. Hoe kunnen we voldoen aan de KRW doelen in 2027? Besluitpunt 19 Ook lichthinder in en nabij woningen, wegen, bedrijven enz voorkomen. Besluitpunt 20 Naast hoogspanningsmasten ook masten voor G5 meenemen bij de gezondheidsrisico’s. Niet in de buurt van woningen. Besluitpunt 21 Aktiviteiten toetsen aan brede welvaart (natuurlijk kapitaal)(VN). Bouwen voorstel voor regels In algemeen de verplichting om zelf in energieverbruik te voorzien: zonnepanelen op dak Natuurinclusief en circulair te ontwerpen en te bouwen. Bouw en isolatiemateriaal uit de omgeving te halen. Gebruik onder meer lisdoddes als isolatiemateriaal. Houtbouw en hennep als bouwmaterialen.

DORP 2/3. Niet teveel bed en brochjes in 1 straat / dorp Bouwen voorstel voor regels 1/2/3: Ik kan me voorstellen dat ook de hoogte van de bebouwing van belang is bijv qua hoogte passend bij de andere bebouwing in de straat 5: bedrijventerreinen: Waarom mag er niet meer dan 70% worden bebouwd? Hoogbouw nodig voor zuinig ruimtegebruik. 11. geen vergroting van bouwwerken met 20%

AGRARISCH EN VEENWEIDE

3. Bomen aanplant voor vastlegging CO2 en met FSC keurmerk te gebruiken als bouwmateriaal. Echter niet voor houtstook. 4/5/6 Alle aktiviteiten dienen te zijn gericht op een omschakeling naar natuurinclusieve kringlooplandbouw: Gras als veevoer en geen inport uit andere andere landen./ kunstmest op nul in 2030/ blijvend kruidenrijk grasland / vaste mest / weidegang uitbreiden naar minimaal 8 maanden. In 2030 25% van het land biologisch. Verhoging grondwaterpeil naar minimaal 30 cm beneden maaiveld (zie hiervoor). 11. zware bedrijvigheid niet meer vervangen: stopzetten. GEBRUIK 14/15/16 25 kampeerplekken vinden wij heel veel: verlaging naar 10 a 15 kampeerplaatsen en dan nog met een maximum in een bepaald gebied. In ruil voor de mogelijkheid om 10 a 15 kampeerplaatsen mogelijk te maken: 50% van het agrarisch gebied extensiever maken en geschikt maken voor weidevogels in open gebied, Hoog waterpeil enz, herstel slotenpatronen en cultuurhistorische elementen weer terug. Om bij woningen 25 kampeerplekken toe te staan is veel te veel. Niet doen. Uitbreiding van een kleinschalig kampeerterrein met 25 plaatsen is niet meer kleinschalig. Functieverandering 1 nieuwe (recreatieve) fiets en wandelroutes niet door weidevogelkansgebieden in verband met verstoring en predatie. BOUWEN 1. bij uitbreiden bouwkavel : land extensiever beheren, natuurinclusieve kringlooplandbouw 2.

Grootte bouw beperken: in totaal maximaal 1 ha (agrarisch) 9. geen uitbreiding met 20% toestaan 23/24 recreatiewoningen in het landschap niet toestaan 30 wonen : zonnepanelen op daken, niet een windmolentje.

NATUUR 5. Zware bedrijvigheid niet vervangen 8. geen uitbreiding kleinschalige kampeerterreinen Functieverandering 3 Verkeerswegen opheffen moet mogelijk zijn 9. Niet toestaan 20% afwijking 13. Geen nutsvoorzieningen behalve voor water en electra voor het gebied zelf 21. recreatiewoningen niet vergroten..

Wij verzoeken u onze bijdrage mee te laten wegen bij het vervolg traject en ontvangen graag een reactie op onze inbreng.

Graag blijven we op de hoogte van de verdere planvorming. Met vriendelijke groeten, Namens Milieudefensie Leeuwarden

LEEUWARDEN 2028 Visie is nodig Verminderen CO2 uitstoot met 50%. Hoeveel is deze nu in de gemeente Leeuwarden en hoeveel CO2 uitstoot in verschillende sectoren ? Besparing 25% in alle sectoren Wat betekent dit? Voorstellen Milieudefensie Leeuwarden Hoe geven we de planeet door aan de nieuwe generatie? Tegenover nieuwe projecten die leiden tot meer uitstoot van CO2, stikstof enz. moeten projecten staan die leiden tot vermindering van deze stoffen. Deze eerst uitvoeren voordat nieuwe projecten kunnen worden uitgevoerd. Om de veel te hoge stikstofdepositie en CO2 uitstoot te verminderen. Wanneer over shootday van de gemeente Leeuwarden? Besparing moet op de eerste plaats staan In woningen, kantoren, andere bedrijven zoals mkb: isolatie, led verlichting, koeling / hogere temperaturen gebruiken fabrieken: zuiniger en andere productieprocessen, warmtegebruik voor omliggende woningen andere producten, statiegeld verpakking Voorbeeld: Friesland Campina: zuiniger produceren en andere producten ? alle producten in statiegeldverpakking warmtegebruik voor verwarming omliggende woningen

landbouw: natuurinclusieve landbouw met verhoging waterpeil vooral in de veengebieden tot 30 cm beneden maaiveld plus herstel sloten (patronen) nodig voor verhoging grondwaterstand en vernatting veenbodem. Dit leidt tot minder uitstoot van CO2 eq, stikstof en fosfaat en voorkomt verzilting van de bodem (Grondwateratlas van Fryslan, 2019). relief op percelen handhaven : biologische gronden als biologisch in bestemmingsplan opnemen bijvoorbeeld relief op weilanden biologische boer Cuperus is plat gewalsd door nieuwe nietbiologisch telende eigenaar. bodemvruchtbaarheid verbeteren: opname van CO2 in de bodem voorlichting en promotie: streekboeren, verkoop van streekproducten, meer verkooppunten streekproducten: overleg met supermarkten om streekproducten te verkopen / verkooppunten fastfood internationale producten verminderen. Stikstofreductie: zoveel mogelijk koeien in de wei

geen invoer uit buitenland van veevoer (soja) kruidenrijke en blijvende vegetatie op percelen gemeente, in bestemmingsplan buitengebied omgevingsvisie: landschapsbiografie kan hierbij behulpzaam zijn Dairy Campus: richten op biodiversiteit en natuurinclusieve landbouw: o.a. kruidenrijk, hoog waterpeil, weidevogels Voorlichting aan boeren essentieel. Landschap belangrijk voor verbouw voedsel (people) en natuurherstel: noodzakelijk voor biodiversiteit (overleving dier en plantensoorten: essentieel voor overleving van de mens). Behoud archeologisch erfgoed in de bodem Geen zonne-industrie en windindustrie op weilanden. Vermindering afval: afvalsysteem wijzigen met producenten en andere bedrijven komen tot minder afval: statiegeld Afval scheiden vanzelfsprekend maken. Scheiden afval in gft, papier, textiel, glas, blik Restafval ophalen per keer € 4,-. Minimum bedrag € 50,- per inwoner voor 12 keer aan de weg zetten van de rest afval container. Voor elke keer meer € 4,- extra betalen voor ophalen restafval. Circulair produceren inkoop en gebruik circulaire producten door de gemeente, met bedrijven afspraken maken: onder meer over isoleren van woningen en overige gebouwen: nu met piepschuimkorrels (we weten het allemaal van de containerramp van de MSC Zoe).

Deze piepschuimkorrels, PUR en steenwol: we weten niet hoe deze later op te ruimen (Milieudefensie heeft hierover info ingewonnen) Isoleren dus met hernieuwbare circulaire producten (mogelijke isolatie materialen: papier, textiel ? / wol, lisdoddes) Zonnepanelen op daken: wijk klimaatneutraal maken met bewoners, woningcorporaties Mobiliteit: bekijk verkeersproblemen vanuit fietser, voetganger en ov.