Inhoudelijk Verslag Comité 30 juni - 1 juli Fryslân - Gemeente Leeuwarden

Stichting Comité 30 juni - 1 juli Fryslân

Herdenkingsjaar Slavernijverleden lnhoudelijk verslag Gemeente Leeuwarden | Juni 2023 - Juli 2024

FOTO: AFRIDA ADEMA

lnhoud Inleiding ........................................................................................................p. 3 Aanloop naar de Herdenking en Viering 2023 ........................p. 4 Herdenking Slavernijverleden 2023 .............................................p. 5 Keti Koti | Kadena Kibrá 2023 ........................... ...............................p. 6 'Dia di Lucha pa Libertat' .....................................................................p. 7 Aaloop naar de Herdenking en Viering 2024...................p. 8 - 10 Herdenking Slavernijverleden 2024 ...........................................p. 11 Keti Koti | Kadena Kibrá 2024..........................................................p. 12 Fotoverslag...............................................................................................p. 13 Marketing en Communicatie...........................................................p. 14 Conclusie.....................................................................................................p. 15 Toekomstplannen ................................................................................p. 16

STICHTING COMITÉ 30 JUNI – 1 JULI FRYSLÂN: HERDENKEN, BEWUSTWORDING EN VERBINDING Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân werd in 2021 opgericht op 10 december: De Dag van de Rechten van de Mens. Deze non-profitorganisatie, gevestigd in Leeuwarden, zet zich in om de Friese bevolking bewust te maken van het koloniale verleden en de impact van slavernij in de provincie Friesland, met als uitgangspunt de gemeente Leeuwarden. Door het initiëren van dialogen en educatieve activiteiten wil het comité bijdragen aan een breder historisch bewustzijn en de gedeelde geschiedenis toegankelijk maken voor iedereen. Stilte doorbroken De Black Lives Matter-beweging, die in 2020 ook Leeuwarden bereikte, doorbrak voorgoed de stilte rondom anti-zwart racisme en raakte ook diepere lagen, namelijk thema's zoals kolonialisme en slavernij. Dit protest, samen met historisch onderzoek naar slavernijsporen in Friesland door onder andere Barbera Henkes, leidde tot een breed gesprek over de doorwerking van dit verleden in de hedendaagse samenleving. Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân is voortgekomen uit een initiatief van bestuurslid Jaleesa Schiphorst en Stichting Pier21. Het doel was om een plek te creëren waar de Friese bevolking zowel kan herdenken als leren over de geschiedenis van slavernij.

Keti Koti-viering in Leeuwarden Een van de belangrijkste activiteiten van de stichting is zijn jaarlijkse Keti Koti-viering en herdenking in Leeuwarden. Deze twee belangrijke momenten, die de afschaffing van de slavernij viert en voorouders herdenkt, hebben zich snel ontwikkeld tot een vast onderdeel van de Friese samenleving. Dankzij de steun van de gemeente Leeuwarden, en de inzet van de stichting, wordt het bewustzijn over de impact van het slavernijverleden vergroot. Door het aanstellen van projectcoördinator Evelyn Andoh en communicatiespecialist Nashara Rowold heeft de organisatie een eerste stap kunnen maken naar professionalisatie. Ook is het lokale marketingbedrijf It’s Just Content ingeschakeld voor de promotie van de activiteiten. Herdenkingsjaar Slavernijverleden Na de excuses van demissionair premier Rutte op 19 december 2022 namens de Nederlandse staat voor het handelen tijdens de koloniale periode, gevolgd door impactvolle excuses van Koning Willem Alexander tijdens de viering van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 2023, werd het herdenkingsjaar Slavernijverleden 2023/2024 ingeluid. Het herdenkingsjaar in Leeuwarden/Fryslân loopt van 1 juli 2023 tot en met 1 juli 2024, parallel aan het landelijke herdenkingsjaar.

Het Herdenkingsjaar Slavernijverleden richtte zich lokaal op het vergroten van kennis en het bevorderen van de dialoog tussen verschillende gemeenschappen in Friesland. Door middel van educatieve programma’s en culturele evenementen streeft het comité naar een inclusieve herinterpretatie van het slavernijverleden. Deze initiatieven bieden ruimte voor reflectie en culturele uitwisseling, en laten zien hoe dit verleden nog steeds doorwerkt in de hedendaagse samenleving. Steun van de Gemeente Leeuwarden De gemeente Leeuwarden heeft een essentiële rol gespeeld in het ondersteunen van de programmering van Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân. De coördinatie en externe communicatie van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden in Leeuwarden en de jaarlijkse herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij in het centrum van Leeuwarden is dankzij de gemeentelijke steun mogelijk gemaakt. Gemeenteraadslid Gabriëlle Copini verdient als aanjager van dit thema binnen de Gemeenteraad onze erkenning voor haar inzet. Dit verslag blikt terug op de impact die Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân de afgelopen twee jaar heeft gehad in de gemeente Leeuwarden. Naast een terugblik en een financiële verantwoording geeft het verslag ook een vooruitblik op toekomstige projecten.

De stichting blijft zich inzetten voor bewustwording, herdenking en verbinding tussen alle gemeenschappen in Fryslân.

Senaida Bron-Sambo Secretaris

Björn Fräser Voorzitter

Mavis Brewster Bestuurslid

Jaleesa Schiphorst Penningmeester

Nashara Rowold Communicatie

Evelyn Andoh Project coördinator Herdenkingsjaar

AANLOOP NAAR DE HERDENKING EN VIERING 2023 In de maanden voorafgaand aan 30 juni en 1 juli 2023 vonden in Fryslân diverse activiteiten plaats om het slavernijverleden en de blijvende impact ervan op onze samenleving te herdenken. Hieronder lichtten we enkele belangrijke evenementen uit die deze thematiek vanuit verschillende perspectieven belichtten, en ruimte boden voor dialoog, reflectie en culturele uitwisseling. Week tegen Racisme en Discriminatie: ‘Alleen maar goedbedoelende mensen’ Een belangrijk moment in de aanloop naar de herdenking was de ‘Week tegen Racisme en Discriminatie’. Tijdens deze week presenteerde theatermaker Crystal Hassell haar interactieve lecture performance ‘Alleen maar goedbedoelende mensen’, georganiseerd door Tûmba en Comité 30 juni/1 juli Fryslân. In deze scherpe en humoristische voorstelling liet Hassell zien hoe schijnbaar onschuldige, goedbedoelde opmerkingen vaak toch racistische ondertonen kunnen bevatten. Het publiek werd aan het denken gezet over de doorwerking van het slavernijverleden in het dagelijks leven. Na de voorstelling vond er een nagesprek plaats, waarin toeschouwers hun eigen ervaringen deelden en dieper ingingen op de thema’s die naar voren kwamen. Dit evenement creëerde een waardevolle ruimte voor reflectie en dialoog over racisme en de impact van kolonialisme.

Lunchlezing over de slavernijgeschiedenis van Friesland Naast theater kwam het slavernijverleden ook aan bod vanuit een historisch perspectief. Tijdens een lunchlezing, georganiseerd door Tresoar en Comité 30 juni/1 juli Fryslân, reflecteerden Guus Pengel, Henk Leutscher en Jaleesa Schiphorst op de slavernijgeschiedenis van Friesland, met een focus op de stad Leeuwarden. De sprekers bespraken ook de voorstelling ‘Un dia nobo – Wan nyun dey – In nije dei’, die het slavernijverleden vanuit een artistiek perspectief aanraakt. Voorafgaand aan de lezing genoten de deelnemers van een lunch bereid door lokale Leeuwarders met Surinaamse roots, wat een symbolische verbinding maakte tussen het verleden en de hedendaagse culturele diversiteit. Dit evenement belichtte niet alleen het historische aspect van slavernij, maar ook de blijvende invloed ervan op de hedendaagse Friese samenleving. Nacht van de Filosofie: Het Slavernijverleden als ‘Levend Boek’ Een ander bijzonder moment vond plaats tijdens de Nacht van de Filosofie in de bibliotheek van Leeuwarden. Hier trad Jaleesa Schiphorst op als ‘levend boek’, waarbij bezoekers in een persoonlijke setting vragen konden stellen over het slavernijverleden van Nederland en de specifieke Friese context.

Deze intieme gesprekken boden een diepgaand inzicht in de complexiteit van het slavernijverleden en de blijvende impact ervan op de hedendaagse samenleving. Bijeenkomst ‘Zintuin: Excuses en dan?’ De reeks activiteiten werd afgesloten met de bijeenkomst ‘Zintuin: Excuses en dan?’, waarin de excuses van de Nederlandse overheid aan nazaten van tot slaaf gemaakten centraal stonden. Kathleen Ferrier sprak over haar betrokkenheid bij de Catshuisgesprekken en het belang van heling, zowel voor de nazaten als voor witte Nederlanders. De avond werd opgeluisterd door muziek en kunst, waaronder een optreden van Ghasem Batamuntu’s ‘The Prism Trio’, dat het publiek muzikaal meenam naar Afrika. Stadsgids Henk Leutscher gaf een virtuele rondleiding langs Leeuwarder gebouwen met een slavernijverleden, en Björn Fräser, voorzitter van het Comité 30 juni/1 juli Fryslân, besprak de aankomende Keti Koti-viering en herdenking.

BEELD: TÛMBA

30 juni 2023

Herdenking Slavernijverleden Tuin Keramiekmuseum Princessehof Op 1 juli 2021 en 2022 vonden in Fryslân vieringen en herdenkingen plaats ter nagedachtenis van het slavernijverleden, waarbij beide aspecten op dezelfde dag werden gecombineerd. In 2023 besloot Comité 30 juni – 1 juli Fryslân om een nieuwe weg in te slaan, in lijn met de aanpak van de zestien andere comités in Nederland. Dit leidde ertoe dat de herdenking en de viering vanaf 2023 op afzonderlijke dagen werden gehouden, om elk moment de ruimte en het respect te geven die het verdient. De herdenking op 30 juni en de viering op 1 juli markeren nu een nieuw begin waarin het slavernijverleden op een respectvolle manier wordt herdacht en gevierd. Eerbetoon: Een Nieuwe Traditie in Fryslân Op 30 juni 2023 kwamen meer dan honderd mensen samen in de serene omgeving van Het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden om stil te staan bij de slachtoffers van het slavernijverleden. De ingetogen en respectvolle bijeenkomst werd geleid door Dionne Rees en stond in het teken van het leed van de voorouders. Het was een moment van herdenken, reflecteren en eerbetoon aan degenen die geleden hebben onder het slavernijsysteem. De ceremonie werd verrijkt door toespraken van onder andere burgemeester Sybrand van Haersma Buma, Gabriëlle Copini en comitélid Mavis Brewster.

Hun woorden waren gevuld met reflectie en erkenning van de pijnlijke geschiedenis die velen delen. Deze toespraken boden niet alleen ruimte voor bezinning, maar riepen ook op tot gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst. De aanwezigheid van minister Piet Adema en vertegenwoordigers van de Koninklijke Luchtmacht onderstreepte het belang van deze herdenking als een nationaal moment van erkenning. Kunst en Muziek: Een Brug tussen Heden en Verleden Kunst en muziek speelden een cruciale rol tijdens de herdenking. Zij gaven uitdrukking aan emoties en herinneringen die woorden alleen niet konden vangen. Spoken Word-artiest Sammy Shefa Idris wist met zijn krachtige woorden de essentie van de gezamenlijke geschiedenis en toekomst vast te leggen. De speciaal voor deze gelegenheid geformeerde band ‘Huntu’, bestaande uit Basile Maneka, Gregory Pietersz, Cherston Seferina en Ilienne Martina Westerhout, bracht met hun muziek een diepere dimensie aan het moment van herdenking. Hun muzikale bijdrage sloeg een brug tussen het heden en het verleden en versterkte de verbondenheid van alle aanwezigen. Een Nationaal Moment van Erkenning De aanwezigheid van hoogwaardigheidsbekleders, waaronder minister Piet Adema, en vertegenwoordigers van de Koninklijke Luchtmacht maakte de ceremonie extra bijzonder.

Het onderstreepte het belang van deze herdenking als een nationaal moment van erkenning, waarin de littekens van het verleden openlijk worden besproken en de lessen ervan worden meegenomen naar de toekomst. De verbondenheid die tijdens deze dag werd gevoeld, was tastbaar en symboliseerde een gedeeld verlangen om het verleden te erkennen en een betere toekomst te creëren waarin gelijkheid en rechtvaardigheid vooropstaan. Terugblik en Vooruitzicht Nu we terugkijken op de herdenking van 30 juni 2023, vervult ons dat met warme herinneringen en een vastberadenheid om dit moment jaarlijks te blijven herhalen. Het herdenken van de slachtoffers van slavernij is niet slechts een moment in de geschiedenis, maar een voortdurende herinnering aan de strijd voor vrijheid en gelijkheid. Comité 30 juni – 1 juli Fryslân blijft zich inzetten om deze traditie voort te zetten, met als doel een inclusieve en rechtvaardige samenleving waarin het slavernijverleden een plaats krijgt en de toekomst met vertrouwen tegemoet kan worden gezien. FOTO: IT’S JUST CONTENT

1 juli 2023

Keti Koti | Kadena Kibrá Tuin Keramiek museum Princessehof Leeuwarden

Het bestuur van Comité 30 juni - 1 juli speelde een adviserende rol in de ontwikkeling van de muziektheaterproductie "Un dia nobo – Wan nyun dey – In nije dei". Deze productie is een samenwerking van Pier21, in coproductie met Untold, Volksoperahuis en De Harmonie. De voorstelling vertelt het verhaal van het slavernijverleden en hoe dit nog steeds doorwerkt in Fryslân. Twee beveiligers bewaken een kunstwerk, en een historische figuur, Sideron, komt tot leven om hen mee te nemen op een reis door de slavernijgeschiedenis van Curaçao, Suriname, Afrika en Fryslân. De productie combineert muziek, dans en verschillende talen om deze complexe geschiedenis te verbeelden.

Keti Koti | Kadena Kibrá: Een Viering van Bewustwording en Verbinding Op 1 juli was de voorstelling gratis te zien als onderdeel van het programma Keti Koti | Kadena Kibrá. Het comité heeft besloten om de Papiamentse vertaling van Keti Koti, ‘Kadena Kibrá’ (gebroken ketenen), toe te voegen aan de naam van de lokale viering. Dit besluit werd genomen om de nazaten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden te erkennen en betrekken in de herdenking en viering. Tijdens deze viering stonden we niet alleen stil bij de afschaffing van de slavernij, maar vierden we ook de groeiende bewustwording binnen onze gemeenschap.Net als in de voorgaande jaren werkte het comité samen met chef Reitse Spanninga om een gezamenlijk diner te verzorgen. Dit jaar werd hij bijgestaan door Anton Felipa, die samen met Spanninga een geweldig duo vormde. Het diner, dat opnieuw werd samengesteld en deels bereid door nazaten uit de Friese gemeenschap, bood een culinaire ervaring die de verbinding tussen verleden en heden benadrukte. Hoogtepunten van de Viering De viering was verder gevuld met muziekoptredens van New Jam feat. Moksi en de populaire Brassband GDFL. De brassband vormde het absolute hoogtepunt van de dag, met een feestelijke en dansende stoet die door het stadscentrum van Leeuwarden trok en eindigde bij de Blokhuispoort.

Deze energieke optredens gaven de viering een feestelijk karakter en versterkten de verbondenheid tussen de aanwezigen. Naast de muziek en het diner waren er ook andere activiteiten georganiseerd. In samenwerking met dBieb, de bibliotheek van Leeuwarden, werd een voorleesmiddag voor kinderen gehouden om hen op een speelse manier bewust te maken van het slavernijverleden. Filmplatform New Noardic Wave organiseerde voorafgaand aan de viering een open call voor zes één-minuut films met als thema Keti Koti. Na afloop van de viering werden deze films gezamenlijk bekeken in de Koepel van dBieb, wat een moment van reflectie bood. Evaluatie en Toekomstplannen Uit de evaluatie van de bezoekers bleek dat de viering zeer geslaagd was, maar er werd ook een behoefte geuit aan een grotere viering met een meer open karakter. Daarnaast verlangde men naar de terugkeer van de brassband als onderdeel van het evenement. Voor 2024 streefde het comité naar een viering in een van de prachtige parken in Leeuwarden, met ruimte voor minimaal 500 personen. Deze uitbreiding is gebaseerd op de bezoekersaantallen van voorgaande jaren, met 500 bezoekers in 2021 en 850 in 2022, wat in contrast staat met de beperkte capaciteit van 300 personen in de tuin van het Keramiekmuseum.

Een Moment van Reflectie en Verwerking Bestuurslid Mavis Brewster reflecteerde op de samenwerking en de impact van de voorstelling "Un dia nobo – Wan nyun dey – In nije dei". Zij sprak over de kracht van de drums, zang en dans in het verbeelden van het Nederlandse slavernijverleden, en hoe deze elementen hielpen bij het proces van verwerking, en begrip. Ze benadrukte het belang van voortdurende gesprekken over het niet vertelde verleden om samen een nieuwe toekomst te creëren. BEELD: PIER21

17 augustus 2023

'Dia di Lucha pa Libertat' in Neushoorn: Een Ode aan Vrijheidsstrijder Tula Op 17 augustus 2023 werd in het poppodium Neushoorn in Leeuwarden stilgestaan bij ‘Dia di Lucha pa Libertat’ (Dag van de Vrijheidsstrijd), ook wel bekend als ‘Dia di Tula’. Deze dag herdenkt de Curaçaose vrijheidsstrijder Tula, die in 1795 een belangrijke opstand leidde tegen de slavernij op Curaçao. Hoewel Tula uiteindelijk werd verraden en gedood, blijft zijn moedige strijd tegen slavernij, kolonialisme en ongelijkheid tot op de dag van vandaag een bron van inspiratie. Tula: Inspiratie vanuit de Franse Revolutie De opstand van Tula werd mede geïnspireerd door de waarden van de Franse Revolutie, die ook leidden tot de succesvolle slavenopstand in buurland Haïti. Tula’s strijd voor vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid staat symbool voor de bredere strijd tegen onderdrukking en ongelijkheid in de wereld. Zijn nalatenschap leeft voort in de geschiedenis en blijft mensen inspireren in de voortdurende strijd voor rechtvaardigheid. Muzikale Herdenking door Izaline Calister De herdenking, een samenwerking tussen het comité en Neushoorn werd muzikaal omlijst door zangeres Izaline Calister en haar band. Zij brachten een prachtig en intiem programma met de titel ‘Tula leeft!’, waarin muziek, beelden en verhalen samenkwamen om de nalatenschap van Tula te eren.

Door deze combinatie van kunstvormen werd het publiek meegenomen in de geschiedenis van de opstand en de impact van Tula’s daden op de strijd tegen slavernij en ongelijkheid. Een Intiem Programma vol Betekenis Het optreden van Izaline Calister raakte het publiek diep. Met haar krachtige stem en meeslepende muzikale begeleiding werd de geschiedenis van Tula op een indringende en respectvolle manier tot leven gebracht. De verhalen en beelden die tijdens het programma werden gepresenteerd, versterkten de boodschap van vrijheid en verzet, en gaven het publiek de kans om stil te staan bij de betekenis van Tula’s opstand in de bredere strijd voor rechtvaardigheid.

Nalatenschap van Tula Nederland heeft op 5 oktober 2023 de verzetsheld Tula uit Curaçao officieel gerehabiliteerd. De herdenking van ‘Dia di Lucha pa Libertat’ blijft een belangrijk moment om de strijd van Tula en andere vrijheidsstrijders te eren. Ondanks het feit dat hij zijn leven verloor in zijn strijd, blijft Tula’s nalatenschap een krachtig symbool van hoop en verzet tegen ongelijkheid en onrecht. Met optredens zoals ‘Tula leeft!’ wordt deze belangrijke geschiedenis levend gehouden, en blijft de boodschap van Tula’s strijd resoneren in de hedendaagse samenleving.

AANLOOP NAAR DE HERDENKING EN VIERING 2024 Sinds de eerste editie in 2021 is de Keti Koti-viering in Leeuwarden uitgegroeid tot een belangrijk moment van reflectie, verbinding en educatie. De festiviteiten op 1 juli bieden een platform voor herdenking van het slavernijverleden, terwijl ze tegelijkertijd de gemeenschapszin versterken en het bewustzijn over dit gedeelde verleden vergroten. Diverse creatieve en culinaire activiteiten dragen bij aan deze betekenisvolle viering. Een Gerecht vol Geschiedenis Een van de belangrijkste onderdelen van de viering is het bereiden en samen eten van een traditioneel gerecht, ontstaan uit de schaarse voorzieningen van de tot slaaf gemaakten, dit symboliseert de gedeelde geschiedenis en herdenking. Onder leiding van chef-kok Anton Felipa werd dit jaar een menu samengesteld dat vooraf zorgvuldig is gekozen door inwoners van Leeuwarden met roots in de (voormalige) Nederlandse koloniën. Met dank aan onze vrijwilligers wordt dit gerecht gekookt en geserveerd. Poëzieworkshop: Stem geven aan het Slavernijverleden In aanloop naar de viering organiseerde stadsdichter Marrit Jellema poëzieworkshops in de binnenstad van Leeuwarden. Nazaten uit de Friese gemeenschap kregen in mei en juni de kans om hun gevoelens en gedachten over het slavernijverleden om te zetten in poëzie. Deze workshops boden ruimte voor reflectie en creatieve expressie.

Eén van de gedichten die voortkwam uit deze workshops werd tijdens de herdenking voorgedragen, wat een extra dimensie van bezinning toevoegde aan het evenement. Creatieve Gemeenschapsprojecten: Vrijheidsvogels en Vlaggetjes De Keti Koti-viering betrok de gemeenschap actief door het organiseren van creatieve projecten, zoals het maken van vlaggetjes, vrijheidsvogels en aanduidingsborden. Deze decoraties werden gemaakt van traditionele Surinaamse en Afrikaanse stoffen en speelden een symbolische rol tijdens de viering in de Prinsentuin. Het project kreeg brede steun, waarbij basisschoolleerlingen deelnamen aan het maken van de vrijheidsvogels. Tijdens speciale lessen leerden zij over de betekenis van Keti Koti, slavernij, vrijheid en onvrijheid. Dit vergrootte hun betrokkenheid en zorgde voor een diepere bewustwording bij de jongere generaties. Jongereninitiatieven: School's Cool en het Keti Koti-spel Jongeren van het programma School's Cool speelden een cruciale rol in de voorbereidingen van de viering. Zij begeleidden niet alleen de workshops rond de vrijheidsvogels, maar ontwikkelden ook het Keti Koti-spel. Dit interactieve spel bood deelnemers van alle leeftijden de mogelijkheid om op een speelse manier meer te leren over de geschiedenis, cultuur en betekenis van Keti Koti.

Door middel van kennisvragen en opdrachten hielp het spel deelnemers om hun begrip van Keti Koti te verdiepen en de historische lessen op een toegankelijke manier te verwerken.

De stem van de gemeenschap Na de historische excuses van demissionair premier Mark Rutte op 19 december 2022 namens de Nederlandse staat voor de daden tijdens de koloniale periode, gevolgd door de impactvolle excuses van Koning Willem-Alexander tijdens de viering van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 2023, werd het herdenkingsjaar Slavernijverleden 2023/2024 officieel ingeluid. Dit herdenkingsjaar loopt van 1 juli 2023 tot en met 1 juli 2024, parallel aan het nationale herdenkingsjaar, en biedt in Leeuwarden en Fryslân een diepgaand programma gericht op reflectie, dialoog en bewustwording. Samenwerking en Activiteiten In samenwerking met partners zoals Tûmba, het Fries Museum, het Keramiekmuseum Princessehof en de Harmonie organiseert het Comité 30 juni / 1 juli Fryslân het hele jaar door diverse activiteiten. De focus van deze evenementen ligt op dialoog, ontmoeting en het vergroten van het bewustzijn rondom het slavernijverleden en de doorwerking ervan in het heden. Deze activiteiten werden samengesteld op basis van online evaluaties, enquêtes en dialoogtafels, die in 2022 en 2023 werden gehouden in wijken zoals Bilgaard en Vrijheidswijk. Tijdens de bijeenkomsten kwam een diverse groep mensen samen om te brainstormen over de herdenking en viering van 30 juni en 1 juli 2024.

Deze bijeenkomsten leverden waardevolle inzichten op die een cruciale rol speelden in de vormgeving van het programma voor het herdenkingsjaar. De passie en toewijding van de deelnemers maakten de sessies tot een onvergetelijke ervaring, vol wederzijdse warmte en begrip. Bijdrage aan het Nationaal Slavernijmuseum In het afgelopen jaar werkte het comité ook mee aan de organisatie van een belangrijke bijeenkomst over het toekomstige Nationaal Slavernijmuseum. Tijdens deze bijeenkomst, onder leiding van kwartiermakers Peggy Brandon, John Leerdam en David Brandwagt, werd veel input verzameld over de vorm en inhoud van het museum. De aanwezigen bespraken welke verhalen verteld moeten worden, welke thema's behandeld moeten worden, en hoe het museum eruit zou moeten zien. De bijeenkomst leverde waardevolle ideeën op voor de verdere ontwikkeling van het museum, dat naar verwachting over een aantal jaar zijn deuren opent. Bezoek van Demissionair Staatssecretaris Van Huffelen In december 2023 en januari 2024 bezocht demissionair staatssecretaris Alexandra van Huffelen Leeuwarden voor gesprekken over het slavernijverleden. Tijdens haar bezoek ontmoette ze lokale vertegenwoordigers, bezocht een projectdag voor leerlingen en maakte een wandeling langs historische locaties die verbonden zijn met de slavernij in Friesland.

Daarnaast sprak ze met de Afro-Caribische gemeenschap over de doorwerking van het slavernijverleden in hun dagelijks leven. In januari 2024 vond er opnieuw een gesprek plaats, waarbij ideeën uit Friesland en de landelijke politiek werden samengebracht. Dit gesprek had als doel om een samenleving te bevorderen met meer respect, begrip en erkenning van het gedeelde verleden. Op Weg naar Verdere Verbondenheid Het herdenkingsjaar 2023/2024 in Leeuwarden en Fryslân markeert een belangrijke stap naar verdere verbondenheid binnen de gemeenschap. De inspanningen van het Comité 30 juni / 1 juli Fryslân, in samenwerking met lokale en nationale partners en vrijwilligers, hebben geleid tot waardevolle gesprekken en initiatieven. De toewijding en betrokkenheid van de deelnemers aan de dialoogtafels, bijeenkomsten en activiteiten vormen een solide basis voor een toekomst waarin het slavernijverleden wordt erkend en verwerkt, en waarin respect en begrip centraal staan.

17 maart - 14 april - 26 mei 2024

Koloniale Routes Keramiekmuseum Princessehof

Op zondag 17 maart verwelkomden we enthousiaste bezoekers voor de eerste van onze drie speciale routes door de rijke geschiedenis van het Europese koloniale verleden, in samenwerking met het Keramiekmuseum Princessehof. Onder leiding van de ervaren curatoren Denise Campbell en Laura Smeets werden de deelnemers meegenomen op een fascinerende reis door het museum, langs voorwerpen die nauw verbonden zijn met dit historische tijdperk. Denise Campbell, met haar diepgaande kennis en bevlogenheid voor het onderwerp, bracht de collectie tot leven met boeiende verhalen en inzichten. Na de rondleiding was het tijd voor een bijzonder hoogtepunt: een inspirerende presentatie door de hartelijke Fresco Sam-Sin. Als sinoloog met een unieke achtergrond in het koloniale verleden van Suriname, Indonesië en China, bood Sam-Sin een diepgaand perspectief op de objecten die we hadden gezien, met een focus op een intrigerende kwispedoor met het decor van een tabaksplantage. Zijn vermogen om objecten te laten spreken en hun verhalen te interpreteren, liet de deelnemers met een hernieuwde waardering voor de complexiteit van het koloniale verleden achter.

Deze eerste route was een groot succes en smaakte naar meer. Hierna volgden routes op 14 april en 26 mei, met als gast Mitchell Esajas en Britt-Marie van der Drift. Alle Talks zijn terug te kijken via de educatie pagina op onze website: www.30juni1juli-fryslan.nl

20 Juni 2024

From past to present IDARE NHL Stenden Hogeschool

Op 20 juni vond het Engelstalige evenement 'From past to present’ plaats georganiseerd door ons comité in samenwerkingen met IDARE NHL Stenden. Tijdens de stadswandeling doken we, onder leiding van onze stadsgids Henk, in het verleden. Hij deelde met ons de verhalen achter de gebouwen en de mensen. Zo vertelde hij bijvoorbeeld over Nederlandse families die, ondanks het verbod op de slavenhandel, toch nog zwarte mensen in dienst hadden of hen zelfs als geschenk gaven. Ook het verhaal van de naamloze jongen op een schilderij kwam aan bod, wiens verhaal werd verteld en wiens waarde werd hersteld.

We sloten af in de bibliotheek met een inspirerende dialoogsessie, geleid door onze moderator van Speak Up World, Audilla. We deelden onze persoonlijke verhalen en ervaringen met racisme en bespraken hoe de sporen van het verleden nog steeds doorwerken in het heden. Onze moderator wist ons te verrassen en, belangrijker nog, ons bewust te maken van hoe we soms vast blijven zitten in oude denkpatronen.

30 juni 2024

Herdenking Slavernijverleden Tuin Keramiekmuseum Princessehof De herdenking van 30 juni stond in het teken van zowel de pijnlijke geschiedenis van de trans-Atlantische slavernij als de hoop op een toekomst van heling en verbondenheid. Het programma was gevuld met betekenisvolle momenten die het publiek diep raakten en uitnodigden tot reflectie en bezinning. Rituele Wassing en Openingswoorden De herdenking begon met een rituele wassing, uitgevoerd door Dionne en haar groep gekleed in traditionele ‘koto misi’ , een krachtig symbool van reiniging en eerbied voor de voorouders. Dit ritueel bracht het publiek in een staat van reflectie en respect. Vervolgens sprak Mavis Brewster, voorzitter van het Comité 30 juni / 1 juli, over het belang van herdenken en de blijvende impact van slavernij op onze samenleving. Haar woorden benadrukten het belang van het erkennen van deze geschiedenis en de noodzaak om samen te werken aan herstel. Burgemeester Sybrand van Haersma Buma sloot hierop aan met een krachtige toespraak, waarin hij het belang van maatschappelijke erkenning en verantwoordelijkheid onderstreepte. Plengoffer en Kunstzinnige Uitvoeringen Een bijzonder moment tijdens de herdenking was het plengoffer, waarbij Dionne en Basile het publiek meenamen in een serene ceremonie, begeleid door prachtige a capella zang.

Deze plechtigheid bood ruimte voor een diepere bezinning en eerbetoon aan de voorouders. Kort hierna volgde een indrukwekkende spoken word-performance van een jonge lokale woordkunstenaar, die op persoonlijke wijze een verbinding legde met het slavernijverleden, waardoor het publiek op een emotionele reis werd meegenomen. Gabriëlle Copini nam vervolgens het podium om haar reflectie te delen op de doorwerking van het slavernijverleden en de lange weg naar herstel. Na haar toespraak werd een minuut stilte in acht genomen, ingeluid door Mavis Brewster. Deze stilte, versterkt door een saluut, bood een krachtig moment van bezinning en eerbetoon. Muziek en Afsluiting Na de stilte volgde een emotioneel operastuk van Melissa van Voorst, dat diepe emoties in het publiek teweegbracht. Haar stem klonk als een eerbetoon aan de veerkracht van de voorouders en hun leed, en gaf een artistieke laag aan de herdenking. De ceremonie werd afgesloten met een dankwoord van Björn Fräser, voorzitter van het Comité 30 juni / 1 juli Fryslân. Hij sprak zijn waardering uit voor de aanwezigen en benadrukte het belang van deze jaarlijkse herdenking. Na de officiële plechtigheden volgde een informele afsluiting, waar de aanwezigen in gesprek konden gaan onder het genot van drankjes, terwijl de band ‘Huntu’ zorgde voor muzikale begeleiding die de sfeer van verbondenheid versterkte.

FOTO: AFRIDA ADEMA

Reflectie en Hoop voor de Toekomst Deze herdenking, gevuld met rituelen, toespraken en kunstuitingen, bood een diepgaande reflectie op het slavernijverleden en gaf tegelijkertijd hoop voor een toekomst waarin de littekens van het verleden kunnen helen. Het programma verbond het verleden met het heden, en gaf ruimte voor dialoog en samenzijn, waarmee een gezamenlijke toekomst van begrip en heling werd nagestreefd.

1 juli 2024 Keti Koti | Kadena Kibrá Prinsentuin Leeuwarden

Op 1 juli 2024 vond in Leeuwarden de viering van *Keti Koti | Kadena Kibra* plaats, georganiseerd door Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân. De viering, gehouden in de Prinsen- of Prinsentuin, bracht zo’n 800 mensen samen om de afschaffing van de slavernij te herdenken en te vieren. Het programma was gevuld met kunst, cultuur en muziek, en creëerde een sterk gevoel van gemeenschap en verbondenheid. Een Feestelijke Start met Brassband en Koto Misi-kleding De dag begon op feestelijke wijze met de aankomst van een brassband en een groep in traditionele ‘Koto Misi’-kleding. Dit kleurrijke en symbolische begin zorgde direct voor een energieke sfeer. De feestelijkheden werden gevolgd door een welkomstwoord van host Julia Bruinsma, waarna voorzitter Björn Fräser en wethouder Nathalie Kramers hun toespraken hielden. In hun woorden benadrukten zij het belang van herdenken en vieren, en de kracht van de gemeenschap in het samen reflecteren op het slavernijverleden en het vieren van vrijheid. Kunst, Cultuur en Informatievoorziening Naast de diverse muziekoptredens en de voorstelling ‘Mira Nos’, die werd opgevoerd in de Koperen Tuin, waren er op het terrein verschillende kraampjes aanwezig. Bezoekers konden hier informatie inwinnen bij organisaties zoals Tûmba en Stichting Ohm Sanatan Dharm, en ook diverse culturele producten kopen.

Een speciale toevoeging aan het programma dit jaar was de leeshoek, verzorgd door Dbieb Leeuwarden. Hier konden bezoekers literatuur ontdekken over de thema’s vrijheid en slavernij, en reflecteren op de betekenis van deze dag. De decoratie van het terrein was dit jaar extra bijzonder dankzij de bijdragen van leerlingen van verschillende scholen, zowel binnen als buiten Leeuwarden. Zij maakten aanduidingsborden en vrijheidsvogels van Surinaamse ‘Pangi’ en Afrikaansestoffen, wat zorgde voor een kleurrijk en betekenisvol element. Aan de vrijheidsvogels waren kaartjes bevestigd waarop de leerlingen hadden opgeschreven wat vrijheid voor hen betekent. Deze persoonlijke reflecties voegden een extra laag van betekenis toe aan de decoraties, waardoor het evenement nog meer een gemeenschapsviering werd. Muzikale Afsluiting: Konsensi en Tropical Adventure feat. Moksi Live De dag werd afgesloten met optredens van ‘Konsensi’ en ‘Tropical Adventure feat. Moksi Live’. die het publiek muzikaal meenamen naar het eind van de viering. De muziek bracht een feestelijke sfeer, en de bezoekers genoten van de energie en het gevoel van samenhorigheid dat de optredens met zich meebrachten.

FOTO: AFRIDA ADEMA

De organisatie kijkt tevreden terug op een dag vol verbinding, herdenking en viering. Met honderden aanwezigen die samenkwamen om deze bijzondere dag te beleven, was de viering van ‘Keti Koti | Kadena Kibra’ 2024 een krachtige en betekenisvolle gebeurtenis. Het evenement benadrukte niet alleen de blijvende impact van het slavernijverleden, maar ook de veerkracht en viering van vrijheid in de hedendaagse gemeenschap.

30 juni - 1 juli 2024

Fotoverslag

FOTO’S: AFRIDA FOTO’S: AFRIDAADEMA ADEMA

Marketing en Communicatie voor de Keti Koti-Viering en Herdenking Voor de marketing en communicatie rondom de Keti Koti-viering in Leeuwarden werkte het Comité 30 juni - 1 juli Fryslân nauw samen met It’s Just Content en onze eigen communicatiemedewerker. Daarnaast maakten we gebruik van lokale media, waaronder kranten, radio-omroepen, en de website en sociale mediakanalen van het comité. Deze gecombineerde aanpak stelde ons in staat om een breed publiek te bereiken en de zichtbaarheid van onze evenementen aanzienlijk te vergroten. Persberichten, Mailcampagnes en Lokale Media In aanloop naar de evenementen verstuurden we persberichten en mailcampagnes via Mailchimp. Onze communicatiemedewerker Nashara Rowold speelde een sleutelrol in het onderhouden van deze mediarelaties. Dankzij onze inspanningen hadden we een sterk lokaal medianetwerk opgebouwd. Lokale nieuwsplatformen zoals de Leeuwarder Courant, Omroep Fryslân, Leo Middelsee en Omroep Zilt besteedden de afgelopen twee jaar uitgebreid aandacht aan onze activiteiten, waardoor we regelmatig media-aandacht wisten te genereren. Professionele Uitstraling en Huisstijl Om een herkenbare en professionele uitstraling te waarborgen, schakelden we een grafisch vormgever in die een consistente huisstijl voor het comité ontwikkelde.

Deze huisstijl werd gebruikt voor het ontwerpen van promotiemateriaal zoals posters en banners, die essentieel waren voor onze zichtbaarheid. Deze posters zijn verspreid door marketingbedrijf Volle Zalen, ook hebben we een advertentie geplaatst in de ‘Uitloper’. De herdenkingen en vieringen van zowel 2023 als 2024 werden vastgelegd in foto- en videomateriaal, beschikbaar op ons eigen YouTube-kanaal. Dit beeldmateriaal werd ook gebruikt voor promotie in aanloop naar toekomstige evenementen. Online Campagnes: Instagram en Facebook In samenwerking met It’s Just Content lanceerden we een online campagne met als doel de zichtbaarheid van onze evenementen via sociale mediaplatforms zoals Instagram en Facebook te vergroten. Instagram bleek het meest succesvol, met 75% van de weergaven afkomstig van organische posts. Facebook genereerde daarentegen de meeste kliks naar onze website, vooral door gerichte promoties die het publiek actief betrokken bij onze evenementen. Resultaten van de Campagne De totale campagne leverde in de maanden mei, juni en juli 25.607 weergaven op. Naarmate het evenement dichterbij kwam, verhoogden we de frequentie van onze posts, wat zorgde voor een toenemende interactie met ons publiek en meer zichtbaarheid. Met de campagne hebben we ook de betrokkenheid van vrijwilligers vergroot. in vergelijking met vorig jaar.

Onze vrijwilligers hebben geholpen met de opbouw, afbouw en het serveren van eten tijdens de viering op 1 juli.. Toekomstige Aanbevelingen Voor toekomstige marketingcampagnes hebben we geleerd dat het creëren van meer visuele content, zoals professionele foto's en video's, de betrokkenheid van het publiek aanzienlijk kan versterken. Door meer frequente en kwalitatieve content te delen, kunnen we onze evenementen nog beter onder de aandacht brengen en zorgen voor een groter bereik en meer interactie met ons publiek.

Conclusie: Verdieping van het Gesprek over het Slavernijverleden in Leeuwarden Onze samenwerking met diverse partners heeft geleid tot een breder draagvlak en een verdiept gesprek over het slavernijverleden in Leeuwarden. Door zowel samen te werken met organisaties die al actief betrokken zijn bij deze geschiedenis, als met partijen die hier voorheen weinig aandacht aan besteedden, hebben we het thema op een bredere maatschappelijke agenda geplaatst. Met partners zoals het Fries Museum, Historisch Centrum Leeuwarden en verschillende onderwijsinstellingen hebben we onze boodschap succesvol kunnen verspreiden. Ondersteuning door de Gemeente en Groeiende Vraag naar Herdenking De ondersteuning door de gemeente Leeuwarden, met een belangrijke subsidie, stelde ons in staat om via de inzet van een coördinator en communicatiemedewerker tijdens het Herdenkingsjaar Slavernijverleden (van juni 2023 tot juli 2024) belangrijke stappen te zetten. Met deze middelen hebben we een significante bijdrage geleverd aan het vergroten van het bewustzijn rondom het slavernijverleden in Fryslân. De vraag naar bredere herdenkingen en vieringen groeit, en het draagvlak binnen de gemeenschap wordt steeds sterker.

Deze beweging biedt een stevige basis voor toekomstige initiatieven om de geschiedenis van slavernij en kolonialisme blijvend onder de aandacht te brengen en te integreren in het culturele en educatieve landschap van Leeuwarden. Sterk Netwerk en Educatieve Samenwerkingen De kleinschalige ontmoetingstafels en het bezoek van staatssecretaris Van Huffelen tonen aan dat we een sterk netwerk hebben opgebouwd. De productiedagen op 30 juni en 1 juli, waarbij een professioneel team uit het culturele veld werd samengesteld, laten zien dat er een solide basis is gelegd voor toekomstige herdenkingen en vieringen. Educatieve samenwerkingen zijn ook een belangrijk onderdeel geweest van onze inspanningen. Het lespakket van !mpulse Leeuwarden, colleges aan studenten van NHL Stenden en het Engelstalige programma ‘From Past to Present’ zijn slechts enkele voorbeelden van hoe we onderwijsinstellingen hebben betrokken bij dit thema. Groeiende Vraag naar Educatief Materiaal en Evenementen De steun binnen de Leeuwarder gemeenschap neemt toe, en er is een groeiende vraag naar meer educatief materiaal en evenementen die de dialoog over kolonialisme en slavernij levend houden. Onze ontmoetingen boden deelnemers de ruimte om persoonlijke verhalen te delen, wat essentieel is geweest voor het creëren van een veilige omgeving om deze moeilijke onderwerpen te bespreken.

Projecten zoals de Koloniale Routes en Dia di Tula, in samenwerking met het Keramiekmuseum Princessehof, benadrukken het belang van grotere evenementen naast kleinschalige initiatieven om de impact van het slavernijverleden zichtbaar te maken. Communicatie en Budgettaire Uitdagingen Een belangrijke bijdrage aan het succes van onze activiteiten was de communicatiestrategie, opgesteld door Nashara Rowold. Deze strategie zorgde ervoor dat onze boodschap gedurende het herdenkingsjaar op de juiste momenten en bij de juiste doelgroepen terechtkwam. Echter, tijdens de uitvoering bleek dat de communicatie-inspanningen meer intensiteit en middelen vroegen dan vooraf was ingeschat, wat leidde tot enkele budgettaire uitdagingen. Toekomstige Initiatieven en Vervolg De opgebouwde relaties, de groeiende steun binnen de gemeenschap en de geleerde lessen uit het afgelopen jaar vormen een stevige basis voor toekomstige initiatieven. Met een breder draagvlak en een dieper bewustzijn over het slavernijverleden in Leeuwarden en Fryslân, kunnen we verder bouwen aan een inclusieve samenleving waarin de geschiedenis van slavernij en kolonialisme blijvend onder de aandacht wordt gebracht en besproken. FOTO: AFRIDA ADEMA

Toekomstige Plannen en Activiteiten van Comité 30 juni – 1 juli Fryslân: Een Focus op Educatie, Kunst en Bewustwording Stichting Comité 30 juni – 1 juli Fryslân blijft zich inzetten voor de erkenning en bewustwording van het slavernijverleden in Fryslân. Naast de herdenkingen en vieringen die jaarlijks worden georganiseerd, is het Comité bezig met de ontwikkeling van diverse educatieve en culturele projecten die een breder publiek willen betrekken. Deze initiatieven, zoals de Keti Koti Maand en grootschalige kunstprojecten, zijn gericht op het creëren van dialoog, het versterken van gemeenschap en het bieden van diepgaande educatie rondom het slavernijverleden. Keti Koti Maand: Uitbreiding binnen Gemeente Leeuwarden In 2023 werd de Keti Koti Maand succesvol geopend in de bibliotheek van Drachten (dBieb Smallingerland). Voor 2024 is het Comité van plan om dit concept ook uit te breiden naar Leeuwarden. De Keti Koti Maand dient als een periode van reflectie en educatie voorafgaand aan de Keti Koti viering op 1 juli. In samenwerking met lokale ondernemers, bibliotheken en culturele instellingen worden er gedurende deze maand evenementen georganiseerd, zoals lezingen, tentoonstellingen en workshops. Voor de editie van 2024 wordt er gedacht aan een gezamenlijke opening in zowel Drachten als Leeuwarden, waarbij bijvoorbeeld dBieb Leeuwarden een centrale rol speelt.

De maand biedt een platform voor bewustwording en het bevorderen van de dialoog over het Nederlandse slavernijverleden, en zal diverse activiteiten bevatten die de gemeenschap actief betrekken. Educatieve Programma’s: Koloniale Routes en Uitbreiding Vrijheidsvogels-project Een ander belangrijk educatief initiatief is de mogelijke samenwerking met het Keramiekmuseum Princessehof voor het opzetten van een educatief programma, gebaseerd op de bestaande Koloniale Route in het museum. Dit programma kan dienen als basis voor lessen in het onderwijs, waarbij het Comité een coördinerende rol voor zich ziet. Daarnaast overweegt het Comité om het succesvolle Vrijheidsvogels-project, dat als try-out op een basisschool in Leeuwarden werd uitgevoerd, uit te breiden naar meer scholen in Fryslân. In samenwerking met Kunstkade wordt gekeken naar de mogelijkheden om dit project verder te ontwikkelen en jongeren te betrekken bij het gesprek over vrijheid en slavernij. Een van de speerpunten voor de komende jaren is het versterken van educatie en bewustwording rondom slavernij en kolonialisme binnen het onderwijs. Het Comité wil structurele samenwerkingen aangaan met scholen, van primair onderwijs tot mbo-instellingen zoals Firda en hogescholen zoals NHL Stenden.

Hoewel veel scholen het slavernijverleden willen behandelen, ervaren zij vaak uitdagingen zoals handelingsverlegenheid en gebrek aan kennis bij docenten. Het Comité wil hierbij ondersteunen door lesmateriaal en expertise aan te bieden, onder andere in samenwerking met organisaties zoals NiNsee.

Grootschalig Kunstproject: Draden van het Nederlands Slavernijverleden Naast de Keti Koti Maand is het Comité bezig met het opzetten van een grootschalig kunstproject in de vorm van een wandkleed dat het slavernijverleden van Friesland visueel uitbeeldt. Dit wandkleed, geïnspireerd door een vergelijkbaar project in Groningen, zal tientallen meters lang zijn en wordt gemaakt door en voor de gemeenschap. Het doel is om lokale artiesten en de Friese gemeenschap te betrekken bij de creatie van dit kunstwerk, waarmee het slavernijverleden op een toegankelijke manier zichtbaar wordt gemaakt. Het Comité heeft hiervoor gesprekken gevoerd met culturele instellingen zoals het Fries Museum en Arcadia om de mogelijkheden te verkennen. Vooruitblik: Educatie, Kunst en Inclusiviteit Hoewel deze plannen zich nog in een vroeg stadium bevinden, zet het Comité zich in om door middel van deze projecten een blijvende bijdrage te leveren aan de erkenning en bewustwording van het slavernijverleden in Friesland. Met een sterke focus op educatie, kunst en inclusiviteit wil het Comité de dialoog over het slavernijverleden levend houden, en de impact van deze geschiedenis zichtbaar maken voor toekomstige generaties. Om deze educatieve en culturele projecten duurzaam te realiseren, is het van groot belang om een meer professionele infrastructuur op te zetten.

Daarnaast erkent het Comité dat er externe expertise nodig is om de benodigde financiering binnen te halen. Tegelijkertijd is het voor het Comité van essentieel belang om onszelf in staat te stellen uiteindelijk zelfstandig verder te gaan en de projecten zelfstandig voort te zetten, zonder blijvende afhankelijkheid van externe ondersteuning.