Informerende brief aan raad inzake septembercirculaire 2023

Aan de gemeenteraad

Uitkomsten Septembercirculaire 2023 Gemeentefonds 2023-225744 Concernstaf Concernstaf 14 058, Johan Feenstra 31-oktober 2023 Geachte leden van de gemeenteraad, Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft na Prinsjesdag de septembercirculaire 2023 uitgebracht. De septembercirculaire geeft een geactualiseerd beeld van de ontwikkelingen van het gemeentefonds. De cijfers zijn gebaseerd op de stand van de Miljoenennota 2024. Wij hebben de circulaire geanalyseerd en de financiële effecten voor het gemeentefonds op hoofdlijnen in beeld gebracht. Doordat we nu te maken hebben met een demissionair kabinet is deze septembercirculaire beleidsarm. A. Ontwikkeling algemene uitkering Onderstaande tabel bevat de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering over de periode 2023 – 2027 ten opzichte van de meicirculaire 2023. Septembercirculaire 2023

2023

1 Uitkeringsfactor (w.o. accres-ontwikkeling)

2024 2025 2026 2027

STR.

2.711

7.593

2 Ontwikkelingen 2023 (w.o. BTW-compensatiefonds)

4.726

-4.726

TOTAAL

4.726

-2.015

-512

-288 5.682

0 -512

-288 5.682 7.593

Toelichting: 1. Uitkeringsfactor / accres. De groei van de algemene uitkering (het accres) is gekoppeld aan de groei van de uitgaven van het rijk; geeft het rijk meer uit dan ontvangen de gemeenten ook meer. Deze systematiek wordt ook wel “samen de trap op en samen de trap af” genoemd. Het accres is nodig voor het opvangen van de stijgende kosten van gemeenten als gevolg van inflatie, inwonergroei en hogere standaarden voor publieke voorzieningen als gevolg van meer welvaart. Het accres is te splitsen in 2 delen voor: • Volumegroei • Loon- en prijsontwikkeling (LPO)

Blad 2

Het volume-deel is tot en met 2026 ongewijzigd gebleven ten opzichte van de stand van meicirculaire 2023. Met ingang van 2027 is sprake van een nieuwe systematiek voor de jaarlijkse indexering van de algemene uitkering. Het kabinet heeft besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. De nieuwe financieringssystematiek die was aangekondigd in de meicirculaire 2023 is nu in de septembercirculaire uitgewerkt. Dit geeft landelijk een positieve bijstelling van ruim € 700 mln. Het LPO-deel groeit evenredig mee met de omvang van de inflatie. Valt de inflatie hoger uit dan stijgt het LPO deel; valt de inflatie lager uit, dan daalt dit deel van de uitkering evenredig mee. De LPO-accressen zijn bijgesteld aan de hand van de nieuwe ramingen uit de Macro-EconomischeVerkenningen (MEV) 2024. Het LPO accres voor het jaar 2024 valt daarbij met 1,10% flink hoger uit dan de raming in de meicirculaire 2023. Dit geeft een hoger budget om de gevolgen van de stijgende inflatie voor onze gemeente op te vangen. Verder is bij het ramen van de algemene uitkering de zogenaamde “uitkeringsbasis” van belang. Bij de ontwikkelingen van de uitkeringsbasis spelen o.a. demografische ontwikkelingen een rol.

Door wijzigingen in diverse landelijke aantallen (bijvoorbeeld bijstandsontvangers, inwoners en belastingcapaciteit) ontstaan ook mutaties in de raming van de algemene uitkering. Per saldo is in 2027 sprake van een structurele positieve bijstelling van de algemene uitkering van ruim € 7,5 mln. De financiële doorwerking hiervan zal plaatsvinden in de financiële positie van het komende voorjaar ten behoeve van de Midterm Review (MTR). Op dat moment wordt de nieuwe financiële balans opgemaakt en zal het nu geprognosticeerde hogere accres o.a. worden ingezet om de hogere loon- en prijsstijgingen bij te stellen en de budgetten van de diensten/domeinen te compenseren. Ook vindt dan de reguliere gemeente brede inventarisatie plaats van de mee- en tegenvallers, areaalontwikkelingen alsmede een update van lokale variabelen van het gemeentefonds (waaronder bijstandsaantallen, inwoners en OZB-capaciteit e.d.). Zo ontstaat een nieuw integraal meerjarenbeeld over de jaren 20232027. Dit is de gebruikelijke procedure conform de vastgestelde financiële verordening. 2. Ontwikkelingen 2023 Gemeenten krijgen hun betaalde btw in de meeste gevallen terug via het BTW-compensatiefonds. Dit fonds is echter gemaximeerd. Declareren gemeenten meer btw dan beschikbaar, dan wordt dat verrekend met het gemeentefonds. Als de gemeenten minder declareren, wordt dit bedrag toegevoegd aan het gemeentefonds.

Voor 2023 is de verwachting dat de gezamenlijke gemeenten minder declareren dan dat er in het fonds beschikbaar is en worden er midden aan het gemeentefonds toegevoegd. Daarnaast zijn in 2023 diverse landelijke aantallen bijgesteld zoals inwoners 75+ met drempel, regionale en landelijke centrumfunctie en bijstandsontvangers woonruimten (de zogenaamde “uitkeringsbasis). Verder doen zich wijzigingen voor in onze eigen variabelen.

Blad 3

Als gevolg van deze ontwikkelingen wordt er voor het jaar 2023 per saldo een positieve bijstelling van afgerond € 4,7 mln. verwacht. Deze uitkomst verwerken wij samen met de uitkomsten van de a.s. decembercirculaire in de komende jaarrekening. B. Taakmutaties, Integratie- en Decentralisatie- uitkeringen. In de septembercirculaire zijn ook taakmutaties en integratie- en decentralisatie-uitkeringen opgenomen. In de programmabegroting 2024 (zie pagina 157) is ingegaan op de handelwijze m.b.t. deze uitkeringen. De mutaties worden voor 2023 en volgende, budgettair-neutraal in de begroting geraamd. Voor onze gemeente gaat het om de volgende onderwerpen en bedragen. Maatregelen septembercirculaire 2023 (x € 1.000,=).

2023

2024

2025

2026

2027

STR.

- = budgetkorting / + = budgettoevoeging Taakmutaties 1 2 3 4 5 6

TM Richtl. energieprestatie gebouw. (EPBD) par 2.2.11 TM Hulpmiddelen thuis laten staan par 2.2.8 TM Rijksvaccinatieprogramma par 2.2.9 TM Wet visueel beperkten par 2.2.6 TM LPO-bijstelling Jeugdzorg par 2.2.10 TM Bijzondere bijstand en vroegsignalering par 2.2.7

11

11 1

2

1

36

1

5

-2

34 -11

-11 398

-158

586

-586

0

-240

0

Decentralisatie-uitkeringen 7 8 9 10 11 12 13 14

DU Regionale Energie Strategieën par 3.2.6 DU Begeleiding jongeren naar werk par 3.2.8 DU Veilig wonen par. 3.2.9 DU Regionale doelgroepen specifieke aanpak par 3.2.12 DU Mutatie vrouwenopvang par. 4.4 DU Mutatie maatschappelijke opvang par. 4.4 DU Mutatie versterken arbeidsmarktregio's par 3.2.11 DU Mutatie aanpak laaggeletterdheid par 4.7

494

494 500

0

-500

7

-7

68

-68

148

33

0 0 169

-12

611

611

2

2

0

-3

3

-9

-12

-12

-11

152

-214 119 1.746 -1.133

-265

-18

0 1.467

Integratie-uitkeringen 15 16

IU Mutatie participatie par 3.2.7 IU Mutatie beschermd Wonen par 3.3.1 Totaal

196 95 1.137

De mutaties worden onderstaand toegelicht. 1. Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) De algemene uitkering wordt vanaf 2023 structureel met circa € 1,8 miljoen verhoogd in verband met de tweede herziening van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD III). De regeling heeft als doel om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving. De gemeente Leeuwarden ontvangt hiervoor € 11.000 structureel. 2. Hulpmiddelen thuis laten staan

Blad 4

Naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) bestuurlijke afspraken gemaakt dat hulpmiddelen die vanuit de Wmo zijn verstrekt thuis blijven staan en gemeenten de financiering daarvan voortzetten. Gemeenten worden hiervoor gecompenseerd. Vanaf 2023 wordt jaarlijks een bedrag toegevoegd aan de algemene uitkering oplopend tot € 1 miljoen. De gemeente Leeuwarden ontvangt oplopend € 5.000 structureel. 3. Rijksvaccinatieprogramma Vanaf 1 januari 2024 wordt de uitvoering van kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen formeel overgedragen aan de gemeenten. Bij deze septembercirculaire worden de bijbehorende middelen, circa € 4 miljoen per jaar aan het gemeentefonds toegevoegd. Onze gemeente ontvangt € 36.000 structureel. 4. Wet visueel beperkten De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel aangenomen dat tot doel heeft om de uitvoering van technische werkvoorzieningen voor mensen uit de doelgroep Participatiewet met een visuele beperking over te dragen aan het UWV. Daartoe worden middelen uit het gemeentefonds overgeheveld naar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Voor Leeuwarden gaat het om een uitname van € 11.000 structureel. 5. Bijstellen LPO Jeugdzorg Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Gemeenten ontvangen daartoe middelen.

Deze middelen worden gecompenseerd voor loon- en prijsontwikkeling. Leeuwarden ontvangt in 2024 € 398.000 en in 2025 € 240.000. 6. Bijzondere bijstand en vroegsignalering Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. De middelen worden aan de gemeenten beschikbaar gesteld voor de extra inzet die nodig is op het gebied van vroeg signalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand. In de meicirculaire 2023 is daartoe voor 2023 € 601.000 beschikbaar gesteld. Nu ontvangt Leeuwarden voor 2024 een bedrag van € 586.000,=. 7. Regionale Energie Strategieën Een belangrijke mijlpaal in het Klimaatakkoord op weg naar 2030 is het opstellen en uitvoeren van de Regionale Energie Strategieën (RES). Voor de ondersteuning van dit belangrijke proces worden door het Rijk middelen beschikbaar gesteld aan de RES-regio’s. Vanaf 2024 wordt er structureel € 8,8 miljoen beschikbaar gesteld. Leeuwarden ontvangt € 494.000. 8. Begeleiding Jongeren naar werk Met de Aanpak Jeugdwerkloosheid zetten gemeenten, scholen en hun partners zich in om kwetsbare jongeren te ondersteunen naar vervolgonderwijs of werk.

De jongeren op wie de Aanpak Jeugdwerkloosheid zich primair richt hebben echter een structurele achterstand op de arbeidsmarkt. Het kabinet heeft daarom besloten de tijdelijke maatregelen om te zetten in structurele wet- en regelgeving. De centrumgemeenten van de arbeidsregio’s ontvangen daartoe

Blad 5

middelen voor het coördineren van de aanpak in de regio. Leeuwarden ontvangt als centrumgemeente in 2024 € 500.000 incidenteel. 9. Veilig wonen De veiligheid van decentrale bestuurders is een vereiste voor het goed functioneren van het openbaar bestuur. Per 1 oktober 2023 wordt de werkgeversverantwoordelijkheid voor hun veiligheid daarom geëxpliciteerd met een wijziging van de Regeling rechtspositie decentrale politieke ambtsdragers. Vanuit het programma Weerbaar Bestuur wordt hier een tegemoetkoming van € 2,4 miljoen per jaar tegenover gesteld voor 2023-2026. Leeuwarden ontvangt m.i.v. 2023 € 7.000 per jaar tot en met 2026. 10. Regionale doelgroepen specifieke aanpak Het plan van aanpak 'Statushouders aan het werk' en de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur van het ministerie van SZW beogen om de doelgroep statushouders en andere kwetsbare doelgroepen extra te ondersteunen om kansen die de arbeidsmarkt biedt te benutten. De decentralisatie-uitkering wordt verstrekt aan de centrumgemeenten van de arbeidsmarktregio's, waarbij elke centrumgemeente € 68.000 ontvangt. 11. en 12 Mutaties vrouwenopvang en maatschappelijke opvang De verdeelmodellen decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang (DUVO) en decentralisatie-uitkering Maatschappelijke Opvang (DUMO) maken gebruik van maatstaven uit het oude verdeelmodel voor de algemene uitkering van het gemeentefonds.

Met de herijking van het verdeelmodel voor de algemene uitkering is een aantal maatstaven gewijzigd. De actualisatie heeft een technisch en beleidsarm karakter. 13. en 14 Mutaties versterken arbeidsmarktregio’s en aanpak laaggeletterdheid De verdeling van de decentralisatie-uitkeringen zijn gewijzigd ten opzichte van de meicirculaire 2023 als gevolg van het gebruik van actuelere basisgegevens voor de maatstafaantallen. 15. Mutatie participatie. Bij Voorjaarsnota heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon voor medewerkers in de Wet Sociale werkvoorziening (Wsw). Dit betreft een meerjarige reeks die toegevoegd wordt aan het Wsw-onderdeel in de integratie-uitkering participatie. Per saldo is in 2027 sprake van een toevoeging van € 152.000 structureel. 16. Mutatie beschermd wonen. Dit betreffen mutaties in de uitkering door het gebruik van actuelere basisgegevens voor de maatstaven. C. Vervolg Vorenstaand zijn de belangrijkste gevolgen en ontwikkelingen m.b.t. het gemeentefonds naar aanleiding van de septembercirculaire weergegeven. Voor het jaar 2023 worden de uitkomsten, samen met de mutaties van de a.s. decembercirculaire verwerkt in de a.s. jaarrekening. Op grond van de vastgestelde financiële verordening, vindt in het komende voorjaar de

Blad 6

meerjarige vertaling (2024 – 2028) plaats in de gemeentelijke financiële positie ten behoeve van de MTR. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. {{Signer1}}

secretaris. {{Signer2}}

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.