Informerende brief aan de raad W-B Regio Deal Noardwest Fryslân

Aan de gemeenteraad

PAPIER1

Wensen en bedenkingen Convenant Rijk-regio Regio Deal Noardwest Fryslân 2023-202448 Concern 14 058, Remco Liefers 1. Convenant Rijk-Regio Regio Deal Noardwest Fryslân 19-09-2023

Geachte leden van de gemeenteraad,

PAPIER2

Vanaf eind 2020 heeft de regio Noardwest-Fryslân de ambitie uitgesproken om tot een Regiodeal te komen. Vanaf dat moment is er een proces gestart om tot een inhoudelijke propositie te komen en een lobby richting het Rijk te starten. Als raad bent u hier ook een aantal keren over geïnformeerd (o.a. bijeenkomsten in oktober 2022 en juni en september 2023). Na het indienen van de aanvraag van de regio in november 2022 heeft het Rijk in februari 2023 € 20 miljoen euro voor de regio gereserveerd om de plannen uit te werken tot een volwaardige Regiodeal in de vorm van een convenant. Vanaf dat moment is het dealmakingsproces gestart. Het convenant dat aan uw raad voorligt, is het eindresultaat van het dealmakingsproces tussen het Rijk en de regio. Met het sluiten van dit convenant ontvangt de regio 20 miljoen euro van het Rijk om te werken aan, en pro-actief te reageren op, de gevolgen van de demografische ontwikkelingen in de regio en de klimaatverandering. Daarnaast heeft de regio de plicht om 20 miljoen euro cofinanciering hiervoor in te zetten. De Regiodeal heeft een looptijd van vijf jaar. Hierbij vragen we u om uw wensen en bedenkingen te geven voordat we formeel het convenant met het Rijk en onze regiopartners aangaan.

De Regio Deal heeft een behoorlijke impact op onze buitengebieden (zijnde oud-Leeuwarderadeel en oud-Littenseradiel, zie figuur 1 verderop), waardoor we waarde hechten aan uw oordeel.

Blad 2

Wat is een Regio Deal? In het nieuwe landelijke coalitieakkoord werden de Regio Deals aangekondigd. Op 15 juli 2022 is de regeling gepubliceerd. Regio Deals zijn overeenkomsten met het Rijk om de gezamenlijke opgaven met de lokale overheden te bundelen en naar uitvoering te brengen. Deze afspraken monden uit in een bijdrage van het Rijk aan de regio. Het Rijk heeft hiervoor 900 miljoen gereserveerd. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties verzorgt de afhandeling van de aanvraag, de beoordeling en de realisatie van de overeenkomst. Onderdeel van de deal is een eigen bijdrage vanuit de regio zelf (50/50). Een Regio Deal is een samenwerking tussen Rijk en regio om de kracht van de regio te versterken. In de stuurgroepvergadering van 10 december 2020 van Streekwurk Noardwest is afgesproken dat het traject kan worden opgestart om een Regiodeal voor Noordwest Fryslân vorm te geven. Totstandkomingsproces In november 2022 heeft de gemeente Waadhoeke namens de noordwestelijke samenwerking tussen de gemeenten Leeuwarden, Harlingen en Waadhoeke, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân de aanvraag ingediend en rond de voorjaarsvakantie 2023 heeft het Ministerie van BZK te kennen gegeven met deze regio een fase verder te willen gaan. Daarvoor is op 6 april 2023 een bestuurlijk startgesprek met vertegenwoordigers van het Rijk gehouden.

U bent eerder rond de jaarwisseling 2022 (na uitbrengen landelijke coalitieakkoord) geïnformeerd dat de regio voornemens is om een aanvraag in te dienen. In november 2022 is de aanvraag daadwerkelijk ingediend. Op 11 oktober 2022 is er een gezamenlijke bijeenkomst van volksvertegenwoordigers gehouden om de aanvraag nader toe te lichten. Bij de toekenning van de aanvraag in februari 2023 hebben we u daaromtrent geïnformeerd. Op 20 juni 2023 is wederom een gezamenlijke bijeenkomst van volksvertegenwoordigers geweest om het convenant met het Rijk nader toe te lichten. Op 19 september 2023 wordt de laatste gezamenlijke bijeenkomst gehouden, vooruitlopend op de wensen en bedenkingenprocedure door uw raad en het formeel aangaan van het convenant met het Rijk. Doel van dit proces is dat op 15 november 2023 het Ministerie van BZK een beschikking kan versturen aan Waadhoeke met de toekenning van een Regio Deal. Deze toekenning betreft een SPUK (SPecifieke UitKering). Daarom zal eind oktober de Regio Deal in de vorm van een convenant tussen Rijk en regio formeel moeten zijn overeengekomen. Op 1 november 2023 vindt ondertekening plaats. Inhoud van de Regio Deal Beoogd effect In de Regiodeal werken Rijk en regio samen aan een betere woon- en leefomgeving voor bewoners en ondernemers in de regio.

De bijdrage van het Rijk in de Regio Deal levert een plus op de inzet van Noardwest Fryslân om de maatschappelijke opgaven aan te pakken en te werken aan de Brede Welvaart. Zo wordt het proces versneld en kan impact worden gerealiseerd. De Regio Deal zet een vliegwiel in werking, waarbij ook andere partijen in de regio meeinvesteren (overheden, bedrijfsleven, onderwijs).

Blad 3

Met de Regio Deal Noardwest Fryslân wordt een impuls gegeven aan de realisatie van de ambitie om met een integrale aanpak Noardwest Fryslân te ontwikkelen tot koploper duurzaam brede welvaart in perifere regio’s binnen Nederland. De regio streeft naar een structuurversterking van de regionale economie, meer innovatiekracht en ondernemerschap, passende banen voor alle inwoners, ontwikkelingsmogelijkheden en kansen voor jongeren, een gezonde leefomgeving, vitale kernen en dorpen, duurzame energie, een goede bereikbaarheid, gezonde natuur en behoud van het landschap. De Regio Deal brengt focus aan op het versterken van het woon- en vestigingsklimaat van het gebied. Daarnaast wil het ook bijdragen aan het behouden van de landschappelijke ruimtelijke kwaliteit en de uitdagingen die in het plattelandsgebied bestaan. Het landschap tussen Wad en Stad (Harlingen, Franeker en Leeuwarden) is een belangrijk element voor een fijn woonklimaat. Daarom is ervoor gekozen om de Regio Deal in drie programmalijnen te onderscheiden, te weten: 1. Vitale Economie: het versterken van de economische structuur en vestigingsklimaat; 2. Kwaliteit van leven: het vergroten van de leefbaarheid en het (veilige) woonklimaat, waarbij ook aandacht uitgaat naar vergrijzing en de voorzieningen die daardoor onder druk komen te staan; 3.

Natuurlijk in balans: het behouden van een aantrekkelijk landschap met perspectief voor het (boeren)bedrijfsleven aldaar. Uitdagingen liggen o.a. op het terrein van verzilting en een duurzame energietransitie. Met het treffen van deze Regio Deal geeft het Rijk mede een impuls aan ontwikkelingen in deze regio en fungeert de Regio Deal als vliegwiel om bestaande ontwikkelingen te versnellen en extra activiteiten te ontplooien die anders later in de tijd moeten worden opgepakt. De Regiodeal is bedoeld voor extra investeringen in de regionale ontwikkeling, zodat uiteindelijk vanuit de regio nog meer financiering wordt ingezet voor de aanpak van de overkoepelende regionale opgaven. De regiodeal is derhalve niet bedoeld om de opgave die toch al op gemeentelijk niveau plaatsvinden mogelijk te maken. Er zal een regionale meerwaarde vanuit gaan. Leeuwarder positie in de Regio Deal Vanuit Leeuwarden wordt hierbij ingezet om de (kwetsbare) delen op het platteland binnen onze gemeente eveneens te kunnen betrekken bij een eventuele Regio Deal. En florerende buurgemeenten hebben een positieve weerslag op onze gemeente (en vice versa) en hoofdstad Leeuwarden. Aanvullende overweging om deel te nemen als gemeente, is dat we van mening zijn dat we onze verantwoordelijkheid naar onze buurgemeenten nemen door samen deze kans te benutten en onze bijdrage te leveren.

Blad 4

Figuur 1 Kaart werkingsgebied Regio Deal Noardwest Fryslân voor Leeuwarden In figuur 1 treft u een kaartje aan van het werkgebied. We beperken het werkgebied van deze Regio Deal voor onze gemeente dan ook vooral tot de gebiedsdelen van de voormalige gemeenten Leeuwarderadeel en Littenseradiel. Hoewel investeringen in de stedelijke structuur van Leeuwarden in beginsel niet de bedoeling is, is het wel mogelijk als hiermee een directe relatie tot het verbeteren van de situatie in het buitengebied mogelijk is. Denk hierbij aan investeringen in programma’s in bijvoorbeeld het vervolgonderwijs (MBO, HBO en WO/Campussen). Financiën Regio Deal Algemeen De overheden hebben met elkaar afgesproken dat gemeente de Waadhoeke de regionale penvoerder is en daarmee ook de kassier. De rijksmiddelen worden door middel van een SPUK-uitkering uitgekeerd aan Waadhoeke. Vanuit Waadhoeke worden de rijksmiddelen toebedeeld aan de uitvoerders van de projecten.

Blad 5

Een eis vanuit het Rijk is dat minimaal 50% van het totaal uit cofinanciering vanuit de regio moet bestaan. Dat betekent dat de regio 20 miljoen euro moet cofinancieren. De overheden hebben onderling afgesproken dat de gemeenten Harlingen, Leeuwarden en Waadhoeke en de provincie Fryslân ieder garant staan voor maximaal vijf miljoen euro gedurende de looptijd van vijf jaren. Met het Wetterskipzijn geen afspraken gemaakt over de hoogte van de cofinancieringsbijdrage; Wetterskip Fryslân draagt mogelijk bij op projectbasis. Bij het vaststellen van het convenant heeft iedere overheid zelf in beeld gebracht hoe de vijf miljoen cofinanciering wordt geregeld. De overheden maken daarbij gebruik van bestaande middelen en reserves. Overigens kan in de uitvoeringsperiode de cofinanciering van een gemeente er anders uit komen te zien dan op het moment van ondertekening van het convenant was voorzien. Deze flexibiliteit wordt vanuit de afsprakenkaders van het convenant geboden, mits het goed wordt afgestemd met de partners en de inhoudelijke opgaven. Bij het opstellen van het convenant zijn alle businesscases ‘op geld’ gezet om tot een raming van de kosten te komen. Hier is de totaal beschikbare financiering van de Regiodeal (40 miljoen euro) aan gekoppeld.

In het bijgevoegde convenant is een overzicht toegevoegd van de financiële opbouw van de Regiodeal: de wijze waarop de cofinanciering tussen Rijk en regio is verdeeld en hoe de cofinanciering vanuit het Rijk wordt verdeeld over de programmalijnen. Het is niet zo dat iedere euro uit de regio exact op het betreffende project/thema wordt verdubbeld met de cofinanciering vanuit het Rijk, maar op het totaalpakket aan maatregelen/projecten is de regionale cofinanciering vanuit het Rijk verdubbeld. Zodra de uitvoering start, dienen projecten een Plan van Aanpak op te stellen. Hierin moet de financiële dekking van het project gedetailleerd worden uitgewerkt en duidelijk zijn of de beschikbare budgetten ook daadwerkelijk beschikbaar zijn. Pas wanneer dit volledig is geregeld, kan worden gestart met de uitvoering van een project. In die zin worden er geen financiële risico’s gelopen. Inzake de cofinanciering: De Leeuwarder Financieringstrategie De cofinanciering van vijf miljoen euro vanuit de gemeente Leeuwarden voor de uitvoering van de Regiodeal voor de komende vijf jaren, hoeft niet voor ondertekening van het convenant beschikbaar te zijn. Wél is het uiteraard van belang om uitgewerkt te hebben waar de cofinanciering van vijf miljoen uit kan bestaan om in beeld te hebben of het mogelijk is om vanuit Leeuwarden dit bedrag aan cofinanciering in te brengen én hiervoor garant te staan.

De cofinancieringseis van de Regio Deal betreft een garantstelling van de betrokken overheden dat zij in totaal 50% van de Regio Deal Begroting uit eigen middelen betalen. De overige 50% zijn Rijksmiddelen wat per SPUK wordt uitgekeerd aan de penvoerder/ kassier, i.c. Waadhoeke. Ook richting onze regionale partners is cofinanciering een garantstelling. De gemeente Leeuwarden zal voor € 5 mln. aan cofinanciering gedurende de looptijd van de Regio Deal moeten inbrengen. Het is de bedoeling dat de regio lopende de Regio Deal uiteindelijk kan aantonen dat inderdaad 50% van de begroting uit eigen middelen is betaald.

Blad 6

Daarbij kunnen ook bijdragen van derden in de regio (ondernemers, onderwijs en andere instellingen) worden betrokken. Dit houdt in dat we gedurende de looptijd elke keer naar koppelkansen zoeken waar Leeuwarder activiteiten en projecten bijdragen aan de Regio Deal. Gedurende de looptijd van de Regio Deal worden investeringen vanuit Leeuwarden onder de Regio Deal ondergebracht. Inmiddels is meer fundament gegeven aan deze garantstelling om te kunnen garanderen dat Leeuwarden haar aandeel ook volbrengt. Naast bestaande investeringen in het gebied, zoals de bijdragen die aan de dorpsorganisaties (regionale organisaties, dorpsverenigingen, dorpsbelangen etc.) worden ook voorgenomen gebiedsontwikkelingen betrokken. Te denken valt aan het herontwikkelen van het Sint Vitusplein en de Oude Skalm te Stiens. Bij de ontwikkeling van dit project wordt uw raad betrokken, zowel bij de planologische ontwikkelingsstappen als bij de financiering van dit project Naast deze gebiedsontwikkeling betrekken we ook onze inzet in de zorg in dit gebied bij de Regio Deal. Onder de vlag van de nog vast te stellen woonzorgvisie kunnen we activiteiten in het Leeuwarder buitengebied ontplooien waarmee voor de lange termijn de inzet in de zorg kan blijven bestaan met een groter wordende ouderenpopulatie in het buitengebied. Dit zal binnen de bestaande overeenkomsten plaatsvinden.

Er zullen geen nieuwe aanbestedingen voor worden gestart. Naast deze projecten draagt Leeuwarden gedurende de looptijd van de Regio Deal € 150.000,- bij aan de organisatiekosten ervan. Dit is incidenteel en wordt tevens gedekt uit bestaande middelen. In een enkel geval zullen projecten onder de Regio Deal nog voor besluitvorming aan uw raad worden voorgelegd. De komende jaren kunnen zich nog kansen of ontwikkelingen voordoen waardoor de cofinanciering vanuit Leeuwarden er waarschijnlijk anders uit komt te zien. Bijvoorbeeld door een nieuwe (subsidie)regeling, subsidies of bijdragen van private partners. Zodra businesscases worden uitgewerkt tot concrete plannen is het van belang om op dat moment de cofinanciering vanuit de gemeente definitief te regelen. Dat zal in stappen gaan. Indien het om het aanwenden van reserves gaat gelieerd aan de inhoudelijke doelen dan zal op dat moment aan de gemeenteraad een voorstel worden voorgelegd om de betreffende cofinanciering beschikbaar te stellen. Dit zou bijvoorbeeld uit de Fondsen van het coalitieakkoord kunnen komen. Dit kan betekenen dat u wordt gevraagd om kredieten beschikbaar te stellen. Ook kunnen we u voorstellen om in het kader van ruimtelijk beleid daarover besluiten te nemen die nodig zijn om doelstellingen in de Regio Deal te behalen.

Bij deze voorstellen zal worden aangegeven op welke wijze deze betrekking hebben op deze Regio Deal. Communicatie Bij de landelijke ondertekening van het convenant wordt de pers uitgenodigd (zowel regionaal als landelijk). Tevens wordt er in november een regionaal startevent georganiseerd. Vervolgens start de uitvoeringsfase (vanaf 1 januari

Blad 7

2024) waarin communicatie als onderdeel zal worden geborgd. Daarnaast zal op projectniveau communicatie en, afhankelijke van het project, participatie met o.a. bewoners plaatsvinden. Juridisch Het aangaan van het convenant is een privaatrechtelijke rechtshandeling waarvoor het college bevoegd is. Conform artikel 169 lid 4 van de Gemeentewet heeft het college de mogelijkheid de raad hierover vooraf inlichtingen te geven en in de gelegenheid te stellen om wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Uitvoering (vervolg) De vijf samenwerkende overheden zijn verantwoordelijk voor de uitvoering. Hierover hebben ze ook een aantal afspraken gemaakt in de pré samenwerkingsovereenkomst. Er wordt onder andere een uitvoeringsorganisatie/-structuur neergezet. De financiering hiervan zal grotendeels worden gedekt vanuit de uitvoeringskosten van de Regiodeal. Van de totale Rijksbijdrage (20 miljoen euro) mag maximaal 3% worden besteed aan uitvoeringskosten/overhead (voorbereiding, administratie en toezicht). Penvoerderschap door Waadhoeke De gemeente Waadhoeke is bereid gevonden om het penvoerderschap op zich te nemen. Uiteraard werken we hierin als overheden samen en wordt de aanvraag dan ook door alle deelnemende overheden voorbereid, maar uiteindelijk is er één gemeente die namens de regio de aanvraag indient.

Het penvoerderschap van deze Regio Deal houdt in ieder geval in dat de gemeente Waadhoeke het woordvoerderschap over de Regio Deal vormt en daarmee aanspreekpunt voor derden is. Daarnaast doet Waadhoeke het financieel beheer van de subsidie bij toekenning (penningmeester/kassier). De hier genoemde rollen zijn onlosmakelijk met het penvoerderschap verbonden. Overige, meer op de uitvoering gerichte rollen en verantwoordelijkheden, kunnen nader worden afgesproken en over de partners worden verdeeld. Hiervoor wordt dit najaar een regionale samenwerkingsovereenkomst (zonder het Rijk) aangegaan. De volksvertegenwoordigers worden op verschillende wijze betrokken de komende vijf jaren: - Vanuit de Regiodeal is het voornemen om minimaal éénmaal per jaar een netwerkbijeenkomst te organiseren voor alle partners en betrokkenen bij de Regiodeal. Hiervoor worden de volksvertegenwoordigers ook uitgenodigd. - Via de reguliere Planning & Control cyclus worden de volksvertegenwoordigers geïnformeerd over de voortgang van de projecten in eigen gemeente vanuit de Regiodeal. - De jaarlijkse voortgangsrapportage, welke tevens onderdeel is van het Rijk-Regio-overleg, wordt besproken met de volksvertegenwoordigers. De wijze waarop dit plaatsvindt, moet nog nader worden uitgewerkt. Het Fries Planbureau zal de monitoring van de Regiodeal verzorgen.

- Indien er nieuwe budgetten nodig zijn voor de uitvoering van de projecten, worden de volksvertegenwoordigers gevraagd hiermee in te stemmen. Dit kan via de reguliere Planning & Control cyclus of via ‘losse’ voorstellen.

Blad 8

Kortom We nodigen u nu uit om uw opvattingen met ons te delen over het convenant. Kernvragen daarbij zijn: 1. Welke aandachtspunten wenst u mee te geven over de gestelde ambities in het convenant? 2. Op welke wijze wenst de gemeenteraad van Leeuwarden betrokken te worden bij de uitvoering van deze Regio Deal? Op 27 september 2023 staat een informerende bijeenkomst gepland, waarbij we één en ander nader kunnen toelichten. Uiterlijk 19 oktober 2023 ontvangen we uw opvattingen in verband met de vervolmaking van het convenant voor de definitieve vaststelling op 31 oktober 2023 door het college en de daarop volgende landelijke ondertekening van de Regio Deal op 1 november 2023.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. {{Signer1}}

secretaris. {{Signer2}}

*Dit document is rechtsgeldig digitaal ondertekend.