Geluid- en Milieurapport Vliegtuiggeluid F35 te Leeuwarden-V1 - 2023002R01

Betreft

: Geluid- en milieuonderzoek Vliegtuiggeluid F35 te Leeuwarden

Status

: V1

Rapportnummer

: 2023002.R01

Datum

: 12 januari 2023

Opsteller

: Ing. E. Roelofsen B.Sc. R. Buitelaar

Opdrachtgever: R. Rurenga Jupiterweg 14 8938 AE Leeuwarden

ER milieu & planologie BV IJsseldijk 4 8194 LD Veessen Telefoon: 06-22912117 E-mail: erik@ermilieu.nl Internet: www.ermilieu.nl Kvk: 08076225 BTW nummer: NL.8203.63.601.B01 Bankrekeningnummer: NL39 RABO 01278.51.755

1. Inleiding Dit geluid- en milieu onderzoek is bedoeld om het geluid in beeld te brengen dat afkomstig is van het vliegen met de F35 op Vliegbasis Leeuwarden. Specifiek gaat het om het in beeld te brengen wat het geluid van de F35 betekent op zowel de huidige woon- en leefomgeving van de Kampweg en de Meester P.J. Troelstraweg als op de 72 toekomstige woningen die op de locatie moeten komen van het voormalige tuincentrum aan de Kampweg. Daarnaast is in dit geluid- en milieu onderzoek een beschouwing gegeven over het toekomstige woon- en leefklimaat vanwege de aanwezige milieubelastende functies vanuit de omgeving op de 72 toekomstige woningen. Ook is de omgekeerde werking beschouwd. Dat wil zeggen de impact van deze 72 woningen naar de huidige woon- en leefomgeving. Om het geluid te beoordelen zijn op 6 januari 2023 geluidsmetingen uitgevoerd. De resultaten zijn in onderliggend rapport weergegeven. 1.1 Situatie Het onderzochte gebied is gelegen aan de Kampweg en de Meester P.J. Troelstraweg te Leeuwarden. De Vliegbasis Leeuwarden is aan de westzijde van de Kampweg en de toekomstige woningen. In foto 1 is een overzicht van de situatie weergegeven en in foto 2 is meer ingezoomd op het onderzochte gebied.

Foto 1: situatie Vliegbasis Leeuwarden en omgeving

2

2

5

1

3

4

Foto 2: situatie onderzocht gebied (1 locatie geluidmetingen, 2 en 3 locaties plangebied woningen, 4 locatie woning met bijbehorende installatiebedrijf, 5 locatie reeds aanwezige woningen)

3

2. Geluidmetingen Op 6 januari 2023 zijn er tussen 12:50 uur en 15:15 uur geluidmetingen uitgevoerd. De weersomstandigheden waren behoorlijk goed. De temperatuur was 10℃ en het was redelijk bewolkt. Er was sprake van westzuidwesten wind, kracht 3 tot 4. Tijdens de geluidmetingen is er tweemaal een startende F35 gemeten en tweemaal een zogeheten doorstartende F35. 2.1. Apparatuur De metingen zijn uitgevoerd met de volgende apparatuur: § 1 Precision Integrating Sound Level Meter (NTi); § Microfoon klasse 1; § 5 meter statief: § 2 Precision Integrating Sound Level Meter (Munisense); § Microfoon klasse 1; § 2 keer 1,5 meter statief. De gebruikte meetapparatuur is gecontroleerd en gecertificeerd overeenkomstig de richtlijnen uit de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai. De meetapparatuur is voor en na de meting geijkt. De meetapparatuur voldoet aan de eisen van de IEC651 type 1 (en aan de eisen van de opvolger van deze norm, de IEC 61672) en de overige eisen zoals beschreven op bladzijde 66 van de Handleiding meten en rekenen industrielawaai (hierna te noemen HMRI van 1999). Bij de meting is gebruik gemaakt van een windbol en een 5 meter statief en tweemaal een 1,5 meter statief.

Foto 3: meetpunt 5 meter

Foto 4: meetpunt 1,5 meter

Foto 5: meetpunt 1,5 meter

4

2.2. Meetresultaten De resultaten van de metingen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Per meetsituatie is hier de hoogst gemeten waarde weergegeven. Gemeten zijn de volgende meetposities: 1. Geluidniveau op 1,5 meter hoogte ter hoogte van grens toekomstige woningen (zijde voormalig tuincentrum); 2. Geluidniveau op 5 meter hoogte ter hoogte van grens toekomstige woningen (zijde voormalig tuincentrum); 3. Geluidniveau op 1,5 meter hoogte ter hoogte van grens toekomstige woningen (overzijde voormalig tuincentrum).

1 2 3 Foto 6: Ligging meetposities Tabel 1: Meetresultaten Meetsituatie Startende F35 Startende F35 Startende F35

Meetpositie 1 2 3

LAFmax in dB(A)* 93,0 94,1 91,8

Meethoogte 1,5 meter 5 meter 1,5 meter

Stoorgeluid Nee Nee Nee

Doorstart F35 Doorstart F35 Doorstart F35

1 2 3

92,8 93,4 90,1

1,5 meter 5 meter 1,5 meter

Nee Nee Nee

* Bij alle metingen is enkel de hoogste geluidwaarde benoemd van het te beoordelen geluid.

5

3. Beoordeling geluidniveaus Om de gemeten geluidniveaus te beoordelen is het nodig om te weten wat het beoordelingskader is. Dit wordt hieronder kort uitgelegd. 3.1. Geluidmaten Voor de ervaren sterkte van luchtvaartgeluid worden in Nederland twee verschillende geluidmaten gebruikt: voor de civiele luchtvaart de Lden in (dBA) en voor de militaire luchtvaart de geluidbelasting B in Kosteneenheden (Ke). De Lden is een internationaal gestandaardiseerde geluidmaat die in Nederland en Europa, behalve voor luchtvaart, ook voor weg- en railverkeer wordt gebruikt. De geluidmaat B in Ke wordt alleen in Nederland gebruikt en dan uitsluitend voor de geluidbelasting vanwege militaire vliegvelden, waaronder Leeuwarden. De geluidmaten Lden en B hebben beiden betrekking op de gemiddelde situatie over één jaar. Om de Lden vast te stellen, moeten de SEL- waarden van alle vliegtuigen per jaar worden opgeteld en gemiddeld. Voor de geluidmaat B is een cumulatie van de maximale niveaus (LAmax), veroorzaakt door alle vliegtuigpassages per jaar nodig. In Nederland gelden geen directe normen voor SEL-waarden of maximale niveaus LAmax, maar wel voor de daarop gebaseerde geluidmaten Lden en B.

Om de geluidbelasting B in Ke te bepalen moet volgens artikel 3 van het Besluit militaire luchthavens onderstaande formule worden gebruikt: Geluidbelasting = 20 x log(Σ n x 10L/15) - 157 NB: Omdat wij niet beschikken over de juiste informatie wat betreft de momenten van de vliegbewegingen en dergelijke kunnen wij niet volgens deze wettelijke formule bepalen wat de geluidbelasting B in Ke bedraagt. Maar om toch een beoordeling te geven van het geluidniveau op zowel de huidige als de toekomstige situatie is uitgerekend wat de geluidbelasting is als dit wordt bepaald met de gegevens die wel beschikbaar zijn. 3.2. Geluidberekening Om te bepalen wat het gemiddelde geluidniveau bedraagt op de huidige en toekomstige woonomgeving kan volgens de reguliere berekeningswijze een geluidniveau worden bepaald. Hierbij zijn onderstaande uitgangspunten gebruikt. Bedrijfsduur De Vliegbasis is op zich 24 uur per dag open. Maar om een inschatting te geven van het geluid van vliegen met de F35 gedurende de dagperiode van 07:00 uur tot 19:00 uur is er van uitgegaan dat er 2361 keer per jaar met een F35 wordt gevlogen. Deze aantallen vliegbewegingen komen uit de rapportage “De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2021” van het NLR d.d. 28 maart 2022.

6

Uit de op 6 januari jl. uitgevoerde geluidmetingen blijkt dat een start van een F35 vliegtuig 2 minuten en 30 seconden waarneembaar is. In het jaar 2021 vonden er 2361vliegtuigbewegingen met de F35 plaats op vliegbasis Leeuwarden. Als er van uit wordt gegaan dat gemiddeld 5 dagen per week wordt gevlogen gedurende 50 weken per jaar dan vinden er gemiddeld 9,4 vliegbewegingen per dag plaats. Dat betekent dat per dag 24 minuten een F35 vliegtuig waarneembaar is op de meetlocatie. De bedrijfsduur van vliegen moet per gehele periode beoordeeld worden. Er is dan ook sprake van een zogeheten bedrijfsduurcorrectie (Cb). In deze bedrijfsduurcorrectie moet ook de effectieve vliegtijd worden verdisconteerd. Met de formule Cb = 10 x log (Tb/To) wordt de toe te passen correctie bepaald. Hierin is Tb de bedrijfstijd van de activiteit (vliegen met een F35) en To is de tijd van de beoordelingsperiode. De bedrijfsduurcorrectie bedraagt: Dagperiode: Cb = 10 x log (Tb/To) = 10 x log (24/720) = - 14,8 dB Toeslag mate van hinderlijkheid Het geluid van vliegen met een F35 kenmerkt zich door een geluid met veel lage tonen. Dit geluid kan worden gekarakteriseerd als geluid met een tonaal karakter. Dit geluid wordt als hinderlijker ervaren dan gewoon gemiddeld geluid en daarom moet een toeslag van 5 dB(A) worden toegepast op het te beoordelen geluidniveau.

Beschouwing geluidniveau’s Om nu de gemeten geluidniveau’s op de woonomgeving te beschouwen wordt het gemeten geluidniveau met deze bedrijfsduurcorrectie en toeslag gecorrigeerd. Naast de gemeten niveaus in LAmax is ook het gemiddelde geluid van een vliegtuigpassage van een startende F35 bepaald. Als maatgevende waarde is het hoogste gemeten geluidniveau gebruikt. Dit wat een meetwaarde van: 85,3 dB Hierdoor bedragen de beoordelingswaarde: Dagperiode: 9 vliegtuigbewegingen van 85,3 dB = 94,8 dB Beoordelingsniveau = Li – Cb + Ki = 94,8 – 14,8 + 5 = 85 dB Als deze waarden worden getoetst aan de reguliere geluidsnormen1 vanwege vliegtuiggeluid, te weten 58 dB, dan voldoet de berekende geluidbelasting niet.

1

Geluidnorm voor Schiphol bedraagt 58 dB Lden

7

4. Realisatie nieuwe woonwijk Het is de bedoeling om op de huidige locatie van het voormalige tuincentrum (45 woningen) en het perceel dat aan de overzijde (27 woningen) ligt een woonwijk te ontwikkelen van in totaal 72 woningen.

Figuren 1 en 2: ligging mogelijke woonwijk (bron: stedenbouwkundig onderzoek Zwanenburg projecten en VNL architecten)

Om een dergelijk ontwikkeling mogelijk te maken moet in eerste instantie gekeken worden of het bestemmingsplan een dergelijke ontwikkeling mogelijk maakt. Volgens het vigerende bestemmingsplan is de bestemming van deze gronden op dit moment “Detailhandel - Tuincentrum”. Om woningen mogelijk te maken zal de bestemming moeten worden gewijzigd. Ruimtelijke ordening en milieu Een bestemmingsplan beschrijft wat er met de ruimte in een bepaalde gemeente mag gebeuren. Of er in een gebied een sportcomplex mag komen bijvoorbeeld of een camping. Er staat ook waar winkels, horeca en bedrijven mogen komen. Het bestemmingsplan geldt zowel voor burgers, bedrijven als voor de gemeente zelf. Bestemmingsplannen bevatten niet alleen regels over het grondgebruik, maar bijvoorbeeld ook over maximale hoogte en breedte van bouwwerken. In principe moet een bestemmingsplan elke tien jaar opnieuw worden geactualiseerd. Past een (bouw)plan niet in het bestemmingsplan, dan kan de gemeente onder bepaalde voorwaarden vrijstelling verlenen. Een bestemmingsplan kent drie onderdelen: een toelichting, een verbeelding (plankaart) en de regels (voorschriften). Allereerst de toelichting: hierin zijn de kenmerken van een gebied/wijk vastgelegd. Ook maakt de gemeente in de toelichting duidelijk wat haar bedoelingen zijn met het gebied of de buurt.

De verbeelding is een soort landkaart van het gebied waarop het bestemmingsplan betrekking heeft. Het derde onderdeel van het bestemmingsplan betreft de regels. Hierin staat wat voor soort bebouwing er mag plaatsvinden. Daarnaast leggen de regels vast hoe er gebouwd mag worden. Zo wordt bijvoorbeeld de maximale hoogte of breedte van bouwwerken genoemd. Het onderwerp milieu (dus ook geluid) is een onderdeel van de zogeheten toelichting en de regels. Van dit onderwerp wordt de invloed beschreven en eventuele noodzakelijke maatregelen. Om dit op een goede manier aan bod laten komen in een ruimtelijk planproces blijft een lastige opgave. Te meer omdat elk plan, elk gebied en elk proces weer anders is.

8

Er komt het nodige bij kijken om milieu in een ruimtelijk planproces te integreren. De afgelopen jaren zijn veel instrumenten en aanpakken ontwikkeld om milieu in te bedden in de ruimtelijke planvorming. Eén van deze werkwijzen is “Goede ruimtelijke ordening en milieu”. Door de jaren heen heeft zich hierover vast jurisprudentie ontwikkeld en heeft hierdoor een soort van wettelijke status gekregen. En nog steeds zijn sommige gemeenten en onderzoeksinstanties op zoek naar hun eigen benaderingswijze. De milieu-inbreng zal steeds moeten aansluiten bij de eigenschappen van elk plan. Geluid is meestal de bepalende factor. Zoals hiervoor beschreven is geluid vaak het uitgangspunt. Zo ook bij de toepassing bij de beoordeling of milieugevoelige functies kunnen nabij milieubelastende functies of omgekeerd. Om te bepalen of en hoe dit verenigbaar is gaan we in op het gebruik van de VNG uitgave “Bedrijven en milieuzonering”. Milieuzonering is niet nieuw. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft in 1986, op basis van allerlei lijsten waarin de milieubelasting van bedrijven stond opgenomen, één lijst samengesteld van nagenoeg alle bedrijfstypen en hun milieukenmerken (bedrijvenlijst). Hierin is een indicatie gegeven van de afstanden die kunnen worden aangehouden tussen elk bedrijfstype en een ‘rustige woonwijk’.

Met dit boekje introduceerde de VNG een praktisch hanteerbaar hulpmiddel voor het verantwoord ruimtelijk inpassen van bedrijven in hun omgeving. Inmiddels wordt de VNG-publicatie breed gehanteerd en blijkt in de jurisprudentie veel waarde te worden gehecht aan de informatie eruit. De lijst van bedrijven in deze VNG uitgave is identiek aan de door het CBS uitgebrachte en de door de Kamer van Koophandel gehanteerde SBI lijst. In deze SBI lijst staan de activiteiten van Vliegbasis Leeuwarden vermeld onder ten minste een tweetal codes: - Defensie inrichtingen, 8422, milieucategorie 4.1 met een richtafstand van 200 meter; - Luchthavens, 5223, milieucategorie 6 met een richtafstand van 1500 meter. Milieuzonering dient twee belangen: 1. Een verantwoorde inperking van de hinder en gevaar bij woningen en andere gevoelige functies, nu en in de toekomst; 2. Bedrijven dienen aan de zonering de zekerheid te kunnen ontlenen dat zij toegelaten en bestemde activiteiten op die locatie duurzaam binnen aanvaardbare voorwaarden kunnen blijven uitoefenen. De bij Bedrijven en milieuzonering gegeven richtafstand geldt tussen enerzijds de grens van de bestemming die bedrijven (of andere milieubelastende functies) toelaat en anderzijds de uiterste situering van de gevel van een woning die volgens het bestemmingsplan of via vergunningvrij bouwen mogelijk is.

Afwijken van deze richtafstanden is gemotiveerd mogelijk. Als voorbeeld hier de schematische weergave van de gebruikelijke werkwijze: De afstand tussen perceelsgrens van Vliegbasis Leeuwarden en de toekomstige woningen is circa 30 meter. Volgens de VNG uitgave Bedrijven en milieuzonering wordt de maatgevende afstand bepaald door hetgeen maximaal planologisch is toegestaan. In dit geval is dat een Luchthaven met een bijbehorende richtafstand van 1500 meter. Daarnaast is een Defensie inrichting toegestaan met een richtafstand van 200 meter. Deze afstanden worden bij lange na niet gehaald met deze ontwikkeling. Dus de uitgangspunten van een goede ruimtelijke ordening worden niet nageleefd. 9

5. Conclusie Concluderend kan worden gesteld dat het geluid van de Vliegbasis Leeuwarden door het vliegen met de F35 erg veel geluid geeft naar de woon- en leefomgeving. De gemeten geluidniveaus LAmax per start van een dergelijk vliegtuig geeft een geluidniveau van afgerond 94 dB. Als dit wordt uitgemiddeld over de dagperiode dan bedraagt het gemiddelde geluidniveau afgerond 85 dB. Vanuit mijn deskundige mening kan worden gesteld dat dit zeer hoge geluidniveaus zijn. Als deze niveaus worden getoetst aan normale geluidnormen dan wordt hier ruimschoots niet aan voldaan. Daarnaast kan worden geconcludeerd dat de mogelijke toekomstige ontwikkeling van 72 woningen niet kan voldoen aan de richtafstanden vanuit milieuzonering. Er is dan ook naar mijn deskundige mening geen sprake van goed ruimtelijke ordening.

Ing. E. Roelofsen B.Sc. Directeur / deskundige geluid en milieu

10