Extra toezending dhr. Moehrlein

REACTIE / OPMERKINGEN op ONTWIKKELKADER PRINSENTUIN

tting :

17-020 HAVENKANTOOR & WESTERPLANTAGE

22 sept. 2024

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

Geachte heer Mulder, beste Sebastiaan, Hartelijk dank voor de vriendelijke ontvangst bij u op kantoor en het uitermate prettig overleg. Wij hebben de Visie ‘Ontwikkelkader Prinsentuin Leeuwarden’ zoals tijdens ons overleg gezegd aandachtig bestudeert. Hoewel het een duidelijk en omvattend stuk is geworden ontbreekt er naar ons inziens toch essentiële informatie. Ten eerste wordt in het kader van de historische context van het Rijksmonument ‘Prinsentuin’ nauwelijks inhoudelijk ingegaan op het bestaan van een voormalige voorziening, vermoedelijk een ‘Orangerie’ c.q. (Wijn-) ‘Sociëteit' waarvan de historische restanten c.q. funderingen nog steeds zichtbaar zijn. Ten tweede worden de gebouwen Havenkantoor en Westerplantage louter met naam genoemd zonder de achtergronden, het ontstaan-process incl. locatie-keuzes, het ontwerp en de kwaliteit ervan zelf nader te belichten. En ten derde wordt de periode 2016-2018 niet benoemd, een periode waarin er in opdracht van de Gemeente Leeuwarden serieuze pogingen werden gedaan om de gebouwen te renoveren en te behouden. In dat licht werd dan ook niet onder de aandacht gebracht welke betekenis de gebouwen sinds 2003 tot heden hebben.

Het bovenstaande is voor ons als bedenker en ontwerper van beide gebouwen aanleiding om een korte Notitie te gaan schrijven met de verwachting dat deze kan worden toegevoegd om zodoende ‘het beeld’ meer compleet te maken. 1

Historische Context :

In de Prinsentuin stond vroeger nagenoeg in de as van het gebouw ‘De Koperen Tuin’ een voorziening, een gebouw een ‘Orangerie of Sociëteit’ annex Wijnkelder van Cultuurhistorscihe Waarde als onderdeel van het 'Stadhouderlijke Lusthof’. Vermoedelijk een soort proeflokaal of wijnhuis waardoor wellicht de eerste vorm van uitzinnig vrolijk of enigzins anarchistisch gedrag. Het bestaan van een dergelijke voorziening vormde van begin af aan de meest belangrijke inspiratiebron voor verdere gedachtevorming en het schetsontwerp. De bijgaande foto laat de opgraving van de gemetselde restanten zien. 2

Locatiekeuze & Ontwerpuitgangspunten :

In afstemming met voor het Havenkantoor de locatie 'Voormalige Orangerie / Sociëteit' toegekend als locatie voor het Havengebouw. Het eerste Schetsontwerp van ons bureau had als Hoofddoel de monumentale en massief gemetselde restanten zichtbaar te houden, te conserveren en als onderdeel van het ontwerp een bijzondere status te verlenen. Derhalve bevonden zich in het schetsontwerp de sanitaire voorzieningen op de Begane Grond en het kantoor van de havenmeester op de eerste verdieping. Hiermee had hij nagenoeg perfecte overzicht over de hele Prinsentuin en was tegelijkertijd voor aankomende bezoekers direct zichtbaar. De restanten waren door haar inpandige positie integraal onderdeel van de totale compositie en hiermee maximaal beschermd. [ Zie ook Maquette-foto & PDF Zuidgevel ] zorgde met zijn visie voor opschoning van de vegetatie mede om zichtlijnen en veiligheid te bevorderen. Het schetsplan ging echter, waarschijnlijk om financiële redenen niet door. Vervolgens is besloten de gemetselde Restanten van de Orangerie / Sociëteit te gaan renoveren middels reparatie & herstel van voegwerk e.d. en vervolgens als kader oftewel als ‘omarming' van het nieuwe gebouw met louter 1 bouwlaag te gaan gebruiken. 'Paviljoen in het Groen' : Daarnaast werd de wens geuit om het gebouw onopvallend, zo ‘onzichtbaar mogelijk’ d.w.z.

groen en transparant mogelijk te ontwerpen, vooral om het monumentale karakter van de Prinsentuin niet te verstoren. Dit heeft geleid tot een glazen paviljoen met een rondom groene beglazing welke alleen t.p.v. de privacy-gevoelige ruimtes niet doorzichtig is. Het gebouw zou niet verwarmd worden en louter met een vorst-beveiliging worden voorzien. Onze eigen ambitie echter heeft er voor gezorgd dat in het kader van Duurzaam Bouwen toch enig warmte-weerstand is gerealiseerd en het gebouw als Circulair Gebouw demonteerbaar is uitgevoerd. Behalve de betonnen bodemplaat is het gebouw grotendeels te demonteren en her te gebruiken. 'Stadsmarkering’ : Aan de Westerplantage zou het nieuwe Sanitairgebouw als ‘Eyechatcher’ aankomende boot-toeristen de gelegenheid bieden om voor een sanitaire stop direct gebruik te kunnen maken van de aanmeer-mogelijkheid naast de Schouwburg. De functies in dit plan, een ontwerp in de styliseerde vorm van een ponton of boot, zijn vanwege het enorme hoogteverschil waterpeil t.o.v. straatniveau op haar verticale as georganiseerd. Op het waterniveau is een directe toegang tot het gebouw gecreëerd en een tweede toegang vanuit de straat via een technisch vormgegeven brugje wat zijn beëindiging in een ’stadsbalkon' aan de waterzijde vind. De verwantschap met het Havenkantoor is onder gebruikmaking van het zelfde glasachtige materiaal gewaarborgd.

Ook dit gebouw is op hoofdlijnen demontabel was het niet dat de verdiepingsvloer vanwege constructieve redenen in beton is uitgevoerd. Zodoende zijn er 2 strategische locaties als ’markeringen c.q. toegangen’ tot de (haven-) ligplaatsen gekozen waarvan de ene meest zuid-westelijk en de andere meest oostelijk gelegen. 3

2016 - 2018 :

Lange tijd functioneerden de gebouwen naar behoren. Echter vond in de loop van de jaren helaas steeds minder onderhoud aan de gebouwen plaats. In opdracht van de Gemeente Leeuwarden en onder leiding van is er in 2016 / 2017 een Renovatieplan opgesteld. Dit plan was voorgesproken met de politiek, met diverse interne instanties, was OVA indiening-gereed, uitgewerkt voor aanbesteding en voorzien van een onafhankelijke kostenbegroting. Kortom, de renovatie had destijds kunnen worden doorgezet. Om voor ons niet bekende redenen vond de renovatie echter niet plaats. Om bovenstaande toelichting ook met beeld materiaal te kunnen voorzien hebben wij bijgaande PDF samengesteld. Onze gebouwde bijdrages hebben met hun betekenis voor de Stad Leeuwarden o.a. geleid tot diverse publicaties in literatuur en vakliteratuur [ ARK, S&A, HC Leeuwarden e.a..] Ook werd ondergetekende mede hierdoor destijds voorgedragen als permanent lid van de Welstandcommissie ‘Hus & Hiem’ waar hij onder leiding van de heren Ab Timmermans en Ruud Visser vele jaren met groot plezier mocht bijdragen aan de gebouwde kwaliteit en leefbaarheid van Leeuwarden. ‘Duurzaamheid' : De meest effectieve manieren om Duurzaamheid, Milieubesparing en Klimaatadaptie te bevorderen zijn onder andere ’Niet slopen’ maar 'Behoud door Hergebruik', ‘Flexibiliteit' en 'Circulair Bouwen’.

Het huidige Havengebouw voldoet grotendeels aan deze criteria en kan middels haar flexibel plattegrond uiteenlopende functies herbergen. Het is zelfs denkbaar om het gebouw te gaan demonteren en dus te verplaatsen. Samenvattend zouden wij graag willen dat deze informatie / Notitie wordt toegevoegd aan de bestaande Ontwikkelingsvisie en in de aanstaande besluitvorming mee gaat worden gewogen. Als auteur van beide gebouwen willen wij graag meedenken over alle mogelijke opties, waaronder ‘Behoud & Hergebruik’ de voorkeur geniet om zodoende een positieve bijdrage te kunnen leveren aan de bijzondere uitdagingen binnen de Gemeente Leeuwarden. Natuurlijk zijn wij graag bereid om een en ander nader toe te lichten. Alvast dank voor uw begrip. Met vriendelijke groeten, Johannes P. Moehrlein

NOTITIE / TOELICHTING

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

INMETING MONUMENTENZORG ‘RESTANTEN ORANGERIE / SOCIETEIT’ Okt. 2002

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

Locatiefoto ‘RESTANTEN ORANGERIE / SOCIETEIT’ - Havenkantoor 2002

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

OPGRAVING ‘RESTANTEN ORANGERIE / SOCIETEIT’ - Havenkantoor 2002

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

22-100 OORSPRONKELIJK SCHETSONTWERP HAVENKANTOOR

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

22-100 OORSPRONKELIJK SCHETSONTWERP HAVENKANTOOR

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

22-100 OORSPRONKELIJK SCHETSONTWERP HAVENKANTOOR

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

22-100 Opening / OPLEVERING HAVENKANTOOR

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

HAVENKANTOOR / PRINSENTUIN TE LEEUWARDEN

tting :

ONTWERPTOELICHTING De Gemeente Leeuwarden heeft MAD JOHANNESMOEHRLEIN architekten opdracht gegeven voor het maken van een ontwerp voor een havenkantoor/sanitairgebouw op de locatie van de plek van de voormalige 'Orangerie c.q. Sociëteit c.q. Wijnhuis'. De door opgravingen blootgelegde restanten van de fundering geven aanleiding om er 'iets mee te doen' en vormen hierdoor een belangrijke inspiratiebron. Er is derhalve gekozen voor integratie in het ontwerp. Door het creëren van een omhullende glazen huid zullen de oude fundamenten als het ware geconserveerd worden en zodoende in een glazen vitrine voor de toekomst 'bewaard'. Hierdoor kan sprake zijn van een eigentijdse verwijzing naar het verleden en naar de cultuur-historische waarde van deze locatie. Door de bestaande afmetingen van de oude fundamenten is de hoofdmaatvoering van de nieuwbouw grotendeels bepaald. De toegang van de nieuwbouw ligt in de looproute vanuit de ligplaatsen van de haven naar het stadscentrum. Door het realiseren van een glazen schil ontstaat de mogelijkheid de binnenliggende functies op te vatten als 'interieur' van het gebouw. Er is een maximale transparantie ontstaan waardoor zichtlijnen en het groene karakter van het park overeind blijven.

In de avondsituatie en 's nachts schijnt licht van binnen naar buiten waardoor het gebouw als een lichtbaken mee doet in de parkverlichting en daardoor een bijdrage levert aan de sociale veiligheid. De staalconstructie is door de transparantie van het gebouw maximaal in het zicht gehouden en door de eigentijdse detaillering beeldbepalend.

24-090 NOORDERHAVEN 47

SCHETSPLAN VAR. 1

MAD H o g e

d e r

A

MAD

JOHANNESMOEHRLEIN

JOHANNESMOEHRLEIN

Hoge der A 32 info@madarchitekten.nl

3 2

9 7 1 2

A E

9712

A E

G r o n i n g e n

G r o n i n g e n

T e l .

architekten el . 050 - 3126410 a r cTF h itekten ax. 050 - 3111218

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

tting :

17-020 RENOVATIEPLAN HAVENKANTOOR

Voorjaar 2017

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

SERVICEGEBOUW / WESTERPLANTAGE TE LEEUWARDEN

tting :

ONTWERPTOELICHTING De Gemeente Leeuwarden heeft MAD JOHANNESMOEHRLEIN architekten opdracht gegeven voor het maken van een ontwerp voor een sanitairgebouw in het talud van de Westerplantage naast de stadschouwburg 'De Harmonie'. De ontwerp-opgave was vergelijkbaar met het projekt 'Havenkantoor' in de Prinsentuin en liep wat betreft voorbereiding en uitvoering parallel. Qua functie is het gebouw uitsluitend een servicegebouw voor de recreatie-scheepvaart met zowel op de begane grond danwel op de verdieping unisex toilet-en douchevoorzieningen. Deze zijn dan ook vanaf beide niveau's gelijktijdig bereikbaar. Omdat ook hier de vraag was om een transparant gebouw te ontwerpen dat zich voegt in zijn omgeving is eveneens voor een semi-transparante, glasachtige huid gekozen waarbij de private natte ruimtes aan het zicht zijn onttrokken.

MAD Hoge der A 32 info@madarchitekten.nl

JOHANNESMOEHRLEIN 9712

A E

G r o n i n g e n

architekten Tel . Fax.

050 - 3126410 050 - 3111218

Impressie WESTERPLANTAGE

tting :

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

PUBLIKATIE - Uitgever ARK Fryslan

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

PUBLIKATIE - Uitgever HISTORISCH CENTRUM LEEUWARDEN & ARK

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

PUBLIKATIE - Uitgever BOUW Architectuur in Nederland / NAI

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

Eerdere Werken in LEEUWARDEN

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

EXPOSITIE PAVILJOEN ‘DUURZAAM BOUWEN’

tting :

96-090 FEC FRIESLAND EXPOSITIE CENTRUM

MAD H o g e

d e r

A

JOHANNESMOEHRLEIN 3 2

9 7 1 2

A E

G r o n i n g e n

architekten T e l .

0 5 0 - 3 1 2 6 4 1 0

15 CO2-BALANSWONINGEN / PIETER CHRISTIAANPARK TE LEEUWARDEN

ONTWERPTOELICHTING 15 ENERGIEBALANS-WONINGEN AVÉRO-ZUID LEEUWARDEN In opdracht van Le Clercq & De Wilde Planontwikkeling werden 15 woningen in serie projektmatig ontwikkeld, die daardoor als een van de eerste projekten in Nederland voorzien worden van PV-cellen in combinatie met een collectieve gasgestookte absorbtie-warmtepomp voor lage temperatuur-verwarming onder de voorwaarde 'CO2-neutraal' gerealiseerd werden. Verschillende instanties zoals ministerie VROM, NOVEM, GASUNIE, FIGREM, ECOFYS, Provincie Friesland, Gemeente Leeuwarden en Waterschap Friesland hebben aan dit projekt hun medewerking verleend. De bedoeling was energie- en bouwtechniek in het kader van het thema 'Duurzaam Bouwen' verder te ontwikkelen en de energie-huishouding door toepassing van aktieve en passieve zonne-energie systemen zichtbaar te maken. Dit projekt heeft recentelijk de Nationale PV-prijs Nederland ontvangen.

co2 - neutraal & Energie-neutraal

4b

tting :

MAD J .

P .

M

O

H oo gg ee ddeer r AA 3 32 2 info@madarchitekten.nl

E MOEHRLEINVANDELFT H L E I N 9 7 1 22

AA EE

GGr ro on ni ni ng ge e n n

architekten architekt T eT le .l . 0 05 50 0- -331122664411 00 F aF xa .x . 0 50 05 0- -3 31 18191522178