Evaluatie buurt- en dorpskamers
Tekst van het document
BUURT- EN DORPSKAMERS INZICHTGEVEND
ONDERZOEK In opdracht van Gemeente Leeuwarden
SAMENVATTING OP 1 BLAD Het onderzoek dat wij hebben gedaan biedt inzicht in
creëer je ook discussies over ruimtegebruik, inrichting
Ook geven wij in onze reflectie aan dat het wenselijk is
het functioneren van de buurt- en dorpskamers. We
en faciliteiten die de medewerkers van deze
om de verschillende – soms tegenstrijdige –
hebben kwalitatief onderzoek gedaan via gesprekken,
organisaties nodig hebben. Je schiet daarmee de
doelstellingen met betrekking tot de sociale basis met
observaties en interviews. Tijdens het onderzoek
bedoeling voorbij.
elkaar te bespreken, namelijk: sociale basis als doel op
hebben we grote verschillen gezien tussen de kamers
zichzelf; sociale basis en vroegtijdig signaleren
en de locaties. Vanuit het onderzoek doen we een
3. Lever maatwerk. Ondersteun vrijwilligers die
problemen; sociale basis als middel om kosten te
aantal aanbevelingen. Deze zijn nog niet besproken
hulpvragen signaleren en oppakken, en speel ook in op
besparen
met de partijen en kunnen gezien worden als
vrijwilligers met andere behoeften.
bouwstenen vormen voor een vervolggesprek tussen de betrokken partijen over de buurt- en dorpskamers.
4. Laat de (verplichte) naamgeving van dorps- en
Het is de vraag wat er moet gebeuren om de buurt- en
buurtkamers los, maar blijf investeren in
dorpskamers beter te laten functioneren, of wellicht
netwerkvorming tussen professionals en vrijwilligers
moet er iets helemaal veranderen.
om hulpvragers te ondersteunen.
Onze aanbevelingen op een rij:
5. Geef ruimte aan maatwerk, sluit aan bij wat de
1. Sluit aan bij de drijfveren van de vrijwilligers
locatie nodig heeft en wenselijk acht als
Tot slot hebben wij voor iedere buurt- en dorpskamer
wanneer je een project wilt opzetten waarbij het
communicatiemiddel. Dit punt hangt samen met 4.
een verbeelding gemaakt van de positie die deze
versterken van de sociale basis uitgangspunt is.
inneemt binnen de sociale basis. Dit beeld kan 6. Vraag je een verandering bij vrijwilligersorganisaties,
ondersteunend werken bij het vervolggesprek.
2. Stuur méér op vinden en preventief steunen van
dan vraagt dat om een investering in de relatie en is
Het kan helpen om onderliggende begrippen te
mensen die hulp nodig hebben en richt de
ruim tijd nodig om elkaars drijfveren, behoeften en
bespreken en het krachtenveld tussen beleid en
samenwerking daarop in. Door te sturen op de fysieke
mogelijkheden te leren kennen.
praktijk.
aanwezigheid van organisaties op bepaalde locaties,
SAMENVATTING OP 1 BLAD
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 2
INHOUDSOPGAVE INLEIDING
3
AANPAK ONDERZOEK
7
AANBEVELINGEN & REFLECTIE
16
BIJLAGE 1: GESPREKKEN MET ORGANISATIES
27
BIJLAGE 2: ANALYSE PER BUURT- EN DORPSKAMER
37
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 3
1
INLEIDING
BUURT- EN DORPSKAMERS: ONDERZOEK met (financiële) steun van de gemeente, ondersteuning bieden aan bewoners.”
Hoe werken de buurt- en dorpskamers?
Wat zijn buurt- en dorpskamers?
In de gemeente Leeuwarden is in de werkwijze van de
De kamers zijn plekken waar ontmoeting centraal staat.
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vanaf
De mensen uit de wijk kunnen hier heen komen voor
2021 het concept van de buurt- en dorpskamers -
een kop koffie, een activiteit of om een
De kern van de visie op de kamers in het
vanaf nu te noemen ‘kamers’ - opgezet. Wanneer
ondersteuningsvraag te stellen. De
uitvoeringsplan is:
iemand bij de gemeente om ondersteuning vraagt, dan
ondersteuningsvraag kan gaan over alles waar
•
Plek voor ontmoeting; dichtbij en laagdrempelig;
moet de gemeente onderzoeken wat iemand nodig
ondersteuning bij gewenst is, zoals Wmo of vragen
•
Aanwezigheid sociale basis en basisondersteuning
heeft. De bedoeling is dat de kamers bijdragen aan het
over de opvoeding van kinderen. Het is dus echt een
behalen van de doelen voor de transformatie van
plek van ontmoeting en elkaar helpen. Op deze locaties
het sociale domein. De kamers hebben daarbij eigen
speelt de sociale basis een belangrijke rol. Voor het
doelstellingen meegekregen. Op verzoek van de
begrip ‘sociale basis’ hanteren we de definitie
gemeente en Amaryllis heeft KAW een inzichtgevend
opgesteld door het Verwey Jonker instituut, zie
kwalitatief onderzoek gedaan waarbij we zijn nagegaan
hoofdstuk 2 voor een toelichting. De gemeente
wat de kamers bijdragen aan
Leeuwarden beschrijft de sociale basis als volgt:
•
“De sociale basis bestaat uit bewoners en hun sociaal netwerk-, vrijwilligers-, wijk- en dorpsorganisaties, die bewoners op alle leefgebieden ondersteunen. De sociale basis is actief op beleidsdomeinen van Jeugd, Participatie en Wmo en daarbuiten. De sociale basis wordt aangevuld door meer geformaliseerde structuren, zoals vrijwilligersorganisaties die, samen of
•
en eventuele andere beroepskrachten. Het creëren van een wijknetwerk; •
beroepskrachten en die kennis samen inzetten; •
In deze inleiding beschrijven we eerst wat de kamers eigenlijk zijn. Vervolgens beschrijven we de doelstellingen waaraan de kamers een bijdrage moeten leveren.
INLEIDING
Maatwerk per gebied zowel wat betreft locatie als aanwezige partijen;
de (transformatie)doelen. Dit rapport is het resultaat van dit onderzoek.
Delen van kennis tussen vrijwilligers en
Geen drempel voor burgers creëren door aanwezigheid beroepskrachten; Vrijwilligers zijn de spil. Zij gaan als eerste in gesprek met de burgers over hun ondersteuningsvraag.
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 5
DOELSTELLINGEN BUURT- EN DORPSKAMER Voor ons onderzoek hebben we met de gesprekken en
Doelstellingen uitvoeringsplan herijking
Doelstellingen buurt- en dorpskamers
observaties van de kamers inzicht gekregen in de
ondersteuning Wmo*
De doelen voor de kamers zijn voor de gemeente als
manier waarop de doelstellingen bij de verschillende
De transformatiedoelen van het sociaal domein van de
volgt benoemd:
kamers gerealiseerd worden. In hoofdstuk 4 geven we
gemeente Leeuwarden zijn benoemd in het
•
Plek voor ontmoeting; dichtbij en laagdrempelig;
eerst schematisch inzicht in de vraag of de buurt- en
uitvoeringsplan herijking ondersteuning Wmo:
•
Vindplaats en toegang voor basisondersteuning
dorpskamer (functie) voldoen aan de gestelde
•
Ondersteuning bieden aan kwetsbare inwoners die
doelstellingen. Dan volgt een uitwerking per locatie
voor kortere of langere tijd die ondersteuning
met verdere toelichting.
nodig hebben.
•
(veelal groepsgewijs). •
en eventuele andere beroepskrachten. Het creëren
De ondersteuning is bij voorkeur dichtbij en laagdrempelig toegankelijk, in eigen wijk of
van een wijknetwerk; •
dorp. •
De ondersteuning past bij de vraag van de
•
•
Maatwerk per gebied zowel wat betreft locatie als aanwezige partijen;
•
Een vanzelfsprekende samenwerking tussen
inwoners, hun eigen netwerk, ‘de sociale basis en
Delen van kennis tussen vrijwilligers en beroepskrachten en die kennis samen inzetten;
•
inwoners en sluit aan bij hun eigen kracht en mogelijkheden.
Aanwezigheid sociale basis en basisondersteuning
Geen drempel voor burgers creëren door aanwezigheid beroepskrachten;
•
Vrijwilligers zijn de spil. Zij gaan als eerste in
beroepskrachten.
gesprek met de burgers over hun
Voor de meest kwetsbare inwoners is
ondersteuningsvraag.
aanvullende ondersteuning beschikbaar. •
Kostenbeheersing sociaal domein is ook doelstelling
•
Slimmere inzet professionele medewerkers
* Uitvoeringsplan herijking ondersteuning WMO gemeente Leeuwarden – 10 juli 2019 INLEIDING
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 6
2
AANPAK ONDERZOEK
AANPAK LOCATIEBEZOEK EN INTERVIEWS Startfase: onderzoeksvraag samen aanscherpen
De interviews zorgen voor de belangrijkste informatie
Bij de startsessie zijn de doelen van de transformatie
voor dit onderzoek. We hebben met drie groepen
van het sociale domein en de doelen van de kamers
gesproken:
met de opdrachtgever (gemeente) en Amaryllis
1.
Vrijwilligers die werken als gastvrouw of gastheer.
besproken. Om vanuit een gezamenlijk kader te
Deze gesprekken zijn gericht op
werken en te denken is ook nagegaan welke definitie
informatiewinning, maar ook voor het begrijpen
van de ‘sociale basis’ we hanteren gedurende dit
en voelen wat er speelt.
onderzoek. Er is gekozen voor de definitie van Verwey Jonker zoals die op pagina 12 wordt toegelicht.
2.
Vrijwillige besturen van de accommodaties. Deze
gesprekken vonden op de locatie van de kamers Onderzoeksinstrument ontwikkelen op basis van
plaats. Tijdens deze gesprekken schoven soms
de doelstellingen
ook de sociaal werker of opbouwwerker van
De doelstellingen vanuit het uitvoeringsplan herijking
Amaryllis aan.
ondersteuning Wmo en de doelstellingen die gevormd zijn voor de kamers zijn gekoppeld aan de
3.
Belangrijke organisaties zoals Amaryllis, MIEP en
definitieomschrijving van Verwey Jonker om zo tot een
vrijwilligersorganisaties zoals het BSP. Deze
concreet en overzichtelijk onderzoeksinstrument te
gesprekken hebben grotendeels online
komen. De doelen zijn geoperationaliseerd tot
plaatsgevonden met uitzondering van het BSP.
interview- en observatiethema’s.
Interviews
AANPAK ONDERZOEK
Afbeeldingen: Gemeente Leeuwarden
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 8
AANPAK OBSERVATIES EN ANALYSE Verdiepende observaties en gesprekken ter
gesprekken in de ontvangsthal met bezoekers er
plekke
omheen.
Op de bezochte locaties is informatie verkregen door:
•
Gesprekken met bezoekers en observaties in de
Analyse per buurt- en dorpskamer en totaal
kamers. Het doel hiervan is om een beeld te
Op basis van de opgehaalde informatie is per kamer
vormen van hoe de buurt- en dorpskamer
een overzicht gemaakt en per kamer weergegeven in
functioneert en hoe mensen met elkaar omgaan.
een matrix. Op basis van die matrix kunnen conclusies
Dit is gedaan aan de hand van vooropgestelde
getrokken worden.
thema’s, deze zijn terug te vinden op pagina 10. •
Via de interviews en observaties is gekeken naar
Vertellen in plaats van tellen
de doelgroepen die door de kamers niet bereikt
Hoewel kostenbeheersing een doelstelling is van de
worden. Het niet-bereik is van groot belang, omdat
transformatie, hebben wij hier geen onderzoek naar
laagdrempeligheid een doelstelling is.
gedaan. De insteek van dit onderzoek is kwalitatief en geeft inzicht op basis van gesprekken, observaties en
Op de verschillende locaties is met verschillende
interviews.
personen gesproken. Per uitwerking van de kamers is aangegeven wie aanwezig waren bij het gesprek. Wie er allemaal bij het gesprek aanwezig waren, was afhankelijk van wie het bestuur van iedere kamer had uitgenodigd. Daar zijn geen restricties in gegeven. De setting van de gesprekken is wisselend. Sommige gesprekken zijn gevoerd in een aparte ruimte. Andere Afbeeldingen: Gemeente Leeuwarden AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 9
AANPAK: ORGANISATIES ROND BUURT- EN DORPSKAMERS Voor dit onderzoek hebben we gesproken met organisaties die actief zijn rondom de kamers. In bijlage 1: gesprekken met organisaties, beschrijven we
hoe deze organisaties hun betrokkenheid zien en vormgeven. We hebben in de gesprekken met name doorgevraagd op de veranderingen door de komst van de kamers. Niet alle organisaties konden een beeld geven van de veranderingen die zij hebben ervaren en waargenomen. In dat geval hebben wij vooral gevraagd naar hun visie op de buurt- en dorpskamer in
relatie tot de doelstellingen van het sociaal domein. We hebben de volgende partijen gesproken gedurende dit onderzoek: -
NEWR
-
Vrijwilligersorganisatie Leeuwarden (V-O-L) & Humanitas
-
Buurtservicepunt (BSP)
-
MIEP Huishoudservice
-
Amaryllis
AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 10
AANPAK: OPBOUW PER BUURT- EN DORPSKAMER Om inzicht te krijgen hoe de buurt- en dorpskamers
Onder het thema Doelgroepen hebben we gevraagd
Bij Hoe is de samenwerking? hebben we gevraagd
werken hebben we observaties en interviews per
en gelet op welke doelgroepen de kamers wel en niet
naar de samenwerking tussen vrijwilligers en
locatie gedaan. In bijlage 2: analyse per buurt- en
bereiken. Uit welke buurten, wijken dorpen komen de
beroepskrachten. Wie heeft welke taken binnen de
dorpskamer doen we hier verslag van.
mensen die de locatie bezoeken? Zijn dat alleen
buurt- en dorpskamer en hoe werkt dit in de praktijk?
mensen uit de ‘eigen’ buurt? Of komen er ook mensen
En hoe vindt kennisdeling tussen de vrijwilliger en de
De opbouw is steeds als volgt. We beginnen we met
vanuit andere delen van de gemeente naar die locatie,
beroepskracht plaats? Daarnaast hebben we gevraagd
een sfeerimpressie van de locatie en lichten toe wie
en waarom dan?
naar de samenwerking met de gemeente en andere
aanwezig zijn bij het gesprek. Vervolgens beschrijven
belangrijke partijen.
we aan de hand van zeven thema’s de kamers. Tot slot
Onder het thema Sociale en fysieke
hebben we de buurt- en dorpskamer gepositioneerd in
toegankelijkheid vallen verschillende punten. Zo
Onder de kop Ondersteuningsvraag is aandacht
het beeld van de sociale basis zoals Verwey Jonker dit
gaat het over zowel de sociale toegankelijkheid, dus
voor de verschillende type vragen die gesteld worden,
heeft ontwikkeld. We geven daarbij een korte
voelen mensen zich hier veilig en durven ze binnen te
maar ook of deze vragen veranderd zijn door het
toelichting.
komen, maar het gaat ook over de fysieke
concept van de kamers.
toegankelijkheid, dus is het bijvoorbeeld Bij het thema Wijk- of dorpsnetwerk gaan we in op
rolstoeltoegankelijk.
hoe de sociale basis wordt ingezet op deze locatie. Hierbij hebben we ook gevraagd naar de mogelijke
Onder het thema Hoe werkt de buurt- of
veranderingen door de komst van buurt- en
dorpskamer? is gekeken naar hoe de buurtkamer is
dorpskamer functie.
ingericht en hoe dit functioneert. Is de vrijwilliger een doorgeefluik naar de beroepskracht toe of vangen zij
Bij Vrijwilligers gaat het over het type vrijwilliger en
echt al veel vragen op bijvoorbeeld. Door wie wordt
waarom zij vrijwilliger zijn geworden op die locatie.
een ondersteuningsvraag gehoord en opgepakt?
AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 11
AANPAK: LOCATIES BETROKKEN BIJ ONDERZOEK Overzicht locaties
Waar in de gemeente?
In welk pand?
verschillende locaties anders genoemd. Daarnaast zijn
Term buurt- en dorpskamer in de praktijk
de buurt- en dorpskamer (functie) vaak gevestigd in
Buurtkamer
Leeuwarden west en Valeriuswijk
MFC Westenkwartier
Buurtkamer
Leeuwarden Noord en Bilgaard
Wijkcentrum Bilgaard
Buurtkamer
Leeuwarden noordoost en HeechterpSchieringen
Wijkcentrum Heechterp-Schieringen
Functie bestaat niet meer
Leeuwarden Aldlân
Wijkcentrum Aldlân
Buurtkamer
Leeuwarden centrum oost
Wijkcentrum ‘t Knooppunt
Buurtkamer
Leeuwarden oud-oost
De Klomp (netwerkcentrum oud oost)
dorpskamer meer is gevestigd (Leeuwarden Zuid). De
Dorpskamer
Dorpen Noord en Stiens
Dorpshuis de Nije Skalm
andere locatie omdat we met het bestuur geen contact
Doarspkeamer
Dorpen Zuidwest en Mantgum
MFC Wjukken
Doarpskeamer
Dorpen Zuid en Grou
Naast tweedehandswinkel/ kringloop in Grou
Hûskeamer
Dorp Wergea
Doarpshûs Wergea
-
Leeuwarden Zuid en Huizum
Buurtkamer ‘’d Ambacht
-
Leeuwarden Westeinde Eeltjeshiem
-
De buurt- en dorpskamer (functie) wordt op
een wijkcentrum, buurtcentrum, dorpshuis of MFC. Daarom is een overzicht gemaakt van de locaties en hoe ze de kamer noemen op die locatie. Wel of geen locatiebezoek Er is contact gezocht met 12 locaties die uiterlijk in
augustus van 2022 zijn gestart met een buurt- en dorpskamer. Twee locaties zijn afgevallen voor een locatiebezoek. De ene locatie omdat er geen buurt- en
konden krijgen (Westeinde Eeltjeshiem). Deze laatste twee locaties zijn afgevallen voor een locatiebezoek.
AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 12
AANPAK: HET BEGRIP DE SOCIALE BASIS In dit onderzoek maken we gebruik van de definitie en verbeelding van de sociale basis zoals het Verwey Jonker Instituut deze heeft ontwikkeld. Zij
onderscheiden drie sferen van de sociale basis: de institutionele, de gemeenschappelijke en persoonlijke. Gemeenten, welzijnsorganisaties en andere partners gebruiken het begrip sociale basis soms heel verschillend – dit herkennen wij bij de gemeente Leeuwarden ook. Door het gespreksmodel sociale basis
te introduceren wil het Verwey Jonker Instituut het gesprek over rollen en positionering van de lokale spelers ondersteunen. Na ieder gesprek met de verschillende kamers is een tekening gemaakt waarin wordt verbeeld waar de dorpskamer staat in dit model: past het gebruik meer bij de persoonlijke sociale basis, de gemeenschappelijke of de institutionele? Deze verbeelding kan samen met de tekst worden gebruikt voor verdere reflectie en gesprek over de gewenste plaats van de kamers per gebied.
AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 13
AANPAK: PRAATSCHEMA WMO-TOEGANG EN SOCIALE BASIS Met het instellen van de kamers wil de gemeente Leeuwarden de toegang tot de Wmo-zorg via de sociale basis organiseren. In de tekening hiernaast hebben wij daarom aan het gespreksmodel van het Verwey Jonker Instituut de gemeentelijke taken, zoals de Wmo in de tekening toegevoegd.
Gemeente Leeuwarden
Geïndiceerde hulp Gemeenschappen
Wet maatschappelijke
Persoonlijke sociale basis
Ter illustratie hebben we de kamer geplaatst op het grensvlak van de gemeenschappelijke sociale basis en de institutionele sociale basis, dat is volgens het ideaalbeeld van het beleid. Elke kamer wordt echter op een andere manier gebruikt.
ondersteuning (Wmo) Gemeenschappelijke Sociale basis
Plekken voor
beroepskrachten in
Buurt- en dorpskamer
ontmoeting
Vrijwilligers
de sociale basis Verenigingen
Eerstelijns
Institutionele
hulpverlening
Sociale basis
In het rapport hebben we vervolgens voor iedere kamer een eigen tekening gemaakt. Dit beeld kan helpen om met elkaar te bespreken of de plaats van de desbetreffende kamer passend is voor de gewenste doelstelling of dat betrokkenen aanpassingen wensen te doen.
Accommodaties en voorzieningen Steunpunt vrijwilligers
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 14
AANPAK: TOELICHTING BEGRIPPEN Gezien de complexiteit van een aantal begrippen zijn
overheden, instanties en professionele organisaties.
basisondersteuning te bieden in plaats van individuele
de belangrijkste begrippen die gebruikt worden in deze
Het gaat bijvoorbeeld om vragen en ondersteuning bij
basisondersteuning. Amaryllis geeft uitvoering aan deze
rapportage op deze pagina verder toegelicht.
schulden, mantelzorg of opvoeding. Ondersteuning
basisondersteuning.
vindt vaak in een groep plaats en als het nodig is Wijknetwerk
individueel. Binnen de kamers zijn de sociaal werkers
Vrijwilligers en formele organisaties
Een wijknetwerk bestaat uit een verzameling van
werkzaam voor Amaryllis.
Wij hebben ervoor gekozen om in deze rapportage te
individuen, groepen, organisaties en initiatieven die
spreken van vrijwilligers en beroepskrachten en
grotendeels bestaan uit wijkbewoners en die
Opbouwwerker
samenwerken in een wijk. Dit kan gezien worden als
De opbouwwerker draagt bij aan het prettig
het geheel van de sociale basis inclusief de
samenwonen in een sociale omgeving, zoals een dorp,
Wmo
institutionele sociale basis.
buurt of wijk. Dat doen ze door organisaties en
De Wmo staat voor Wet maatschappelijke
bewoners met elkaar in contact te brengen, goede
ondersteuning. Gemeentes hebben de opgave om
Multifunctioneel centrum (MFC)
ideeën te ondersteunen en groepen bewoners te
ervoor te zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis
Een multifunctioneel centrum is een plek in de wijk of
helpen zichzelf te organiseren. Ze richten zich erop
kunnen blijven wonen. De gemeente geeft
het dorp waar verschillende organisaties gebruik
mensen te ondersteunen met het ontwikkelen van
ondersteuning thuis via de Wmo (Bron: Rijksoverheid)
maken van hetzelfde gebouw. Dit kan een combinatie
buurtgevoel, meedoen, verbinding met anderen,
zijn van professionele organisaties en
normaliseren en ontstressen.
vrijwilligersorganisaties. Het dient vaak als ontmoetingsplek in de wijk.
formele en informele organisaties.
Participatie Met participatie wordt gedoeld op actieve deelname
Basisondersteuning
aan processen, samenwerkingen en mogelijkheden tot
Ondersteuning die inwoners kunnen ontvangen zonder
inspraak. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld betrokken
Sociaal werker
dat zij hiervoor een indicatie nodig hebben. De
organisaties die participeren binnen de kamers.
De sociaal werkers leggen verbinding tussen de wereld
opdracht van de gemeente Leeuwarden aan Amaryllis
van de bewoner en de systeemwereld: (lokale)
is daarbij om zoveel mogelijk groepsgewijze
AANPAK ONDERZOEK
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 15
3
AANBEVELINGEN & REFLECTIE
FUNCTIONEREN DORPS- EN BUURTKAMERS ALGEMEEN In dit hoofdstuk geven we een aantal aanbevelingen en
Project van ‘bovenaf’
Er is gestuurd op aanwezigheid, minder op de
schetsen we op hoofdlijnen de conclusies. We zien
Het is ons opgevallen dat het opzetten van de kamers
bedoeling
daarbij grote verschillen tussen de kamers en de
echt een project van ‘bovenaf’ is geweest. Daarbij zijn
De organisaties die wij gesproken hebben geven aan
locaties die in dit hoofdstuk niet allemaal benoemd
de dorps- en buurtkamers in 2021 van start gegaan en
dat er vanuit de gemeente heel sterk is gestuurd op de
worden. De beschrijving per buurt- en dorpskamer
hebben door de coronapandemie een lastige start
aanwezigheid van de organisaties als Amarylis, MIEP,
kamer staat in bijlage 2 en neemt je als het ware mee
gekend. Dit heeft invloed gehad op het functioneren
BSP en andere vrijwilligersorganisaties binnen de
in een klantreis van die locatie. Iedere beschrijving sluit
van de kamers in zijn algemeenheid. De vrijwillige
locaties. Dit organisatorische gedeelte heeft veel tijd en
af met “Wat zegt dit?” waarin wordt toegelicht hoe
bestuursleden van de locaties hebben ervaren dat het
afstemming gekost omdat de locaties niet allemaal
deze buurt- en dorpskamer zich verhoudt tot de
realiseren van de kamer aan hen is opgelegd; een
geschikt waren voor vrijwilligersorganisaties als het
gestelde doelen. We raden je aan ook dit te lezen!
verzoek van de gemeente dat dwingend is
Buurtservicepunt. Ook leverde het discussies op of de
overgekomen. Ook bij andere organisaties zoals het
locaties voldeden aan ARBO-eisen voor medewerkers
Onze conclusies en aanbevelingen hebben we niet
Buurt Service Punt (BSP), welzijnsorganisatie Amaryllis
van Amaryllis. Overigens zijn daadwerkelijk Amaryllis
besproken met de betrokkenen bij de kamers. Dit
en MIEP voor huishoudelijke zorg kwam dit naar
en BSP vooral de partners die aanwezig zijn op de
maakte geen onderdeel uit van onze opdracht. Het
voren. De verschillende vrijwilligersorganisaties hebben
locaties. Dit geldt in veel mindere mate voor
gesprek over dit rapport is wel belangrijk om tot
behoefte aan erkenning en herkenning van de
Humanitas, MIEP en andere vrijwilligersorganisaties.
conclusies en aanbevelingen te komen die vanuit de
uniekheid van hun vrijwilligersorganisatie en hun eigen
praktijk zijn verrijkt en aangevuld.
drijfveren en motivatie. Dat is een meerwaarde ten
Advies 2: stuur méér op vinden en preventief steunen
De aanbevelingen en conclusies moeten daarom vooral
opzichte van de standaardisering of een ordening van
van mensen die hulp nodig hebben en richt de
worden gezien als bouwstenen voor een
bovenaf.
samenwerking daarop in. Door te sturen op de fysieke
vervolggesprek tussen de partijen die betrokken zijn bij de kamers; het is géén politiek advies.
aanwezigheid van organisaties op bepaalde locaties, Advies 1: sluit aan bij de drijfveren van de vrijwilligers
creëer je ook discussies over ruimtegebruik, inrichting
wanneer je een project wilt opzetten waarbij het
en faciliteiten die de medewerkers van deze
versterken van de sociale basis uitgangspunt is.
organisaties nodig hebben. Je schiet de bedoeling
voorbij. REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 17
FUNCTIONEREN DORPS- EN BUURTKAMERS ALGEMEEN Mogelijkheden vrijwilligers divers en anders dan
Terminologie buurt- en dorpskamer verwarrend
Zijn de vrijwilligers van de locaties eigenaar van
wens gemeente
De naamgeving van buurt- en dorpskamers blijkt
de communicatie over de buurt- en dorpskamer
Niet alle vrijwilligers vinden dat zij verantwoordelijk zijn
verwarrend. De buurt- en dorpskamer is namelijk een
of niet?
om mensen met hulpvragen te ondersteunen of willen
vorm van dienstverlening/activiteit die binnen een
We hebben zowel gesproken met het
eerste aanspreekpunt zijn. Een grote groep vrijwilligers
wijkcentrum, dorpshuis plaatsvindt maar er niet mee
communicatiebureau NEWR als met de verschillende
is bijvoorbeeld actief voor een activiteit, waaronder
samenvalt. Door in de naamgeving te spreken over
vrijwilligers van de buurt- en dorpskamers. De
ontmoeting. Dat doen zij soms vanuit een eigen
‘dorps- en buurtkamer’ verwachten veel mensen ook
vrijwilligers hebben aangegeven vrijheid te willen
behoefte aan contact en ontmoeting waardoor zij
een fysieke plek en ontstaat verwarring tussen de
houden over de manier van communiceren van de
minder openstaan voor hulpvragen en signalen van
naam van het wijkcentrum of dorpshuis van waaruit de
kamers. Vrijwilligers willen dit zelf graag invullen en die
potentiële hulpvragers die aanschuiven.
dienstverlening/activiteit buurt- en dorpskamer
ruimte is er - zo is dat op een aantal locaties
Tegelijkertijd zijn er zeker ook vrijwilligers die zich juist
plaatsvindt. Wordt er een dienst of activiteit bedoeld?
aangegeven - niet vanuit de communicatiemiddelen die
wél inzetten voor hulpvragers. Daarbij zien wel dat
Is het een ontmoetingsplek? Gaat het om het
zij gekregen hebben (bijv. de banner). Op andere
deze vrijwilligers over bepaalde vaardigheden en
verbeteren van de afstemming tussen professionals en
locaties zijn aangeboden communicatiemiddelen
kwaliteiten beschikken die niet iedere vrijwilliger heeft.
vrijwilligers bij het signaleren en oppakken van
overigens wel naar eigen inzicht gebruikt en ingezet.
Vrijwilligers(organisaties) merken ook op dat het
hulpvragen? Of gaat om een visie op de houding van
Vrijwilligers gaven aan dat dit er voor zorgt dat het
gevraagde niveau van ervaring en advies ook best
alle vrijwilligers en professionals die betrokken zijn bij
moeilijk is om een eigen identiteit te ontwikkelen
hoog is. Ook verschilt per kamer wat de behoefte is
een buurt- of wijkcentrum? In al onze gesprekken is
rondom de buurt- en dorpskamer per locatie.
van de doelgroep die hier voornamelijk over de
gebleken dat de locaties hier een eigen draai aan
drempel stapt. Dit kan enerzijds de behoefte aan
hebben gegeven. Advies 4: Laat de (verplichte)
ontmoeting en activiteiten zijn, anderzijds juist
naamgeving van dorps- en buurtkamers los, maar blijf
Advies 5: geef ruimte aan maatwerk, sluit aan bij wat
specifieke hulpvragen.
investeren in netwerkvorming tussen professionals en
de locatie nodig heeft en wenselijk acht als
Advies 3: Lever maatwerk. Ondersteun vrijwilligers die
vrijwilligers om hulpvragers te ondersteunen.
communicatiemiddel. Dit punt hangt samen met 4.
hulpvragen signaleren en oppakken, en speel ook in op
vrijwilligers met andere behoeften. REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 18
FUNCTIONEREN DORPS- EN BUURTKAMERS ALGEMEEN Locatie
Vrijwillig bestuur wel/geen betaalde medewerker
MFC Westenkwartier Leeuwarden west en Valeriuswijk Wijkcentrum Bilgaard Leeuwarden Noord en Bilgaard Wijkcentrum Heechterp-Schieringen Leeuwarden Noordoost en HeechterpSchieringen
Betaalde beheer
Betaalde zakelijk leider, coördinator
Vrijwillig bestuur, betaalde beheerder die facilitaire zaken regelt en info geeft over activiteiten
Wijkcentrum Aldlân
Vrijwilligers
Leeuwarden Aldlân Wijkcentrum ’t Knooppunt
Vrijwilligers
Leeuwarden centrum oost
Vrijwillige besturen & betaalde medewerkers
Advies 6: vraag je een verandering bij
Er is een verschil tussen locaties waar een betaalde
vrijwilligersorganisaties, dan vraagt dat om een investering
beheerder aanwezig is - aangestuurd door een vrijwillig
in de relatie en is ruim tijd nodig om elkaars drijfveren,
bestuur - en waar dit een rol is van de vrijwilligers. MFC
behoeften en mogelijkheden te leren kennen.
Westenkwartier, Wijkcentrum Bilgaard en Wijkcentrum Heechterp-Schieringen hebben een betaalde beheerder. In MFC Westenkwartier is deze beheerder ook het eerste aanspreekpunt voor mensen op de locatie. In Wijkcentrum Bilgaard is de beheerdersrol een zakelijk leider die voor randvoorwaarden zorgdraagt, zoals het aannemen van geschikte vrijwilligers voor de kamers. Voor het Wijkcentrum Heechterp-Schieringen heeft de beheerder vooral een ondersteunende en faciliterende rol waarbij de
Wijkcentrum de Klomp
Vrijwilligers
Leeuwarden oud-oost Dorpshuis de Nije Skalm
Vrijwilligers
Dorpen Noord en Stiens MFC Wjukken
Vrijwilligers
Dorpen Zuidwest en Mantgum Doarpskeamer Grou
Vrijwilligers
Dorpen Zuid en Grou Doarpshûs Wergea
Vrijwilligers
vrijwillige bestuursleden het sociale aanspreekpunt zijn voor de bezoekers in combi met de vrijwilligers. Op de andere locaties zijn alle rollen en taken verdeeld onder vrijwilligers. Juist bij het opzetten van de buurt- en dorpskamers hebben verschillende locaties dan ook om (tijdelijke) professionele ondersteuning gevraagd bij het opzetten van de kamers. Op deze locaties is méér dan op
de locaties met een betaalde kracht een discussie ontstaan over verwachtingen.
Dorp Wergea
REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 19
REFLECTIE OP DOELSTELLING WENSELIJK Reflectie op transformatiedoelen
spanningen en tegenstrijdigheden opleveren vooral
Formele afspraken
Er is bij veel gemeenten – ook de gemeente
wanneer er snelle en kwantitatief meetbare resultaten
De gemeente heeft daarbij via de aanbesteding vooral
Leeuwarden – sprake van een dubbele doelstelling
worden verwacht.
gestuurd op het HOE - de manier van werken - door
rondom het begrip sociale basis*. Het gaat enerzijds
het (laten) organiseren van één toegang naar Wmo-
om het versterken van de sociale basis als doel op
Waar heb je als gemeente grip op?
zorg via een combinatie van vrijwilligers van de kamers
zichzelf vanuit een visie op de maatschappij. Het gaat
Wat heb je in de hand als gemeente? Dat is niet de
en sociaal werkers van Amaryllis. De gemeente heeft
dan om ontmoeting, meedoen, je inzetten voor elkaar
sociale basis, of inzet vrijwilligers. Dat is wél de
daarbij via kwartiermakers vastgesteld WAAR de
en een verhoogd welzijn van bewoners. Een doel met
institutionele sociale basis via subsidies, geld in
kamers georganiseerd moesten worden.
een intrinsieke waarde. Een sterke sociale basis helpt
accommodaties etc. Hier heeft de gemeente grip op.
ook vroegtijdig signaleren van problemen
Gemeente heeft ook wettelijke taken: wettelijke taken
Over dat WAT je wilt bereiken en voor WIE specifiek
van inwoners. Deze zijn daarmee makkelijker te
kunnen niet via sociale basis worden gestuurd. Je kunt
zijn geen nadere afspraken gemaakt. Wij denken dat
verhelpen en/of door te verwijzen. Dit is waardevol
de wettelijke taken wél op een verstandige manier
het gesprek & afspraken over WAT je wilt bereiken
geredeneerd vanuit (het welzijn van) inwoners
organiseren. De gemeente kan bijvoorbeeld beslissen
WAAROM en voor WIE juist belangrijk is. Dit vraagt om
an sich. Anderzijds wordt het versterken van de sociale
bepaalde diensten niet individueel te verstrekken, maar
een reflectie op de doelstellingen:
basis als middel ingezet om de professionele inzet
wél collectief aan te bieden.
-
Sociale basis als doel op zichzelf
-
Sociale basis en vroegtijdig signaleren problemen
-
Sociale basis als middel om kosten te besparen
vanuit de Wmo te beperken en een kostenbesparing te realiseren. De veronderstelling daarbij is dat mensen in
Dubbele doelstelling
hun eigen netwerk bepaalde problemen kunnen
We herkennen de dubbele doelstelling ook bij de
oplossen en daardoor minder snel een beroep doen op
gemeente Leeuwarden. De gemeente Leeuwarden
formele voorzieningen. Een sterke sociale basis kan
beoogd met de transformatiedoelen een
zorgkosten en zorginzet temperen zodat de ‘mensen
kostenbesparing én benoemt daarnaast vooral
die het echt nodig hebben’ dit nu en in de toekomst
doelstellingen die de waarde van de sociale basis in
ook kunnen krijgen. Deze dubbele doelstelling kan
zichzelf bevestigen en versterken.
*Verwey Jonker, Leren sturen en verantwoorden in de sociale basis
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 20
DOELSTELLINGEN: BUURT- EN DORPSKAMERS
Voldoen de buurt- en dorpskamers aan de doelstellingen van de gemeente? In dit schema geven we een overzicht dat we per locatie hebben toegelicht en kort benoemen op de volgende pagina’s. Doelen buurt- en dorpskamers
Locatie
Functie en werkwijze Passend bij de wijk? Hoofddoelgroep
Leeuwarden West en Valeriuswijk Noord en Bilgaard
Leeuwarden Noordoost en Heechterp - Schieringen Leeuwarden Aldlân Leeuwarden Centrum Oost Leeuwarden Oud Oost Dorpen Noord en Stiens Dorpen Zuidwest en Mantgum Dorpen Zuid en Grou Wergea
Niet bereikte doelgroep
Inzet aanwezige Past het aanbod van in buurt- en de buurt- en dorpskamer dorpskamer bij de doelgroep?
Vrijwilligers zijn de spil in klantreis?
Wijknetwerk Ervaart bezoeker een drempel door aanwezigheid van? Delen van kennis en Vrijwilligers
Professionals
ervaringen tussen vrijwilligers en professional
Ondersteuning door professional aan vrijwilligers
Wijknetwerk was aanwezig voor komst buurt- en dorpskamers
Buurt- en dorpskamers creëert een wijknetwerk
Samenwerking met gemeente
Jong en oud
Bereiken meerdere doelgroepen
+
Ja
Nee
-
-
-
-
+
+
Neutraal
Jong en oud + bewoners met een migratieachtergrond
40'ers en 50'ers
+
Ja
Ja
-
-
+
+
+
+
Korte lijnen
Migratieachtergrond gemixt met ouderen
Jongeren
+
Ja
Ja
-
-*
+
+
+
+
Neutraal
Jong en oud
Bewoners uit de Vinexwijk
+
Ja
Ja / Nee
+
+
+
+
+
-
Jongeren
+
Ja
Nee
-
-
-
+
+
+
geen
+
Ja
Ja
-
-
+
+
+
-
Jongeren
+
Ja
Ja
-
-
-
+
+
+
+
Ja
Ja
-
-
-
-
+
-
+
Ja
Ja
-
-
-
-
+
-
+
Ja
Ja
-
-
-
+
+
+
Gepensioneerden en gezinnen uit de wijk Lagere sociaal economische klasse Ouderen Ouderen Ouderen Ouderen
Nieuwe inwoners van het dorp Jongeren Bewoners van de flat uit naastgelegen dorp
Afwisselend
-
* Bezoekers zijn in eerste instantie wantrouwend richting beroepskrachten. Ervaren echter geen drempel + -
= Aanwezig = Niet aanwezig REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 21
DOELEN: PASSEND IN DE WIJK & VRIJWILLIGERS SPIL? Bereik je doelgroep passend bij de wijk?
Locatie MFC Westenkwartier; Leeuwarden west en Valeriuswijk
Vrijwilligers de spil? Betaalde beheerder eerste aanspreekpunt voor mensen
Wijkcentrum Bilgaard; Leeuwarden Noord en Bilgaard
Vrijwilligers eerste aanpreekpunt, beheerder werft en selecteert vrijwilligers
Wijkcentrum Heechterp-Schieringen; Leeuwarden Noordoost en Heechterp- Schieringen
Eerste aanspreekpunt zijn vrijwillige bestuursleden in combi met vrijwilligers
Wijkcentrum Aldlân; Leeuwarden Aldlân
Vrijwilligers verwijzen bij hulpvragen door naar Amaryllis
Wijkcentrum ’t Knooppunt; Leeuwarden centrum oost
Er is één vrijwilliger voor de buurtkamer: aannemen van hulpvragen. Overige vrijwilligers ondersteunen vooral bij activiteiten die Amarylis mede initieert.
Tegelijkertijd stelt het BSP bijvoorbeeld dat mensen met een
Wijkcentrum de Klomp; Leeuwarden oud-oost
Vrijwilligers vormen eerste aanspreekpunt
hulpvraag hen weten te vinden omdat ze een duidelijk profiel
Dorpshuis de Nije Skalm; Dorpen Noord en Stiens
Via centraal ontmoetingspunt ontstaat contact tussen bezoekers en vrijwilligers, hulpvragen worden doorverwezen.
MFC Wjukken; Dorpen Zuidwest en Mantgum
De doarpskeamer is één van de activiteiten, vrijwilligers komen uit het reeds bestaande dorpsnetwerk. Doarpskeamer betaald voor aanwezigheid in MFC.
Doarpskeamer Grou; Dorpen Zuid en Grou
Vrijwilligers zijn de spil.
Doarpshûs Wergea; Dorp Wergea
Vrijwilligers eerste aanspreekpunt, stellen aanwezigheid Amaryllis op prijs
We hebben gezien dat de kamers zijn gesitueerd in wijkcentra of dorpshuizen. De verschillende wijkcentra en dorpshuizen trekken hun eigen publiek. Ook zijn ze qua sfeer, aankleding en cultuur heel verschillend en bereiken ook andere doelgroepen. In de tabel hebben op pagina 20 hebben we dit aangegeven. De sfeer en cultuur die de
vrijwilligers van een bepaald wijkcentrum of dorpshuis met elkaar creëren, heeft invloed op welke doelgroepen daar wél of niet komen. Vooral in de dorpen zien we dat de ouderen de kamers organiseren én tegelijkertijd ook doelgroep zijn. Daar bereiken de kamers geen jongeren.
hebben als organisatie en dit profiel staat los van de locaties. Vrijwilligers spil bij nieuwe hulpvragers? Op de meeste locaties spelen de vrijwilligers samen met Amaryllis de belangrijkste rol bij nieuwe hulpvragers. De mate waarin vrijwilligers ook zelf hulpvragen oppakken of deze doorverwijzen is sterk afhankelijk van de rolopvatting van de vrijwilligers.
REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 22
DOELEN: SAMENWERKING & WIJKNETWERK Samenwerking op locatie
nauwelijks genoemd. Datzelfde geldt voor Humanitas of
Bij verschillende locaties is opgemerkt dat er verschil in
andere vrijwilligersorganisaties. In de dorpen is vaak een
contact is tussen de vrijwilliger en sociaal werker en
actief vrijwilligersnetwerk die de aanwezigheid en steun van
tussen vrijwilligers en de opbouwwerker. Een belangrijk
Amaryllis op prijs stellen.
onderwerp in de samenwerking is de kennisdeling en ondersteuning tussen de formele instanties en de vrijwilligers. Op sommige locaties is sprake van
Locatie
Wijknetwerk / organisaties
MFC Westenkwartier; Leeuwarden west en Valeriuswijk
Amaryllis, BSP
Wijkcentrum Bilgaard; Leeuwarden Noord en Bilgaard
Amaryllis, Humanitas, BSP
Wijkcentrum Heechterp-Schieringen; Leeuwarden Noordoost en Heechterp- Schieringen
Vrijwilligers, amaryllis opbouwwerker, wijkteam, Humanitas? en BSP
Wijkcentrum Aldlân; Leeuwarden Aldlân
Amaryllis aanwezig als opbouwwerker, BSP weer weg
Wijkcentrum ’t Knooppunt; Leeuwarden centrum oost
Vrijwilligers, Amaryllis (BSP aanwezig? Volgens henzelf wel, niet helemaal duidelijk uit gesprek)
Wijkcentrum de Klomp; Leeuwarden oud-oost
Sterk vrijwilligersnetwerk, Amaryllis, BSP
Dorpshuis de Nije Skalm; Dorpen Noord en Stiens
Bestuurder Nije Skalm, spreekuren door politie, CERTE bloedbank, Amaryllis, BSP
MFC Wjukken; Dorpen Zuidwest en Mantgum
Mantgum voor Elkaar, Amaryllis
Doarpskeamer Grou; Dorpen Zuid en Grou
UVVGrou aangevuld met Amaryllis, politie, BSP, Groumobiel
Doarpshûs Wergea; Dorp Wergea
Amaryllis met actief dorpsnetwerk met vrijwilligers
kennisdeling en op andere locaties helemaal niet. Van tevoren is dit niet gedefinieerd of afgesproken bij de komst van de kamers. Een belangrijk thema om met elkaar over
te spreken is de sociale veiligheid, hoe gaan we om met onveilige/onplezierige situaties voor vrijwilligers? Op een aantal locaties weet men dit wel vorm te geven en hier met elkaar over in gesprek te blijven. Op een aantal andere locaties ontbreekt dit. Wijknetwerk Niet alle beoogde partners zijn binnen de locaties actief geworden. Vooral Amarylis en het BSP zijn aanwezig. MIEP gaf in het gesprek met ons aan wel aanwezig te zijn op de locaties - bijvoorbeeld maandelijks - maar dit is niet heel zichtbaar en werd tijdens de gesprekken op de locaties zelf
REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 23
HERIJKING: BIJDRAGE BUURT- EN DORPSKAMERS Dragen de buurt- en dorpskamers bij aan de herijking van de Wmo? In dit schema geven we een overzicht dat we op de volgende pagina’s toelichten. Locatie
Ontmoeting Door Voor komst buurtkamer buurt-/ geinitieerd/ dorpskamer ontstaan?
Uit de herijking Leeuwarden 2019 Vrijwilligers
Activiteit Voor komst buurt-/ dorpskamer
Door buurtkamer extra ontstaan?
Voor komst buurt-/ dorpskamer
Door buurtkamer extra bijgekomen?
Leeuwarden West en Valeriuswijk
Ondersteuningsvraag
Type vrijwilliger
Sinds buurtkamer meer in de informele setting opgepakt?
Sinds buurtkamer meer naar formele organisatie doorverwezen?
+
Ja
+
Nee
+
Ja
Gepensioneerd gemixt met vrijwilligers van stichting Deelnemen
Ja
Nee
+
Ja
+
Nee
+
Ja
Vanuit participatie- of werkzoekende traject + 30'ers
Ja
Ja
+
Ja
+
Ja
+
Nee
Nee
Ja
+
Nee
+
Nee
+
Nee
Nee
Nee
+
Ja
+
Ja
+
Nee
Nee
Nee
Leeuwarden Oud Oost Dorpen Noord en Stiens
+
Nee
+
Nee
+
Nee
Nee
Ja
-
Ja
+
Nee
+
Nee
Dorpen Zuidwest en Mantgum Dorpen Zuid en Grou Wergea
+ +
Ja Ja Ja
+ +
Ja Ja Ja
+ +
Ja Ja Nee
Noord en Bilgaard
Leeuwarden Noordoost en Heechterp - Schieringen Leeuwarden Aldlân Leeuwarden Centrum Oost
Uitkeringgerechtigden, vanuit een participatie-traject, veelal dagbesteding Vanuit de wijk die graag iets willen organiseren Gepensioneerden en 40'ers/50'ers op zoek naar daginvulling divers Gepensioneerden en ouderen* Gepensioneerden Gepensioneerden Gepensioneerden
Ja
Ja
Ja Nee Nee
Nee Ja Ja
* Jongere vrijwilligers en vrijwilligers vanuit een participatietraject worden gemist. + = Aanwezig - = Niet aanwezig
REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 24
HERIJKING: BEOOGDE VERANDERINGEN? Verandering ontmoeting & activiteiten
vrijwilligerswerk vooral door gepensioneerden gedaan.
Om te kunnen nagaan of de kamers hebben bijgedragen aan de doelstellingen uit de herijking, zijn
Oppakken ondersteuningsvraag
we per buurt- en dorpskamer nagegaan wat de
Sinds de komst van de kamers zijn op vier locaties
veranderingen zijn geweest. Daarin zien we grote
meer ondersteuningsvragen in informele setting
verschillen tussen de locaties. Zo zijn in Grou zowel
opgepakt, ook komt tijdens de gesprekken naar voren
een ontmoetingsplek als activiteiten gerealiseerd en
dat er op sommige locaties meer vragen naar de
extra ontstaan door de komst van de kamer. Op andere
formele organisaties zijn doorverwezen omdat de
locaties – waar bijvoorbeeld al een huiskameractiviteit
contacten zijn verbeterd en de vrijwilligers beter weten
was of een geschikte ruimte zijn deze veranderingen
wanneer zij bij wie terecht kunnen.
minder groot zijn geweest en is de kamer ingepast binnen bestaande activiteiten. Meer vrijwilligers in de sociale basis? We hebben de vraag of er meer vrijwilligers in de sociale basis actief zijn per locatie beantwoord in het schema op pagina 23. Op vier locaties is dat wel zo, bij de andere locaties niet. Het type vrijwilliger verschilt ook per locatie. In de stedelijke locaties zijn er bijvoorbeeld vrijwilligers actief die dit doen vanuit dagbesteding of een uitkering. In de dorpen hebben we dat veel minder gezien en wordt het
REFLECTIE & AANBEVELINGEN
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 25
West en Valeriuswijk
Noord en Bilgaard
Noordoost en Heechterp-Schieringen
Aldlân
Centrum Oost
Oud Oost
Dorpen Noord en Stiens
Dorpen Zuidwest en Mantgum
Dorpen Zuid en Grou
Wergea
Wat zie je hier? In één oogopslag staan hier alle tekeningen van de kamers op basis van het gespreksmodel van het Verwey Jonker Instituut zoals we in hoofdstuk 2 Aanpak hebben toegelicht. In het rapport hebben we voor iedere kamer een eigen tekening gemaakt die aangeeft waar de kamer op basis van de door ons gevoerde gesprekken is getekend binnen de sociale basis.
Wat betekent dit? Laten we duidelijk zijn. Er is geen goede of foute positie van de kamers. De tekening krijgt betekenis door er met elkaar over te spreken. Dit beeld kan ondersteunend werken bij dit gesprek. Het kan helpen om onderliggende begrippen te bespreken en het krachtenveld tussen beleid en praktijk. Ook kun je met elkaar bespreken of de plaats van de desbetreffende kamer passend is voor de gewenste doelstelling of dat betrokkenen aanpassingen wensen te doen. 26
B
BIJLAGE 1 GESPREKKEN MET ORGANISATIES
ORGANISATIE: COMMUNICATIEADVIES NEWR Communicatieadvies NEWR
Situatie voor komst buurt- en dorpskamers
NEWR is een strategisch communicatieadviesbureau en
NEWR was voor de komst van de kamers niet
heeft veel affiniteit met gedragscommunicatie en
betrokken in het wijk- of dorpsnetwerk. Zij zijn
verzorgt ook de communicatie voor Leeuwarden-Oost.
ingeschakeld voor de campagne en hebben dus verder
NEWR heeft de campagne voor het lanceren van de
geen directe rol.
kamers opgezet. Ze hebben een publiekscampagne opgesteld met een campagneconcept, een
Aanloop/samenwerking buurt- en dorpskamers
campagneplan en toolkit voor de kamers.
De gemeente heeft drie communicatiebureaus gevraagd om een aanpak te maken voor het promoten
De bedoeling was om alles wat wijzigt in de Wmo via
van alles wat wijzigt in de Wmo. Uiteindelijk is NEWR
de kamers bekend te maken. Over persoonlijke
gekozen om de gehele campagne voor de kamers te
veranderingen werden mensen persoonlijk ingelicht.
ontwikkelen. Het werken in het gebied tussen
Gaandeweg werd de kernboodschap voor de kamers
vrijwilliger en beroepskracht is nieuw voor NEWR.
“er is hier veel te doen”. De aandacht voor de
NEWR heeft alle locaties bezocht en heeft afstemming
activiteiten werd de basis, aangevuld met de zorgkant
gezocht met de besturen van de accommodaties en
(Wmo).
vrijwilligers van de kamers.
Het gesprek is gevoerd met Ruth Wetting, strategisch communicatiedeskundige en eigenaar van NEWR.
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 28
ORGANISATIE: COMMUNICATIEADVIES NEWR Doelen buurt- en dorpskamers
NEWR in grote lijnen iets over wat mensen hierover
NEWR geeft aan zelf geen inzicht te hebben in de
zelf hebben verteld. Wat opvalt is dat op alle plekken
vraag of door de buurtkamer de sociale basis –
de buurt- en dorpskamer op heel andere manier
vrijwilligers - méér dan voorheen ingezet worden. Wel
functioneren:
geeft NEWR aan dat in het begin veel heeft
-
tegengezeten door corona en dat er veel verschillen zijn tussen de kamers onderling. De betrokken
Soms is er een aparte eigen ruimte voor de kamers, op andere plekken niet.
-
De manier waarop vrijwilligers werken verschilt per
vrijwilligers zijn volgens NEWR vooral gericht op de
plek. Voor sommigen is het zélf aanwezig zijn om
activiteiten die ze organiseren en minder op het
koffie- en thee te schenken een dagbesteding,
kenbaar maken van de dienstverlening van de kamers.
terwijl het voor andere vrijwilligers een middel is
Volgens NEWR kan gerichtere communicatie naar
om contact te leggen met iemand en te polsen of
partijen en doelgroepen hierbij helpen.
iemand mee wil doen aan activiteiten en mogelijk een vraag voor de Wmo heeft.
NEWR geeft ook aan dat zij zelf geen inzicht hebben in de vraag of er een verandering zichtbaar is in de
Visie/aanbevelingen buurt- en dorpskamers
samenwerking met het wijknetwerk. Wel merkt NEWR
De communicatie over de dienstverlening van de buurt-
op dat het netwerk van huisarts, fysio en
en dorpskamer krijgt vanuit iedere locatie een andere
zorginstellingen niet is betrokken bij de communicatie
vorm. Volgens NEWR kan het bereik van de kamers
van de kamers.
vergroot worden wanneer er gerichter gecommuniceerd wordt richting doelgroepen.
NEWR geeft aan dat ze de verandering door de komst van de kamers niet zelf heeft onderzocht. Wel deelt
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 29
ORGANISATIES: V-O-L & HUMANITAS V-O-L
geeft aan dat hij de geestelijk vader is van het idee van
een goede basis aanwezig is om op voort te bouwen.
V-O-L is een vereniging van vrijwilligersorganisaties in
de kamers waarbij het belangrijk is dat juist de
Ook geeft hij aan dat er rekening gehouden moet
de gemeente Leeuwarden. Hun doel is het versterken
vrijwilligers(organisaties) in de sociale basis extra
worden met corona en de korte tijd dat de kamers
van de sociale basis. Dit doen ze door de belangen te
worden ondersteund én er ook beroepsmatige betaalde
daadwerkelijk gerealiseerd zijn (half jaar). Ook heeft hij
behartigen van de vrijwilligersorganisaties in de
inzet nodig is.
waargenomen dat er in het begin veel organisatorische
gemeente Leeuwarden.
zaken speelden. Zo is er van de vrijwillige besturen van Situatie voor komst buurt- en dorpskamers
de locaties veel gevraagd. Ineens moesten ze
Humanitas
Een belangrijke aanleiding om de kamers op te zetten
openstaan voor andere activiteiten inclusief
Humanitas is een vrijwilligersorganisatie die als doel
was volgens Den Hertog de te verbeteren
hulpvragen. Den Hertog benadrukt dat het belangrijk is
heeft om mensen te helpen vanuit humanistische
samenwerking tussen de betaalde en onbetaalde
dat vrijwilligers geen verlengstuk zijn van de sociaal
waarden. Ze willen bijdragen aan het vergroten van
medewerkers binnen de wijkcentra / dorpshuizen en
werker omdat ieder zijn eigen taak en beroepsrol
ieders bestaanszekerheid en geen onderscheid te
Amaryllis. Ook het verbeteren van het bereik van de
heeft.
maken in afkomst, religie of cultuur.
organisaties was belangrijk: 'bereik je de doelgroepen die het echt nodig hebben op de manier waarop nu
Geïnterviewde: Hans den Hertog
wordt samengewerkt?'
Hans den Hertog is bestuurslid van zowel de vereniging van vrijwilligersorganisaties als Humanitas in de
Doelen buurt- en dorpskamers
gemeente Leeuwarden. Vanuit de drijfveer om
Den Hertog geeft aan dat het voor hem lastig is te
onrechtvaardigheid tegen te gaan en kansen op
beoordelen of de kamers helpen om beter samen te
ontwikkeling rechtvaardig te maken, is Den Hertog als
werken tussen betaalde en niet betaalde medewerkers.
vrijwilliger actief. Daarbij is hij vooral vanuit onderzoek
Den Hertog komt zelf bijna nooit op de locaties. Wel
betrokken en minder in de uitvoering. Den Hertog
noemt hij Bilgaard, de Klomp en Grou als locaties waar
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 30
ORGANISATIES: V-O-L & HUMANITAS Visie op de buurt- en dorpskamers Den Hertog heeft een duidelijke visie op hoe de kamers idealiter zouden moeten functioneren. Daarbij kun je
het beste aansluiten op belangrijke thema’s die spelen. Bijvoorbeeld het thema armoede. Hier zit veel schaamte omheen. Het bereiken van mensen via beroepsorganisaties, en nog liever vrijwilligersorganisaties zou versterkt moeten worden. Zorg ervoor dat mensen lotgenoten kunnen vinden en ermee kunnen spreken. Daarbij is het belangrijk dat je
niet van vrijwilligers kunt verwachten dat zij doelgroepen bereiken waar ze zelf geen affiniteit mee hebben, beroepsmatig kun je dat veel meer sturen. Beroepsmatig zijn opbouwwerkers degenen die ertoe bij kunnen dragen dat nieuwe doelgroepen worden benaderd & aangehaakt bij een buurt- en wijkcentrum.
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 31
ORGANISATIE: BUURT SERVICE PUNT (BSP) Stichting Buurt service punt (BSP)
Situatie voor komst buurt- en dorpskamer
de kamers is prima, maar we willen wel onze eigen
Stichting buurtservicepunt bestaat uit betaalde
Voor de komst van de kamers zaten de vrijwilligers van
planning 1-op-1 kunnen overzetten in verband met
krachten en vrijwillige krachten. De Stichting is destijds
het BSP bij Amaryllis op de locatie voor het organiseren
beschikbaarheid eigen vrijwilligers. Ieder vrijwillig
opgericht omdat veel burgers behoefte hebben aan
van spreekuren. Volgens BSP werkte dit goed. Het
bestuur van de locaties heeft een eigen werkwijze waar
praktische ondersteuning bij allerhande zaken. Het BSP
aantal vrijwilligers dat actief is voor het BSP is al jaren
ook de vrijwilligers van het BSP mee te maken krijgen.
organiseert in alle wijken en buurtkamers – behalve in
gelijk, ongeveer 30 à 33. Als een vrijwilliger stopt, lukt
Amaryllis heeft veel ondersteuning geboden bij deze
Grou - laagdrempelige inloopspreekuren voor alle
het wel weer om dit aan te vullen. De taak van
afstemming en bij het realiseren van praktische zaken:
burgers. BSP zit ook bij een aantal extra locaties met
vrijwilliger is niet gemakkelijk, de vrijwilligers moeten
computer, netwerkverbinding en een ruimte. Amaryllis
andere samenwerkingspartners zoals de Bieb. BSP
veel trainingen volgen om hun werk goed te kunnen
faciliteert BSP in de buurtkamers met internet, laptops,
ondersteunt met alle vragen omtrent wonen, werk en
doen (o.a. basiscursus Sociale zekerheid, Belastingen,
telefonie en het gebruik van een printer. BSP betaalt
welzijn. Het gaat om iets meer dan 5000 inwoners per
WMO, schuldhulpverlening). Door de komst van de
van haar subsidie ook voor de facilitering door
jaar. Het BSP ondersteunt echter met name minima.
kamers zijn uiteindelijk twee vrijwilligers gestopt met
Amaryllis. Positieve ervaringen heeft het BSP met De
Het betreft vooral financieel gerelateerde vragen: zoals
hun werkzaamheden.
Klomp. Alle voorzieningen zijn goed geregeld en er is
aanvragen van een uitkering, minimaregelingen,
goed contact met het bestuur.
belastingen en toeslagen, WMO gerelateerde vragen,
Aanloop/samenwerking buurt- en dorpskamers
een bezwaarschrift, kwijtschelding, Digi-D aanvragen,
Voor het BSP is er veel veranderd. De vrijwilligers van
BSP geeft aan dat ze weer net zoveel mensen bereiken
etc. De vrijwillige medewerkers zijn veelal
het BSP zijn nu in alle kamers actief, behalve in Grou.
als voor corona. Het maakt de mensen met een
uitkeringsgerechtigd en zetten zich in als
De locatie zelf organiseert activiteiten, waardoor de
hulpvraag vaak niet uit waar de locatie is, als die maar
ervaringsdeskundige. Ook zijn er verschillende
ruimte die beschikbaar is/nodig is voor de buurt- en
goed vindbaar is.
gepensioneerde medewerkers van bijvoorbeeld de
dorpskamer en het BSP hiermee moet worden
belastingdienst actief. Het gesprek is gevoerd met
afgestemd. De planning kon daardoor heel lastig
Marjolein van Veen, bestuurslid van het BSP.
worden. Daarom heeft het BSP gezegd: overgaan naar
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 32
ORGANISATIE: BUURT SERVICE PUNT (BSP) Voor het BSP heeft de verandering van werkplek
uitmaakt waar de spreekuurlocatie is, zolang ze het
spreekuur.
uiteindelijk geen grote voor- of nadelen. BSP geeft aan
BSP maar kunnen vinden.
De burgers staan centraal, die wil het BSP overal
dat mensen het BSP toch wel weten te bereiken en
kunnen ondersteunen waar er maar behoefte is. BSP
kunnen vinden. Het BSP is wél aan het kijken naar
Van Veen vertelt verder dat het netwerk misschien wel
geeft aan dat inwoners naar hun spreekuren komen
locaties om uit te breiden. Omdat sommige locaties te
complexer is geworden. Ze hebben nu te maken met
met het idee dat het BSP een onafhankelijke
klein worden (Birdaard) wordt gekeken naar een plek
besturen van de kamers en die hebben elk een eigen
organisatie is. En omdat ze behoefte hebben aan de
bij het Leger des Heils en Noorderbreedte. Ook is het
werkwijze. Bij wisselingen van besturen wordt het
dienstverlening en ondersteuning van BSP, ongeacht de
BSP gevestigd in It Skiphus; hoewel de eerste
daardoor onoverzichtelijker en er zijn meer
exacte locatie. De Bibliotheek (overigens geen
ervaringen daar nog wat tegenvallen. Ook de
contactpersonen dan voorheen.
buurtkamer) is volgens BSP ook een fijne, centrale
bibliotheek is voor het BSP een fijne locatie. De
locatie, omdat alle voorzieningen daar ook goed
voorzieningen daar zijn goed geregeld en mensen
Visie/aanbevelingen buurt- en dorpskamers
geregeld zijn. Burgers komen ook graag naar de
komen er graag naartoe om een hulpvraag te stellen.
De visie van het BSP is dat zij niet alleen binnen de
bibliotheek toe om een hulpvraag te stellen. BSP werkt
kamers moeten functioneren. Zij geloven erin dat
met de Bieb samen in het kader van het IDO;
Doelen buurt- en dorpskamers
meerdere spreekuren naast elkaar mogelijk zijn. Ze
Informatiepunt Digitale Overheid. BSP vult voor de Bieb
Het BSP geeft aan met hun spreekuren in te spelen op
openen binnenkort ook spreekuren bij het Leger des
die spreekuren in. Daarnaast is ook een specifiek
de vraag vanuit de wijk. Inhoudelijk gaat het heel vaak
Heils en Noorderbreedte. Ze vinden dat er voor hen
spreekuur voor Belastingen en toeslagen.
om financieel gerelateerde vragen gecombineerd met
meerdere vindplaatsen zijn om burgers te
vragen van ouderen over de digitale wereld.
ondersteunen. In een bepaalde wijk is het BSP opnieuw
Het BSP heeft tot doel om alle groepen te bereiken die
aan de slag gegaan bij het wijkteam, omdat ze via het
dat nodig hebben. BSP past zich aan de wijk aan: is er
Het BSP geeft aan niet zeker te weten of het
wijkteam makkelijker gevonden konden worden door
meer behoefte, dan breidt BSP de spreekuren uit.
wijknetwerk daadwerkelijk is uitgebreid. Ze geven aan
de burgers. In de Vrijheidswijk is het BSP - mede op
Vooral minima worden bereikt, maar ook ouderen met
dat het voor de burgers die zij ondersteunen niet echt
verzoek van Amaryllis – altijd gebleven met een
WMO gerelateerde vragen en digitale zaken.
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 33
ORGANISATIE: MIEP HUISHOUDSERVICE MIEP Huishoudservice en begeleiding
uiteindelijk heel weinig opgeleverd.
Miep biedt huishoudelijk ondersteuning. Ze kunnen
dat er wel een versterking in het wijknetwerk bezig is. De aanmeldingen voor MIEP komen voornamelijk
bewoners helpen met schoonmaken, assisteren bij het
Het was voor MIEP nieuw dat vanuit de gemeente de
vanuit Bilgaard, De Klomp en Mantgum. Deze locaties
bereiden of klaarzetten van maaltijden, opruimen en
eis werd gesteld om regelmatig aanwezig te zijn in de
lopen heel erg goed vertelt Abma. De aanmeldingen
afwassen. Verder kunnen ze ondersteunen bij het
buurt- en dorpskamer. Hierdoor hebben medewerkers
zijn op twee handen te tellen.
wassen, drogen en strijken van was- en linnengoed. Bij
van MIEP wel iets meer netwerkrelaties opgebouwd
MIEP werken geen vrijwilligers en dus alleen maar
dan voorheen, omdat ze dichter op het proces zitten.
De rol van MIEP in het versterken van de sociale basis
betaalde krachten. Het gesprek is gevoerd met Lolkje
Door de komst van de kamers melden mensen zich niet
is erg waardevol. Doordat zij bij mensen achter de deur
Abma, regiomanager bij MIEP.
alleen maar direct bij de gemeente, maar ook op
komen. Wanneer ze merken dat er voor iemand zorg
andere plekken, zoals de kamers. Vanuit daar kunnen
nodig is dan kunnen ze dit melden bij de coördinator.
Situatie voor komst buurt- en dorpskamers
ze dan goed doorverwezen worden naar de goede
Als dit overlegd is met de bewoner dan kan de
In coronatijd hadden de mensen niet veel sociale
organisatie.
coördinator kijken welke organisaties ingelicht moeten
contacten. Buurt- en dorpshuizen moesten ervoor
worden voor de juiste hulp. Huishoudelijke hulp is het
zorgen dat de mensen sociale contacten hielden. MIEP
Ze zitten tegenwoordig ongeveer één á twee keer per
voorportaal bij de verdere zorg voor een persoon.
is aangesloten om de contacten te onderhouden en
maand 2 uur in een buurt- of dorpskamer. Ze merken
Structuur in de huishouding is daarbij erg belangrijk.
meer mensen in aanraking te brengen met
daarbij grote verschillen in de buurt- en dorpskamer
huishoudelijke hulp. Vanuit MIEP is destijds zelf het
(functie). Het ene bestuur gaat er heel actief mee om
Visie/aanbevelingen buurt- en dorpskamers
eerste contact gelegd met de kamers.
en de ander laat het meer op zijn beloop. Ze merken
Ze hebben vanuit MIEP niet direct een visie op de
dat het op de ene locatie daardoor qua organisatie
kamers; wel hechten de goede contacten met
gestroomlijnder loopt dan bij de ander.
bijvoorbeeld Amaryllis omdat huishoudelijke
Aanloop/samenwerking buurt- en dorpskamers De reden van MIEP om aan te sluiten bij de kamers
ondersteuning vaak een voorportaal is voor verdere
was verbinding krijgen met Amaryllis en omdat het
Doelen buurt- en dorpskamers
moeilijk is de juiste mensen te bereiken. De mensen
Vanuit de rol van MIEP is het lastig om volledig aan te
die de hulp het hardste nodig hebben. Dit heeft
geven of de kamers goed functioneren. Abma denkt
GESPREKKEN MET ORGANISATIES
zorg en Amaryllis daarbij ondersteunt.
Analyse buurt- en dorpskamers | Juni 2023 | definitief | 34
ORGANISATIE: AMARYLLIS Amaryllis
Amaryllis voor wat betreft de bezettingsgraad op de
andere doelgroep bereiken. De cultuur en
Amaryllis is een brede sociaal werk organisatie die de
locaties: per gebied 10 dagdelen openstelling. Geen
omgangsvormen zijn verschillend. Op sommige plekken
basisondersteuning bieden en hiermee bijdragen aan
eisen zijn gesteld aan bereik of aantal contacten.
wordt al jarenlang voor de ingang van het buurthuis
het versterken van de zelfredzaamheid en participatie in de buurt of het dorp.
gerookt, sommige bezoekers vinden dat niet altijd Aanloop/samenwerking buurt- en dorpskamers
uitnodigend. De kamers bereiken een specifieke groep
Amaryllis signaleert niet dat er andere vragen worden
mensen waardoor het voor anderen een hoge drempel
Situatie voor komst buurt- en dorpskamers
gesteld dan voorheen. Soms is het wél zo dat er
vormt om te komen.
Amaryllis geeft aan dat de kantoren van Amaryllis
mensen aanwezig zijn op de locatie die je informeel
aanvankelijk gesloten zijn doordat de sociaal werkers
spreekt waardoor vragen van mensen eerder aan het
Amaryllis geeft aan dat met de komst van de kamers