Europa_Agenda_2022-2026
Tekst van het document
Europa Agenda 2022-2026 Leeuwarden in Europa
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
1
2
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Inhoud 1. Inleiding������������������������������������������������������������������������������������������������������ 4 1.1 Aanleiding
5
1.2 Visie en uitgangspunten: Europa het middel, niet het doel
7
1.3 Reikwijdte en opbouw Europa Agenda
9
2. Kansen en prioriteiten���������������������������������������������������������������������������10 2.1 Ambities van de Europese Commissie
11
2.2 Gedeelde ambities
11
2.3 Een groen-blauwe Leeuwarden
13
2.4 Goed leven in Leeuwarden
14
2.5 Een economisch sterk Leeuwarden
15
2.6 Inzet op andere thema’s
17
3. De gemeente en externe samenwerking������������������������������������������18 3.1 Rol van de gemeente en de eigen organisatie
19
3.2 Externe samenwerking
19
4. Monitoring, evaluatie en vervolgstappen�����������������������������������������22 Annex 1: Projectenlijst�������������������������������������������������������������������������������24 1.
Een duurzaam Leeuwarden
25
2.
Een groen-blauw Leeuwarden
27
3.
Een innovatief Leeuwarden
27
4.
Een aantrekkelijk Leeuwarden
28
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
3
1. Inleiding
4
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
1.1 Aanleiding
worden geïdentificeerd en de inzet op die thema’s voor dat jaar wordt gespecificeerd.
Een gemeente als Leeuwarden krijgt steeds meer te maken met Europa. Niet alleen is Europese wet- en regelgeving
Een aantal ontwikkelingen heeft aanleiding gegeven tot een
van grote invloed op de werkwijze en het beleid van de
herziening én intensivering van onze inzet in Europa:
gemeente Leeuwarden ; Europa biedt de gemeente ook 1
veel kansen. Het succes van een Europees project zoals
1.
Grotere behoefte aan externe kennis en
Culturele Hoofdstad laat zien dat het loont om te investeren
financiering om lokale uitdagingen op te lossen
in Europese samenwerking. Dit soort Europese projecten
Aan de basis van Leeuwardens inzet in Europa ligt
versterkt de binding met Europa en het Europese project als
het besef dat wij onze eigen ambities sneller, beter of
waarden- en economische gemeenschap. Samenwerken
efficiënter uit kunnen voeren door Europees samen te
met, en in, Europa biedt kans op nieuwe inspiratie, kennis
werken. Het toenemend aantal uitdagingen waar onze
en financiering die van belang is om onze eigen ambities te
gemeente in de komende tijd voor staat vraagt om
verwezenlijken.
kennis en financiering vanuit Europa. Denk hierbij aan uitdagingen zoals de energietransitie, klimaatadaptatie,
Om in te spelen op deze realiteit zet de gemeente
biodiversiteit, de ontwikkeling van de spoorzone en het
actief in op samenwerking met de Europese Unie en
Cambuur stadion en de vitalisering van Leeuwarden-
2
andere Europese partners . De inzet van Leeuwarden is
Oost. Dit vraagt niet alleen om een intensivering van de
tot nu toe gebaseerd op de beleidsnota’s Leeuwarden
Europese samenwerking, maar ook om een verbreding.
Internationaal 2011 en de update van deze nota voor de
De uitdagingen overstijgen namelijk puur economische
periode 2016-2019. De insteek in deze beleidsnotities was
thema’s, waardoor een meer gemeente-breed
vooral gericht op economisch georiënteerde activiteiten,
georiënteerde inzet in Europa gewenst is.
waarbij stakeholders in de stad het voortouw namen en de gemeente faciliteerde. Deze insteek gold ook voor de
Bovenstaande ontwikkelingen leiden ertoe dat er
inzet van de gemeente richting Europese samenwerking.
behoefte is ontstaan aan meer en bredere Europese
Leeuwardens Europese activiteiten hebben tot nu
samenwerking en in het verlengde daarvan, meer
toe daarom vooral ter ondersteuning gediend van het
structuur in de Europese activiteiten. Inspelend op
economisch beleid.
deze behoefte is deze gemeente-brede Europa Agenda opgesteld, hierin zijn zowel inhoudelijke als
Sinds 2016 is die inzet ook vertaald in een aanwezigheid
organisatorische keuzes voor de gemeentelijke inzet in
in Brussel. Samen met Assen, Emmen en Groningen
Europa voor de periode 2022-2026 beschreven. De
heeft Leeuwarden in 2015 het initiatief genomen om een
Europa Agenda laat onze ambitie zien en geeft inzicht
permanente vertegenwoordiging in Brussel op te zetten,
in onze werkwijze ten aanzien van Europa.
het EU Office Northern Netherlands. Het EU Office werkt voor Leeuwarden actief aan Europese projectontwikkeling,
2.
Intensivering van de regionale samenwerking
het onderhouden van netwerken en relaties en het
richting Europa
profileren van Leeuwarden in Europa. De inzet van het
In 2020 hebben de Provinciale Staten van de provincie
EU Office wordt gestuurd door het opstellen van jaarlijkse
Fryslân de beleidsbrief Fryslân en Europa 2020-2023
focusdocumenten waarin kansrijke thema’s en projecten
vastgesteld. In deze beleidsbrief stelt de provincie zichzelf de doelstelling om in de komende Europese
1 Europa bepaalt of heeft invloed op 60 tot 80% van de wet- en regelgeving die ook van belang is voor gemeenten. 2 In totaal is Gemeente Leeuwarden momenteel betrokken in 10 Europese projecten die € 480.575,- opleveren in Europese financiering.
programmaperiode (2021-2027) minstens 130 miljoen euro aan Europese middelen in Fryslân te laten landen. De middelen moeten Fryslân helpen om de brede welvaart in de regio te vergroten. De provincie
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
5
spreekt daarbij expliciet de ambities uit om leidend in
bijdrage aan geleverd3. Om bij te kunnen dragen aan,
Europa te worden als het gaat om Watertechnologie,
en te profiteren van, de Friese Projecten Machine, is
Circulaire Economie en Natuurinclusieve Landbouw en
het van belang dat Leeuwarden haar eigen ambities en
hierin samen op te trekken met haar partners uit de
inzet in Europa goed formuleert in een Europa Agenda.
quadruple helix. 3.
Focus leidt tot meer resultaat
Om uitvoering te geven aan deze ambities heeft de
Aansluitend op de bovenstaande ontwikkelingen, heeft
provincie het voortouw genomen in de ontwikkeling
ERAC op verzoek van de gemeente Leeuwarden in
van de Friese Projecten Machine (FPM). De FPM is
het najaar van 2020 een onderzoek uitgevoerd naar
een instrument dat - via gerichte samenwerking van
de vraag hoe onze gemeente haar organisatie zo kan
Friese partijen – moet zorgen voor het ontwikkelen van
inrichten dat we Europese kansen zo goed mogelijk
meer en betere Friese projecten die met succes een
verzilveren. Uit dit rapport is, onder andere, gebleken
beroep kunnen doen op Europese middelen. De FPM
dat de gemeente Leeuwarden meer resultaat kan
is een samenwerkingsplatform van kennisinstellingen,
behalen in Europa als zij investeert in een duidelijke
clusters en overheden en fungeert als vliegwiel naar
overkoepelende opdracht, geformaliseerde functies en
Europese samenwerking en financiering. De FPM biedt
gemeente-brede coördinatie; een Europa Agenda kan
een one-stop-shop voor al onze partners en de eigen
daar een belangrijke rol in spelen. De Europa Agenda
gemeentelijke organisatie met informatie over Europese
kan helpen bij het aanbrengen van de benodigde
subsidies, vouchers voor het schrijven aan aanvragen
focus. Met een beperkte capaciteit kunnen we als
en ondersteuning bij het vinden van calls en partners.
gemeente niet op alle kansen inspelen. In de Europa
De gemeente Leeuwarden heeft zowel ambtelijk als
Agenda kunnen we een prioritering aanbrengen en
bestuurlijk actief meegedacht over het ontwerp van de
kiezen voor de thema’s en kansen waar wij verwachten
FPM, en heeft hier ook een financiële
het meeste rendement te halen.
3 Het College heeft op 15 juni 2021 ingestemd met deelname aan de Friese Projecten Machine en voor de eerste twee jaren (2021-2022) ook de financiële middelen beschikbaar gesteld.
6
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
1.2 Visie en uitgangspunten: Europa het middel, niet het doel De meerwaarde van Europese samenwerking zit niet alleen
De meetbaarheid van het resultaat van de inspanningen is daarmee ook complex. Tegelijk is monitoring en lessen trekken uit onze inspanningen van belang om zo onze inzet bij te sturen. De echte evaluatie van de inzet kan eigenlijk pas over langere tijd en in de breedte beoordeeld worden.
in de kansen op nieuwe inspiratie, kennis en financiering, maar ook in het belang en de betekenis van samenwerking en verbinding in en met Europa zelf. Desalniettemin vraagt
1.2.1. De rol van Europa
samenwerking in Europees verband een forse (voor) investering. Het is daarom van belang duidelijke keuzes te
Europa kan op verschillende manieren ingezet
maken in waar die samenwerking de meeste meerwaarde
worden voor het realiseren van onze doelen:
kan hebben. Daarbij geldt dat die meerwaarde vaak te
• Podium: Leeuwarden zichtbaar maken voor
vinden is op die thema’s waar Leeuwarden bij kan dragen aan Europese ambities en waar Europa bij kan dragen aan Leeuwardense ambities.
potentiële Europese partners via profilering en positionering. • Bondgenoot: Via lobby en belangenbehartiging kunnen we Europa inzetten om voor Leeuwarden gunstig Europees beleid en gunstige regelingen
Daarnaast is het bij Europese projectontwikkeling en
te realiseren. Europa kan Leeuwarden helpen
lobby niet goed te voorspellen of, wanneer en op welke
om beleidsmatige doelen binnen NL te
manier een investering zich terug laat verdienen. Soms is
bewerkstelligen en vice versa.
een toevallige ontmoeting cruciaal in het vinden van de juiste partners een andere keer zal de investering in de ontwikkeling van een Europees project juist beloond worden met toegang tot nationale (financierings)mogelijkheden.
• (Mede)Financier & kennispartner: het opzetten van Europees gefinancierde projecten om Leeuwarder ambities sneller, beter of efficiënter te realiseren.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
7
De mogelijkheden om Europese samenwerking vorm te
mogelijkheden voor meer sociale beleidsdoelstellingen
geven liggen vooral op die terreinen waar Leeuwarden
zoals, werk voor iedereen of integratie zijn voor Europa
bij kan dragen aan de Europese ambities en vice versa.
ook van belang, maar bieden minder mogelijkheden
De prioriteiten van de Europese Commissie richten zich
voor Europese projectontwikkeling, mede omdat het
daarbij met name op het behalen van klimaatdoelstellingen
grootste fonds in dit kader ESF+ landelijk verdeeld
middels de Europese Green Deal en het verbeteren van
wordt. In Nederland is SZW hierbij in de lead en wordt
de concurrentiepositie van Europa in de wereld door het
een verdeelsleutel samen met de arbeidsmarktregio’s
stimuleren van innovatie en ondernemerschap. De
afgestemd4.
4 Via het Werkgeversservicepunt Fryslân Werkt worden voor de gehele arbeidsmarktregio Friesland de beschikbare Europese structuurfondsen voor sociale doelstellingen al sinds 2007 structureel benut. Recente voorbeelden zijn het Europees Sociaal Fonds (ESF), Asiel, Migratie en Integratiefonds (AMIF) en het Europees Globaliseringsfonds (EGF).
8
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
1.2.2. Uitgangspunten voor Europees werken Bij het bepalen van onze Europese activiteiten, hanteren wij
afgeven en zo Europa kunnen gebruiken in de beleidsbeïnvloeding in Den Haag en vice versa. 8.
We zorgen voor een duidelijk profiel van Leeuwarden
de volgende uitgangspunten:
in Europa. Dit profiel is in lijn met het profiel van
1.
Leeuwarden in Nederland.
Europees werken is geen doel op zich, maar een middel om onze eigen plannen sneller en beter te verwezenlijken. Wij zoeken dus geen project bij Europese financiering, maar een Europese samenwerking bij ons project.
2.
3.
4.
5.
6.
Soms helpt Europa ons, door het bieden van
1.3 Reikwijdte en opbouw Europa Agenda
mogelijkheden en kaders, onze ambities te formuleren
Deze Europa Agenda richt zich op alle activiteiten van de
of vorm te geven. Daarnaast geven wij in sommige
gemeente Leeuwarden richting Europa en omvat zowel
gevallen, met name op de prioritaire thema’s, de
de lobby als projectverwerving in Europees verband en
ambities van de Europese Unie mede vorm. We
voor Europese fondsen. Uitgezonderd is de specifieke
anticiperen actief op deze mogelijkheden.
projectontwikkeling voor Europese fondsen die nationaal
Binnen de Europese aanpak van Leeuwarden worden
worden verdeeld en uitgevoerd, zoals het Europees
projecten zoveel mogelijk integraal aangevlogen waarbij
Sociaal Fonds (ESF+), het Europees Fonds voor Regionale
het realiseren van brede welvaart voorop staat. Dit
Ontwikkeling (EFRO, Interreg uitgezonderd) en het Just
sluit aan bij de programmatische aanpak van de grote
Transition Fund (JTF). Deze projectontwikkeling wordt door
uitdagingen die ook terugkomen in programma’s zoals
de organisatie al uitgevoerd binnen de Arbeidsmarktregio en
Leeuwarden Oost en Volhoudbaar.
de afdeling Economische Zaken.
We erkennen dat samenwerken in Europa gebaseerd is op geven en nemen. We maken duidelijk wat we
Op basis van de genoemde uitgangspunten is de Europa
komen halen, maar we brengen ook onze eigen kennis
Agenda opgebouwd aan de hand van drie vragen: Waarom?,
en kunde in. Daarnaast bieden we ons in sommige
Wat? en Hoe? De inleiding geeft antwoord op de vraag
gevallen aan als experimenteerregio waar innovaties
waarom wij in Europa actief zijn. In het tweede deel van
kunnen worden getest en toegepast.
deze agenda wordt ingegaan op de vraag waar we onze
Bij Europese projectontwikkeling werken we zoveel
inzet op richten. Eerst zijn de belangrijkste ambities van
mogelijk samen met lokale partners in onze gemeente
de gemeentelijke organisatie in kaart gebracht en afgezet
en regio; zoals kennis- en onderwijsinstellingen,
tegen de Europese ambities. Daar waar er overlap is
bedrijven en andere overheden.
in de gemeentelijke en Europese ambities kan Europa
We zorgen er voor dat de interne organisatie goed
meerwaarde bieden en is onze inzet het meest effectief. In
is ingericht voor Europese samenwerking. Dit
dat deel worden de strategische keuzes en de prioritering
betekent dat we investeren in capaciteit en kennis
beschreven en uitgewerkt. Het derde deel van deze Agenda
en kunde van inhoudelijke medewerkers, maar ook
richt zich op de vraag hoe we invulling gaan geven aan
van ondersteunende diensten zoals financiën en
de Europa Agenda. In dit deel wordt beschreven hoe we
communicatie. We zorgen dat we voldoende capaciteit
in- en extern samenwerken om de ambities uit de agenda
vrijmaken en kennis bezitten of ontwikkelen zodat we
succesvol te verwezenlijken.
effectief kunnen samenwerken in Europees verband en de projecten die worden opgenomen in het projectenportfolio kunnen verwezenlijken. 7.
Onze Europese inzet is in lijn met onze inzet richting de nationale overheid. We zorgen dat we in profilering en beleidsbeïnvloeding een eenduidige boodschap
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
9
2. Kansen en prioriteiten
10
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
De kansen voor Europese samenwerking zijn het grootst
Binnen het huidige werkprogramma van de Europese
daar waar de prioriteiten en ambities van Europa en
Commissie is er gekozen te werken met een vijftal
Leeuwarden elkaar overlappen. In dit hoofdstuk worden
missies gericht op maatschappelijke vraagstukken. De
de ambities van de Europese Commissie op hoofdlijnen
missies richten zich op: het genezen en voorkomen van
weergegeven en worden deze gematcht met de prioriteiten
kanker, het realiseren van klimaatbestendige regio’s, het
van de stad Leeuwarden.
realiseren van schone oceanen en andere wateren, het realiseren van een gezonde bodem en het realiseren van
2.1 Ambities van de Europese Commissie
100 klimaatneutrale steden. Deze missies bieden ook kansen voor een stad als Leeuwarden om zich te profileren op een bepaald thema, bijvoorbeeld water, bodem of klimaatadaptatie.
Voor de periode 2019-2024 heeft de Europese Commissie onder leiding van commissievoorzitter Von der Leyen zes
Belangrijke nieuwe elementen om te benoemen zijn verder
beleidsprioriteiten vastgesteld:
het initiatief rondom de New European Bauhaus. Dit is een initiatief van commissievoorzitter Ursula von der Leyen
1.
2.
Een Europese Green Deal
waarbij de aandacht uitgaat naar integrale oplossingen
O.a. circulaire economie, klimaatadaptatie, groene
voor met name de gebouwde omgeving. New European
energie, groene mobiliteit, energiebesparing
Bauhaus richt zich op mooiere, duurzamere en inclusievere
Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk
vormen van samenleven en legt daarmee de nadruk op
O.a. de EU klaar maken voor nieuwe generatie
design/ontwerp voor de toekomst.
technologieën 3. 4. 5. 6.
Een economie die werkt voor mensen
Tot slot legt Europa de nadruk op het betrekken van burgers
O.a. baancreatie en ondersteuning MKB
bij het formuleren van beleid en het betrekken van de
Een sterker Europa in de Wereld
burger bij de wetenschap. In de ontwikkeling van projecten
O.a. multilateralisme
wordt citizen science en citizen engagement een
Bevordering van onze Europese leefwijze
steeds sterker element waarop projectvoorstellen worden
O.a. bevordering rechtstaat.
beoordeeld. Met het betrekken van de campussen en
Een nieuwe impuls voor een Europese
burgers bij ontwikkelingen in de stad kunnen we inspelen
democratie
op deze ontwikkeling.
O.a. burgers meer inspraak geven in de EU. Met name de ambities gericht op verduurzaming (Green Deal), digitalisering (Digital Europe) en economie (o.a.
2.2 Gedeelde ambities
Horizon Europe) bieden voor een stad als Leeuwarden kansen. Om deze ambities te behalen zet de Europese
De grootste kansen liggen daar waar de Leeuwarder
Commissie deze om in concrete werkplannen, wet- en
prioriteiten overlappen met de prioriteiten van Europa.
regelgeving en fondsen. De financieringsmogelijkheden
Europa richt zich met name op het realiseren van de
die hieruit voortvloeien bieden voor zowel de Europese
groene transities (Green Deal) en het versterken van de
Commissie als een stad als Leeuwarden mogelijkheden
economische concurrentiepositie. Om de inzet te prioriteren
om de eigen ambities te realiseren. Een aantal belangrijke
is gekeken naar de grootste toekomstige uitdagingen en
fondsen zijn Horizon Europe (het innovatieprogramma
ambities en waar die overlap hebben met de Europese
van de Europese Commissie), het Europese Fonds voor
ambities. Een basis daarvoor is te vinden in het huidige
Regionale Ontwikkeling (EFRO) en LIFE (het fonds gericht
collegeprogramma, waar een sterke economie, een
op verduurzaming, klimaatadaptatie, natuurbeheer en
duurzaam Leeuwarden en een aantrekkelijke en vitale stad
biodiversiteit).
en regio centraal staan. Diezelfde ambities komen terug in
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
11
de omgevingsvisie, die mede daardoor, goede handvaten
de gemeente Leeuwarden geen doel op zich, maar
biedt voor het bepalen van onze prioritaire thema’s richting
ondersteunend aan het realiseren van doelstellingen. In de
Europa.
Leeuwarder Digitale Agenda wordt dit ook beschreven door digitalisering te koppelen aan speerpunten. Digitalisering
Het position paper waar de Omgevingsvisie mede op
gaat o.a. over datagedreven werken en slimmer
gebaseerd is, benoemt drie doelstellingen voor de
werken, maar ook om te anticiperen op de gevaren van
ontwikkeling van Leeuwarden, namelijk: een groen-blauwe
cybercriminaliteit.
regio, goed leven en een sterke economische positie. Alle drie de doelstellingen zijn verder uitgewerkt in een
Human Capital is essentieel voor het realiseren van
aantal opgaven, zoals bijvoorbeeld het vormgeven van de
ambities. Met de veranderende demografie wordt, ook in
energietransitie, het stimuleren van de stad als campus of
Leeuwarden, talent steeds schaarser. Daarnaast is er soms
het versterken van de culturele positie van de stad.
een mismatch tussen vraag en aanbod. Deze uitdagingen komen terug in een programma zoals Onderwijs, Economie
Als we deze doelstellingen vergelijken met de ambities
en Arbeidsmarkt. In het kader van de bovenstaande thema’s
en programma’s van de Europese Commissie ontstaan
kunnen projecten bijvoorbeeld gericht op het leven lang
de volgende drie inhoudelijke thema’s waarbij Europa
leren of het verbeteren van de match tussen werkgevers en
Leeuwarden kan helpen om haar ambities sneller, efficiënter
werknemers/schoolverlaters bijdragen aan het realiseren
en effectiever uit te voeren.
van de inhoudelijke ambities, maar ook de ambitie uit het Collegeakkoord: Werk voor iedereen.
Doorsnijdende thema’s
Betrokkenheid van bewoners bij de formulering en
Daarnaast zien we drie doorsnijdende thema’s waarop
uitvoering van beleid wordt belangrijker. Dit is ook van
binnen bovenstaande thema’s ingezet kan worden:
groot belang bij de invoering van de nieuwe omgevingswet.
Digitalisering. Human Capital en burgerparticipatie.
In Europees verband kunnen we leren over effectieve
Digitalisering is met name ondersteunend aan het
werkwijzen voor dialoog met bewoners en het werken
realiseren van de ambities ten aanzien van duurzaamheid,
vanuit de quadrupel helix. Dit sluit ook aan bij de
biodiversiteit, klimaatadaptatie, innovativiteit en
toenemende aandacht vanuit Europa voor burgerparticipatie.
aantrekkelijkheid. Dat wil zeggen Digitalisering is voor
GROEN-BLAUW LEEUWARDEN • Klimaatadaptatie, biodiversiteit en ecologie • Energietransitie • Circulaire economie
GOED LEVEN IN LEEUWARDEN
ECONOMISCH STERK LEEUWARDEN
• Duurzame mobiliteit en
• Stad als Campus, Innovatie,
uitnodigen tot bewegen
Bedrijven van de toekomst
• Goed leven in Leeuwarden
• (Cultuur)toerisme
Oost
DIGITALISERING HUMAN CAPITAL BURGER PARTICIPATIE
12
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
2.3 Een groen-blauwe Leeuwarden
Concrete kansen en doelen in Europa • Realiseren van kennisuitwisseling op het gebied van klimaatadaptatie binnen Europese projecten en met Europese kennisinstellingen.
2.3.1. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en ecologie
• Projectfinanciering voor klimaatadaptatieve toepassingen, bijvoorbeeld bij het Cambuurstadion, in de binnenstad,
Leeuwarden krijgt in toenemende mate te maken
in Leeuwarden Oost (bijv. heropening Vliet) of in de
met schadelijke effecten van klimaatverandering zoals
Spoorzone/Spoordok.
hittestress, wateroverlast en droogte. Om de effecten van
• Kennisuitwisseling en opbouw op het thema bomen/
klimaatverandering te dempen, zet Leeuwarden erop in om
bebossing, mede vanwege de grote vervangingsopgave
in 2035 een klimaatadaptieve gemeente te zijn. Daarmee
en de beperkte mogelijkheden voor vergroening in de
draagt het bij aan de ambities uit het nationale Deltaplan
binnenstad.
Ruimtelijke Adaptatie en het Fries Bestuursakkoord
• Europese ondersteuning bij het vergroten van
Waterketen (FBWK). De gemeentes inzet op het
burgerparticipatie op het thema klimaatadaptatie en
thema klimaatadaptatie is vastgelegd in het programma
biodiversiteit.
Volhoudbaar en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie en focust zich vooral op de inrichting van de publieke ruimte.
• Europese kennis en financiering aantrekken voor natuurinclusieve landbouw.
In het programma Volhoudbaar en de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie wordt een drietal aan strategische doelen
2.3.2. Energietransitie
beschreven: Leeuwarden wil schade door wateroverlast
Een duurzaam Leeuwarden richt zich op drie thema’s: het
voorkomen, watertekort en hittestress voorkomen en het
realiseren van de energietransitie, groene mobiliteit en
bewustzijn van de burger op dit thema vergroten . Deze
circulaire economie. Ten aanzien van de energietransitie is
doelen zijn uitgewerkt in een aantal strategische doelen
de Leeuwarder Energie Agenda (LEA) de leidraad voor de
zoals een percentuele reductie van risicogebieden en de
ambities de komende jaren. De LEA wordt gekenmerkt door
realisatie van een aantal hectare aan waterberging. In de
ambitie en haalbaarheid. Europa kan vooral ingezet worden
uitvoering van de uitvoeringsagenda wordt samengewerkt
om doelen die met eigen middelen en kennis in eerste
met de andere overheden uit het FBWK, het bedrijfsleven
instantie niet haalbaar lijken toch te realiseren. De LEA richt
en inwoners.
zich op twee kanten van de energietransitie; het vergroten
5
van duurzame opwek en het besparen op verbruik. Tegelijkertijd is er bij het klimaatbestendig maken van de
Daarnaast is er bijzondere aandacht voor het tegengaan
ruimtelijke omgeving een kans om de omstandigheden voor
van energiearmoede. Actueel is op dit moment ook de
een sterkere biodiversiteit in de gemeente te verbeteren. De
problematiek rond de beperkte netcapaciteit.6
crux is daarbij om groen(beheer) ook echt gericht te laten
Concrete kansen en doelen in Europa
zijn op het realiseren van klimaatadaptieve en ecologische
• Financieringsmogelijkheden voor de verduurzaming van,
doelstellingen. We werken daar al actief aan met onze buitendienst en kunnen daarmee een voorbeeld zijn voor
met name, Leeuwarden Oost onderzoeken en realiseren. • Financieringsmogelijkheden voor de doelstellingen in
andere regio’s in Europa. Tegelijk kunnen we ook juist op dit
de Leeuwarder Energie Agenda, met name rondom het
punt nog meer leren.
tegengaan van energie-armoede realiseren. • Innovatieve oplossingen voor het tekort aan netcapaciteit binnen Leeuwarden realiseren met behulp van Europese
5 Op het thema klimaatadaptatie loopt momenteel het Net(z)werkproject KlimaRe:pair.
6 Op het thema energie lopen momenteel drie projecten: Horizon 2020 Path2LC, Interreg A NL-DE SAVE en European City Facility.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
13
samenwerking, met name voor slimme netwerken en
Leeuwarden aan de ambitie Fiets-op-1. Leeuwarden zet
slimme lokale energieopslag.
daarmee in op het vergroten van het gebruik van actieve vormen van mobiliteit en andere mobiliteitsconcepten in de stad.
2.3.3. Circulaire economie
7
Als onderdeel van het programma Volhoudbaar is in
Daarnaast heeft Leeuwarden ambities rondom het spoor.
2020 de uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2021-
Deze lenen zich minder goed voor Europese samenwerking,
2022 opgesteld. Hierin wordt beschreven welke acties
omdat de mogelijkheden hiervoor vooral bestaan voor
de gemeente in de komende periode op wil pakken om
routes op het zogenaamde hoofdnetwerk binnen de
drie ambities op het gebied van circulaire economie te
Europese Unie. Om ook voor een stad als Leeuwarden
verwezenlijken: 1) in 2050 een samenleving zonder afval;
mogelijkheden te ontsluiten is bijvoorbeeld een nieuwe
2) samen met de provincie Fryslân in 2025 de meest
definitie van het begrip urban node in de TEN-T van belang.
gunstige ontwikkelregio voor circulaire economie van Europa
Leeuwarden zet hierop in met een lobby.
te worden. De samenwerking met provincie, ondernemers, de campussen, VCF, IPF en Omrin staat daarbij centraal.
Concrete kansen en doelen in Europa
De gemeente streeft er in deze samenwerking naar
• Projectontwikkeling voor innovatieve plannen rondom
om het goede voorbeeld te geven, circulaire klant te
mobiliteitshubs (bijvoorbeeld in het Spoordokgebied en/
worden, circulaire initiatieven te faciliteren en (financieel)
of Middelsee)
te ondersteunen, circulaire innovatie te stimuleren en netwerken aan te wenden.
• Projectontwikkeling voor ontwerp van de openbare ruimte gericht op vormen van actieve mobiliteit (o.a. fietspaden)
Concrete kansen en doelen in Europa
• Beleidsbeïnvloeding/Profilering op mogelijkheden voor
• Financieringsmogelijkheden voor het circulair maken van gebiedsontwikkelingen.
nieuwe oplossingen binnen Small en Medium Sized Cities en gericht op hervorming van het Urban Nodes
• Leren over toepassingen van circulair materiaal om lokale
programma.
ketens te kunnen sluiten. • Profilering van Leeuwarden en Fryslân als gunstige
2.4.2. Goed Leven in Leeuwarden Oost
ontwikkelregio voor circulaire economie.
Met het Programma Leeuwarden Oost willen we zorgen voor meer toekomstperspectief voor een volgende
2.4 Goed leven in Leeuwarden
generatie in de wijken Oud-Oost, Bilgaard, Vrijheidswijk, Heechterp-Schieringen en Camminghaburen. De focus ligt daarbij op een langjarige integrale aanpak. Binnen het programma staan de thema’s leren, werk, wonen en
2.4.1. Duurzame mobiliteit en uitnodigen tot bewegen
gezondheid centraal. De bedoeling is om door innovatie,
Met het programma Leeuwarden Vrij Baan is Leeuwarden
een goede kwaliteit van leven te creëren voor bewoners
de afgelopen periode goed bereikbaar en in de basis
van deze wijken. Die goede kwaliteit van leven vindt
toekomstbestendig gemaakt. Het onderdeel Werk Slim,
zijn oorsprong in kansengelijkheid, bestaanszekerheid,
Reis Slim vertegenwoordigt binnen het programma het
leefbaarheid en vertrouwen.
systeemdoorbraken en grootschalige samenwerking
mobiliteitsmanagement. Naast deze programma’s werkt De lessen die we in Leeuwarden Oost leren over kwaliteit 7 Op het thema Circulaire Economie loopt op dit moment het project COSME CircLocal.
14
van leven en welke aanpak echt werkt om verschil te maken, kunnen we ook toepassen in de bredere gemeente.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
biedt Leeuwarden Europa een experimenteerlocatie. Concrete kansen en doelen in Europa
In Leeuwarden wordt niet alleen kennis ontwikkeld,
• Ontwikkeling van projecten rondom verduurzaming van
het wordt ook in de praktijk getest, samen met de
de woningvoorraad, zowel voor huur- als koopwoningen • Ontwikkeling van projecten rondom klimaatadaptieve
belangrijkste stakeholders. Leeuwarden werkt samen met de onderwijspartners, campussen en het bedrijfsleven aan
aanpassingen in de leefomgeving, evt. in combinatie met
een Living Lab agenda waarbij studenten en bedrijven de
sport/bewegen/duurzame mobiliteit/voedsel/onderwijs.
mogelijkheid hebben om innovaties in de praktijk te testen.
• Projectontwikkeling rondom sociale inclusie en bijvoorbeeld de integratie van statushouders. • Projectontwikkeling rondom bewonersparticipatie in deze transitie.
Leidend hierbij zijn de SDGs. Daarnaast bieden Leeuwarden en Friesland Europa een interessante setting waarbij veel initiatieven van onderop uit de Mienskip worden opgezet en uitgevoerd. Enkele voorbeelden hiervan zijn de Vereniging Circulair Friesland, het SDG Netwurk Fryslân, Fossylfrij Fryslân
2.5 Een economisch sterk Leeuwarden
en Kening fân de Greide. Deze unieke setting wordt ook door Europa gewaardeerd in 2021 is Leeuwarden voor de tweede keer op rij halve finalist voor de Europese iCapital Awards.
2.5.1. Stad als Campus, Regio als Proeftuin
Leeuwarden kan tegelijk veel kennis, informatie en
Leeuwarden heeft met een sterk ontwikkelde
de eigen economie te versterken en uit te bouwen. Naast
campusstructuur Europa heel wat te bieden. Naast
de mogelijkheden van kennisuitwisseling en de overdracht
inhoudelijke kennis op het terrein van watertechnologie,
van innovatieve oplossingen voor maatschappelijke
agri-food, cultuurtoerisme en circulaire economie,
uitdagingen, biedt Europa ook financieringsmogelijkheden
innovaties uit Europa halen die kunnen worden gebruikt om
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
15
voor innovatieve projecten en de (door)ontwikkeling van
daarvan komt onder meer terug in onze inzet op taal en
campussen en living labs.
meertaligheid. Onze status als UNESCO City of Literature
8
draagt ook bij aan onze internationale zichtbaarheid op dit Concrete kansen en doelen in Europa
thema.
• Leeuwarden profileren als innovatieve stad en kennispartner op het terrein van watertechnologie en
Daarnaast zorgt een inzet op cultuur en een sterke culturele
cross-over technologieën vanuit de Watertechnologie.
en creatieve sector voor een prettig verblijfsklimaat voor
• Uitbouw van bestaande en eventueel ontwikkeling van
zowel de inwoner als de bezoeker. Creatieve broedplaatsen
een nieuwe Living Labs (bijvoorbeeld bij het Cambuur
en festivals zijn hierbij van belang. De Leeuwarder notitie
Stadion) en/of de positionering van de hele gemeente
Creatieve Broedplaatsen 2020-2028 laat daarnaast zien dat
als Living Lab.
creatieve broedplaatsen zorgen voor economische spin-off.
• Profilering van het verhaal van Leeuwarden met een stad als campus en de regio als proeftuin.
De ambitie is dan ook om creatieve broedplaatsen, waar mogelijk, te ondersteunen en faciliteren. Ditzelfde geldt voor festivals zoals Welcome to the Village en Explore the North.
2.5.2. Cultuurtoerisme
Tot slot, werken we met Visit Leeuwarden aan de
Hoewel 2018 inmiddels alweer een tijd achter ons ligt, is
ontwikkeling en marketing van Leeuwarden als interessante
Leeuwarden in Europa nog steeds bekend als Culturele
reisbestemming.
Hoofdstad. Leeuwarden heeft laten zien dat cultuur als aanjager van allerlei maatschappelijke processen, rondom
Concrete kansen en doelen in Europa
de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, maar
• Via lidmaatschap van het Eurocities Culture Forum
ook rondom eigenheid en trots interessante projecten en resultaten oplevert. Met LF2028 zetten we blijvend in op
Leeuwarden presenteren en profileren. • Projectontwikkeling samen met LF2028 om de
cultuur en de rol die cultuur speelt in maatschappelijke
programmering van de verschillende triënnales te
processen. Dit doen we bijvoorbeeld rondom kunst
realiseren en zo ook grootschalige evenementen te
in relatie tot vergroening in de binnenstad en in de
faciliteren.
Zuidlanden, maar ook door samenhang te zoeken met het
• Ondersteuning van andere organisaties, zoals de
programma van LF2028 dat daar in de triënales ook veel
culturele instellingen en festivals, bij het schrijven
aanknopingspunten voor biedt (in 2022 bos, biodiversiteit
van Europese projectaanvragen en het vinden van
en vergroening, in 2025 bodem).
internationale partners.
Die inzet van cultuur als ‘driver’ in maatschappelijke processen is ook verweven in onze visie op cultuur, die zich richt op het realiseren van vier lijnen uit de Legacy
• Kunst in relatie tot vergroening, bijvoorbeeld in de binnenstad en in de Zuidlanden. • Ontwikkeling van Europese projecten rondom taal en
van Culturele Hoofdstad: 1) Streven naar een diverse en
meertaligheid in samenhang met onze status als City of
inclusieve samenleving, 2) Versterken van het artistieke
Literature.
klimaat, 3) Streven naar een sterke lokale identiteit en 4)
• Positionering en ontwikkeling van Leeuwarden als
Versterken van de economie en cultuurtoerisme.
festivalstad door participatie in de European Festivals
De Friese en Leeuwardense identiteit en de versterking
Association.
9
8 Op het thema Innovatie lopen momenteel de volgende projecten: Interreg Europe Upgrade SME, semi-finalist European Rising Innovative City Award. 9 Op dit moment lopen op het thema Cultuurtoerisme de volgende projecten: Horizon 2020 BeCultour, Interreg Europe ECoC-SME, Erasmus+ Creative Ageing.
16
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Hoe profileren we onszelf in Europa?
2.6 Inzet op andere thema’s
Het verhaal waarmee Leeuwarden Europa ingaat is dat van innoverende en leefbare stad, in een
Inherent aan het kiezen van prioritaire thema’s is ook dat
rurale omgeving. Een middelgrote stad met een
een aantal thema’s die Europees wellicht wel kansrijk geacht
historische relatie met landbouw en water, die zich
worden niet actief benoemd worden in deze Agenda. Het
heeft ontwikkeld tot voorloper in Water Technologie,
gaat dan bijvoorbeeld om thema’s als digitalisering en
Agri-food, Cultuurtoerisme en Circulaire Economie. Deze expertise heeft Leeuwarden opgebouwd door haar unieke campus-structuur te combineren met een Living Lab-aanpak: the city as a campus,
werk voor iedereen. Dit betekent niet dat er geen inzet gepleegd wordt op deze thema’s. De inzet in Europese projecten richt zich vaak op integrale oplossingen voor de
the region as a living lab. Op de Water-, Dairy- en
genoemde opgaven en uitdagingen. Een voorbeeld hiervan
Energiecampus worden onderwijs, onderzoek,
is dat het tegengaan van energie-armoede onderdeel is
business en overheid geclusterd en voorzien van de
van onze inzet op de energietransitie. En met een focus
ruimte om te innoveren. De synergie die zo ontstaat
op Leeuwarden Oost wordt ook in integraliteit gekeken
levert duurzame innovaties van hoogwaardig niveau op. Deze duurzame innovaties krijgen alle ruimte om getest en geperfectioneerd te worden in de Living Labs in en rondom de stad, waardoor ze snel klaar
naar leren, werken, wonen en gezondheid. Zo komt ook de Opgave Vitaal Platteland, waarin ook integraal naar oplossingen wordt gezocht, terug in de prioritaire thema’s
zijn om de (internationale) markt te betreden.
onder biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Omdat de duurzame thema’s van water en
Daarnaast is een belangrijk onderdeel van deze Europa
landbouw zo verwikkeld zijn met de regio’s
Agenda ook de organisatorische inbedding van Europa.
cultuur, zijn de inwoners van Leeuwarden erg betrokken bij wat er op de campussen en in de Living Labs gebeurt. Tijdens het jaar als culturele hoofdstad hebben burgerinitiatieven in de regio
Dat betekent dat de inzet er ook op gericht zal zijn om de organisatie zo in te richten dat het uitvoeren van Europese projecten beter en meer gefaciliteerd wordt. Ook projecten
via culturele interventies aandacht gevraagd voor
en initiatieven binnen andere dan de prioritaire thema’s
duurzaamheidsproblematiek op de verschillende
plukken daar de vruchten van. De prioritaire thema’s krijgen
thema’s en zo laten zien dat cultuur kan worden
actieve strategische ondersteuning en bij andere thema’s
gebruikt als katalysator voor verandering.
zullen we faciliterend optreden.
De duurzame en cros-sectorale innovaties die in dit ecosysteem ontstaan dragen bij aan het realiseren van een leefbare regio, de zogenaamde Noordelijke Blauwe Delta: een gezonde, gelukkige regio met duurzame economische welvaart. Daarbij ontstaat een wisselwerking: innovatie in de stad draagt bij aan de leefbare regio, en de leefbare regio stimuleert de innovatie in de stad.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
17
3. De gemeente en externe samenwerking
18
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Na het beantwoorden van de waarom en wat vraag is het
onderwijsinstellingen, maatschappelijke en culturele
tijd om ook de vraag hoe we deze doelen en ambities
organisaties én bewoners in de gemeente. Daarnaast
waar gaan maken te beantwoorden. Dat gaat met name
werken we ook samen in een aantal organisaties waar
over de rol van de gemeente, de eigen organisatie en
we als gemeente Leeuwarden onderdeel van zijn. Deze
de samenwerkingen die we aangaan om onze doelen te
organisaties en hun rol in de uitvoering van deze Agenda
bereiken.
worden hieronder toegelicht.
3.1 Rol van de gemeente en de eigen organisatie
3.2.1. Provincie en de Friese Projecten Machine
De gemeente kan bij Europese projectontwikkeling
samen met de provincie, andere gemeenten, kennis- en
verschillende rollen aannemen. De gemeente kan zelf actief
onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven in de Friese
participeren in een project als lead partner of partner.
Projecten Machine (in oprichting, uiteindelijke naam
Daarnaast kan de gemeente een project van organisaties in
waarschijnlijk Europese Verbindings Alliantie E.V.A.). De
de stad ondersteunen als cofinancier of door een Letter of
Friese Projecten Machine kan gezien worden als een one-
Support af te geven. De gemeente is dan actief supporter.
stop shop voor Europese projectverwerving. De gemeente
Tot slot kan de gemeente andere partijen ondersteunen bij
heeft een actieve rol binnen de Friese Projecten Machine via
projectontwikkeling als facilitator of aanjager.
deelname in een stuur/regiegroep.
Binnen Friesland werkt de gemeente Leeuwarden
Niet alleen de gemeentelijke organisatie kan gebruik maken Een sterkere inzet op Europa en Europese
van de kennis, expertise en financieringsmogelijkheden
projectontwikkeling betekent ook dat de basis op orde
die de FPM biedt. Ook de organisaties binnen de
moet zijn. Dit betekent dat we binnen de gemeente werken
gemeentegrenzen van Leeuwarden die Europese
we met een ‘Team Europa’ bestaand uit een Europa
samenwerking zoeken kunnen terecht bij de FPM. De
Coördinator en een Adviseur Europese Projecten. Het
gemeente Leeuwarden informeert organisaties actief
team wordt aangevuld met inhoudelijke beleidsadviseurs
over het bestaan van de Friese Projecten Machine en de
en de Lobbycoördinator. Daarnaast zijn ook de financieel
mogelijkheden die de FPM biedt. Binnen de FPM geven
medewerker en de afdeling communicatie betrokken. Op
we ook onze samenwerking met organisaties zoals de
die manier kunnen we alle aspecten van het Europese
WaterCampus, Vereniging Circulair Friesland, en de kennis-
werken afdekken. Dit team is nog in ontwikkeling en zal,
en onderwijsinstellingen vorm.
naar aanleiding van de uitwerking van de inhoudelijke thema’s nader vorm moeten krijgen. Het team richt zich op het onderhouden van de
3.2.2. EU Office Cities Northern Netherlands
externe contacten, het aanjagen en ondersteunen van
De gemeente Leeuwarden werkt met de andere drie
projectontwikkeling binnen en buiten de gemeente en op
grote steden in Noord Nederland samen in Brussel via
het verbeteren van de kennis van Europese mogelijkheden
het EU Office Cities Northern Netherlands. Het EU Office
binnen de ambtelijke organisatie.
werkt als de ogen en oren van de gemeente in Brussel. De medewerkers van het EU Office houden de Europese
3.2 Externe samenwerking
ontwikkelingen in de gaten en signaleren die kansen die passen bij de ambities van de individuele steden. Daarnaast zorgt het EU Office voor de link met partners in andere
In de eerste plaats werken we voor de realisatie van de
landen die nodig zijn om de benodigde consortia te vormen
Europa Agenda samen met ondernemers, kennis- en
voor projectaanvragen. De gemeente Leeuwarden is actief
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
19
betrokken bij de opdrachtverlening aan het EU Office en de organisatie en doorontwikkeling van het EU Office.
3.2.4. Internationale en Europese netwerken Tot slot is de gemeente Leeuwarden ook in Europese netwerken actief. De netwerken worden ingezet voor
3.2.3. Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN)
profilering en positionering en zijn bij uitstek geschikt
Het Samenwerkingsverband Noord Nederland richt zich op
Leeuwarden is op dit moment aangesloten bij de volgende
de lobby of public affairs vanuit de zeven grote overheden
netwerken:
voor het vinden van partners voor Europese projecten.
in Noord Nederland (drie provincies en vier steden) richting zowel Brussel als Den Haag. Lobby en public affairs zijn
UN Global Compact
er op gericht om onze beleidsprioriteiten en wensen om
Leeuwarden is sinds 2010 lid van het United Nations
te zetten in Europese wet- en regelgeving en, met name,
Global Compact. Dit programma is een verbond tussen
subsidieprogramma’s aansluitend bij de Leeuwardense
steden, bedrijven en organisaties over de hele wereld die
thema’s. We sturen in de noordelijke samenwerking zoveel
het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties meer
mogelijk op gemeenschappelijke belangen. SNN kan helpen
willen betrekken bij de realisatie van de 17 Duurzame
bij het positioneren en profileren en helpt ons de Europese
Ontwikkelingsdoelen. Leden van het programma inspireren
beleidsprioriteiten te sturen. Ook de wisselwerking tussen
elkaar en werken samen om de wereld duurzamer te
de Brusselse politiek en de Haagse politiek kan Brussel
maken. Leeuwarden is de enige Nederlandse stad die zich
ingezet worden om ook in Den Haag bepaalde zaken voor
verbonden heeft aan het UN Global Compact.
elkaar te krijgen.
20
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
ERRIN
ENoLL
Via het EU Office Cities Northern Netherlands zijn we
In 2021 is Leeuwarden lid geworden van het European
aangesloten bij het European Region Research and
Network of Living Labs (ENoLL). ENoLL biedt ons de
Innovation Network (ERRIN). ERRIN richt zich op een
mogelijkheid te leren van andere Living Labs en zo mede
brede onderzoeks- en innovatieagenda en werkt met
vorm te geven aan de Friese Living Lab agenda. Daarnaast
veel verschillende thematische werkgroepen. ERRIN richt
biedt het, net als de andere netwerken, een platform
zich op de ondersteuning van regio’s bij het verbeteren
richting de Europese Commissie en potentiële partners.
van onderzoeks- en innovatie-ecosystemen. ERRIN richt zich zowel op lobby als Europese projectontwikkeling
Energy Cities
en biedt Leeuwarden zowel een podium richting de
Via het EU Office Cities Northern Netherlands is Leeuwarden
Europese Commissie als een podium richting potentiële
ook lid van het netwerk Energy Cities. Energy Cities is
projectpartners.
een leergemeenschap van steden die werken aan de energietransitie. Via Energy Cities doen we inspiratie op,
Eurocities
vinden we patners en worden we op de hoogte gebracht
Eurocities is het Europese netwerk van steden. Leeuwarden
van Europese mogelijkheden.
is lid van het Cultuur Forum. Binnen het Cultuur Forum werkt Leeuwarden aan het uitbouwen van het profiel
Startup Europe Regions Network (SERN)
van Leeuwarden als cultuurstad mede als opvolging van
Via het EU Office Cities Northern Netherlands zijn we tot
Culturele Hoofdstad. Eurocities is een belangrijke partij
slot ook lid van SERN. SERN richt zich op regio’s en steden
voor de lobby van steden richting de Europese Commissie.
die een goed ecosysteem voor startups op willen zetten.
Daarnaast is het, vanwege het brede lidmaatschap van
Dit netwerk biedt ons ook een platform voor het vinden
steden, een goede plek om potentiële partners te vinden.
van partners en het ontwikkelen van Europese projecten. Momenteel werken we samen met SERN in het project CircLocal gericht op circulair inkopen.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
21
4. Monitoring, evaluatie en vervolgstappen
22
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Op basis van de Europa Agenda zal een projectenportfolio en uitvoeringsagenda worden opgesteld waarin de verschillende prioritaire thema’s worden teruggebracht tot een aantal concrete projecten. Afhankelijk van de keuzes in de projecten bepalen we ook onze inzet richting onze samenwerkingspartners regionaal en de internationale netwerken. Jaarlijks monitoren we de resultaten van onze inzet, waarbij minimaal aandacht is voor de lessons learned uit toegekende en afgewezen projecten, gegenereerde financiering en de meerwaarde van de samenwerking voor het realiseren van ambities en doelstellingen. Tweejaarlijks wordt het projectenportfolio geëvalueerd en indien nodig aangepast. Soms zal blijken dat de ingeschatte kansen toch ergens anders liggen of de interne dynamiek zorgt er voor dat projecten minder snel van start komen of dat prioriteiten verschuiven. Binnen de gekozen thema’s kunnen dan verschuivingen in het projectenportfolio tot stand komen. De Europa Agenda zal in 2025 worden geëvalueerd. Deze evaluatie valt samen met de evaluatie van de op te richten Friese Projecten Machine. De evaluatie vormt dan de basis voor de actualisatie van de Europa Agenda voor de periode 2026-2030.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
23
Annex 1: Projectenlijst
24
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Hieronder volgt een overzicht van de lopende Europese
Hiermee kunnen transitieplannen worden ontwikkeld
projecten in Leeuwarden.
en uitgevoerd, en komen we dichter bij het behalen van de doelstellingen die zijn vastgelegd in actieplannen.
1. Een duurzaam Leeuwarden
De netwerksamenwerking is bedoel om overheden en gemeentes met elkaar te verbinden, om van elkaar te leren, en de betrokkenheid bij de energie- en klimaattransitie te
Path2LC
vergroten. Beleidsmakers en overheidsinstanties op gemeentelijk niveau worden ondersteund door wetenschappelijke expertise om inzicht te krijgen in de haalbaarheid van hun actieplannen en het uitvoeren van maatregelen. De netwerken zijn 5 bestaande samenwerkingsnetwerken van gemeentes in Italië, Griekenland, Portugal, Nederland en Frankrijk. Met het project nodigen de deelnemende partijen ook andere gemeenten uit om aan te sluiten en te leren
Path2LC CO -neutrale gemeenten realiseren 2
van deze netwerkbenadering. Programma: Horizon2020 Projectduur: September 2020 – August 2023 Budget voor Leeuwarden: € 118.710,Projectpartners: • Institute for Resource Efficiency and Energy Strategies (IREES) – Lead
Partners Institute for Resource Efficiency and Energy Strategies (IREES) | Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research ISI | Technische Universität Wien (EEG) | E-think | Energy Cities (ENC) | Hespul | UNCA - Joint Office for Environmental Sustainability | Sustainable City Network | Cominidade intermunicipal do oeste (OesteCIM) | Cities Northern Netherlands | ALTE69
€ 1.5 M HORIZON2020
• Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research ISI • Technische Universität Wien (EEG) • e-think
In het PATH2LC-project werken overheden samen om met
• Energy Cities (ENC)
en van elkaar te leren hoe ze CO2-vrije gemeenten kunnen
• Hespul
realiseren. De belangrijkste activiteiten in het project zijn het
• UCSA – Joint Office for Environmental Sustainability
opstellen van verschillende actieplannen voor duurzame
• Sustainable City Network
energie (en klimaat) die de gemeenten zullen ontwikkelen
• Cominidade intermunicipal do oeste (OesteCIM)
en uitvoeren. Het PATH2LC-project stimuleert:
• Cities Northern Netherlands • ALTE69
• de uitwisseling van bestaande kennis en ervaring tussen gemeenten; • de afstemming tussen verschillende bestuursorganen binnen de gemeenten; • de samenwerking met lokale belanghebbenden. Daarnaast is het doel om de betrokken overheden te helpen met de vereiste plannings- en monitoringsystemen.
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
25
SAVE
energietransitie sneller te omarmen. Gemeente Leeuwarden is een van de pilotgemeenten in dit project. Programma: Interreg VA (NL-DL) Looptijd: maart-2021 – juni 2022 Budget voor Leeuwarden: € 46.710,Project partners: • MARIKO GmbH • Gemeente Leeuwarden • Stichting Hanze Hogeschool Groningen • Norseeheilbad Borkum • NettCon Energy GmbH • Gemeente Ameland
Interreg SAVE Vergroten van het draagvlak voor de duurzaamheidstransitie
Partners MARIKO GmbH | Gemeente Leeuwarden | Hanze Hogeschool Groningen | Norseeheilbad Borkum | NettCon Energy GmbH | Gemeente Ameland | Landkreis Leer | Vereniging FME-CWM
€ 0.57 M INTERREG A
De ontwikkeling van hernieuwbare energie is van cruciaal belang voor de energietransitie. Hernieuwbare energie vormt een telkens groter wordend onderdeel van de
• Landkreis Leer – Amt fur Digitales und Wirtschaft • Vereniging FME-CWM
European City Facility
EU City Facility Voor onderzoek naar oplossingen voor netcongestie
mondiale energievoorziening. Om duurzaam te kunnen voorzien in deze energiebehoefte en om dergelijke klimaatdoelen (Klimaatakkoord van Parijs) te kunnen halen, moet het tempo van de uitbreiding van het gebruik van hernieuwbare energie worden verhoogd. Een breed maatschappelijk draagvlak beïnvloedt de inspanningen richting duurzaamheid. Deze inspanningen hangen af van de steun en betrokkenheid van de bevolking. Momenteel is er in zekere mate een desinteresse en/of onwetendheid te vernemen onder de bevolking. Dit is waar het project SAVE op aansluit.
€ 60.000 Horizon2020
Project SAVE wil door belangstelling te wekken, scholing en
De Zwette is ideaal voor het gebruik van zonnepanelen.
participatie burgers, bedrijven (vooral het mkb) en relevante
Echter, door een beperkte netwerkcapaciteit kan de
belanghebbenden verbinden. Door concrete activiteiten
opgewekte groene energie niet meer terug geleverd worden
moeten zij actief worden betrokken bij de energietransitie.
aan het elektriciteitsnet, waardoor een groot (financieel)
SAVE wil op de samenleving stimuleren om innovaties in de
voordeel van het installeren van zonnepanelen voor
26
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
bedrijven wegvalt. Dit belemmert de energietransitie binnen
Programma: Net(z)werk
de gemeente Leeuwarden. De gemeente Leeuwarden
Looptijd: januari 2021 – november 2021
gebruikt de EUCF-subsidie om een volwaardig bedrijfs-
Projectgrootte: €47.665,00
en financieel plan voor een oplossing voor de Zwette te ontwikkelen, waarbij lokaal opgewekte energie kan worden
Project partners:
opgeslagen en gedeeld, bijvoorbeeld door het gebruik van
• Leeuwarden
een batterij. Als dit project voor de Zwette succesvol is, dan
• House of Design
kan deze oplossing ook op andere bedrijventerreinen in
• Oldenburg
Nederland en Europa worden ingezet. Daarnaast zou een
• Rastede
dergelijk concept ook een interessante ontwikkeling zijn voor (afgelegen) dorpen en eilanden.
3. Een innovatief Leeuwarden
Programma: Horizon 2020 Looptijd: november 2021 – november 2022
Upgrade SME
Projectgrootte: €60.000
In het UpGradeSME-project werkt Leeuwarden met 7 andere partners uit 6 verschillende Europese regio’s samen
2. Een groen-blauw Leeuwarden
om de exportpositie van het midden- en kleinbedrijf (MKB) te verbeteren. Exporterende bedrijven zijn meer concurrerend en kunnen economische schommelingen beter opvangen. Daar willen we graag de Leeuwarder
KlimaRe:pair
bedrijven bij helpen en de ondersteunende partijen in faciliteren. Om de export van het MKB te stimuleren,
Klimaatverandering is voor velen omvangrijk, complex
werken de partners samen aan het ontwikkelen van
en hopeloos. Het is daarom van cruciaal belang
beleidsinstrumenten die de barrières voor het exporteren
om te investeren in verbeelding en handelings- en
van producten en diensten kunnen verlagen. De partners
toekomstperspectieven. Gemeente Leeuwarden wil daarom
organiseren daartoe gedurende 5 jaar o.a. workshops,
met andere Noord-Nederlandse en Duitse partners hiermee
uitwisselingen, en studiebezoeken.
aan de slag. Niet om de werkelijkheid te ontduiken, maar om dit avontuur van klimaatverandering aan te gaan. Dit
Programma: Interreg Europe
allemaal in samenwerking met de jongeren.
Budget voor Leeuwarden: € 52.201,Looptijd: april 2016 – maart 2022
Tijdens dit project staat het burgerinitiatief centraal. De Jonge Klimaatbeweging en de Youth for Climate Adaption
Project partners:
Conference zijn voorbeelden van dit soort initiatieven van
• Gemeente Leeuwarden
jongeren. Burgers, ondernemers, wetenschap en overheden
• Pannon Business Network Association (Hongarije)
kunnen met dit project gezamenlijk nadenken over
• South Muntenia Regional Development Agency
oplossingen voor de uitdagingen van klimaatverandering en de circulaire economie.
(Roemenië) • Business Development Friesland Foundation • Steinbeis Innovation gGmbH (Duitsland)
Er wordt bijvoorbeeld samen gekeken naar wateroverlast,
• Ave Intermunicipal Community CIM Ave (Portugal)
vergroening van de binnenstad en repareren in plaats van
• San Sebastian Socio-Economic Development Agency Ltd.
nieuw produceren.
(Spanje) • Ministry of Finance (Hongarije)
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
27
Giggin’ Policy De gemeente doet aan dit project mee vanwege het actuele onderwerp, de samenwerking met gig-economy beleidsadviseurs elders in Europa, en het opzetten van een structuur waarbij mbo jongeren hun stem kunnen laten horen aan beleidsmakers. Programma: Erasmus+ Budget voor Leeuwarden: € 51.835,Projectduur: December 2020 – November 2023 Projectpartners:
Giggin’ Policy Jongeren voorbereiden op een klusgerichte economie
• Friesland College • ROC Friese Poort • Learning Hub Friesland • Gemeente Leeuwarden • Meath County Counsil (Ierland) • Dundalk Institute of Technology (Ierland) • Newry and Mourne Co-operative and Enterprise Agency
Partners Friesland College | ROC Friese Poort | Learning Hub Friesland | Gemeente Leeuwarden | Meath County Counsil | Dundalk Institute of Technology | Newry and Mourne Co-operative and Enterprise Agency | KSPCM | Chamber of Commerce Barcelona | Educam II
(Noord-Ierland)
€
• KSPCM (Litouwen)
0.61 M ERASMUS+
• Chamber of Commerce Barcelona (Spanje) In Giggin’Policy werkt de gemeente Leeuwarden drie jaar
• Educem II (Spanje)
samen met lokale overheden en kennisinstellingen in Ierland, Schotland, Spanje en Finland. Het onderwerp is de zogenaamde ‘GIG-economy’, een economie waarin freelance-werk en nul-uren contracten heel gangbaar
4. Een aantrekkelijk Leeuwarden
zijn. De komende generatie zal steeds vaker met zzp en freelance-posities te maken zal hebben i.p.v. vaste
EcoC-SME
dienstverbanden. Een mbo-er die na zijn opleiding als technicus, grafisch ontwerper, ICT-er, bouwvakker, etc. aan
ECoC-SME is een interregionaal samenwerkingsproject
de slag gaat moet kunnen netwerken, communiceren en
dat zich richt op de onderbenutte kans voor steden en
pro-actief achter klussen aan kunnen gaan.
regio’s om bestaande en potentiële MKB-bedrijven te ontwikkelen via hun vroege betrokkenheid bij evenementen
Kennisinstellingen moeten hier op inspelen zodat ze
zoals Culturele Hoofdstad (LF2018). Het project richt
die jongeren opleiden voor de arbeidsmarkt waar straks
zich op het potentieel van het mega-evenement om
behoefte aan is. Daarom gaan we binnen het project
lokaal ondernemerschap te activeren, te versterken en te
samenwerken aan bewustwording over de gig-economy
diversifiëren door hun creatieve, ‘onconventionele’ sector-
en brengen we jongeren in contact met beleidsmakers
overschrijdende samenwerkingsverbanden, clustering
en adviseurs. Dat betekent samen met jongeren
en netwerken, evenals hun internationalisering, aan te
in gesprek gaan over welk beleid nodig is voor dit
moedigen.
arbeidsmarktvraagstuk. Het is de bedoeling een structuur op te zetten waarbij jongeren veel vaker hun mening geven aan beleidsmakers.
28
Gemeente Leeuwarden | Europa Agenda 2022-2026 - Leeuwarden in Europa
Project Partners: • Gemeente Leeuwarden • Inqubator Leeuwarden Actions for inducing SME growth and innovation via the ECoC event and legacy
• Savonlinna: University of Eastern Finland • Matera: Materahub, Italië
ECoC-SME aims to improve local entrepreneurship policies by promoting the participation of SMEs and prospective entrepreneurs in the European Capital of Culture event and its legacy. Results of interregional exchanges and local learning labs will be shared also with the ECoC Programme
• Rijeka: Municipality of Rijeka, Kroatië • Timisoara: Municipality of Timisoara, Roemenië • Kaunas: Vytautas Magnus University Centre for Enterprise Practices, Litouwen
to contribute to its guidelines for applicant cities.
www.interregeurope.eu/ecoc-sme
Creative Ageing
An interregional cooperation project for improving SMEs competitiveness policies. Project Partners
PGI06047 • ECoC-SME Image © Pixabay License
University of Eastern Finland (FI) Municipality of Rijeka (HR) Materahub Creative and Cultural Industries (IT) Vytautas Magnus University Centre for Enterprise Practices (LT) Municipality of Leeuwarden (NL) Inqubator Leeuwarden (NL) Municipality of Timisoara (RO)
SME competitiveness
0.97 M ERDF
Aug 2019 Jul 2022
In het project verkennen en delen de partners, bestaande uit culturele hoofdsteden uit het verleden, heden en de toekomst, via een proces van co-creatie hun ervaringen en praktijk om lokaal mkb te versterken. Deze uitwisseling in Local Learning Labs en internationale projectbijeenkomsten resulteert in nieuwe projecten en initiatieven op maat in de vijf verschillende steden. Er zullen actieplannen worden opgesteld om deze instrumenten te verrijken en in het
Creative Aging Senioren betrekken bij culturele educatieprojecten
derde jaar van het project zullen geselecteerde maatregelen in deze steden en regio’s worden uitgevoerd. Partners München | Berlijn | Brighton & Hove | Oostende | Gotenburg
€ 0.12 M ERASMUS+
Er is een groeiende belangstelling van zowel de EUcommissie als de deelnemende steden voor een
Dit project, gefinancierd door het EU-programma “Erasmus
efficiënt gebruik van lokale en EU-middelen en voor het
+ / volwasseneneducatie, is gestart door München om
maximaliseren van de voordelen van de ECoC. Er worden
strategische partnerschappen bij de uitwisseling van goede
echter geen concrete richtlijnen aangeboden aan ECoC-
praktijken te ondersteunen. De bedoeling is om door
hosts voor de betrokkenheid en aanmoediging van lokale
uitwisseling te leren van goede praktijken over hoe senioren
MKB-bedrijven. Daarom zullen ervaringen ook worden
die nooit of nauwelijks deelnemen sociale of culturele
gedeeld met het ECoC-programma om de richtlijnen voor
activiteiten - om biografische, gezondheids- of financiële
kandidaat-steden te verbeteren.
redenen – toch kunnen worden betrokken bij culturele educatieprojecten. Welke barrières zijn er en hoe kunnen