Brief aan de raad Meld een vermoeden

Aan de gemeenteraad

Meld een vermoeden 2021-070259 Veiligheidsdomein Juridische & Veiligheidszaken 14058, Reinier Kwast 1 13 oktober 2021 Geachte leden van de gemeenteraad, Gelet op de recente publicaties in de media over de app ‘Meld een Vermoeden’ en de schriftelijke en technische vragen gesteld door verschillende raadsfracties in de gemeenteraad hierover, willen wij u nader informeren over het doel en gebruik van de app ‘meld een vermoeden’ door de gemeente Leeuwarden. Noodzaak van aanpak ondermijnende criminaliteit Criminelen maken gebruik van diensten van de bovenwereld. Bijvoorbeeld door het gebruiken van vastgoed voor illegale activiteiten of door het witwassen van geld. Boven- en onderwereld raken zo met elkaar verweven. Deze beïnvloeding van onze samenleving heet ondermijning. Gemeenten hebben een belangrijke taak in de bestrijding ervan. De gemeente, meer in het bijzonder de burgemeester, wordt vanuit zijn taak als handhaver van de openbare orde, beschouwd als regiehouder voor wat betreft de aanpak van ondermijning, zo blijkt uit diverse Kamerstukken en materiewetten (Gemeentewet, Opiumwet, Wet Bibob, etc.).1 De groei van ondermijnende criminaliteit zet de stabiliteit van onze rechtsstaat steeds meer onder druk en ondermijnt daardoor onze samenleving. Het is om deze reden dat de aanpak hiervan ook een hoge prioriteit heeft bij de Regering.

Tijdens Prinsjesdag is aangekondigd dat extra middelen beschikbaar worden gesteld voor de aanpak hiervan. Ook wij als college hechten veel belang aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit in onze gemeente. Niet alleen vanwege het ondermijnende karakter van deze vorm van criminaliteit, maar ook vanwege de uiteindelijke TK 2018-2019, 29911, nr 212. Brief van de minister aan de Tweede Kamer waarin wordt geinformeerd over de voortgang en stand van zaken met betrekking tot de ondermijningswetgeving; TK2017-2018, 29 911 nr. 207 Brief van het kabinet aan de Tweede Kamer van 11 juli 2018 over hoe het kabinet de aanpak van ondermijnende criminaliteit de komende jaren wil versterken. 1

Blad 2

consequenties voor de veiligheid en leefbaarheid in onze gemeente. Consequenties die vaak pas na verloop van tijd steeds meer zichtbaar worden. Daarbij is het in de eerste plaats van belang dat signalen van ondermijning worden herkend en worden gemeld bij een centraal onderdeel van de organisatie die deze signalen kan duiden en uitwerken. Ambtenaren die werkzaam zijn binnen de gemeentelijke organisaties zien vaak zaken die opvallen en die kunnen duiden op ondermijnende criminaliteit. Denk daarbij aan handhavers, medewerkers van burgerzaken, medewerkers van de afdeling belastingen, medewerkers van de sociale recherche, etc. Meldingen kunnen worden gedaan over situaties waarbij sprake kan zijn van crimineel handelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan bedrijvigheid bij een ‘leegstaande’ loods, betalingen met grote sommen contant geld of het betalen van een veel te hoge prijs voor een pand in de lokale horeca. We zijn daarom continu op zoek naar verbeteringen in onze aanpak van ondermijnende criminaliteit. Dit geldt ook voor wat betreft de wijze waarop signalen op een veilige en eenvoudige manier kunnen worden gemeld. De app ‘Meld een Vermoeden’ draagt hieraan bij. ‘Meld een vermoeden’ is ontstaan vanuit een landelijk initiatief in 2016, georganiseerd door het Ministerie van BZK.

De website www.meldeenvermoeden.nl fungeert sindsdien als platform van waaruit handvatten zoals de app worden uitgerold over gemeenten. Wat is de app ‘Meld een Vermoeden’? Met de app ‘Meld een Vermoeden’ creëren we een centraal meldpunt binnen de gemeente voor signalen van medewerkers over mogelijke ondermijnende criminaliteit. Waar voorheen collega’s opvallende zaken via telefoon of mail doorgaven aan het team Veiligheid van JVZ, waarna vervolgens nog een formulier moest worden ingevuld, wordt nu deze meldingsapp gebruikt. Delen via deze app is technisch en organisatorisch veiliger dan het delen van signalen via bijvoorbeeld e-mail of telefoon. Ten opzichte van de vroegere situatie wordt nu dankzij de app de informatie nog veiliger gedeeld. Ook wordt voorkomen dat teveel (bovenmatig) informatie wordt gedeeld, doordat de app een specifiek aantal invulvelden vermeldt en dus selecterend is in het melden van het signaal. Het gebruik van de app kent dan ook minder risico’s dan het delen van informatie via andere media. De ingediende meldingen komen terecht bij slechts een beperkt aantal medewerkers van het team Veiligheid van de afdeling JVZ en worden daar verder onderzocht. Er wordt, eventueel samen met de deelnemers aan de intergemeentelijk casustafel en met de politie, actie ondernomen als het vermoeden klopt of lijkt te kloppen.

Dit gebeurt op dezelfde manier als waarop meldingen onderzocht worden die telefonisch of per mail binnenkomen. Het gebruik van de app bevindt zich nog in de pilot periode. Eind 2019 is hiermee een start gemaakt en vanaf de begroting 2020 is de gemeenteraad via de P&C cyclus geïnformeerd over de inzet en voortgang. Pas na de evaluatie van de pilot wordt besloten of de app wordt uitgerold naar meerdere medewerkers.

Blad 3

Nieuwe vraag aan medewerkers? Voor de pilot met de app werden vermoedens van criminaliteit binnen de gemeente al gedeeld. Een deel van onze medewerkers is immers geregeld op pad en kan zodoende zaken tegenkomen waarvan men het idee heeft dat er mogelijk sprake is van (ondermijnende) criminaliteit. Met de invoering van de app faciliteren we de medewerkers om deze meldingen veilig, gemakkelijk en rechtmatig te blijven doen. Het gebruik van de app is echter niet verplicht. De oude werkwijze blijft ook mogelijk. In de ongeveer 2 jaar waarin de app actief gebruikt is in Leeuwarden, zijn er 25 vermoedens van ondermijnende criminaliteit gemeld. Dit betroffen: - 12 signalen met betrekking tot de verkoop/teelt/productie van drugs; - 1 signaal van mensenhandel; - 1 (poging tot) fraude met subsidies; - 4 malafide (horeca) bedrijven; - 3 meldingen van witwassen/vreemd vermogen; en - 4 overige signalen.2 In 13 gevallen bleek er terecht een vermoeden van ondermijnende criminaliteit te zijn gemeld. 5 meldingen bleven na gemeentelijk onderzoek onduidelijk en zijn daarom verwijderd. In 6 gevallen bleek de melding onterecht te zijn (geen sprake van ondermijnende criminaliteit) en ook deze meldingen zijn daarom verwijderd. 1 melding is momenteel nog in behandeling. Zoals aangegeven in de programmabegroting 2022 wordt de app in 2022 geëvalueerd.

De eerder geplande evaluatie is uitgesteld omdat deze periode geen representatief beeld geeft vanwege de coronasituatie. Pas na de evaluatie van de pilot wordt besloten of de app wordt uitgerold naar meerdere medewerkers. Delen van informatie vanuit de app Signalen die in de app zijn ingevuld, worden door de aangewezen specialisten van JVZ beoordeeld, eventueel intergemeentelijk besproken op de casustafel ondermijning en eventueel gedeeld met de politie. Een signaal kan overigens alleen met derde partijen worden gedeeld als het om ‘grotere’ georganiseerde misdaad gaat. Dit kan dan via het RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centrum) en alleen met partijen die zijn aangesloten bij het RIEC-convenant (zoals de belastingdienst, UWV, etc.). De juridische kaders waarbinnen gegevensuitwisseling dan plaatsvindt zijn beschreven in het privacyprotocol RIEC-LIEC (https://www.riec.nl/maatregelen-endocumenten/documenten/richtlijnen/2021/09/16/privacyprotocol-2021). Dit zijn dan ook de “externe partijen” zoals vermeld in de begrotingstekst van 2022. Gegevensdeling en privacy Het gebruik van de app valt onder het privacy protocol van de lokale casustafel ondermijning. Dit geeft een duidelijke juridische basis voor het delen van die

2 Dit betreft een restcategorie

Tweemaal betrof dit het betreden van een bestuursrechtelijk gesloten locatie, éénmaal kon de melding niet goed gedefinieerd worden (en is dus verwijderd) en één melding over een nepwapen.

Blad 4

informatie, waarvan wordt ingeschat dat nader onderzoek inderdaad noodzakelijk is. Er is een DPIA (data protection impact assessment) uitgevoerd voor het delen van gegevens in het kader van de aanpak van ondermijning en het gebruik van de Meld een Vermoeden app. Daarbij zijn de risico’s voor betrokkenen in kaart gebracht en afgewogen. De conclusie uit de DPIA is dat de gegevensverwerking rechtmatig wordt geacht. Bij eventuele uitbreiding van de groep deelnemers zal eerst een herbeoordeling van de DPIA plaatsvinden in de vorm van een E-PIA waarin ook ethische vraagstukken zullen worden beoordeeld. Andere gemeenten Op dit moment wordt de app door zo’n 25 gemeenten in Nederland gebruikt, waaronder Den Haag, Amstelveen, ’s-Hertogenbosch en Hilversum. Kosten De jaarlijkse kosten beperken zich tot licentiekosten. Die bedragen €6.899,00 per jaar, ongeacht het aantal deelnemers. Meer algemene informatie over het project vindt u in de bijgevoegde factsheet ‘Meld een vermoeden’. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester. {{Signer1}}

secretaris.