Bp Leeuwarden - Dorhoutstraat Potmarge

Rapport Projectnummer: 370741/ 51001601 Referentienummer: NL21-648800269-7664 Datum: 19-10-2021

Archeologisch onderzoek plangebied Parkhoven te Leeuwarden, gemeente Leeuwarden Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 2457

Status: Definitief

Sweco Rozenburglaan 11 9727 DL Groningen Postbus 7057 9701 JB Groningen Nederland

T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl

Sweco Nederland B.V. Team Heritage Consultancy Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt

Dagmar Ewolds Adviseur Archeologie M +31 6 51 35 57 24

Verantwoording Titel Subtitel

Archeologisch onderzoek plangebied Parkhoven te Leeuwarden, gemeente Leeuwarden Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN 2457

ISSN-nummer

2468-4813

Projectnummer

370741/51001601

Referentienummer

NL21-648800269-7664

Revisie

D1

Datum

19-10-2021

Auteur

Dagmar Ewolds KNA archeoloog en prospector (actornummer 54425479)

E-mailadres

Dagmar.ewolds@sweco.nl

Gecontroleerd door

Jan Jaap Hekman senior KNA archeoloog (actornummer 64229705)

Paraaf gecontroleerd

Goedgekeurd door

Jeroen van Rooij MA Teammanager

Paraaf goedgekeurd

Sweco voert archeologisch onderzoek uit onder procescertificaat SIKB BRL 4000 ’Archeologie’ (versie 4.1) en de protocollen 4001, 4002, 4003 en 4004. De archeologische werkzaamheden worden uitgevoerd in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm van de Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1).

2 (28)

Administratieve gegevens Uitvoerder

Sweco Nederland B.V.

Provincie Gemeente Plaats Toponiem Kaartbladnummer Kadastrale gegevens Centrum x/y-coördinaten

Fryslân Leeuwarden Leeuwarden Parkhoven

Opdrachtgever Onderzoeksmeldingsnummer Archis monumentnummer Archis waarnemingsnummer Oppervlakte plangebied Bevoegde overheid Projectmedewerker Periode van uitvoering Beheer en plaats van documentatie

LWDOO 16648 en 16833 x: 183171 y: 578862 Slokker Bouwgroep 5091800100 Westelijk terrein: 0,95 ha; Oostelijk terrein: 0,65 ha Gemeente Leeuwarden (contactpersoon: Jan Willem Oudhof janwillem.oudhof@leeuwarden.nl en 06 25 28 99 57. D.U. Ewolds, KNA archeolooog en prospector (54425479) Juni-September 2021 Sweco Nederland BV

3 (28)

Inhoudsopgave Samenvatting ......................................................................................................................... 6 1

Inleiding .................................................................................................................. 8

1.1

Aanleiding van het onderzoek ................................................................................. 8

1.2

Kader onderzoek ..................................................................................................... 8

1.3

Methodiek ................................................................................................................ 8

1.4

Doelstelling onderzoek ............................................................................................ 8

2

Bureauonderzoek .................................................................................................. 9

2.1

Inleiding ................................................................................................................... 9

2.2

Doelstelling en vraagstelling .................................................................................... 9

2.3

Afbakeningen plangebied, huidig gebruik en toekomstig gebruik ........................... 9

2.3.1

Afbakening plan- en onderzoeksgebied ................................................................................9

2.3.2

Huidig gebruik van het plangebied ........................................................................................9

2.3.3

Toekomstig gebruik van het plangebied .............................................................................10

2.4

Aardwetenschappelijke kenmerken ....................................................................... 10

2.5

Archeologische waarden ....................................................................................... 14

2.5.1

Archeologische verwachtings- en beleidskaart ...................................................................14

2.5.2

Archeologische Monumenten..............................................................................................15

2.5.3

Archeologische vondstlocaties ............................................................................................15

2.5.4

Archeologische onderzoeksmeldingen ...............................................................................15

2.6

Historische situatie................................................................................................. 16

2.6.1

Oude kaarten ......................................................................................................................16

2.6.2

Cultuurhistorische Waarden ................................................................................................ 19

2.6.3

Militair-historische gegevens ...............................................................................................20

2.7

Ondergrondse bouwhistorische waarden en mogelijke verstoringen.................... 21

3

Gespecificeerde verwachting ............................................................................. 22

4

Conclusie en advies ............................................................................................ 23

4.1

Conclusie ............................................................................................................... 23

4.2

Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek ........................................... 23

4.3

Advies .................................................................................................................... 23

5

Veldonderzoek ..................................................................................................... 24

5.1

Inleiding ................................................................................................................. 24

5.2

Doelstelling en vraagstelling .................................................................................. 24

5.3

Methodiek .............................................................................................................. 25

5.4

Resultaten en interpretatie .................................................................................... 25

5.4.1

Bodemopbouw ....................................................................................................................25

5.4.2

Archeologie .........................................................................................................................25

6

Conclusie en advies ............................................................................................ 26

4 (28)

6.1

Beantwoording onderzoeksvragen inventariserend booronderzoek ..................... 26

6.2

Conclusie ............................................................................................................... 26

6.3

Advies .................................................................................................................... 27

6.4

Selectieadvies bevoegd gezag .............................................................................. 27

Literatuurlijst en gebruikte bronnen .................................................................................. 28 Bijlage 1.

Locatie plangebied

Bijlage 2.

Bekende archeologische gegevens

Bijlage 3.

Boorplan

Bijlage 4.

Boorprofielen

5 (28)

Samenvatting In opdracht van Slokker Bouw heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Het onderzoeksgebied Parkhoven betreft de planlocatie voor een nieuw appartementencomplex aan de Dorhoustraat en de Smedingstraat te Leeuwarden. Het onderzoek vond plaats in het kader van de bestemmingsplanwijziging en benodigde omgevingsvergunning. Op het plangebied rust een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5. Archeologisch onderzoek is nodig bij ingrepen groter dan 2500 m2. Het totale plangebied heeft een oppervlakte van ongeveer 1,6 hectare. Het plangebied ligt in het voormalige kweldergebied tussen de Middelzee en het veengebied ten oosten van Leeuwarden. In dit gebied heeft gedurende de IJzertijd – Middeleeuwen bewoning plaatsgevonden op droog gevallen kwelderwallen en terpen. Het plangebied bevindt zich langs de Potmarge, een riviertje dat het veengebied in het oosten afwaterde richting de Middelzee. Via de Potmarge kon de zee waarschijnlijk bij hoog water het binnenland instromen. De oeverzones waren daarom tot de dichtslibbing van de Middelzee en de ontginning van het gebied mogelijk te nat voor bewoning. Het plangebied ligt op basis van de gemeentelijke waardenkaart en de FAMKE op enige afstand van de terp ’Achter de Hove’.

Eerdere onderzoeken in de omgeving hebben aangetoond dat in de periferie van deze terp sporen van een Laatmiddeleeuwse uitbreidingsfase verwacht kunnen worden. Het is niet uit te sluiten dat in het plangebied ook archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen aanwezig zijn, bijvoorbeeld dieper ingegraven sporen van paalgaten, greppels of kuilen. In de Nieuwe tijd is het plangebied voornamelijk in gebruikt geweest als tuinbouwgebied. Het oostelijke deel is bebouwd geweest. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt voor het oostelijk gelegen deel van het plangebied geen archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd. Dit deel van het plangebied heeft een lage archeologische verwachting aangezien dit perceel bebouwd is geweest en waarschijnlijk tot meer dan 2 m -mv verstoord. Voor het westelijke terrein blijft de verwachting op archeologische waarden uit de IJzertijd – Middeleeuwen gehandhaafd aangezien het onbekend is hoe diep dit terrein is verstoord. Geadviseerd wordt om hier de bodemopbouw middels een inventariserend booronderzoek te toetsen (6 boringen). Uit het veldonderzoek is gebleken dat in het westelijke plangebied diverse kleipakketten voorkomen. Deze zijn tot ongeveer 0,5 m -mv verstoord. In de kleipakketten ontbreken aanwijzingen voor een vegetatielaag of andere archeologische indicatoren.

Wel kunnen in het plangebied mogelijk ingegraven sporen aanwezig zijn. Vanwege het ontbreken van archeologische indicatoren wordt de kans op het aantreffen van archeologische sporen echter ook als laag ingeschat en wordt archeologisch vervolgonderzoek niet geadviseerd. Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden toch onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: Archis-vondstmelding en de bevoegde overheid). Selectieadvies Dit rapport is ter goedkeuring voorgelegd aan de bevoegde overheid. Het besluit van de bevoegde overheid wijkt niet af van het door Sweco opgestelde advies.

6 (28)

Tabel 0-1

Overzicht van archeologische perioden1

Periode

Tijd

Laat-Paleolithicum (Oude Steentijd)

tot

9.000 v.Chr.

Mesolithicum (Midden Steentijd)

9.000 v.Chr.

-

4.900 v.Chr.

Neolithicum (Nieuwe Steentijd)

5.325 v.Chr.

-

1.900 v.Chr.

Bronstijd

1.900 v.Chr.

-

800 v.Chr.

IJzertijd

800 v.Chr.

-

12 v.Chr.

Romeinse Tijd

12 v.Chr.

-

450 n.Chr.

Vroege Middeleeuwen

450

-

1.050 n.Chr.

Late Middeleeuwen

1.050

-

1.500 n.Chr.

Nieuwe Tijd

1.500

-

heden

Tabel 0-2

Indeling van het Kwartair

chronostratigrafie Kwartair

Holoceen

Pleistoceen

jaren geleden Subatlanticum Subboreaal Atlanticum Boreaal Preboreaal Laat Weichselien (ijstijd) Eemien Midden Saalien (ijstijd) Elsterien (ijstijd) Vroeg

1

3.000 5.000 8.000 9.000 10.000 130.000 120.000 130.000 800.000 200.000 400.000 2.400.00 0

-

heden 3.000 5.000 8.000 9.000 10.000 10.000 120.000 130.000 130.000 315.000 800.000

Bron: Archeologisch Basis Register 1992.

7 (28)

1

Inleiding

1.1 Aanleiding van het onderzoek In opdracht van Slokker Bouw heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Het onderzoeksgebied betreft de planlocatie voor een nieuw appartementencomplex aan de Dorhoustraat en de Smedingstraat te Leeuwarden (zie bijlage 1). Hiervoor dienen diverse vergunningen te worden aangevraagd.

Afbeelding 1-1: Plangebied

1.2 Kader onderzoek Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging en een omgevingsvergunning. Verdere toepassing van het vigerende overheidsbeleid staat in paragraaf 2.2. 1.3 Methodiek Dit rapport betreft een standaardrapport zoals genoemd in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (BRL4000 protocol 4002). 1.4 Doelstelling onderzoek De bodemingrepen die gepaard gaan met de geplande werkzaamheden zullen eventueel aanwezige archeologische resten in de bodem verstoren en/of vernietigen. Derhalve dienen voorafgaand aan die werkzaamheden de archeologische waarden binnen het plangebied in kaart te worden gebracht.

8 (28)

2

Bureauonderzoek

2.1 Inleiding Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform SIKB BRL 4000 protocol 4002 en bestaat uit elf processtappen: 1. afbakenen plan- en onderzoeksgebied; vaststellen consequenties toekomstig gebruik (LS01); 2. aanmelden onderzoek bij Archis; 3. vermelden (en toepassen) overheidsbeleid (LS01); 4. beschrijven huidig gebruik (LS02); 5. beschrijven historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03); 6. beschrijven mogelijke aanwezigheid bouwhistorische waarden ondergrond (LS02, LS03, LS04); 7. beschrijven bekende archeologische en aardwetenschappelijke kenmerken (LS04); 8. opstellen gespecificeerde verwachting en formuleren onderzoeksstrategie (LS05); 9. opstellen standaardrapport bureauonderzoek (LS06); 10. aanleveren standaardrapport - afmelden onderzoek in Archis; 11. aanleveren digitale gegevens bij e-depot (DS05). Processtappen 1 tot en met 7 leveren gegevens op basis waarvan de gespecificeerde verwachting (stap 8) wordt opgesteld. Deze stappen worden behandeld in paragraaf 1.1 en hoofdstuk 2. Processtap 9 resulteert in het voorliggende rapport. Processtappen 10 en 11 hebben betrekking op het openbaar maken van het bureauonderzoek voor derden bij onder meer Archis en het e-Depot. Bij de uitvoering van het bureauonderzoek is niet afgeweken van de BRL.

2.2 Doelstelling en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is inzicht te krijgen in de archeologische waarde van het plangebied. De vraagstelling voor het onderzoek is: welke archeologische waarden zijn in het plangebied (mogelijk) aanwezig of kunnen worden verwacht? Op basis van de vraagstelling zijn onderzoeksvragen geformuleerd die kunnen bijdragen aan de beantwoording van de doel- en vraagstelling: · Welke archeologische waarden zijn in het plangebied aanwezig of kunnen aanwezig zijn? Op welke diepte t.o.v. maaiveld kunnen deze worden verwacht en op welke wijze lopen deze verwachte waarden een risico op verstoring/vernietiging door de uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden? · Is het plangebied voldoende onderzocht. Zo nee, welke vorm van nader archeologisch onderzoek wordt geadviseerd? 2.3

Afbakeningen plangebied, huidig gebruik en toekomstig gebruik

2.3.1 Afbakening plan- en onderzoeksgebied Het plangebied ligt in Leeuwarden en bestaat uit een tweetal terreinen met een totale oppervlakte van meer dan 16.000 m2. De exacte locatie van het plangebied wordt weergegeven in bijlage 1. Het onderzoeksgebied betreft een straal van 250 m hieromheen. 2.3.2 Huidig gebruik van het plangebied De twee afzonderlijke terreinen liggen momenteel braak.

9 (28)

2.3.3 Toekomstig gebruik van het plangebied Ter plaatse van het plangebied worden een appartementen en een parkeerterrein gerealiseerd (Afbeelding 2-1). Het terrein wordt geëgaliseerd. De exacte bodemingrepen die hier bij plaatsvinden zijn nog onbekend. Uitgangspunt is dat er verstoringen plaatsvinden van minstens 2 m -mv.

Afbeelding 2-1: Schetsontwerp Parkhoven

2.4 Aardwetenschappelijke kenmerken Om de landschapsgenese in beeld te brengen is gebruik gemaakt van bodemkaarten en geologische en geomorfologische kaarten. Met behulp hiervan worden de bodem en het landschap beschreven. Onderdeel van deze studie vormt een analyse van het Actueel Hoogtebestand Nederland. Tabel 2-1

Aardwetenschappelijke informatie

Bron

Informatie

Geologie

Formatie van Naaldwjk/Formatie van Nieuwkoop (zeeklei en – zand met inschakelingen van veen Niet gekarteerd (bebouwd gebied). Getij-oeverwal (B72) met terpen (B91) in een vlakte van getij-afzettingen (M72) en langs een zeeboezemvlakte (M75). Niet gekarteerd (bebouwd gebied) in de omgeving komen poldervaaggronden voor. 0,6 a 1,0 m + NAP

Geomorfologie Bodemkunde AHN

10 (28)

Het plangebied ligt ten noorden van de Potmarge, een riviertje ten zuidoosten van het centrum van Leeuwarden. Het pleistocene maaiveld bevindt zich hier op ongeveer 6 m -mv. Het dekzand uit het Weichselien is volgens gegevens in het DINOloket slechts 1 meter dik (Afbeelding 2-2). Eventuele archeologische resten uit Paleolithicum en Mesolithicum bevinden zich daarmee ruim beneden het maaiveld en hoogstwaarschijnlijk buiten de verstoringsdiepte. Gedurende het Holoceen is het pleistocene maaiveld afgedekt met diverse pakketten sedimenten.

Afbeelding 2-2: Geologische doorsnede plangebied (Bron: DINOloket.nl)

Vanwege het stijgen van de grondwaterspiegel is aan het einde van het Pleistoceen, tijdens een warmer interstadiaal, ter hoogte van de toenmalige kustlijn een veenpakket op het dekzand ontwikkeld (Formatie van Nieuwkoop, Basisveen Laag). Door de stijgende zeespiegel nam ook de invloed van de zee toe vanaf het begin van het Holoceen. Er werden mariene sedimenten afgezet (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer). De relatieve zeespiegelstijging nam gedurende het Holoceen geleidelijk af maar kende ook periodes van transgressie en regressie. Tijdens transgressies werden pakketten klei en zand afgezet. Vanwege de verslechterende afwatering en de gestegen grondwaterspiegel kon in het achterland veenvorming plaatsvinden (Formatie van Naaldwijk, Hollandveen Laagpakket). Rond 1500 v.Chr. is een groot deel van Noord-Nederland bedekt met hoogveen. Leeuwarden lag op de grens van dit uitgestrekte veengebied en de kwelders. Volgens de paleografische kaarten en het DINOloket was dit veenpakket rond 1500 v.Chr tot Leeuwarden uitgebreid (Afbeelding 2-3).

11 (28)

Afbeelding 2-3: Uitsnede Paleografische kaart 1500 v.Chr. (Bron: Vos et al. 2018).

Een nieuwe fase van mariene invloed brak aan met de vorming van de Bordine (latere Middelzee), een zeearm die tot Bolsward reikte. De monding lag bij Sint-Annaparochie. Deze zeearm ontstond volgens de paleografische kaarten van Vos et al. 2018 al rond 500 v. Chr. en bereikte haar grootste omvang in de Romeinse tijd/Vroege Middeleeuwen. Veenpakketten kunnen deels zijn weggeslagen. Mariene afzettingen uit deze periode worden gerekend tot de Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren. Vanaf de IJzertijd lag Leeuwarden in een kweldergebied tussen de zeearm in het westen en het uitgestrekte veengebied in het oosten (Afbeelding 2-4). Verschillende veenstroompjes mondden uit in de Middelzee. Op hoger gelegen, opgeslibte kwelderwallen in deze vlakte was bewoning vanaf de IJzertijd mogelijk. De oudste aanwijzingen voor bewoning in Leeuwarden dateren van rond het begin van de jaartelling. Bewoning vond plaats op kwelderwallen en terpen. Rond 1000 na Chr. waren een aantal agrarische nederzettingen op de kwelderwallen (Eeterpen) aan zee komen te liggen. Een zeewering werd aangelegd om het middeleeuwse Leeuwarden te beschermen tegen overstromingen en hoogwater uit de Middelzee. Het kweldergebied werd vanaf de Middeleeuwen ingepolderd en bedijkt. De zeearm slibte bovendien geleidelijk dicht en rond 1500 n. Chr. is de zeearm volledig ingepolderd.

Leeuwarden heeft zich rond deze periode ontwikkeld als stedelijk centrum. Om de afwatering te kunnen bevorderen en te kunnen blijven garanderen moesten bestaande stromen worden verbreed en gekanaliseerd.

12 (28)

De Potmarge bleef een belangrijke rol vervullen in de afwatering van het veengebied ten zuidoosten van de stad Leeuwarden en heeft haar loop grotendeels behouden. De waterloop is een rijksmonument (Monumentnummer 24503).

Afbeelding 2-4: Uitsnede Paleografische kaart 800 n.Chr.( Vos et al. 2018).

Het plangebied is niet gekarteerd op de geomorfologische kaart en de bodemkaart. Sinds de 20e eeuw ligt het plangebied binnen het stedelijke gebied van Leeuwarden. De grondwaterstand in het gebied bevindt zich op basis van gegevens uit eerdere bodemonderzoeken (zie paragraaf 2.7) op ongeveer 1 m -mv. De toekomstige grondwaterstand is onbekend.

13 (28)

Afbeelding 2-5: AHN3 (Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland via Esri Nederland).

2.5 Archeologische waarden Om de reeds bekende archeologische waarden in beeld te krijgen, zijn diverse bronnen geraadpleegd, zoals de Archeologische Monumentenkaart, Archis3 en archeologische waarden- en/of beleidskaarten van het betreffende gebied. 2.5.1 Archeologische verwachtings- en beleidskaart De gemeente Leeuwarden heeft een archeologische waardenkaart vastgesteld.2 Op deze kaart worden aan verschillende gebieden bepaalde verwachtingswaarden toegekend. Het plangebied ligt op deze kaart in een zone ‘vrijgegeven’. Volgens de Beleidsnota en de Erfgoednota is archeologisch onderzoek niet noodzakelijk.3

Afbeelding 2-6: Plangebied en Onderzoeksgebied geprojecteerd op de gemeentelijke beleidskaart.

2 3

M. Kennemans, Archeologische waardenkaart Leeuwarden, 2017. Gemeente Leeuwarden , Nota Archeologische Monumentenzorg Leeuwarden (AMZL) 2008-2013.

14 (28)

Het bestemminsplan Partiële herziening Archeologie gemeente Leeuwarden (vastgesteld, 2020-11-11) geeft aan dat op het plangebied een dubbelbestemming Waarde -Archeologie 5 ligt. Voor bouwwerken met ingrepen groter dan 2500 m2 en dieper dan 50 cm is een omgevingsvergunning met een archeologisch onderzoek noodzakelijk. Het plangebied overschrijdt met een oppervlakte van 16.000 m2 deze grens. 2.5.2 Archeologische Monumenten De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van belangrijke archeologische terreinen in Nederland. In het plangebied zijn geen AMK-terreinen geregistreerd. Ten zuiden van het plangebied (130 meter) bevindt zich een AMK-terrein van zeer hoge archeologische waarde (monumentnummer 9334; zie bijlage 2). Het gaat hier om een terrein met de resten van de dorpsterp Huizum. De terp uit de Late IJzertijd – Middeleeuwen is grotendeels afgegraven. Rijksmonumenten in de nabije omgeving zijn de waterloop Potmarge (24503) en een villa uit de 19e eeuw (519760), Villa Vaartzicht. 2.5.3 Archeologische vondstlocaties In Archis 3 staan binnen het plangebied geen archeologische vondstlocaties geregistreerd Ten noordwesten van het plangebied is een vondstmelding bekend. Tijdens inventariserend booronderzoek is onder de bouwvoor een antropogene laag (0,75-1,6 m -mv) vastgesteld (ZAAK ID 2059347100).

2.5.4 Archeologische onderzoeksmeldingen In Archis 3 staan binnen het plangebied geen archeologische onderzoeksmeldingen geregistreerd (zie bijlage 2). Binnen het onderzoeksgebied liggen wel een vijftal archeologische onderzoeksmeldingen. Direct ten noordwesten van het plangebied (50 meter) is door het ADC een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd op de terp ’Achter de Hove’ naar aanleiding van de realisatie van een woonwagenkamp (ZAAK ID 2064360100) naar aanleiding van een booronderzoek door RAAP (ZAAK ID 2059347100)4. Het booronderzoek had een onder de bouwvoor een antropogeen verwerkte kleilaag aangetoond op 0,75 – 1,6 m -mv. De laag bevatte houtskool, puinfragmenten en fosfaat. Deze laag rustte op ongestoorde mariene zand- en kleilagen. De terp is gelegen op een oeverwal van de Potmarge. De antropogene laag is geïnterpreteerd als een terpzool. Deze bestaat uit twee ophogingslagen. In de proefsleuven zijn een aantal sporen waargenomen, waaronder een aantal kuilen en een gedempte sloot met vondstmateriaal uit de Late Middeleeuwen. Een enkele kuil is mogelijk een paalspoor. In proefsleuf 4 is een sloot aangetroffen die is geïnterpreteerd als de mogelijke ringsloot van een terp. Vondstmateriaal, steengoed en aardewerk is te dateren in de periode Volle en Late Middeleeuwen. Dit geeft een datering voor de terp ’Achter de Hoven’.

Waarschijnlijk ligt het onderzoeksterrein in de periferie van de terp. Vroegere bewoning van de terp kan niet worden uitgesloten. Een sloot die wordt afgedekt door de ophogingslagen wijst hier op. Er is geadviseerd het terrein vrij te geven ten behoeve van het woonwagenkamp aangezien de aanwezige grondsporen waarschijnlijk niet verstoord worden door de ingrepen. De kern van de (oudere) terp kan nabij zijn gelegen en geadviseerd is bij grootschalige ingrepen in de nabijheid archeologisch proefsleuvenonderzoek te laten plaatsvinden.

4

Ridderbos, V.R.; (2004): Plangebied woonwagenterrein Achter de Hoven, gemeente Leeuwarden. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-zxd-x99g

15 (28)

Ten zuiden van het plangebied, ten zuiden van de Potmarge, heeft ter plaatse van een bedrijventerrein een archeologisch booronderzoek plaatsgevonden (Oranjewoud, 2004, ZAAK ID 2057281100).5 Het plangebied had op basis van het eerder uitgevoerde bureauonderzoek een middelhoge archeologische verwachting op resten uit de periode Late IJzertijd- Romeinse tijd. Daarnaast konden in de ondergrond dekzandkoppen, met een verwachting op resten uit het Mesolithicum en Neolithicum, voorkomen. Er is karterend booronderzoek tot 5,5 m -mv. verricht. Onder een verstoord zandpakket van circa 90 cm zijn afwisselende lagen klei en veenpakketten waargenomen. De klei was soms slap en humeus en bevatte riet. Onder het veen, op ongeveer 5,5 m -mv. is dekzand waargenomen. Bodemvorming hierin ontbreekt. Enkele boringen bevatten puin. Dit is gerelateerd aan historische bewoning in het plangebied. Het plangebied was te nat voor bewoning (Middelzeeafzettingen). Pas na de bedijkingen in de Middeleeuwen heeft bewoning het plangebied kunnen plaatsvinden. Vervolgonderzoek is niet noodzakelijk geacht. Ten westen van het plangebied (250 meter) heeft een booronderzoek plaatsgevonden ter plaatse van het Commenius college (ZAAK ID 2061306100).6 In het plangebied is op de natuurlijke kwelderafzettingen een 0,25 tot 0,5 m dikke laag matig humeus zand met puinspikkels aangetroffen.

Dit is geïnterpreteerd als een opgebracht pakket uit de 19e/20e eeuw. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Er wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen. Op het perceel ten zuiden direct ten zuiden van het Commenius college is eveneens booronderzoek uitgevoerd (ZAAK ID 2117731100).7 De aangetroffen is bodemopbouw is gelijkaardig. Onder een opgebrachte laag met recente puinspikkels zijn kwelderafzettingen waargenomen. Onder de kwelderafzettingen is plaatselijk rietveen waargenomen. Vervolgonderzoek is niet aanbevolen. 2.6 Historische situatie Voor het beschrijven van de historische situatie is gebruik gemaakt van historisch kaartmateriaal om eventuele resten van oudere bewoning vast te stellen. 2.6.1 Oude kaarten Het plangebied ligt tot de 20e eeuw buiten het historische centrum en de stadsgrachten. Ten zuiden van de Potmarge bevindt zich de kern van Huizum. De kaart van Schotanus toont aan dat de het plangebied langs de Potmarge nog onbebouwd is in de 18e eeuw (afbeelding 2-6). In de 17e en 18e eeuw bevonden zich langs de Potmarge buitenverblijven van welvarende inwoners van Leeuwarden. Op de kadastrale minuut uit 1811-18328 en de topografisch militaire kaart uit 1850 (Afbeelding 2-8) is te zien dat het plangebied deel uitmaakt van een aantal percelen langs de Potmarge die in gebruik zijn als moestuin.

Op de oever van de Potmarge is een gebouw aanwezig (direct ten zuiden van de Huizumerstraat, de zuidelijke grens van het oostelijke deel van het plangebied). Op de kaart van Eekhoff wordt dit gebouw aangeduid met ‘Overzet’ (Afbeelding 2-9). Deze locatie ligt net buiten het plangebied, daarnaast blijft deze oever met huidige havengebouw intact. De gronden waren eigendom van Dodonius Pierius van Kolde Reneman. In de 20e eeuw werden kassen geplaatst.

5

Marinelli, M., La Féber, D., 2004. Inventariserend archeologisch onderzoek aan de Potmarge en de Huizumerlaan. Oranjewoud. 6 Hekman, J.J.; (2004): Plangebied Achter de Hoven (Commenius College), gemeente Leeuwarden. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-z9p-7qmv 7 Jans, J.E.A.; (2006): Plangebied Achter de Hoven te Leeuwarden, gemeente Leeuwarden. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-xgq-9ysz 8 https://hisgis.fa.knaw.nl

16 (28)

Afbeelding 2-7: Uitsnede kaart van Schotanus (1730). (Bron: hisigis.nl).

Afbeelding 2-8: Plangebied (rood kader) geprojecteerd op de Topografisch Militaire Kaart van 1850.

17 (28)