Bijlagen Warmtevisie Leeuwarden
Tekst van het document
BIJLAGEN WARMTEVISIE LEEUWARDEN 2021
BIJLAGE 1: WIE HEBBEN ER MEEGEDACHT Klankbordgroep Organisatie Elkien WoonFriesland Stienzer Energykoöperaasje U.A. NEO (oranjewijk) Bedrijvenvereniging de Hemrik Bedrijven- en winkelpark de Zwette Nieuw Elan huurdersplatform De Bewonersraad Liander Ennatuurlijk BGDD BGDD Hoekstra Vastgoedbeheer Installatiebedrijf P. de Vries
Geïnterviewde belanghebbenden Dorpsmolen Reduzum Buurkracht Buurtteam Werkgroep Energie transitie Havankpark
Naam Henk Heikema van der Kloet Rudo de Bert Harm de Kroon Ap Timmermans Harm Mink Lex Vergnes Marisha van Huizen Elma van der Velden Oeds Kuipers Peter Slot Folkert Linnemans Marijn van Dongen Inge IJzerman Jeroen van der Geest
Duurzaam Aldlan Eenergie, Snakkeburen Stienzer Energykoöperaasje U.A De Bewonersraad Energiecoöperatie Westeinde (incl Valeriuskwartier) Energie Campus (Ekwadraat ) Zuidlanden Werkgroep Duurzaam Feinsum Grou2030 Gemeentelijk vastgoed De Zwette Circulair Koöperaasje Doarpsenerzjy Weidum U.A. Stroomland Leeuwarden Duorsum Mantgum Wind groep Grieneko Energie Campus D4 Jirnsumer Enerzjy Koöperaasje Elkien Ennatuurlijk Van Wijnen
BIJLAGE 2: ENQUETE & RESULTATEN Mei 2021 is een enquête uitgezet met als thema duurzaamheid en aardgasvrij. Hieronder zijn de vragen en resultaten zichtbaar. In totaal hebben 1049 respondenten de enquête ingevuld.
1: IK WOON IN EEN AARDGASVRIJE WONING. Nee
Ja
2: Welke van de volgende duurzame maatregelen heeft u al genomen in uw woning? Anders Geen Elektrisch koken
11%
Vloerisolatie Dakisolatie Spouwmuur isolatie Dubbel glas 89%
0%
20%
40% Ja
Nee
60%
80%
100%
3: IK BEN BEKEND MET DE OVERSTAP NAAR AARDGASVRIJE WIJKEN EN DORPEN Helemaal mee eens
Mee eens
Oneens
Helemaal oneens
4: THUIS SPREKEN WE OVER 'VAN HET AARDGAS AF GAAN'. Helemaal mee eens
Mee eens
Oneens
Helemaal oneens
n.v.t.
n.v.t. 12%
4% 3%
9%
24%
16%
16% 37%
26% 53%
5: CONSUMENTEN KUNNEN EEN POSITIEVE BIJDRAGE LEVEREN AAN DE MAATSCHAPPIJ ALS ZIJ DUURZAME ENERGIE AFNEMEN OF ZELF OPWEKKEN EN HUN WONING AARDGASVRIJ VERWARMENL Helemaal mee eens
Mee eens
Oneens
Helemaal oneens
n.v.t.
6: ALS INDIVIDU HEEFT HET AARDGASVRIJ MAKEN VAN MIJN WONING GEEN INVLOED OP MILIEUPROBLEMEN, ZOALS DE KLIMAATVERANDERING; DUS HET MAAKT NIET UIT WAT IK WEL EN NIET DOE. Helemaal mee eens
Mee eens
6% 2%
3% 10% 27%
12%
53%
Oneens
25%
15%
47%
Helemaal oneens
n.v.t.
7: DE VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HET AARDGASVRIJ MAKEN VAN WONINGEN, LIGT HOOFDZAKELIJK BIJ DE OVERHEID. Helemaal mee eens
Mee eens
Oneens
Helemaal oneens
8: ALS MIJN FAMILIE EN VRIENDEN ZOUDEN OVERSTAPPEN OP HET AARDGASVRIJ VERWARMEN VAN HUN WONING, ZOU IK HET OOK (EERDER) DOEN. n.v.t.
Helemaal mee eens
Mee eens
5% 3%
12% 22%
29%
Oneens 2% 17%
24%
41%
45%
Helemaal oneens
n.v.t.
9: IK BEN OP TERMIJN BEREID OM MET MIJN WONING VAN HET AARDGAS AF TE GAAN. Helemaal mee eens
Mee eens
Oneens
Helemaal oneens
10: WAT ZOU VOOR U DE BELANGRIJKSTE REDEN ZIJN WAAROM WE IN NEDERLAND VAN HET AARDGAS AF GAAN? n.v.t.
Aardbevingen in Groningen Aardgas raakt op
14%
20%
De energievoorziening onafhankelijk maken van andere landen zoals Rusland Fossiele brandstoffen zoals aardgas worden duurder en duurder
11% 22%
20%
14% 20% 41%
38%
11: Volgens u, welke zullen de 3 meest belangrijke bronnen van energie zijn in 2050?
12: WELKE (DUURZAME) VORMEN VAN ENERGIE HEEFT U IN UW WONING?
Anders, namelijk ... Elektriciteit door waterkracht
Biomassa (hout of palletkachel)
Geen, want ...
Warmtepomp
Zonneboiler
Zonnepanelen
Warmte uit water (aquathermie) 5% Aardwarmte (geothermie) Biogas
45% 43%
Wind Zon
2%5%
Kernenergie Biomassa Fossiele brandstoffen als aardolie, gas en steenkool 0%
20%
Ja
Nee
40%
60%
80%
100%
13: Aardgasvrij wonen is: goedkoop - duur
14: Aardgasvrij wonen is voor mij: belangrijk - onbelangrijk
7- Goedkoop
7- Belangrijk
6
6
5
5
4
4
3
3
2
2
1- Duur
1- Onbelangrijk 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
15: Aardgasvrij wonen is: makkelijk - moeilijk te realiseren
0%
7- Betrouwbaar
6
6
5
5
4
4
3
3
2
2
1- Moeilijk
1- Onbetrouwbaar 5%
10%
15%
20%
25%
30%
10%
15%
20%
25%
16: Aardgassvrij wonen is: onbetrouwbaar - betrouwbaar
7- Makkelijk
0%
5%
35%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
17: Aardgasvrij wonen is: niet leuk - leuk
18: Aardgasvrij wonen is: oncomfortabel - comfortabel
7- Leuk
7- Comfortabel
6
6
5
5
4
4
3
3
2
2
1- Niet leuk
1- Oncomfortabel 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
19: Waar maakt u zich het meest zorgen over bij de overstap naar aardgasvrij wonen? De kosten Dat ik geen keuze heb in de aardgasvrije… Of de oplossing wel duurzaam is Het uitzoekwerk over de aardgasvrije… Het niet meer koken met aardgas Het gedoe van de verbouwing van de… Ik maak mij geen zorgen 0%
20%
Waar
Niet waar
40%
60%
80%
100%
20: Ik vind de overstap van aardgas naar alternatieve energiebronnen acceptabel als... Ik als bewoner voldoende geïnformeerd/geadviseerd word Mijn woning daardoor in de toekomst beter verkoopbaar is Mijn energielasten als bewoner minimaal gelijk blijven Ik als bewoner betrokken ben bij de transitie en/of besluitvorming Er voldoende tijd is om langzaam over te gaan Het positieve gevolgen heeft voor de maatschappij Het klimaatverandering helpt verminderen De kosten en baten eerlijk verdeeld worden tussen rijke en minder rijke mensen 0% Helemaal mee eens
Mee eens
21: OVERWEEGT U TE INVESTEREN IN DUURZAME ENERGIEVORMEN VOOR UW WONING OF ENERGIEBESPARENDE MAATREGELEN, IN DE KOMENDE 10 JAAR? Ja
10%
20%
Neutraal
30% Oneens
40%
50%
60%
70%
90%
100%
Helemaal oneens
22: BENT U BEKEND MET DE VERSCHILLENDE REGELINGEN, SUBSIDIES EN LENINGEN DIE DE GEMEENTE AANBIED OP HET GEBIED VAN VERDUURZAMEN VAN UW WONING? Ja
Nee
Een beetje
Nee 21%
47%
80%
50% 53% 29%
23: BENT U GEÏNTERESSEERD IN HET ONTVANGEN VAN INFORMATIE OVER REGELINGEN, SUBSIDIES EN LENINGEN? Nee
Ja
40%
60%
24: Hoe en van wie zou u deze informatie willen ontvangen? Of via wie of welk kanaal zoekt u zelf informatie op? (deze vraag is alleen gesteld aan de personen die "ja" op vraag 23 hebben geantwoord) Anders, namelijk ... Via informatie van een architect Via informatie van een loodgieter of… Via informatie van mijn… Via informatie van de gemeente Social media, zoals Twitter, Facebook Op een gespecialiseerde site op internet Op een beurs of ander publiek evenement Via media als radio, tv en kranten 0% ja
20% nee
40%
60%
80%
100%
25: ALS ER IN UW BUURT EEN PLAN GEMAAKT WORDT OM OP TERMIJN AARD GASVRIJ TE WORDEN, HOE VINDT U DAN DAT INWONERS BETROKKEN MOETEN WORDEN BIJ DE PLANVORMING? Ik vind dat iedereen in de buurt moet kunnen meedenken/beslissen in de planvorming en de keuze voor een aardgasvrije oplossing Is voor mij niet van toepassing want mijn wijk is al aardgasvrij Ik vind dat de gemeente moet berekenen wat de beste oplossing is, dat in heldere taal moet uitleggen en vervolgens moet Ik vind dat een kleine vertegenwoordiging van bewoners moet kunnen meedenken/beslissen in de planvorming en de keuze voo
28% 51%
17% 4%
26: Als er in uw buurt een plan gemaakt gaat worden om van het aardgas af te gaan, hoe zou u willen meedenken?
27: Hoe wilt u geïnformeerd worden tijdens het maken van een gezamenlijk buurtplan?
Ik hoef niet mee te denken
Via een buurtapp
Ik wil tijdens het maken van een plan meedenken op een bewonersavond
Via een centrale plek in de buurt,… Via een website
Ik wil reageren als er een concreet plan ligt
Via sociale media Ik wil tijdens het maken van een plan meedenken in een werkgroep
Via een buurtkrant
Ik wil tijdens het maken van een plan meedenken via een online enquête
Via een digitale nieuwsbrief 0%
Ja
20%
Nee
40%
60%
80%
100%
0%
20%
Ja
40%
Nee
60%
80%
100%
29: WE GAAN GRAAG MET INWONERS UIT DE VERSCHILLENDE WIJKEN EN DORPEN IN GESPREK OM SAMEN TE ZOEKEN NAAR MOGELIJKHEDEN VOOR AARDGASVRIJ WONEN. HIERVOOR ORGANISEREN WE VERSCHILLENDE DIALOOGSESSIES. ZOU U HIERIN WILLEN MEEDENKEN?
28: Over welk onderwerp zou u willen meedenken? Ik wil niet meedenken De communicatie in/met de buurt
Nee, hier heb ik geen behoefte aan
De planning binnen de buurt (welke straat…
Ja, ik denk graag mee over de mogelijkheden van mijn wijk/dorp
De financiëring
Ja, ik woon al aardgasvrij en wil graag mijn ervaringen met anderen delen
Het beperken van overlast en meenemen… De techniek
4%
De manier waarop het nieuwe systeem… 41% 0%
20%
Ja
40%
60%
26-30
31-35
36-45
31: GESLACHT 46-55
56-65
65+
Man
1% 5% 6% 30%
23%
55%
100%
Nee
30: LEEFTIJD 18-25
80%
16% 19%
Vrouw
Anders
2% 35% 63%
32: WAT IS UW HOOGST VOLTOOIDE OPLEIDING? Geen / lager- of basisonderwijs Hoger algemeen voortgezet onderwijs en vwo (havo, vwo, atheneum, gymnasium, hbs, mms) Hoger beroepsonderwijs
Lager beroepsonderwijs en algemeen voortgezet onderwijs (vmbo, vglo, lbo, lavo, mavo, mulo) Middelbaar beroepsonderwijs Wetenschappelijk onderwijs
17%
0% 9%
21% 47% 6%
33: WAT IS DE SAMENSTELLING VAN UW HUISHOUDEN
34: WOONSITUATIE
Alleenwonend
Anders, namelijk ...
Eigenaar van een huis
Huurder van een appartement/kamer
Eén volwassene met kind(eren)
Twee volwassenen met kind(eren)
Eigenaar van een appartement
Huurder van een huis
Twee volwassenen zonder kinderen 5%
7%
8%
21% 1% 4%
46%
80%
28%
35: HOE LANG DENKT U NOG TE WONEN IN UW HUIDIGE HUIS/APPARTEMENT/KAMER? Langer dan 12 jaar
Minder dan 1 jaar
Tussen 1 en 3 jaar
Tussen 3 en 7 jaar
Tussen 7 en 12 jaar
36: KUNT U RONDKOMEN MET HET INKOMEN VAN UW HUISHOUDEN? Gemakkelijk
Heel gemakkelijk
Heel moeilijk
Moeilijk
30%
22%
44% 51% 1% 4% 2%
16% 8%
3%
19%
Nee
Redelijk
-
BIJLAGE 3: VERSLAGEN GESPREKSAVONDEN Tijdens de gespreksavonden is het gesprek met de aanwezigen aangegaan aan de hand van stellingen. De reacties op deze stellingen zijn hieronder weergegeven. Naast stellingen was er gedurende deze avonden ook de mogelijkheid tot het stellen van vragen. De vragen en de antwoorden hierop zijn terug te vinden op het Energieloket. (Energieloket Leeuwarden)
Stellingen: “De overheid is verantwoordelijk voor het aardgasvrij maken van mijn woning” - De overheid is niet direct verantwoordelijk voor mijn woning, maar zou verantwoordelijkheid moeten pakken voor een stuk subsidie/kosten. Helemaal voor mensen die de transitie zelf niet kunnen betalen. - De overheid is verantwoordelijk voor het eerste uitzoek werk, onafhankelijk van installateurs of grote ondernemers onderzoeken wat het alternatief voor aardgas kan worden. - De overheid is verantwoordelijk voor de eerste stap, het onderwerp is nog onduidelijk. De overheid moet de eerste stap zetten om de transitie in gang te zetten. - Nee, dat is mijn eigen verantwoordelijkheid - Ja, graag hulp van overheid: financiën, onderzoek en organisatie - Kan overheid helpen in de buurt, om verbindingen te organiseren - Kijken naar feitelijke situatie: bij veel sociale huurwoningen ... dat faciliteren - Bij warmtenet: graag hulp van overheid
-
‘Van het gas af’ werd als iets te makkelijk gezien. De vraag werd gesteld of dit de juiste weg is. Isoleren is veel belangrijker dan van het gas af gaan. In sommige gevallen is dit zelfs niet goed mogelijk. Waarom moeten we van het gas af? Ik wil duidelijkheid van de overheid: wanneer gaat wat gebeuren? Ik mis goed advies. Kan de overheid niet daarmee helpen? Zorg dat je ook een bespaarcampagnes opstart… ook als van het gas af niet direct lukt Inwoners die niet tot de minima behoren te adviseren over wat ze wel/niet zouden kunnen doen. Benadruk dat er ook nu al een groeiend aantal mensen is, dat nauwelijks of geen energierekening heeft.
“Onafhankelijk zijn van andere landen is voor mij de belangrijkste reden om van het aardgas af te gaan” - Onafhankelijk zijn van andere landen, zoals bijvoorbeeld Rusland, is zeker belangrijk. Maar ook taferelen zoals in Groningen zijn een belangrijke reden om aardgasvrij te worden. - Ik ben aardgasvrij. Een betere wereld voor de volgende generatie was voor mij de reden om aardgasvrij te worden. - Op EU-schaal is samenwerken realistisch, NL is maar klein landje. Koppel de infrastructuren. Dit is actueel onderwerp - Graag niet afhankelijk van ‘regimes’ voor het aardgas: men knijpt ons af als we afhankelijk zijn “Ik maak mij geen zorgen over de transitie naar aardgasvrij” - Ik maak mij wel zorgen, aardgas is comfortabel. Wat je ervoor terug krijgt als je van het aardgas af gaat is nog onzeker. Hebben wij straks nog een warm huis, daar maak ik mij wel zorgen over. Je hoort regelmatig verhalen op televisie en in de krant over woningen die niet goed verwarmd zijn na de overstap naar aardgasvrij.
-
-
De overstap die mensen maken naar een houtkachel is zorgelijk. Houtkachels zijn niet duurzaam en zorgen voor overlast en vervuiling. In de transitie naar aardgasvrij mogen we geen stap terug doen in de vorm van houtkachels en biomassa. Ja, financierbaarheid: Hoe gaan we het betalen? Lawaai van warmtepompen: doe daar wat aan! Hier is wetgeving voor waarop getoetst en bij te veel lawaai op gehandhaafd wordt Gezien krapte op elektriciteitsnetwerk: wek op naar behoefte Zorg dat iedereen mee kan doen Zorgen werden er geuit over het elektriciteitsnet. De welbekende problemen bij Liander en toenemende elektrificeren van de warmtevoorziening met daarbij de onmogelijkheden van het opstarten van nieuwe grootschalige opwekprojecten werden als zorgelijk gezien
“Ik wil graag zelf uitzoeken wat het beste alternatief voor aardgas is voor mijn woning” - Nee het uitzoek werk is voor iemand die niet zo technisch is best lastig. De gemeente helpt bij het uitzoek werk wat technisch kan. Maar de keuzevrijheid moet wel bij de bewoner zelf blijven. - Uitzoek werk zou hulp wel gewenst zijn, ik woon aardgasvrij en heb het uitzoek werk zelf gedaan. Maar ik kan mij goed voorstellen dat mensen het uitzoek werk lastig vinden. Als je het perfect wil uitzoeken komt er veel rekenwerk bij kijken, als je dit zelf moet doen komt er veel onzekerheid bij kijken. - Individueel niet altijd haalbaar, dan gezamenlijk - Clustering in grote aantallen - Ja, ik wil zelf graag meebeslissen - Je moet er ook maar zin inhebben, graag ontzorging! - Laat Energiecoach met hulp komen
-
-
-
Een goed loket met toegankelijke info is belangrijk om bewoners te ondersteunen en verder te brengen bij het verduurzamen van de woning. Daarnaast is het belangrijk om te communiceren wanneer het gas er precies afgaat in de desbetreffende wijk of dorp. Ook welke investering er dan nodig is om van het gas af te gaan; dat willen bewoners graag weten. Elke buurt is anders; dat wordt ingewikkeld De grote verschillen tussen oude en nieuwe huizen. Vragen over waterstof.
“Betaalbaarheid en kosten zijn belangrijkste” - Maar ook ‘enthousiasmeren’, om iedereen mee te krijgen. - Ja, want we moeten ook in de verpauperende wijken aan de slag, daar moet het ook betaalbaar zijn - Het moet wel betaalbaar zijn - Ik ben best wel bereid om van het gas af te gaan, ook als ik geen winst maken. Moet wel te doen zijn
BIJLAGE 4: CRITERIA Betaalbaarheid - Laagste maatschappelijke kosten De laagste maatschappelijke kosten zijn de totale kosten, zowel gebouw gebonden als niet gebouw gebonden, die nodig zijn voor de aanpassing1. Denk hierbij aan kosten voor aanpassingen in de woning (zoals bijvoorbeeld het aanbrengen van isolatie), aanschaf van de techniek (bijvoorbeeld een warmtepomp) en eventuele aanpassingen in de infrastructuur (bijvoorbeeld het verzwaren van elektriciteitsnetten). Hoe we deze kosten gaan betalen en/of wie welk deel betaald is vaak nog niet bepaald. Daarom is dit niet hetzelfde als de kosten voor de eindgebruiker. Voor bestaande bouw geldt dat de transitiekosten dus niet alleen bestaan uit investeringen in de infrastructuur, maar ook voor een groot deel uit kosten voor het isoleren van gebouwen. De kosten van gebouw gebonden maatregelen zijn groter dan de kosten voor infrastructuur en zijn daarmee bepalend voor de keuze voor een warmteoptie. De verschillende warmteopties vragen om een verschillend isolatieniveau, wat is terug te zien in de maatschappelijke kosten. De laagste maatschappelijke kosten per warmteoptie zijn bepaald op basis van een financieel-technische analyse met het SETuP model van Royal HaskoningDHV en vergeleken met andere modellen. Deze vergelijking is verder toegelicht in bijlage 5.
De analyse laat de aardgasvrije warmteopties zien met de laagste maatschappelijke kosten per buurt. Naast deze modelmatige analyse is er doormiddel van het Dashboard Eindgebruikerskosten van TNO per woningtype een financiële uitwerking gemaakt. Deze uitwerking geeft
1 2
De officiële benaming voor maatschappelijke kosten in Nationale Kosten. CE Delft (2017), CEGOIA
meer inzicht in de technische en financiële consequenties van de transitie op woningniveau. De gemeente Leeuwarden bestaat voor 60% uit rijwoningen, zowel tussen- als hoekwoningen en voor 17% uit twee onder een kap woningen. De modelmatige analyse is de basis voor de keuze van de volgorde van buurten tot en na 2030 voor welke warmteoptie per buurt kansrijk zijn. De model-resultaten zijn verbeterd en aangepast op basis van lokale omstandigheden, aanvullende informatie en overleg met belanghebbende en professionals binnen de gemeente. De uitkomsten van het SETuP model zijn vergeleken met twee andere beschikbare modellen, het CEGOIA-model van CE-Delft2 en de Startanalyse van PBL3. In de buurten waar de drie verschillende modellen dezelfde uitkomst hebben is deze uitkomst meestal overgenomen. Een belangrijke reden om toch af te wijken van deze uitkomst is geplande bijvoorbeeld; nieuwbouw, transformatie of andere plannen, aangezien dit in geen van de 3 modellen is meegenomen. In de buurten waar de modellen van elkaar verschillen is de uitkomst van het SETuP model als uitgangspunt genomen, dit is gedaan omdat dit model de meest actuele en lokale analyse is die is afgestemd op gemeentelijke kengetallen. Voor het grootste gedeelte van de gemeente Leeuwarden leidt de analyse tot een gemiddeld robuuste of robuuste warmteoptie.
Voor een kleiner gedeelte van de buurten is de uitkomst minder robuust. Een lagere robuustheid kan twee redenen hebben: De vergeleken modellen geven voor die buurt verschillende uitkomsten of het verschil in de laagste maatschappelijke kosten is voor die buurt heel klein. Voor de buurten waar de voorkeur minder robuust is, is het belangrijk bij het maken van 3
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) (2019), Startanalyse uit de Leidraad Transitievisie Warmte
een uitvoeringsplan nogmaals goed na te gaan welke warmteoptie passend. Daarnaast kan een mindere robuustheid er ook voor zorgen dat een bepaalde buurt niet kansrijk is om voor 2030 aardgasvrij te maken. Belangrijk om te onthouden bij de aardgasvrije warmteoptie kaart is dat de inkleuring van een buurt nooit betekent dat een buurt volledig op die warmteoptie over gaat. Om verschillende redenen, financiën, techniek of andere lokale verschillen kunnen gebouweigenaren voor een andere warmteoptie kiezen dan die op de kaart staat. Eigenaren hebben vrijheid in het kiezen van een warmteoplossing naar hun eigen voorkeur. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat eigenaren zelf keuze hebben in het wel of niet aansluiten op een collectieve warmte-infrastructuur. Het afwijken van de warmteoptie op de kaart heeft echter wel invloed op de betaalbaarheid van die optie. Voor een collectieve optie geldt bijvoorbeeld dat die betaalbaarder wordt als er meer gebouwen op worden aangesloten. Andersom geldt dat wanneer gebouweigenaren afwijken van de warmteoptie op de kaart dit kan zorgen voor hoge investeringen voor deze eigenaar, bijvoorbeeld voor een warmtepomp. Beschikbaarheid Hernieuwbare energiebronnen zijn schaars in Nederland en ook in Leeuwarden, het is daarom belangrijk om het aspect beschikbaarheid mee te nemen in de warmteoptie analyse.
De beschikbaarheid van de warmteoptie bepaald ook het tempo waarop buurten aan de beurt zijn, het tempo van de buurten wordt toegelicht in hoofdstuk 4. Per energiedrager of -bron (gas, warmte, elektriciteit) is de beschikbaarheid en met de kennis van nu is geanalyseerd in het SETuP model.
(Collectieve) Warmte Naast de, vaak bekende bronnen, elektriciteit en gas zijn er ook duurzame warmtebronnen nodig in de gemeente om de buurten die kansrijk zijn
voor een collectief warmtenet te voorzien van duurzame warmte. Met warmte wordt bedoeld de warmte die door een warmtenet naar de aangesloten gebouwen wordt gebracht. Het kan dan zowel gaan om bronnen van hoge en lage temperatuur. De desbetreffende warmte kan worden getransporteerd door een kleinschalig decentraal warmtenet, denk hierbij aan een warmtenet op wijk, buurt- of dorpsniveau, maar ook door een grootschalig stedelijk warmtenet voor de stad Leeuwarden. Omdat warmte vanwege de kosten en warmteverlies veel lastiger te transporteren is dan bijvoorbeeld gas en elektriciteit is het belangrijk dat warmtebronnen lokaal beschikbaar zijn. Naast de beschikbaarheid van de warmtebron is ook de temperatuur van de warmtebron belangrijk. Momenteel zijn er in de gemeente Leeuwarden twee warmtenetten die warmte transporteren met ieder een andere warmtebron. Het warmtenet in Camminghaburen wordt doormiddel van een warmtekrachtkoppeling (WKK) op gas voorzien van warmte en het warmtenet in de Zuidlanden wordt voorzien van warmte deels door biogas van de Dairy Campus in Leeuwarden. De beschikbaarheid van aardwarmte, ook wel geothermie, is een van de voorwaarden voor de groei van het warmtenet in Leeuwarden. Met meerdere bronnen kan in potentie meer dan de helft van Leeuwarden worden voorzien van duurzame warmte.
Het boren naar deze bron wordt momenteel gedaan vanuit het warmteconsortium, in xxx gaan we verder in op de samenwerking in het consortium. Naast de beschikbaarheid van aardwarmte is er de beschikbaarheid van een overige warmtebronnen bestaande uit onder andere warmte uit water, WKO, zonnewarmte, en industriële restwarmte. De beschikbaarheid van aardwarmte samen met deze warmtebronnen maken een warmtenet kansrijk voor Leeuwarden.
Gas (hernieuwbaar) Uit de analyse blijkt dat in een gedeelte van de gemeente Leeuwarden ook na 2030 vraag zal blijven naar een vorm van (nieuw) gas voor verwarming. Dit is voornamelijk in het buitengebied en de binnenstad. Of
deze gebieden binnen de doelstelling van 2050 aardgasvrij kunnen worden hangt af van de mate waarin duurzaam gas beschikbaar komt voor de gebouwde omgeving of van technologische innovaties. Deze twee ontwikkelingen moeten bij iedere herijking van de warmtevisie opnieuw worden bekeken om de aardgasvrije strategie voor deze gebieden op aan ta passen. De potentie van hernieuwbare gassen is in het meest optimale scenario ruim 7500 TJ voor de provincie Friesland4. Om in 2050 de binnenstad en de gebieden buiten Leeuwarden aardgasvrij te krijgen zijn er grofweg 2 scenario’s denkbaar als eindbeeld; 1. Het gasnet blijft als infrastructuur in deze gebieden en zal op termijn volledig worden gevoed met een duurzaam/hernieuwbaar gas zoals groen gas en/of waterstof, dit kan als energiedrager via een CV in combinatie met warmte dat via een warmtepomp wordt geleverd. Dit is een zogenaamd hybride systeem 2. Door innovatie worden gasvrije warmteopties alsnog haalbaar en betaalbaar, waardoor op termijn toch een andere warmteoptie mogelijk is in deze buurten.
Elektriciteit Bij de overstap van aardgas naar aardgasvrije oplossingen zal elektriciteit een belangrijke rol gaan spelen in het verwarmen van gebouwen. Door het verwarmen van woningen en panden met (hybride) warmtepompen zal de vraag naar elektriciteit alleen maar stijgen. Om te voorkomen dat we afhankelijk blijven van fossiele energie is het belangrijk dat deze benodigde elektriciteit in 2050 ook duurzaam opgewekt wordt. In hoeverre dit mogelijk is hangt af van 2 factoren: 1. De mogelijkheid om deze elektriciteit duurzaam op te wekken
4
Groen gas en haar bijdrage aan de Friese Energietransitie 25.03.2021
2. De impact van de warmteoplossing op het elektriciteitsnet Een groot gedeelte van de elektriciteit die nodig is voor het duurzaam verwarmen van de gemeente Leeuwarden zal waarschijnlijk afkomstig zijn van buiten de gemeentegrenzen. Het verduurzamen van de elektriciteitsvraag voor een aardgas-vrije en duurzame verwarming is daarmee een opgave waar de gemeente Leeuwarden zelf in mindere mate invloed op heeft. Voor de transitievisie warmte is op basis van de eigen ambities, en ook wat in de RES 1.0 Fryslân staat, aangenomen dat er in de toekomst voldoende elektriciteit duurzaam kan worden opgewekt, en dat de investeringen in het netwerk toereikend zijn voor het behalen van dit doel. Naast het duurzaam opwekken van elektriciteit is het dus ook belangrijk om te kijken naar de invloed van verschillend warmteopties op het elektriciteitsnet. Hoe groter de impact op het elektriciteitsnet, hoe afhankelijker we zijn van fossiele energie. Dit komt omdat er voor het opvangen van de zogenaamde “pieken” in de energievraag niet genoeg duurzame energie beschikbaar is. Een ander nadelig effect van een grotere afhankelijkheid van elektriciteit is de snelheid waarmee de transitie gerealiseerd kan worden. De transportcapaciteit van het net is niet aangelegd op de groeiende vraag, en levering, van elektriciteit.
Het verzwaren van het net en inzet op flexibele capaciteit zal dus voor verschillende plekken het tempo bepalen.
Bestaande infrastructuur De aanwezigheid van een reeds bestaande warmte infrastructuur speelt een belangrijke rol bij de warmteoptie analyse. Naast bestaande infrastructuur is er in de analyse ook rekening gehouden met bestaande
plannen voor geplande infrastructuur. De aanwezigheid van de infrastructuur of de plannen deze aan te leggen maken een bepaalde warmteoptie kansrijker dan de ander. Voorbeeld hiervan zijn de bestaande warmtenetten in de stad Leeuwarden. Naast warmtenetten zijn ook de bestaande gasnetten en elektriciteitsnetten meegenomen in de analyse om tot een warmteoptie te komen. Maar ook de bestaande plannen voor de verdere aanleg van het warmtenet of het vervangen van aardgas infrastructuur zijn meegewogen in deze technische analyse. Aansluiting op bestaande plannen of werkzaamheden Naast bestaande infrastructuur zijn er meer plannen en werkzaamheden in de gemeente anders dan warmte die direct of in direct invloed kunnen hebben op de keuze van warmteopties. Dit maakt dat een bepaalde buurt meer kans heeft stappen te zetten. Deze plannen of werkzaamheden kunnen ervoor zorgen dat een buurt in een ‘natuurlijk’ transitie moment zit. Op het moment dat het merendeel van een buurt in een natuurlijk transitie moment zit dan kan het zijn dat de overstap naar aardgasvrij makkelijker is te maken. Met natuurlijke transitiemomenten wordt bijvoorbeeld bedoeld dat er grootschalige renovatie, nieuwbouw of transformatie in de buurt gepland staat.
Doormiddel van een uitgebreide inventarisatie door heel de gemeente is een inventarisatie gemaakt met daarop de plannen van zowel interne als externe belanghebbende. Om deze gegevens te kunnen gebruiken in de praktijk, en toe te passen in de transitie is het nodig deze te blijven updaten en aan te passen aan de verschillende planningen van deze projecten. Gebundelde vraag Hoe beter de vraag naar warmte gebundeld en georganiseerd kan worden hoe kansrijker een buurt kan worden. Als de overgang naar aardgasvrij gebundeld georganiseerd kan worden omdat er bijvoorbeeld veel coöperatie bezit of vastgoed van één eigenaar aanwezig is dan vergroot
dat de kans. Maar ook als woningen in de buurt in grote mate vergelijkbaar zijn en daardoor gebundeld kunnen worden in de vraag vergroot dat de buurt kansrijk is. Actieve inwoners De gemeente Leeuwarden kent veel actieve inwoners die zich georganiseerd hebben in een energie coöperaties of een energie werkgroep. Een buurt is kansrijker als er een gezamenlijk inwonersinitiatief is/ of er bij een groot deel van de inwoners draagvlak is. Ondanks het enthousiasme en de daadkracht die veel initiatieven hebben is het is wel belangrijk om rekening te houden met de vertegenwoordiging in de buurt. In de uitvoeringsplannen zal er intensief tijd en aandacht worden besteed in het vergroten van het draagvlak en het ondersteunen van de aanwezige initiatieven. Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Dit is vaak een combinatie van alle eerder genoemde criteria. Een gebundelde vraag, benutten van natuurlijke momenten en de nabijheid van een bestaande infrastructuur zorgen allemaal tot een duidelijke voorkeur. Voor buurten waarvan uit de analyse blijkt dat er een duidelijke en robuuste oplossingsrichting is, gaat in een buurtuitvoeringsplan nader uitgewerkt worden hoe deze buurten voor 2030 aardgasvrij kunnen worden.
Voor buurten waarvan de oplossingsrichting minder duidelijk en robuust is speelt energie besparen en innovatie een belangrijke rol om ook hier in de toekomst duidelijke alternatieven aan te bieden.
BIJLAGE 5: ACHTERGRONDINFORMATIE PLATFORM SETUP Royal HaskoningDHV heeft het platform SETuP ontwikkeld met als doel betrokkenen een helder en onderbouwd beeld te geven van de mogelijkheden, kansen en uitdagingen in de gemeente; een vertrekpunt voor de dialoog met betrokkenen, het maken van keuzes en de basis voor een warmtevisie. SETuP staat voor Smart Energy Transition Platform. In het platform bundelt Royal HaskoningDHV de veelheid aan beschikbare data en analyseert die op systematische wijze. Het gaat dan om de warmtevraag, geplande werkzaamheden, initiatieven in de wijk of buurt en de uitkomsten van warmtemodellen (zoals de Startanalyse door het Vesta MAIS model van PBL). Het platform gebruikt daarnaast een aantal publieke databronnen. Dit zijn: • • • •
5
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), voor gegevens over gebouwen (bouwjaar, gebruiksdoeleinde); Database voor energielabels; Verschillende gegevens van Centraal Bureau Statistiek; De uitkomsten van de Startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving en andere beschikbare energiemodellen (CEGOIA en de Warmtetransitie atlas).
Maatschappelijke kosten zijn de totale kosten die nodig zijn voor de aanpassing. Dit is een optelsom van verschillende soorten kosten. Denk hierbij aan kosten voor aanpassingen in de woning (zoals bijvoorbeeld het aanbrengen van isolatie), aanschaf van de techniek (bijvoorbeeld een warmtepomp) en eventuele aanpassingen in de infrastructuur (bijvoorbeeld het verzwaren van
Gedurende het project hebben heeft Royal HaskoningDHV het platform aangevuld met lokale data. Daarnaast zijn er gegevens verzameld over onder andere lokale warmtebronnen, het gasnetwerk, het elektriciteitsnetwerk, plannen voor duurzame warmtesystemen, inwonersinitiatieven, renovatieplannen van woningcorporaties, sloop- en nieuwbouwplannen, werkzaamheden voor klimaatadaptatie en aan de infrastructuur (wegen, riolering, waternet, watersysteem). Daarnaast zijn 7 controles uitgevoerd op de modeluitkomsten. Er is gekeken naar: •
•
•
Beschikbaarheid: Is het waarschijnlijk dat de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten5 ook daadwerkelijk beschikbaar komt in deze buurt? Strategieën die gebruik maken van b.v. groen gas, restwarmte of geothermie scoren eventueel lager op dit aspect, omdat het niet zeker is dat deze duurzame energiebronnen ook daadwerkelijk lokaal ingezet kunnen worden. Warmtevraag: In hoeverre komt de gemodelleerde warmtevraag van een buurt overeen met het werkelijke warmteverbruik in de afgelopen jaren? Bij een grote afwijking is het vertrouwen in de modeluitkomsten lager. Isolatie: Zijn de woningen geschikt voor oplossingen die warmte leveren op lage temperatuur (geheel elektrisch, lage temperatuurwarmtenet)? Hiervoor is gekeken naar de bouwjaren. Als er veel oude woningen in de buurt staan, is het uitdagender deze strategie te realiseren, en is de robuustheid lager. Bij veel recente woningen geldt het omgekeerde.
elektriciteitsnetten). Hoe we deze kosten gaan betalen en/of wie welk deel betaald is vaak nog niet bepaald. Daarom is dit niet hetzelfde als de kosten voor de eindgebruiker. De officiële benaming voor maatschappelijke kosten in Nationale Kosten.
•
•
•
•
Warmtevraagdichtheid: Sluit de warmtevraag aan bij de strategie? Als de warmtevraagdichtheid hoog is (>1.000 GJ/ha), zijn warmtenetten kansrijker. Als de warmtevraagdichtheid laag is (<1.000 GJ/ha) zijn individuele oplossingen kansrijker. Wanneer de voorkeursstrategie overeenkomt met de warmtevraagdichtheid, is de robuustheid hoger. Elektriciteitsnet: Kan het elektriciteitsnet de nodige extra elektriciteitsvraag aan? Sommige oplossingen vragen veel extra elektriciteit. Als de oplossing relatief weinig verzwaring van het lokale elektriciteitsnetwerk vergt, is de robuustheid hoger. Modellen vergelijking: Het CEGOIA model is ook gebruikt om de best passende warmteoptie te berekenen. Deze modeluitkomsten zijn met elkaar vergeleken. Bij vergelijkbare modeluitkomsten kennen wij een hogere robuustheid toe. Sloop en nieuwbouw: De modeluitkomsten zijn gebaseerd op de huidige bebouwing. Als er significante sloop- of nieuwbouwplannen in de buurt zijn, kan dit invloed hebben op de best passende strategie. In dat geval is de robuustheid van de uitkomsten lager.
Deze controles geven een indicatie of er aandachtspunten zijn bij de modeluitkomsten. Dit is gebruikt bij het interpreteren van de resultaten. Alles resultaten zijn gebundeld, en op overzichtelijke manier weergegeven in interactieve dashboards, zowel op gebouw-, buurt- als gemeenteniveau. Deze dashboards hielpen bij het vaststellen van warmteoplossingen die het meest geschikt zijn en de kansen te identificeren waar gestart kan worden met de transitie richting aardgasvrij. De uitkomsten van de met SETuP uitgevoerde analyse dienden als startpunt voor een dialoog met alle betrokken partijen, van netbeheerder tot de inwoners. Door de veelheid aan informatie overzichtelijk weer te
geven heeft het de betrokken partijen geholpen om gezamenlijk tot inzichten te komen.
BIJLAGE 6: WARMTEOPTIE PER BUURT Bron: CBS - Kerncijfers wijken en buurten 2020 CBS buurtcode BU00801103
Buurt naam Achter de Hoven
Aantal inwoners 2420
Woning Warmteoptie kaart voorraad 1225 Collectief warmtenet
BU00806307 BU00807001 BU00807002 BU00808115 BU00807401
Alde Leie Aldlân-Oost Aldlân-West Baard Barrahûs
240 3675 1965 200 35
118 1662 1111 82 10
BU00808108 BU00806001 BU00806204 BU00802002
Bears Bilgaard Blitsaerd Bloemenbuurt
135 6240 835 1375
49 3353 280 797
BU00801006
Blokhuisplein
425
330
BU00803002
Bonifatius
1490
580
BU00806209 BU00806210
Britsum Buitengebied Britsum
905 50
394 21
Warmtenet en duurzaam gas zijn beide in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas
BU00804109
Buitengebied De Zwette
30
10
Individueel geheel elektrisch
Warmtepomp en duurzaam gas Collectief warmtenet Collectief warmtenet Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Collectief warmtenet Individueel geheel elektrisch Collectief Warmtenet
BU00808117
Buitengebied Easterlittens
35
12
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00806304
Buitengebied Feinsum
50
18
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808207
Buitengebied Grou
200
71
Individueel geheel elektrisch
BU00807202
Buitengebied Hempens
105
29
Individueel geheel elektrisch
BU00806306
Buitengebied Hijum
30
12
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808112
Buitengebied Hilaard
55
25
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00806206
Buitengebied Jelsum
125
53
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808209
Buitengebied Jirnsum
90
28
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808110
Buitengebied Jorwert
80
27
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00806208
Buitengebied Koarnjum
60
21
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00806203
Buitengebied Lekkum en Miedum
50
19
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808104
Buitengebied Mantgum
70
22
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00803102
Buitengebied Noordwest
40
12
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00808202
Buitengebied Reduzum
110
38
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00806302
Buitengebied Stiens
390
142
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808008
Buitengebied Warten
105
44
Individueel geheel elektrisch
BU00808106
Buitengebied Weidum
65
24
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808005
Buitengebied Wergea
125
37
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00804110
Buitengebied West
5
2
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808003
Buitengebied Wirdum
90
36
Individueel geheel elektrisch
BU00808102
Buitengebied Wytgaard
155
58
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00802005
Cambuur
580
294
BU00802003
Cambuursterpad
2025
1125
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00805102
Camminghaburen- 3640 Midden
1797
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00805101
Camminghaburen- 4065 Noord
1890
Collectief warmtenet
BU00805103
Camminghaburen- 2645 Zuid
1126
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00805003 BU00805105
De Centrale De Groene Ster
5 115
4 40
Collectief warmtenet Individueel geheel elektrisch
BU00807305 BU00801001
De Klamp De Waag
10 1030
8 658
Individueel geheel elektrisch Warmtenet en duurzaam gas zijn beide in beeld
BU00807303
De Werp
0
2
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Individueel geheel elektrisch
BU00807304
De Zuidlanden
5
4
BU00804102
De Zwette I Harlingervaart
30
8
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00804103
De Zwette II Zwettehaven
5
2
Individueel geheel elektrisch
BU00804104
De Zwette III Schenkenschans
5
1
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00804105
De Zwette IV Businesspark
10
6
Individueel geheel elektrisch
BU00804106
De Zwette V Newton
0
0
Individueel geheel elektrisch
BU00804107
De Zwette VI Deinumerpolder
0
0
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00808203 BU00808116 BU00804108
Eagum Easterlittens EnergieCampus Sylsterrak
35 375 0
8 182 0
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle 3 in beeld
BU00806303 BU00808205 BU00804002
Feinsum Friens Gerard Dou
115 90 1360
50 31 685
BU00807101
Goutum
3275
1282
BU00801004
Grote Kerkbuurt
1220
843
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle 3 in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld
BU00805104 BU00808206
Grote Wielen Grou
0 5560
1 2639
Individueel geheel elektrisch Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00803203
Harlingervaart Noord
260
138
BU00806002 BU00805001
Havankpark Heechterp
390 1765
150 1073
BU00803202 BU00807201
Helicon Hempens/Teerns
470 155
237 69
BU00807004
Hemrik
100
31
BU00806305 BU00808111 BU00801005
Hijum Hilaard Hoek
370 235 1030
181 96 809
BU00804001
Hollanderwijk
1800
1099
BU00801109
Huizum-Badweg
220
135
BU00801108
Huizum-Bornia
1215
682
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00801106 BU00801107
Huizum-Dorp Huizum-Sixma
1075 180
442 134
BU00808113 BU00808204 BU00802007
Húns Idaerd Indische buurt
105 80 1135
48 37 718
Individueel geheel elektrisch Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Collectief warmtenet Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en duurzaam gas zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00804004
Jan van Scorelbuurt
1765
1046
Collectief warmtenet
BU00808107 BU00806205 BU00808208
Jellum Jelsum Jirnsum
150 190 1250
59 97 573
BU00808109 BU00804003
Jorwert Julianapark
235 1585
111 734
BU00806207 BU00806201 BU00808114 BU00803007
Koarnjum Lekkum Leons Magere Weide
375 380 25 55
168 181 8 26
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00808103 BU00807402
Mantgum Middelsee
1085 15
444 6
BU00802008
Molenpad
1280
693
BU00801002
Nieuwestad
320
232
BU00804101
Nijlân
3725
2362
BU00802001 BU00801003
Oldegalieën Oldehove
1935 540
1228 364
BU00801102
Oranjewijk
1195
606
BU00807003 BU00808201
Rapenburg Reduzum
1105 985
815 442
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Collectief warmtenet Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Collectief warmtenet Warmtepomp en duurzaam gas
BU00803003
Rengerspark
835
685
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Collectief warmtenet Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld
BU00801104
Schepenbuurt
905
709
BU00805002 BU00806202 BU00803005
Schieringen Snakkerburen Sonnenborgh
1875 205 1710
1117 89 953
BU00801008
Stationskwartier
775
710
BU00806301 BU00808002 BU00807301
Stiens Swichum Techum
7270 50 1745
3136 17 566
BU00803001 BU00801101 BU00803006
Transvaalwijk Tulpenburg Valeriuskwartier
1010 590 1305
556 367 837
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Collectief warmtenet Collectief warmtenet Collectief warmtenet
BU00806003
Vierhuisterweg e.o.
235
129
Warmtepomp en duurzaam gas
BU00803004
Vogelwijk
1500
803
BU00803201
Vossepark
3650
1750
BU00806102
Vrijheidswijk-Oost
1390
782
Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Collectief warmtenet
BU00806101
VrijheidswijkWest
2085
1002
Collectief warmtenet
BU00808006 BU00808007
Warstiens Warten
30 795
12 356
Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas
BU00808105 BU00802009 BU00808004 BU00803101
Weidum Welgelegen Wergea Westeinde
490 1630 1670 3825
232 953 744 1785
Warmtepomp en duurzaam gas Collectief warmtenet Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Individueel geheel elektrisch Warmtenet en individueel zijn beide in beeld Warmtepomp en duurzaam gas Warmtepomp en duurzaam gas Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld Warmtenet, individueel en duurzaam gas zijn alle drie in beeld
BU00807302 BU00801105
Wiarda Wielenpôlle
645 765
229 208
BU00808001 BU00808101 BU00801007
Wirdum Wytgaard Zaailand
1045 415 485
449 208 314
BU00802004
Zamenhofpark
1580
798
BU00802006
Zeeheldenbuurt
740
412
Warmtenet en individueel zijn beide in beeld
BU00807203
Zuiderburen
5670
1979
Individueel geheel elektrisch
BIJLAGE 7: INVENTARISATIE KAART INITIATIEVEN
BIJLAGE 8: KANSRIJKE BUURTEN VOOR 2030
Buurt
Nijlân
Rapenburg
De Zwette I Harlingervaart De Zwette II Zwettehaven De Zwette III Schenkeschans De Zwette IV Businesspark De Zwette V Newton Harlingervaart Noord Helicon
6
Aanwezige criteria Inwoners collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Onderhoud riolering Economisch afschrijving gasnet (71%) Gebundelde vraag mogelijk Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Inwoners collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Transitie moment; onderhoud riolering Economisch afschrijving gasnet (73%) Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Ondernemers collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Ondernemers collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Ondernemers collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Ondernemers collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Ondernemers collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Bestaande plannen warmte infrastructuur Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Bestaande plannen warmte infrastructuur
Warmteoptie
WEQ6
Aanwezige woningvoorraad
Aanwezige utiliteitsbouw
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
1488
2362
78
Collectief warmtenet
783
816
16
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
480
8
121
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
568
2
129
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
506
1
129
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
523
4
152
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
164
0
46
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
310
138
22
Collectief warmtenet
426
237
15
Woningequivalent (WEQ) is een eenheid van warmtevraag, in deze visie is een WEQ gelijkgesteld aan het nationale gemiddelde aardgas verbruik van een woning (59,66 GJ/ per jaar) Bron: SETuP
Bilgaard
Vrijheidswijk-West
Oranjewijk
Aldlân West
Heechterp
Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Transitie moment; gebiedsontwikkeling Cambuur Bestaande plannen warmte infrastructuur Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Collectief warmtenet Transitie moment; Nieuwbouw, groot onderhoud wegen en onderhoud riolering Gebundelde vraag mogelijk Bestaande plannen warmte infrastructuur Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Transitie moment; groot onderhoud wegen Gebundelde vraag mogelijk Inwoners collectief Bestaande plannen duurzame warmtesysteem Bestaande plannen warmte infrastructuur Economisch afschrijving gasnet (73%) Groot onderhoud gasnet Inwoners collectief Bestaande plannen warmte infrastructuur Economisch afschrijving gasnet (78%) Transitie moment; sloop & nieuwbouw Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Gebundelde vraag mogelijk
1924
3353
105
Collectief warmtenet
489
1002
15
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
487
610
36
Collectief warmtenet
652
1111
7
462
1073
37
Camminghaburen-Noord
Húns
Leons
Baard
Easterlittens
Buitengebied Easterlittens Stiens
Bestaande plannen warmte infrastructuur Economisch afschrijving gasnet (77%) Transitie moment; sloop & nieuwbouw Toekennen Volkshuisvestingsfonds Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Bestaande plannen warmte infrastructuur Transitie moment; groot onderhoud wegen Economisch afschrijving gasnet (89%) Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Beschikbaarheid van de oplossingsrichting Inwoners collectief Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Groot onderhoud wegen Inwoners collectief Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Economisch afschrijving gasnet (89%) Inwoners collectief Groot onderhoud wegen Groot onderhoud riool Economisch afschrijving gasnet (77%) Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Inwoners collectief Groot onderhoud wegen Groot onderhoud riool Economisch afschrijving gasnet (78%) Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Inwoners collectief Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Inwoners collectief Groot onderhoud wegen
Collectief warmtenet of individueel geheel elektrisch
Collectief warmtenet
1103
1890
16
Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas
79
48
18
Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas
21
8
5
Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas
94
82
11
Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas
222
182
22
83
12
11
2553
3139
209
Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas Individueel Hybride warmtepomp met duurzaam gas
Valerius Kwartier
Totaal: 22 buurten
Groot onderhoud riool Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Economisch afschrijving gasnet (74%) Overige werkzaamheden: klimaatadaptieve maatregelen Gebundelde vraag Bestaande plannen warmte infrastructuur Groot onderhoud wegen Collectief warmtenet Duidelijke voorkeur oplossingsrichting Beschikbaarheid van de oplossingsrichting
458
837
26
13875
16915
1226
BIJLAGE 9: ‘NO REGRET’ MAATREGELEN ‘No regret’ maatregelen (oplossingsneutraal) Individueel per woning: - Bij de aankoop van een woning nagaan welke delen van een de woning niet geïsoleerd zijn, en zo niet, of dit technisch mogelijk is. Bijvoorbeeld meenemen in een bouwkundige rapportage. Controleer ook hoe er wordt gekookt en of de woning voldoende wordt geventileerd. - Controleer alvast of de woning warm wordt als de gasketel op 70°C is ingesteld. - Overstap naar elektrisch koken bij een verbouwing van de keuken of de aanschaf een nieuw fornuis. - Het vervangen van enkele beglazing door isolatieglas, bijvoorbeeld bij het vervangen van kozijnen of een schilderbeurt. - Bij een casco renovatie van de woning, indien geen spouw aanwezig, de woning aan de binnenzijde isoleren. - Bij het plaatsen van nieuwe radiatoren deze dimensioneren op een zo laag mogelijke aanvoertemperatuur. - Bij het plaatsen van een aan- of uitbouw deze isoleren op het nieuwste bouwniveau. - Bij het verbouwen van een zolder naar slaapkamer of bij het plaatsen van een dakkapel ook het dak aan de binnenzijde isoleren. Collectief in bijvoorbeeld een VvE - Isoleren van plat dak, begane grondvloer en spouw in combinatie met natuurlijke momenten van onderhoud. Meenemen in de meerjarenonderhoudsplanning en -begroting. Indien van toepassing opdracht verlenen aan VvE beheerder.
- Bij aankoop van huis nagaan of de VvE naast geld voor noodzakelijk onderhoud ook geld reserveert/ een planning heeft voor isolatie.
Wat te doen bij het vervangen van een Cv-ketel? Warmtenet Plannen van de gemeente in de gaten houden, indien nodig de gasketel vervangen. Advies is niet te direct kiezen voor een ander alternatief voor aardgas, omdat dit waarschijnlijk de kosten voor de gehele buurt duurder maakt. Geheel elektrisch Bij ketelvervanging overwegen om warmtepomp aan te schaffen. De woning moet dan wel voldoende geïsoleerd zijn. Houd rekening dat in veel gevallen ook alle radiatoren vervangen moeten worden. Bij grotere complexen overwegen om voor collectieve oplossing te kiezen via de VvE. Gasnet met Bij ketelvervanging overwegen om hybride duurzaam gas warmtepomp aan te schaffen. De woning moet dan wel voldoende geïsoleerd zijn. Geheel elektrisch is in enkele gevallen ook mogelijk.