Bijlage bij aanvraag gegevens Fries Sociaal Planbureau over NWF

Aanvullende bijlage van FSP bij aanvraag Regiodeal Noordwest Fryslân

Deze bijlage bevat actuele gegevens over bevolking en materiële welvaart. Tevens zijn gegevens opgenomen over: bruto regionaal product, aantallen bedrijven, banen en fte, gevolgen voor de arbeidsmarkt. Tenslotte zijn de schema's opgenomen waarin het FSP de verandertheorie visualiseert.

// BEVOLKING Op 1 januari 2022 kent de regio Noordwest Fryslân (inclusief wijken van Leeuwarden) meer dan 78.000 inwoners. De gemeente Waadhoeke (46.309) kent bijna drie keer zoveel inwoners als de gemeente Harlingen (15.904). Van de drie wijken in Leeuwarden heeft de wijk Stiens e.o. (8.620) meer dan twee keer zoveel inwoners als de wijken Dokkumer Ie e.o. (3.350) en dorpen Zuid-West (3.930).

Aantal inwoners Noordwest Fryslân, 1 januari 2022 REGIO Harlingen Waadhoeke Dokkumer Ie e.o. Stiens e.o. Dorpen Zuid-West Totaal Noordwest Fryslân Bron: Provincie Fryslân

AANTAL INWONERS 15.904 46.309 3.350 8.620 3.930 78.113

Op 1 januari 2022 telt de provincie Fryslân ruim 654.000 inwoners. Nog nooit telde Fryslân zoveel inwoners. De bevolkingsontwikkeling wordt jaarlijks bepaald door de natuurlijke aanwas (geboorten minus sterfte) en het migratiesaldo (vestiging minus vertrek). Op basis van de Primos prognose wordt in 2030 een kleine stijging (0,3%) in het aantal inwoners van de provincie Fryslân verwacht in vergelijking met 2022. In 2040 en 2050 wordt een daling van het aantal inwoners verwacht. De totale bevolking van Nederland zal echter blijven stijgen. Voor de gemeentes Waadhoeke en Harlingen wordt een daling in het aantal inwoners verwacht, welke zal doorzetten tot en met 2050. Bevolkingsprognose Bevolking - Groei t.o.v. 2022 Gemeente Waadhoeke 2030 2040 2050 Bron: Primos

-2,2% -5,1% -8,2%

Gemeente Harlingen

-2,5% -6,3% -13,2%

Fryslân

0,3% -1,1% -4,5%

Nederland

5,0% 9,2% 11,6%

Toenemende vergrijzing In Fryslân en Waadhoeke is het aantal 65-plussers 23 procent ten opzichte van 20 procent landelijk. In Harlingen is het percentage hoger met 26 procent. De verwachting is dat het aandeel 65-plussers gaat stijgen in de komende jaren. Aandeel 65-plussers per Friese gemeente, 2022

Bron: CBS, bewerking FSP

Toenemende ontgroening Naast vergrijzing is er sprake van toenemende ontgroening. Dat betekent dat er relatief steeds minder kinderen worden geboren, waardoor het percentage kinderen en jongeren lager wordt. Zowel landelijk als in Fryslân is 28 procent van de inwoners jonger dan 25 jaar. In Harlingen (25%) en Waadhoeke (27%) ligt dat percentage lager. Aandeel kinderen en jongeren (tot 25 jaar) per Friese gemeente, 2022

Bron: CBS, bewerking FSP

// 2

// MATERIËLE WELVAART In Fryslân lager inkomen In 2019 ligt het totaal gemiddeld gestandaardiseerd inkomen in Fryslân op € 29.300 per huishouden. Dat is lager dan landelijk (€32.300). Het gemiddeld gestandaardiseerd huishoudinkomen is het besteedbaar inkomen waarbij rekening is gehouden met de grootte en samenstelling van de huishoudens. Voor de gemeentes Harlingen en Waadhoeke is dit € 28.500 en € 28.900 per huishouden. Dit is lager dan de provincie Fryslân (€ 29.300) en landelijk (€ 32.300). Het gemiddeld gestandaardiseerd inkomen voor de drie wijken in Leeuwarden is het hoogst in Dokkumer Ie e.o. (€ 35.500), gevolgd door Dorpen Zuid-West (€ 33.200) en Stiens e.o. (€ 30.500). De drie wijken hebben een hoger gemiddelde dan het de provincie Fryslân. De wijken Dokkumer Ie e.o. en Dorpen Zuid-West hebben tevens een hoger gemiddelde dan het landelijk gemiddelde.

Totaal gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar inkomen in euro’s per huishouden, 2019 Nederland

€ 32.300

Fryslân

€ 29.300

Harlingen

€ 28.500

Waadhoeke

€ 28.900

Dokkumer Ie e.o. Stiens e.o. Dorpen Zuid-West

€ 35.500 € 30.500 € 33.200

Bron: RIO, bewerking FSP

// BRUTO REGIONAAL PRODUCT Het Bruto Regionaal Product van NWF is in 2018 € 1,447 miljard. In onderstaande tabel is het totale BRP van de stuwende sectoren uitgesplitst. De overige, niet stuwende, sectoren (47 % van het totaal) zijn: Zakelijke dienstverlening, Zorg, Detailhandel, Onderwijs, Overheid, ICT, Financiële dienstverlening en overig. Wat opvalt is dat het landelijk gebied van Leeuwarden slechts beperkt bijdraagt aan het BRP van de hele regio. Het inkomen per huishouden ligt in dat gebied juist hoger ten opzichte van Harlingen en Franeker. Een mogelijke verklaring voor dit fenomeen is de grote pendel uit het landelijk gebied van Leeuwarden naar de stad. Deze mensen wonen in de regio NWF maar dragen bij aan het BRP van de stad Leeuwarden (en niet aan het BRP van de regio NWF).

// 3

Bruto regionaal product Bruto regionaal product per sector (x € 1 mln.), 2018 Harlingen en Landelijk deel Waadhoeke Leeuwarden Agrifood

118

29

147

Percentage 10 %

Maritiem kluster

159

29

188

13 %

Schone energie Toerisme en recreatie

13

24

37

3%

42

5

47

Maak industrie

180

82

262

3% 18 %

Bouw Verzorgende sectoren en overig

71 673

21 1

92 674

Totaal

1.256

Noordwest Fryslân

6% 47 %

191

1.447

Bron: Public result, bewerking FSP

Overige cijfers Noordwest Fryslân 2018 Noordwest Fryslân Aantal bedrijven

7800

Aantal banen Aantal inwoners 2018

2.237

BRP hele regio BRP per inwoner

77.184

€ 1.447.000 € 18.700

Bron: Public result, bewerking FSP

// 4

// ARBEIDSMARKTGEGEVENS In 2018 zijn er in Noordwerst Fryslân in totaal 20.701 FTE. De gevolgen voor de arbeidsmarkt bestaan uit de vervangingsvraag plus de gevolgen van uitbreiding door de opgave FTE 2030/2036, deze is becijferd op 4.569. Deze vraag naar werknemers is ook nog uitgesplitst naar opleidingsniveau.

Aantal FTE Noordwest Fryslân 2018 Harlingen en Waadhoeke Agrifood Maritiem kluster Schone energie Toerisme en recreatie Maak industrie Bouw Verzorgende sectoren en overig Totaal

Landelijk deel Leeuwarden

Noordwest Fryslân

1.778 1.864 110 936

452 373 208 89

2.230 2.237 318 1.025

2.227

1.012

3.239

1.367

401

1.768

9.572

312

9.884

17.854

2.848

20.702

Bron: Public result, bewerking FSP Betekenis voor de arbeidsmarkt Noordwest Fryslân 2018 Noordwest Fryslân Hoger opgeleid

1696

Middelbaar opgeleid

1844 1186

Lager opgeleid Totaal hele regio

4726

Bron: Public result, bewerking FSP

// 5

// VERANDERTHEORIE UITGEWERKT In de regiodealaanvraag hebben bestuurders en beleidsmakers uit de regio een opgave geïdentificeerd en een verandertheorie ontworpen die moet leiden tot het wegnemen van die opgave. Het FSP geeft hieronder beide schematisch weer. De opgenomen modellen zijn niet meer dan een explicitering van wat ‘de regio’ zelf heeft uitgewerkt; het FSP heeft hier inhoudelijk niets aan toegevoegd. Mocht de aanvraag worden toegekend, dan dienen de modellen als basis voor de lerende evaluatie van de regiodeal die het FSP zal uitvoeren (zie het Evaluatiekader in de Propositie). De modellen laten zich als volgt lezen. In de blokjes staan ontwikkelingen die in de regio plaatsvinden kort benoemd. Soms kan onduidelijk zijn wat hier precies mee wordt bedoeld. Voor verduidelijking verwijzen we naar de tekst in de regiodealaanvraag. De pijlen geven weer welke ontwikkelingen door andere beïnvloed worden/andere beïnvloeden. Het model is versimpeld door niet aan te geven of er sprake is van een negatieve of positieve invloed. Waar dat niet voor zich spreekt verwijzen we wederom naar de tekst van de regiodealaanvraag. Rood gekleurde tekst geeft aan wat wordt gezien als centrale oorzaak van de regionale problematiek. De belangrijkste oplossingsrichting wordt groen weergegeven.

Vetgedrukt is wat als gevolg van de regiodeal in gang zal worden gezet om de gewenste veranderingen in de opgave te veroorzaken. Onder ieder model staat aangegeven van welk onderdeel van de aanvraag dat een weergave is.

// 6

// 7

// 8

// 9

// 10

// 11