Bijlage 3 Weidevogels in relatie tot De Hem

Bijlage 3; Weidevogels in relatie met de ontwikkeling van De Hem Zoals we al van het begin van de planontwikkeling wisten, is de Hounspolder wat betreft het behoud van weidevogels een belangrijk thema. Doordat wij onze plannen voor het buurtschap De Hem nu aan het concretiseren zijn, wordt het belang van een natuurvriendelijk overgangsgebied tussen Wiarda en de Hem steeds prominenter geduid. En dan richt de inhoudelijk discussie*) zich met name op de aanwezigheid van de weidevogels. *) reactie van; Milieudefensie, Doarpsbelang Goutum, St. behoud Amerikaanse windmolens en vrijwilligers weidevogelbescherming.

We hebben in de planvorming De Zuidlanden altijd zorgvuldig gehandeld rondom het onderwerp weidevogels. Op welke wijze dit gedaan is wordt hieronder samengevat weergegeven. In de opvolgende paragrafen wordt extra toelichting gegeven. 1. Samenvatting Bij het opstellen van de Structuurvisie voor De Zuidlanden hebben de gemeente Leeuwarden en de provincie Friesland onderzocht hoe de belangen van volkshuisvesting en natuur & landschap zo goed mogelijk met elkaar in balans gebracht kunnen worden. De gemeente en de Provincie zijn van mening dat woningbouw in De Zuidlanden essentieel is om te voorzien in de woningbehoefte van de Leeuwarden. Om tegelijkertijd, samen, ook te zorgen voor de weidevogelpopulatie heeft de gemeente Leeuwarden voor het verlies van de weidevogelgronden in het gehele plangebied De Zuidlanden aan de Provincie een financiële vergoeding ter beschikking gesteld. De strategie van de Provincie is om de aandacht voor en de inzet van de middelen te concentreren in kansrijke gebieden en niet te versnipperen over minder kansrijke gebieden. In de Weidevogelnota 2014-2020 heeft de Provincie daarom als compensatie gelijk ten zuiden van ons plangebied, rondom Wergea , een grootschalig kansrijk weidevogelgebied gecreëerd; de Himpensermarpolder. (zie onderstaande kaart).

Plangebied De Hem en ook de Hounspolder maken geen onderdeel uit van de door de Provincie aangewezen kansrijke gebieden voor de weidevogels.

Ondanks het gegeven dat compensatie is betaald en geïnvesteerd en het plangebied geen officieel aangewezen weidevogelgebied is, heeft de gemeente de Hounspolder omgevormd tot een natuurvriendelijk gebied. In samenwerking met Wimetor en de Vogelwacht is, door het treffen van maatregelen en een uitgekiend beheer, een aantrekkelijk gebied voor weidevogels ontstaan. Dit kan volgens de deskundigen (A&W) op deze wijze functioneren omdat op korte afstand (binnen 2 km) een grootschalig weidevogelgebied aanwezig is; de Himpensermarpolder, waar ook de compensatiegelden zijn geïnvesteerd. De toekomst van de weidevogels is afhankelijk van de kwaliteit van dit aangewezen vogelgebied. De Hounspolder kan op zich zelf niet als weidevogelgebied effectief zijn. Daarvoor is het te klein en zijn de verstoringen in de directe omgeving te groot. Het huidige agrarische gebied waar de Hem gepland is, heeft geen waarde voor de weidevogels volgens de uitgevoerde ecologische onderzoek door de deskundigen. Bij de verdere uitwerking van het stedenbouwkundig plan voor de woningbouw in De Hem respecteren we de kwaliteit van de Hounspolder voor de weidevogels. En uiteraard blijven de gemaakte afspraken over natuurvriendelijk beheer van kracht.

In samenhang met de te verwezenlijken doelstellingen voor het buurtschap De Hem is, in het ontwerp, de bebouwing op een vergelijkbare afstand gehouden van de polder als de bebouwing van Goutum en Wiarda. Dit gebied wordt ook natuurvriendelijk ingericht. Dit alles om de verstoring, die er al is, niet extra te vergroten. In de volgende paragrafen wordt een verdere toelichting gegeven op de feitelijke stappen die de gemeente al heeft ondernomen rondom de weidevogels in het plangebied De Zuidlanden. En wordt een beeld gegeven van de relaties die er zijn met beleidskeuzes en wettelijke regelingen. Afkoop van het weidevogelgebied Bij de definitieve vaststelling van het bestemmingsplan Wiarda in 2012 is het verstoren van het toenmalige weidevogelgebied in het oostelijke deel van het plangebied de Zuidlanden volledig gecompenseerd. Tegen het bestemmingsplan Wiarda is beroep gevoerd over de verstoring van weidevogels door de instanties die nu ook ageren tegen de ontwikkeling van De Hem, met nagenoeg dezelfde argumentatie als destijds.

In eerste instantie is 26,3 hectare weidevogelgebied gecompenseerd (groen gekleurd in de onderstaande tekening) Uitspraak Raad van State op het beroep; - het besluit van 29 november 2010, kenmerk 314574, te herstellen door opnieuw de omvang te bepalen van de compensatie van het weidevogelgebied dat als gevolg van de in het plan voorziene ontwikkelingen verstoord wordt. Daarbij dient, behalve de verstoring in het plangebied zelf, ook de verstoring te worden betrokken van de gronden ten zuidwesten van de Hounsdyk die op de bij het Werkplan Weidevogels in Fryslân behorende kaart Openheid en rust zijn aangemerkt als "voor weidevogels geschikt gebied". De gemeente heeft een extra onderzoek uitgevoerd naar de omvang van de verstoring van het weidevogelgebied. De samenvatting van het gevraagde extra onderzoek, uitgevoerd door A&W d.d. mei 2012 is als volgt; Voor de realisatie van het bestemmingsplan Wiarda in de noordoosthoek van De Zuidlanden ten zuiden van Leeuwarden is een aanvullende compensatie nodig van weidevogelwaarden, die betrekking heeft op een oppervlakte van 49,1 ha (blauw gekleurd in de tekening). Deze aanvullende compensatie vloeit voort uit een recente uitspraak van de Raad van State. Voor de concrete invulling

van de aanvullende compensatie zijn door de Provincie Fryslân vier mogelijke opties gevonden. Deze opties zijn in deze rapportage getoetst op hun ecologische betekenis voor weidevogels.

De compensatie is door Provincie Fryslân bekrachtigd in een brief d.d.19 jun 2012. De gemeente heeft een financiële compensatie betaald aan de Provincie conform de toen geldende regeling. De Provincie heeft hiermee actief kansrijke weidevogelgebieden beter geschikt gemaakt. De gemeenteraad heeft daaropvolgend het BP Wiarda vastgesteld op 16 juli 2012. Met het compenseren, van dit complete weidegebied, is tevens de mogelijke toekomstige verstoring van weidevogels door de woningbouwontwikkeling van de Klamp en de Hem geregeld. In het vastgestelde bestemmingsplan De Klamp is dit nog eens planologisch bevestigd. Conclusie; Gemeente heeft ten behoeve van de realisatie van Wiarda, De Klamp en de Hem, voor het verloren gaan van het totale weidevogels geschikt gebied ten zuidwesten van de Hounsdyk financiële compensatie betaald aan de Provincie Weidevogelnota Provincie Fryslân 2014-2020. De Weidevogelnota is uitvloeisel van de Europese vogelrichtlijnen en de habitatrichtlijnen. De provincie neemt beschermende maatregelen die zich concentreren op de gebieden die het meest gunstig zijn voor weidevogels. De begrenzingen van deze gebieden zijn aangegeven op een kaart. Gelijk ten Zuiden, rondom Wergea, ligt een grootschalig aangewezen weidevogelgebied, de Himpensermarpolder. Onderstaande kaart is het recente natuurbeheerplan.

Gebieden met arcering zijn de weidevogelgebieden met daarin een aantal groene vlekken die zijn aangewezen als kerngebieden. Gebieden buiten deze weidevogelgebieden waar weidevogels voorkomen vallen onder de algemene zorgplicht van de Flora- en Faunawet. Zorgplicht houdt in dat menselijk handelen in een bepaald gebied geen nadelige gevolgen mag hebben voor beschermde planten en dieren in dat gebied. (onderdeel van BP-procedure). Conclusie; Plangebied de Hem en de Hounspolder zijn geen kansrijke en volgens vastgesteld natuurbeleid beschermde weidevogelgebied.

Status van de Hounspolder Polder de Houn heeft geen wettelijke beschermende status; het is geen onderdeel van de ecologische hoofdstructuur of natuur buiten de EHS. Ook is het niet door de provincie Fryslân aangewezen als weidevogelkansen gebied, zodat het geen bescherming geniet conform de beschermingsregels van de verordening Romte Fryslân 2014. Daarnaast ligt de gehele Hounspolder, als we kijken naar de wettelijk verstoringsafstanden t.a.v. weidevogels van 300 meter, volledig onder de invloedssfeer van de bebouwing van Goutum en van Wiarda. We hebben dit zichtbaar gemaakt in een kaartje. Op dit kaartje staat de 300meter lijn vanaf de bebouwingsrond van Goutum en vanaf Wiarda ingetekend. De gehele Hounspolder ligt in de verstoring.

Indien we ook de 300 meter lijn vanaf de bebouwingsgrens De Klamp & de Wergeasterdyk zouden intekenen, ligt ook het gehele plangebied De Hem in de verstoring. Dit is ook de reden waarom in het verleden het weidevogelgebied is komen te vervallen. Indien we ook de 300 meter lijn vanaf de bebouwingsgrens De Klamp & de Wergeasterdyk zouden intekenen, ligt ook het gehele plangebied De Hem in de verstoring. Dit is ook de reden waarom in het verleden het weidevogelgebied is komen te vervallen. Dit is recent nog eens bevestigd door de provincie Fryslân. Omdat in de Hounspolder een kleine populatie weidevogels voorkomt heeft de gemeente de zorgplicht op zich genomen. De deskundigen (A&W) hebben aangegeven dat; -

-

-

de Hounspolder onderdeel uit maakt van een weidevogelbolwerk en heeft een wisselwerking met het nabij gelegen graslandgebied rondom Wergea. Het behoud van de weidevogels is afhankelijk van de kwaliteit van deze graslandgebieden. Geadviseerd wordt om graslanden in de nabijheid van de Hounspolder kruidenrijker te maken. Aangezien Wiarda als woonbuurt recent is gerealiseerd en in de nabije toekomst De Hem wordt ontwikkeld, met alle verkeersbewegingen die dat met zich meebrengt en het nodige groen in de tuinen, zal de Hounspolder niet een effectief weidevogelgebied zijn. De Hounspolder ligt op circa 80 meter van Goutum en van Wiarda. Het gebied ligt langs de Hounsdyk en de Wurdumerfeart. Al deze elementen zorgen dat de huidige situatie niet optimaal is en al verstoord is. Wil de Hounspolder op zich zelf als effectief weidevogelgebiedje functioneren moeten extra verstoringen worden voorkomen. Geen drukke recreatie (wandelen, fietsen en varen) in de directe omgeving tijdens broedseizoen, weg nemen van bomen en bosjes, verbeteren van de openheid van het gebied.

Ondanks de geringe omvang van de Hounspolder voor de weidevogels, hebben gemeente, Wimetor en Vogelwacht al enkele jaren geleden maatregelen uitgevoerd ten gunste van een aantrekkelijk gebied voor de aanwezige weidevogels. Door de inzet van vrijwilligers en uitgekiend beheer van het waterpeil (met de windmotor) is het gelukt om de polder aantrekkelijk te maken voor weidevogels. In oktober 2018 heeft de gemeenteraad een groenmotie aangenomen waarin een natuurvriendelijk beheer voor deze Hounspolder ook formeel is vastgelegd met de opdracht aan het college van B&W om te zorgen voor vastgelegde beheerafspraken. Met Wimetor en een natuurvriendelijke boer zijn in 2019 langjarige overeenkomsten gesloten voor dat natuurvriendelijke beheer. Conclusie; Gemeente heeft, aanvullend op de betaalde weidevogelcompensatie, de zorgplicht op zich genomen voor de aanwezige weidevogels in het poldertje De Houn. Planvorming De Hem In de voorbereiding van de planvorming De Hem hebben we een ecologisch onderzoek laten uitvoeren. Uit het onderzoek volgt dat dit plangebied vanwege het intensieve beheer en de lage grondwaterstanden en uiteraard de verstoringen die aanwezig zijn niet van belang is voor weidevogels. Uiteraard is de naast gelegen Hounspolder door de beheersmaatregelen wel geschikt voor de aanwezigheid van weidevogels.

Het advies van de deskundigen (A&W) is om een zone te maken tussen de te realiseren woningbouw in De Hem en de Hounspolder dit om verstoringen te beperken. Dit zou dan het beste kunnen in de vorm van een plasdras zone met kruidenrijk grasland. In de zone mogen geen bomen, bosschages en riet komen. Ook moet de toegankelijkheid van de Hounspolder worden beperkt. Dit om predatie (bezoek van roofdieren) te weren.

Om tot een stedenbouwkundig plan voor De Hem te komen heeft de gemeente een participatietraject gevolgd (samenvatting is beschikbaar). In dat kader is ook een 10 punten-plan weidevogels Hounspolder – De Hem (interne notitie juni 2020) opgesteld. De gemeente heeft geen kant-en-klaar plan voor de inrichting van de geadviseerde zone tussen De Hem en De Hounspolder. Wel heeft de gemeente een aantal uitgangspunten geformuleerd die zij samen met alle betrokken wil hanteren bij de inrichting van deze bufferzone. Om tot een vruchtbare dialoog en samenwerking te komen met alle betrokkenen hanteert de gemeente de volgende 10 uitgangspunten: 1. uitgangspunt is om een goede balans te vinden tussen het belang van de woningbouw en het belang van de weidevogels in de Hounspolder; 2. het realiseren van een ruime zone die ruimte biedt om deze goede balans te vinden ; 3. de exacte variaties in de breedte van deze zone bepalen we in overleg met betrokken partijen; 4. de concrete inrichting van deze zone bepalen we eveneens in overleg met betrokken partijen; 5. in deze zone sluiten we hoog opgaande beplanting en andere hoge elementen en storende verlichting uit; 6. in deze zone is wandelen en recreëren uitsluitend toegestaan buiten het broedseizoen; 7.

in deze zone zoeken we ruimte voor het realiseren van een plas-dras gebied in samenhang met de wens van het Wetterskip voor een dergelijke zone langs de Wurdumerfeart; 8. aan de rand van deze zone realiseren we een brede sloot om predatie door huisdieren te voorkomen; 9. de bebouwing die direct grenst aan deze zone houden we beperkt in hoogte, waarbij we ook de molenbiotoop betrekken; 10. we onderzoeken of het mogelijk is om het beheer van de Hounspolder nog verder te optimaliseren met oog op mitigerende effecten in de omgeving. Het gevolgde participatietraject ten aanzien van de weidevogels en de Hounspolder heeft tot nu toe het volgende opgeleverd; - Omwonenden waarderen de kwaliteit van de Hounspolder en willen dit graag behouden en genieten van de natuurwaarden vlak bij hun woonwijk. - Vogelwacht/ vrijwilligers hebben aangegeven de Hounspolder te willen behouden met de huidige beheersmaatregelen en hun wens neergelegd voor de breedte van de bebouwingsvrije zone in plangebied De Hem. - Ten westen van de Wurdumerfeart in het plan gebied De Hem is een plasdras- gebied opgenomen zonder opgaande beplanting. - Doarpsbelang Goutum & Milieudefensie zijn tegen de ontwikkeling van het buurtschap De Hem, zij zijn betrokken in het participatietraject, maar doen daar geen of slechts een beperkte constructieve bijdrage