Bijlage 2 Jaarstukken Gemeente Leeuwarden 2024 inclusief corrigendum
Tekst van het document
77
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
•
Aanjagen Circulair inkopen en handelen Naast het minimaliseren van onze CO2-uitstoot willen we ook ons primair materiaalverbruik met 50% verminderen t.o.v. 2021. Hiervoor namen we circulair werken mee als criterium in onze inkoop- en aanbestedingstrajecten en werkten we aan hergebruik van materialen (bijvoorbeeld in de openbare ruimte via de grondbank en de materialenbank). Door middel van het startformulier wordt hiervoor continu aandacht gevraagd. Ook nemen we deel aan het meerjarig programma Circulair Opdrachtgeven en Inkopen Friese Overheden (COIFO), georganiseerd vanuit VCF. We werken aan het hanteren van meer kwantitatieve, meetbare criteria in het programma van eisen en de gunningscriteria zodat de voortgang qua doelbereik (reductie en ontwikkelen circulaire ketens) beter gemonitord kan worden.
•
Kennisniveau ontwikkelen We stimuleren de ontwikkeling van competente medewerkers die uitvoering kunnen geven aan de diverse duurzaamheidsopgaves. Hiervoor zijn in 2024 meerdere themabijeenkomsten en cursussen georganiseerd. Hier gaan we mee door in 2025.
2.6.7 Landelijk gebied (landbouw en natuur) en bodem 2.6.7.1 Ambitie/Doel Leeuwarden herstelt de balans tussen landschap, natuur en landbouw op een duurzame manier. Door duurzame en circulaire landbouw te bevorderen creëren we een gezonde leefomgeving, nu en in de toekomst. 2.6.7.2 Wat wilden we bereiken? - We dragen bij aan een gezonde leefomgeving en toekomstbestendige voor onze inwoners van het platteland. - We faciliteren agrarische ondernemers in de omslag naar duurzame verdienmodellen en geven ruimte aan de versterking van natuur en landschap. - We zetten ons in voor een gezond en vitaal bodem- en watersysteem dat ten goede komt aan alle inwoners van het landelijk gebied. 2.6.7.3 Wat hebben we daarvoor gedaan en met wie? •
Gebiedsgericht initiatieven faciliteren We hebben deelgenomen in gebiedsprocessen in Baarderadiel (Friese Kleiweide) en het Leechlân (Friese Veenweide). We werken daar samen met betrokken partijen aan duurzame initiatieven voor deze gebieden. Plannen zijn in 2024 gemaakt en de eerste acties zijn uitgevoerd. We hebben samen met initiatiefnemers een start gemaakt met de opzet van een bioregio voor de Greidhoeke. Een regio waarin het aandeel van natuurinclusieve, biologische en regeneratieve landbouw wordt vergroot en waar de consumptie van gezond, lokaal, en onbewerkt voedsel toeneemt.
•
Leeuwarder belangen en ambities behartigen We hebben samen met de Provincie Fryslân, Wetterskip en andere gemeenten verder gewerkt aan de uitvoering van het Friese Veenweide programma en het programma voor de Greidhoeke. Leeuwarder belangen en ambities zijn ingebracht aan diverse overlegtafels voor het landelijk gebied en we hebben constructief meegedacht over de ontwikkelingen voor de regio als geheel.
•
Versterking Alde Feanen We volgden en stimuleerden ontwikkelingen ten behoeve van versterking van het Nationaal Park Alde Feanen. We hebben een bureau opdracht gegeven een advies op te stellen over
78
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
de meest gewenste governance voor het Nationaal Park zodat we als gemeente optimaal verbonden zijn met ontwikkelingen in het Nationaal Park.
79
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.7 Leeuwarden Oost 2.7.1 Algemeen Inleiding Leeuwarden Oost is een kleurrijk gebied met een rijke historie, maar ook een gebied met grote sociaaleconomische uitdagingen en jarenlange armoede. Met onze gezamenlijke aanpak en een krachtige samenwerking van bewoners, scholen, woningcorporaties, gemeente, Rijk, zorgverzekeraar, politie, werkgevers en andere maatschappelijke organisaties gaan we ervoor om dit samen te veranderen. Leeuwarden Oost moet een gebied worden waar kinderen kansrijk opgroeien, zonder armoede. Waar het goed werken, gezond leven, veilig en fijn wonen is. In oktober 2021 hebben alle alliantiepartners het ambitiedocument voor het programma Leeuwarden Oost ondertekend. Eind december 2022 is het programmaplan, waarin staat hoe we de ambities willen bereiken, opgeleverd en vastgesteld door het bestuur. In 2023 ging Leeuwarden Oost van opbouwfase naar inrichtingsfase. In 2024 was het gebiedsbudget (Spuk Kansrijke wijk en middelen fonds CA) beschikbaar om te bestemmen en zijn de meeste partners met de uitvoering van activiteiten gestart. Programma Leeuwarden Oost Leeuwarden Oost is één van deze 20 focusgebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en veiligheid en bestaat uit de wijken Bilgaard, de Vrijheidswijk, Oud-Oost, Camminghaburen en Heechterp-Schieringen. Het programma bestaat uit vier pijlers: leren, werken, wonen en gezondheid.
Het thema veiligheid en leefbaarheid/bewonersbetrokkenheid loopt door alle pijlers heen. De werkprincipes van het programma Leeuwarden Oost (de 5 V’s) zijn: - Voornemen: twintig jaar doelgericht werken - Verbinding: samen met bewoners en partners - Verandering: een plus in doorbraken, innovaties en integrale samenwerking - Vooruitgang: doorbreken van armoede voor de nieuwe generatie - Verantwoording: doen we wat we afspreken, meten en behouden wat werkt 2.7.2 Wat is bereikt? Waarom (doel) Armoede van generatie op generatie doorbreken in 5 wijken in Leeuwarden Oost. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven en hebben perspectief op leren, werk, wonen en gezondheid en ervaren een veilige leefomgeving. Hoe (proces)? Ruim 50 partners zetten zich samen met bewoners in op de pijlers Leren, Werk, Wonen en Gezondheid om de huidige achterstanden te verminderen door het vergroten van kansen. De interventies en activiteiten zijn erop gericht om te innoveren en veranderingen in systeemdoorbraken te realiseren. Daarbij proberen we steeds meer de integraliteit te bewerkstelligen op het huishoudensniveau en samenlevingsniveau.
80
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat (resultaat)? Uiteindelijk hebben meer bewoners kans om zich te ontwikkelen met bijvoorbeeld een opleiding. Ze hebben een baan of vrijwilligerswerk en ze ervaren minder drempels om aan de slag te gaan. Ze hebben een betaalbare en kwalitatief goede woning en voelen zich veilig in hun wijk. Ze voelen zich fysiek en mentaal gezond en ze kunnen goed rondkomen. Doelrealisatie op koers of gelukt Doelrealisatie niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 58 Status realisatie ambitie Te bereiken ambitie
Status realisatie ambitie
Ambitie Binnen 20 jaar in de 5 wijken van Leeuwarden Oost armoede van generatie op generatie doorbreken. Impact (hogere doel) Met een speciaal programma maakt de gemeente de komende twintig jaar met vijftig partners in de stad Leeuwarden Oost leefbaarder. Iedereen moet er fijn kunnen wonen, met een goede opleiding, een volwaardig inkomen en in een goede gezondheid. Lange termijneffecten (outcome) 1. De bewoners van Leeuwarden Oost ervaren een goede kwaliteit van leven middels toename in bestaanszekerheid, kansengelijkheid, leefbaarheid en vertrouwen. 2. De bewoners van Leeuwarden Oost hebben perspectief op leren, werken, wonen, gezondheid en een veilige en leefbare omgeving. Korte termijneffecten (output) Realisatie interventie en projectdoelen
/
Ambitie, impact, outcome en output Doelstelling van het programma is om op lange termijn (20 jaar) de intergenerationele armoede te doorbreken. Daartoe worden interventies ingezet. De uitkomsten van deze interventies worden per jaar gemonitord (output). Echter zijn we geïnteresseerd in het gezamenlijke effect van alle interventies op langere termijn. Daarom wordt per pijler de outcome gemonitord. Deze outcome indicatoren worden bijgehouden in het dashboard Leeuwarden Oost. Aangezien de gewenste outcome een effect op (middel)lange termijn is, zal er na vier jaar een evaluatie van de outcome ontwikkeling plaatsvinden. 2.7.3 Toelichting op wat bereikt en gedaan is Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet behaald Anderszins het toelichten waard Algemene Toelichting op wat is bereikt Het programma kent een looptijd van 20 jaar. Als zodanig kan nog niet gesteld worden dat de ambitie van het doorbreken van de intergenerationele armoede al gerealiseerd is. Wel kan gesteld worden dat we met de uitvoering van de meeste interventies en projecten op koers liggen. De
81
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
pijler leren, gezondheid en veiligheid lopen grofweg op koers. De pijler wonen komt steeds meer richting uitvoering waarbij het helpt een gezamenlijke meerjarenstrategie in de vorm van het ontwikkelprogramma te hebben. De pijler werken loopt achter op de gewenste uitvoering omdat het lastig was een plus te realiseren bij veel wisselingen van personeel en de bezetting daarbij de nodige aandacht vroeg in de uitvoering. Op de volgende pagina wordt per pijler en per interventie aangegeven of de beoogde realisatie (output/resultaat) behaald is. Tevens wordt aangegeven of er sprake is van een inhoudelijke of financiële afwijking, waarbij een inhoudelijke afwijking in de kolom “Realisatie” kort wordt toegelicht. Waar nodig wordt na de tabel een aanvullende toelichting gegeven. Een financiële afwijking wordt separaat toegelicht in paragraaf 2.7.4 “Wat heeft het gekost”.
82
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Tabel 59 Realisatie Programma Leeuwarden Oost Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
1
2
Programma
Monitoring
Programmabureau
Uitvoeringscapaciteit programma
De bezetting op de beschikbare formatie is volledig ingevuld. Bij de pijler werk is door wisseling van personeel vertraging opgelopen die we in 2025 willen inhalen.
Liaison gemeente: Gemeentelijke counterpart Programmabureau
Aansluiting tussen programmabureau en gemeentelijke partner
Er is een gemeentelijke counterpart aangesteld in de vorm van een Senior Projectleider Maatschappelijke Vernieuwing die het laatste kwartaal 2024 is gestart.
Kwantitatieve monitoring
Monitoring effect programma
Het dashboard Leeuwarden Oost draait en wordt eenmaal per jaar geactualiseerd zodra de data beschikbaar is.
Kwalitatieve monitoring
3
Bewoners
Wijkplannen
Er is een kennisnetwerkcoördinator aangesteld die een plan heeft gemaakt om een lerende beweging op gang te brengen met kenniscafe's die in 2025 starten. De overkoepelde kennisagenda is nog in ontwikkeling. Toename bewonersbetrokkenheid
83
De nieuwe route is gestart in Camminghaburen en Buurkracht is gestart in de wijken Vrijheidswijk, Heechterp, Oud Oost en Bilgaard. Moes heeft de opdracht gekregen om te verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bewonersbetrokkenheid in het Vliet waarbij de oplevering in 2025 is. In de wijken Bloemenbuurt-Oldegalilieën en Tjerk-Hiddes/Cambuursterhoek is eerst
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
geïnvesteerd in de opbouw van de bewonersorganisaties waardoor de werkplannen nog niet tot uitvoering zijn gekomen. Bij de andere wijken zijn de wijkplannen wel opgestart/tot uitvoering gekomen. Bewonersbetrokkenheid
4
Leren
Er is een coördinator bewonersbetrokkenheid aangesteld. Activeren bewoners Leeuwarden Oost/ De Bus is in 2024 overgenomen door de wijken vanuit het gebiedswerk en waar dat paste bij o.a. bakkie in de buurt.
School en omgeving (Rijke schooldag): Opschaling extra leer en ontwikkeltijd op 10 plus IKC’s
Er is voor alle kinderen en jongeren Voor 1.521 kinderen van 4-12 jaar is er 2-4 structureel extra leer- en ontwikkeltijd uur extra leer- en ontwikkeltijd op de 10 plus IKC's. gerealiseerd.
Ouderbetrokkenheid
Ouders kijken mee en weten wat er gebeurt en ouders hebben meer (taal)vaardigheden om hun kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling.
Op 3 IKC’s gaan de ouderschapsklassen starten door DBieb. In de wijken hebben 161 mensen meegedaan aan trainingen voor basisvaardigheden en zijn 18 deelnemers gekoppeld aan een taalmaatje.
Lifecoaching
1. Alle kinderen en jongeren kunnen kiezen voor een coach/rolmodel tijdens hun schoolcarrière. 2. Jongeren kunnen opkomen voor hun eigen wensen, grenzen en behoeften. 3. Signalen worden vroeger opgepakt
Er zijn 85 jongeren begeleid. Er is een MKBA gemaakt wat ertoe heeft geleid dat de functies geborgd worden.
84
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
(bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval).
5
Werken
Ontwikkeling jonge kind
Signalen worden vroeger opgepakt (bijv. psychische of sociaal emotionele problemen, dreigende schooluitval)
Basisvaardigheden (Taalmaatje)
Ouders kijken mee en weten wat er Er zijn 18 taalmaatjes gekoppeld via gebeurt en ouders hebben meer DBieb. (taal)vaardigheden om hun kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling.
Baanmatching
1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners
85
De 10 gratis kinderopvangplaatsen (50 dagdelen) zijn voor gemiddeld 16 kinderen afkomstig uit 10 gezinnen. Er zijn 25 pedagogische IKC-medewerkers voor de doelgroep 2-6 jaar getraind en gestart op 10 IKC’s.
Er zijn 50 dagdelen gratis kinderopvang gerealiseerd waarvan er al ouders doorstromen naar regulier werk. Uitbreiding wordt verkend. Ook in samenwerking met consulenten werk op school. Baangaranties zijn verkend of werkgevers en voor open staan. Dat staan ze maar is nog niet afgegeven. Plan is nog in ontwikkeling.
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
Basisbanen
1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners 3. Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk
Er zijn 16 basisbanen gerealiseerd waarvan 14 in of uit Leeuwarden Oost. Dit draagt bij aan de wijkverbetering.
Jongeren UIT de bijstand
Plan is verbonden met de lifecoaches, gezien de behoefte in toeleiding naar werk en een vergelijkbare werkwijze. De uitvoering heeft vertraging opgelopen.
Werk in de wijk
1. Werken loont meer en er zijn minder drempels om te kunnen werken: meer vaste contracten, mogelijkheden voor omscholing en kinderopvang 2. Werkgevers bieden meer baangaranties, ontwikkelingsmogelijkheden en stageplaatsen (op maat) voor (werkende) bewoners 3. Hogere participatie aan wijkverbetering/meer werk in de wijk
Jongeren financieel zelfredzaam
Inwoners komen financieel beter rond.
Er is een plan met de uitvoerders op de VO-scholen en wijken ontwikkeld dat in 2025 wordt uitgevoerd. Hierin ontstaat een doorgaande leerlijn in het onderwijs waarin leerlingen met geld leren omgaan.
86
Er zijn extra participatieplekken gerealiseerd zoals voor de sociale voedseltuin in Heechterp, bij het Gezinslab in Bilgaard en het netwerkcentrum en voor de uitvoering van de wijkplannen. Met de werkgevers loopt de afstemming nog voor samenwerking.
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
6
Wonen
Verduurzaming Leeuwarden Oost (VLO)
Er worden 1600 particuliere woningen Bij 11 van de 38 woningen die onderdeel verduurzaamd en 1600 bomen/struiken zijn van de pilot is gestart met de geplant de komende 10 jaar. verduurzaming. Er is tegen veel ecologische vraagstukken aangelopen in het systeem voor de verduurzaming. De vergroening van schoolplein IKC Franciscus loopt.
Misstanden Particuliere Verhuur
Bewoners ervaren een goed particulier verhuurderschap met goed contact met de verhuurder, eerlijke huurprijzen en tijdig onderhoud.
Er is onderzoek gedaan naar het juridische en bestuurlijke instrumentarium. Naar aanleiding hiervan gaat de gemeente in 2025 de invoering van een algemene verhuurdersvergunning onderzoeken. Het apart informeren van huurders wordt niet opgestart want dit past bij de reguliere werkwijze. Wijkregisseur Vliet kan hierin ondersteunen.
Sociale plus op de herstructurering van Heechterp
Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.
Projectaanpak is ontwikkeld en gesprekken met bewoners worden opgestart.
Leefomgeving
Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen.
Voor de sociale voedseltuin is een locatie gevonden in Heechterp en de samenwerking met de wijkorganisaties is gestart. Proef voor grofvuil is ontwikkeld en start in 2025. Vergroening schoolplein IKC Franciscus is opgestart.
87
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
7
Gezondheid
Pilot resultaatfinanciering
Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.
Er zijn in totaal, over 2023 en 2024, 75 trajecten succesvol gedeclareerd van de lopende 144 trajecten en 46 daarvan zijn gerealiseerd in 2024.
Pilot Leeuwarden Schuldenvrij
Inwoners komen financieel beter rond.
Er zijn 78 huishoudens schuldenvrij waarbij de aflossing gemiddeld neerkwam op €2.050 per deelnemer. Rapportage hiervan wordt opgeleverd in 2025.
Financiële barrière kraamzorg
Kinderen en jongeren hebben vaker een goede start en een stabiel en veilig thuis.
Vrij toegankelijke wijkverpleegkundige is aangesteld vanuit de GGD. Werving kostte veel tijd voor de passende kwaliteit.
Gezond in de wijk Participatie, inclusie, sterke sociale basis (Kunst in de buurt)
Inwoners hebben meer betekenisvolle, informele contacten (familie, vrienden, buren en/of collega’s) en kunnen vertrouwen op professionals die maatwerk leveren.
In Heechterp is het eerste kunstenaarscollectief T’Verskil gestart in samenwerking met bewoners. Met het wijkcultuurfestival zijn 200 mensen bereikt.
Buurtgezinnen
Signalen worden vroeger opgepakt. Afname gebruik jeugdhulp.
Er zijn in 2024 19 nieuwe matches gemaakt met buurtgezinnen en daarnaast 6 buiten Leeuwarden Oost. In totaal zijn er nu in 2023 en 2024 31 vraaggezinnen gekoppeld met een steungezin. Afname jeugdhulp is soms aanwezig indien er sprake is van jeugdhulp in het gezin.
88
Financieel
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat is bereikt en wat is gedaan Nr Thema/pijler
Interventie 2024
Beoogde doelstelling (outcome)
Realisatie (output/resultaat)
Te verantwoorden Inhoudelijk
8
Veiligheid
Basisvaardigheden (uitbreiding Boekstart op kinderopvang en Dbos op IKC)
Inwoners bewegen voldoende en hebben meer vaardigheden om gezond te leven.
Er zijn 143 deelnemers geweest en 18 koppelingen met taalmaatjes.
Klasse!Kas
Er komen geen jongeren meer in problematische schulden door vroegtijdig en adequaat handelen.
Er zijn 4 groepen gestart op 3 IKC’s met een bereik van 84 leerlingen.
Sociale plus Skills Garden
Inwoners zijn tevredener over de kwaliteit van hun woonomgeving; minder zwerfafval, klimaatbestendig, nodigt uit tot spel, ontmoeten en bewegen.
Er zijn 4 jongeren opgeleid als sport- en beweeginstructeur.
Preventie met gezag
Intensieve samenwerking tussen lokale Het MultiTeam heeft in 2024 42 partijen en strafketenpartners en een aanmeldingen gehad waarbij jongeren goed gevulde gereedschapskist waaruit geholpen zijn via het MultiTeam of elders. met MultiTeam kan putten zonder wachtlijsten.
Inzet professionals PMG
De levensloopaanpak wordt sluitend gemaakt. Hierdoor zijn kinderen, jongeren en jongvolwassenen tijdig in beeld vanuit zowel preventief als repressief oogpunt en wordt er een aanpak op maat ingezet.
89
Er volgt in 2025 een rapportage over Preventie met Gezag. In het totale jaarrapport van Leeuwarden Oost zijn ook meer resultaten teug te vinden.
Financieel
Aanvullende toelichting op wat niet is gelukt of anderszins het toelichten waard is 2. Kwalitatieve monitoring De benodigde kennis is zo complex dat er niet één instantie is die alles weet. Daarom vraagt het ophalen, delen en duiden van data om samenwerking met alle partners en met name de kennisinstellingen. Om deze samenwerking robuust te maken, is een kennisnetwerk opgericht en een kennisnetwerkcoördinator aangesteld. Het netwerk en een bijbehorende kennisagenda komt geleidelijk op gang maar kost veel tijd en afstemming. Daarom kijken we waar we het eenvoudiger en behapbaar kunnen maken. In het komende jaar gaan we verkennen of we kunnen starten met kenniscafés, zodat er actief een lerende beweging wordt ingezet. De kenniscafés dienen als ontmoetingsplek voor bewoners, professionals, vrijwilligers, beleidsmakers en onderzoekers in Leeuwarden Oost, met als doel kennisuitwisseling in ervaringskennis, praktijkkennis en wetenschappelijke kennis die al bekend is te verbinden en verder te brengen. Zo doen we nieuwe inzichten op met gezamenlijke inspanning voor de verbetering van de uitvoering om de doelen van het Programma Leeuwarden Oost te bereiken. Deze ontmoetingen bevorderen een cultuur van leren en co-creatie en ondersteunen de opbouw van een steviger netwerk van alle betrokkenen.
2.7.4 Wat heeft het gekost Algemeen De lasten van de verschillende programmapijlers worden verantwoord in verschillende programma's. Dit betreffen voornamelijk de programma’s 2.1.1 Bestaanszekerheid, 2.1.2. Meedoen, 2.1.3. Volksgezondheid en sport, 2.1.4. Onderwijs, 2.2.1. Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing en 2.2.2. Veiligheid. In onderstaande tabel staat het totaaloverzicht van taken en resultaten specifiek van het Programma Leeuwarden Oost. Verderop in de paragraaf wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen waarbij sprake is van een financiële afwijking. Aandachtspunt voor komende jaren is dat de gemeentelijke financiering loopt tot en met 2026 en dus voor na die periode de dekking op de meeste punten nog geregeld moet worden. Vanuit de financiering van het Rijk is de financiering grotendeels gedekt tot en met 2028 waarvan we in 2025 nog een aanvraag (Spuk Kansrijke wijk) voor die periode moeten indienen.
Tabel 60 Samenvatting taken en resultaten Hoofdopgave/Programma Begroot Lasten Baten R2HOG01 - Sterke samenleving, kansen voor iedereen R2PGM0101 - Bestaanszekerheid 1.020 -1.020 R2PGM0102 – Meedoen 7.743 -2.586 R2PGM0103 - Volksgezondheid en 1.343 -150 sport R2PGM0104 - Onderwijs Totaal
Bedragen x € 1.000 Resultaat Lasten Baten
Realisatie Lasten Baten
136 1.865 944
-136 -1.430 -305
885 5.878 399
-885 -1.156 155
4.281 14.387
-4.281 -8.037
3.938 6.883
-3.938 -5.809
342 7.503
-342 -2.228
452
-452
443
-443
9
-9
2.103 2.555
-2.103 -2.555
1.972 2.415
-1.972 -2.415
130 139
-130 -139
16.941
10.591
-8.224
7.642
-2.367
R2HOG02 - Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving R2PGM0201 - Milieu, Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing R2PGM0202 - Veiligheid Totaal Totaal Programma Leeuwarden Oost
9.299
Financiële afwijkingen Tabel 61 Resultaat programma Meedoen Hoofdopgave/Programma
Begroot Lasten Baten
Bedragen x € 1.000 Resultaat Lasten Baten
Realisatie Lasten Baten
R2PGM0102 - Meedoen R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie R2TKV0310 - Economische ontwikkeling
2.842
-2.586
1.686
-1.430
1.156
-1.156
4.901
-
180
-
5.878
-
Totaal Meedoen
7.743
-2.586
1.865
-1.430
7.642
-1.156
Taakveld Economische ontwikkeling Volkshuisvestingsfonds Op 26 januari 2022 heeft de gemeenteraad een voorbereidingskrediet van € 1 mln. in 2022 beschikbaar gesteld voor de voorbereiding - en experimenteerfase van het project Verduurzaming Leeuwarden Oost. Dit voorbereidingskrediet is gedekt uit de in de Begroting 2022 opgevoerde bedrag van € 4,5 mln. voor cofinanciering van dit project. In 2023 en 2024 is vanuit het voorbereidingskrediet van € 1 mln. verder gewerkt aan de uitvoering van het experiment om de eerste woningen te verduurzamen en 3 energielabel stappen te zetten. Vanwege de zorgvuldigheid voor het kunnen isoleren van buitenmuren en de mogelijke aanwezigheid van dieren heeft het experiment vertraging opgelopen. Het restant van € 534K wordt overgeheveld naar 2025 en zal ingezet worden ter afronding van het experiment. De resterende € 3,5 mln. van de cofinanciering wordt eveneens overgeheveld voor de verdere uitvoering van het project na de voorbereidingsfase. In het 1e halfjaar van 2025 is de raad geïnformeerd over werkwijze over de verduurzaming van overige ruimte 1.500 woningen. Voor meer toelichting wordt verwezen naar hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen.
91
Wijkplannen (ISV III) Voor het onderdeel Wijkplannen was het noodzakelijk een coördinator aan te stellen, omdat de afstemming met de bewonersorganisaties extra contract vraagt naast het reguliere werk, waarna de uitvoering wel op gang is gekomen. Niet alle dekkingsbijdragen behoefden echter over 2024 opgevraagd te worden. De geraamde bijdrage uit de reserve ISV III (RES027) van € 687K is niet onttrokken en wordt doorgeschoven van 2024 naar 2025. Reservemutaties worden onder programma Ondersteuning toegelicht. Tabel 62 Resultaat programma Volksgezondheid en sport Hoofdopgave/Programma Begroot Lasten Baten R2PGM0103 - Volksgezondheid en sport R2TKV0710 - Volksgezondheid 1.343 -150 Totaal Meedoen
1.343
-150
Realisatie Lasten Baten
Bedragen x € 1.000 Resultaat Lasten Baten
944
-305
399
155
944
-305
399
155
Taakveld Volksgezondheid Wijkplannen (Fonds CA Programma Leeuwarden Oost 2023-2026) De uitvoering van de voorgenomen interventies betaald uit het Fonds maatschappelijke vernieuwing loopt goed. Niet alle dekkingsbijdragen behoefden echter over 2024 opgevraagd te worden. De geraamde bijdrage van € 1,2 mln. uit de reserve Fonds maatschappelijke vernieuwing (RES070) is niet volledig opgevraagd. Er is € 639K onttrokken en € 554K wordt doorgeschoven van 2024 naar 2025. Reservemutaties worden onder programma Ondersteuning toegelicht. 2.7.5 Gerealiseerde dekking Hieronder een overzicht van de gerealiseerde dekking over 2024 voor het Programma Leeuwarden Oost op cashflowniveau.
92
Tabel 63 Gerealiseerde dekking (cashflow) over 2024
Bedragen x € 1.000
Partij
Wie/wat
Bron
Rijk
Ministerie BZK
Decentrale uitkering
92
SPUK Kansrijke wijk
475
Ministerie J&V
Preventie met Gezag
1.929
Ministerie OCW
SPUK Kansrijke wijk
3.016
Ministeries OCW/SZW
SPUK Kansrijke wijk
624
Ministerie SZW
Decentrale uitkering
90
SPUK Kansrijke wijk
731
SPUK GALA
106
Ministerie VWS
Totaalbedrag
%
7.063 Gemeente
Domeinen
Exploitatie
2.287
Reserve
Fondsen coalitieakkoord
1.156
ISV III
60%
687 4.130
Partners
Bestuur LO
Facturen
109
Fonds Nuts Ohra
Subsidie
263
Nieuwe Stads Weeshuis
Subsidie
9
St De Friesland
Subsidie
198
Eindtotaal
35%
579
5%
11.772
100%
Toelichting: De begrote dekking over 2024 bedroeg € 10,1 mln. De gerealiseerde dekking bedraagt € 11,7 mln. Er is dus € 0,6 mln. meer aan dekking ontvangen over 2024. Dit heeft een aantal oorzaken. De voornaamste twee redenen zijn: het werkelijke kasritme van de toegekende SPUK Kansrijke wijk middelen voor de jaren 2023 tot en met 2025 zijn anders dan begroot en voor het project Preventie met gezag hebben we voor de jaren 2023 tot en met 2025 extra loon- en prijscompensatie toegekend gekregen.
2.7.6 Invloedrijke maatschappelijke ontwikkelingen Diverse maatschappelijke ontwikkelingen hebben invloed op de uitvoering van het programmaplan. Bestuurlijke aandacht en gezamenlijk vooruitdenken is dus van belang, net als elkaar hierin helpen, om zo de risico’s te beperken. Uit de bestuurlijke strategische sessie van november 2024 van het Programmabestuur Leeuwarden Oost kwamen een aantal aandachtspunten naar voren. De ontwikkelingen die risico’s met zich meebrengen zijn: •
Personeelskrapte en -wisselingen Onder andere op het gebied van onderwijs, werkgevers, politie, maatschappelijke- en zorginstanties (specialisme jeugd, denk aan de wachtlijsten) en gemeente kan personeelskrapte en -wisseling ten koste gaan van uitvoerbaarheid en continuïteit.
•
Bestaanszekerheid De prijzen voor voedsel, vaste lasten, brandstof enzovoorts gaan omhoog, waardoor de armoede toeneemt. Het lijkt soms lastig om de mensen die het hard nodig hebben goed te bereiken.
93
• Politiek Het politieke stelsel is veranderlijk. Polarisatie geeft risico op meer gevoel van onveiligheid. Continuïteit in de aanpak en financiering blijft daarbij ook een aandachtspunt en is voor het vertrouwen van bewoners cruciaal. Voorgenomen is om richting de gemeenteraadsverkiezingen de werkwijze tot nu toe en voorlopige resultaten te delen, zodat partijen hun visie daarop kunnen ontwikkelen. • Zorgstelsel De zorgkosten nemen verder toe waardoor het stelsel onbetaalbaar wordt en onhoudbaar is. Ook hierbinnen speelt de personeelskrapte. •
Verslechtering mentale gezondheid De toename van een slechte mentale gezondheid onder de beroepsbevolking, maakt het moeilijker om te participeren.
De ontwikkelingen die kansen met zich meebrengen zijn: Jeugd • Het kabinet wil de kinderopvang gratis maken. Daarmee zien we kansen om als experimentgebied daarin voor de doelgroep in de bijstand de kansen naar opleiding en werk te vergroten. Kansrijke Start en de Jeugdagenda zijn ontwikkelingen waarbij Leeuwarden Oost als programma een verbindende rol kan spelen en een positief effect kan hebben met de partners. Mentale transitie • Een belangrijke transitie is volgens Jan Rotmans de mentale transitie waarbij we van mens tot mens elkaar in het hart raken en dicht bij de mensen in de wijken samenwerken. Daar kan Leeuwarden Oost als netwerk in deze beweging aan bijdragen. Werkgelegenheid • Personeelskrapte stimuleert werkgevers te investeren in onbenut arbeidspotentieel. Wonen en leefbaarheid • Het kabinet wil meer woningen bouwen en heeft in de woontop 2024 besloten daarbij een deal te sluiten met de NPLV-gebieden. Dat biedt kansen om naast meer woningen waarbij de diversiteit aan woningen in de wijken wordt vergroot ook kwaliteit in leefbaarheid voor o.a. betere maatschappelijke voorzieningen en scholen toe te voegen.
94
2.8 Binnenstad 2.8.1 Wat is er bereikt? In januari 2024 heeft de Raad de volgende besluiten genomen: -
Het Uitvoeringsprogramma Binnenstad 2023 – 2030 is vastgesteld;
-
Er is realisatiekrediet beschikbaar gesteld voor autoluwe binnenstad;
-
Er is realisatiekrediet beschikbaar gesteld voor vergroening RuG Campus / Beursplein;
-
Er is krediet beschikbaar gesteld voor het economisch pakket;
-
De raad is in kennis gesteld van het B&W besluit van december 2023 om voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen voor de projecten Nieuwestad/Peperstraat en Harmonie/Ruiterskwartier.
Project autoluw - De camerahandhaving in het autoluwe gebied Eewal e.o. is aanbesteed, gegund en gerealiseerd; -
De entrees van het autoluwe gebied zijn ‘gemarkeerd’;
-
Het ontwerp voor de herinrichting/vergroening van de Eewal is in samenspraak met belanghebbenden gemaakt.
Ontwerpfase diverse projecten Van de volgende projecten is de planvorming gestart en zijn schetsontwerpen en/of voorontwerpen gereed gekomen. Concreet gaat dat om het maken van ontwerpen voor de herinrichting, waarbij sprake is van brede participatie: - RuG Campus Fryslân; -
Nieuwestad/Peperstraat;
-
Sint Jacobsstraat (zie 2.8.3);
-
Harmonie (verbouwing/verduurzaming);
-
Ruiterskwartier.
Economisch pakket Als onderdeel van dit project zijn diverse deelprojecten opgestart en uitgewerkt waaronder ‘openbare toiletten’, ‘aanloopstraten’ (plan Oude Markten), subsidieverkenning en -aanvraag, en onderzoek fietsfaciliteiten. 2.8.2 Wat is er gedaan? De prestatie ligt op koers. Vanwege de relatie en directe verbinding is de planvorming voor project St. Jacobsstraat in 2024 meegenomen met project Nieuwestad. Dit wijkt af omdat de St. Jacobsstraat was ingedeeld als middellange termijn project, op te pakken in 2025. Noot/Bijzonderheid 1. De raad heeft in de motie ‘Grip op de gemeente’ het college gevraagd om meer indicatoren te gebruiken in de jaarstukken (raadsbesluit nov. 2023). Voor Programma Binnenstad zijn daar in 2024 indicatoren voor opgesteld die voor een volgende begroting en jaarstukken benut worden. Voor de begroting 2024 waren die indicatoren nog niet beschikbaar. Daar kan en is nu dus ook nog niet aan getoetst. 2.
De subsidieaanvraag impulsregeling binnensteden is aangevraagd, maar afgewezen. De grote concurrentie (vier keer overtekend) was daar debet aan.
95
2.8.3 Wat heeft het gekost? Per project is bij aanvang een inschatting gemaakt van de te verwachten kosten per jaar welke als zodanig zijn verwerkt in de begroting. De kosten zijn in 2024 lager uitgevallen dan begroot voor dit jaar. Deze kosten schuiven door naar 2025 waar de begroting op is aangepast. Er zijn per project geen afwijkingen ten opzichte van de totaal begrote werkzaamheden en kosten. Vermeldenswaard zijn verder de voorbereidingskosten voor project St. Jacobsstraat. Die waren (nog) niet voorzien, en worden betaald uit het voorbereidingsbudget van het voornoemde project Nieuwestad. Dat kan gezien worden als een kosten efficiënte én planning technisch gunstige keuze.
96
2.9 Sociaal Domein Fryslân Algemeen De gemeente Leeuwarden is aangewezen als centrumgemeente binnen de centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân (SDF). Met ingang van het jaar 2021 heeft het Sociaal Domein Fryslân een aparte plek in de jaarrekening. Door het opnemen van deze paragraaf is de aansluiting met het Leeuwarder financieel systeem geborgd. Deze paragraaf dient als verantwoordingsdocument voor alle Friese gemeenten. Er worden geen afzonderlijke rapportages meer opgesteld. Deze paragraaf geeft inzicht in de volgende budgetten: • Ondersteuning; • Meedoen (Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang, Maatschappelijke ondersteuning en Regionale Jeugdhulp). In onderstaande tabel staat de samenvatting van alle resultaten. Verderop in de paragraaf wordt ingegaan op de afzonderlijke onderdelen. In de tabel zijn de resultaten voor resultaatbestemming opgenomen: - De kolom “Begroting” bevat de begrote baten en lasten. - Indien de werkelijke baten en lasten afwijken van de begroting, worden de verschillen verrekend met de Friese gemeenten. Hiervoor wordt aan het einde van het jaar door SDF een “slotboeking” gedaan. De kolom “Realisatie (voor slotboeking)” bevat de werkelijke baten en lasten voor verwerking van deze slotboeking. - De kolom “Resultaat (voor slotboeking)” bevat het verschil tussen de begroting en realisatie voor verwerking van deze slotboeking.
- In de kolom “Slotboeking” staan de baten en lasten vermeld die zijn verwerkt in de slotboeking. In deze kolom staan dus de nog te verrekenen baten en lasten met de Friese gemeenten. - In de kolom “Resultaat (na slotboeking)” staat het resultaat na verwerking van de slotboeking. In principe is dit resultaat nihil omdat de afwijkingen tussen begroting en realisatie verrekend worden met de Friese gemeenten. De Brede aanpak dakloosheid vormt een uitzondering omdat dit resultaat na resultaatbestemming wordt toegevoegd aan een bestemmingsreserve. Het totale resultaat in het programma Meedoen is daarom veroorzaakt door het resultaat op de Brede aanpak dakloosheid. Daarom is op dit onderdeel een resultaat zichtbaar van € 4.953.000.
97
Tabel 64 Samenvatting van alle resultaten (voor resultaatbestemming)
Bedragen x € 1.000
Begroting 2024
Realisatie (voor slot-boeking)
Resultaat (voor slot-boeking)
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
7.161
7.161
7.372
7.161
-211
0
0
211
-211
211
0
R2PGM0102 - Meedoen
79.762
3.468
61.846
3.302
17.916
166
12.912
-114
5.005
-52
4.953
Resultaat na resultaatverwerking
86.923
10.629
69.218
10.463
17.705
166
12.912
-97
4.794
159
4.953
Hoofdopgaven en Programma's
Slotboeking
Baten
Lasten
Resultaat (na slot-boeking)
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2HOP05 - Samenwerking en organisatie R2PGM0502 - Ondersteuning
R2HOP01 - Sterke samenleving, kansen voor iedereen
*Omwille van het inzicht in de kosten is de bijdrage van de gemeente Leeuwarden met betrekking het programma ondersteuning meegenomen in voorgaande cijfers. Om te voorkomen dat de exploitatie van de gemeente Leeuwarden wordt opgeblazen (dubbele lasten in de exploitatie, zowel bij SDF als bij het Sociaal Domein) is deze bijdrage in de jaarstukken van de gemeente Leeuwarden als negatieve last verwerkt.
Verdeelsleutels De berekening van de bijdrage per gemeente voor het programma Ondersteuning kent een verdeelsleutel die gerelateerd is aan het aantal inwoners op 1 januari van het jaar t-1 (jaar t is het begrotingsjaar) conform artikel 10.6 van de Centrumregeling samenwerking Sociaal Domein Fryslân. De centrumregeling schrijft voor dat de kosten die niet direct aan de concrete dienstverlening in het kader van de taakuitvoering voor de Jeugdwet en WMO kunnen worden toegerekend, op deze wijze dienen te worden verdeeld. In de volgende tabel staat de berekening van deze verdeelsleutel. In deze tabel staan ook de verdeelsleutels voor het programma Meedoen vermeld. Voor dienstverlening en jeugdzorg is dit het aantal cliënten jeugdzorg t-1 volgens CBS. Voor Wmo (maatschappelijke opvang, vrouwenopvang, beschermd wonen) is de verdeelsleutel het aantal cliënten Wmo t-1 volgens CBS. Tabel 65 Verdeelsleutels Gemeente Verdeelsleutel 1: Inwoners 01-01-2023
Verdeelsleutel 2: Cliënten in Jeugdzorg 01-01-2023 CBS
Verdeelsleutel 3: Cliënten WMO 01-012023 CBS
Achtkarspelen
28.149
4,27%
805
4,34%
1.835
3,70%
Ameland
3.840
0,58%
55
0,30%
250
0,50%
Dantumadiel
19.194
2,91%
480
2,59%
1.345
2,71%
De Fryske Marren
51.992
7,88%
1.195
6,44%
3.305
6,66%
Harlingen
16.188
2,45%
400
2,16%
1.405
2,83%
Heerenveen
51.637
7,83%
1.400
7,54%
4.655
9,38%
Leeuwarden
127.073
19,27%
4.365
23,52%
10.055
20,26%
Noardeast-Fryslân
45.812
6,95%
1.220
6,57%
3.400
6,85%
Ooststellingwerf
25.837
3,92%
735
3,96%
2.050
4,13%
Opsterland
30.054
4,56%
740
3,99%
1.815
3,66%
Schiermonnikoog
982
0,15%
10
0,05%
50
0,10%
Smallingerland
56.098
8,51%
1.810
9,75%
4.865
9,80%
Súdwest-Fryslân
90.883
13,78%
2.570
13,85%
7.215
14,54%
Terschelling
4.928
0,75%
95
0,51%
290
0,58%
Tytsjerksteradiel
32.408
4,91%
885
4,77%
1.945
3,92%
Vlieland
1.291
0,20%
10
0,05%
75
0,15%
Waadhoeke
46.718
7,08%
1.225
6,60%
3.355
6,76%
Weststellingwerf
26.467
4,01%
560
3,02%
1.710
3,45%
659.551
100%
18.560
100%
49.620
100%
Totaal
Ondersteuning Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan? De ondersteuning heeft betrekking op de kosten voor bedrijfsvoering die gemaakt worden voor het uitvoeren van taken waarvoor gemeenten wettelijk verplicht moeten samenwerken alsmede van de taken waarvoor gemeenten vrijwillig samenwerken op een doelmatige en doeltreffende wijze. De vrijwillige samenwerking vindt plaats voor: - Zorg voor Jeugd Friesland; - Fryske Regiovisie (voorheen foar Fryske Bern); - Friese aanpak mensenhandel; - Inkoop Jeugd; - Rapid Responder GGZ. De kosten voor zorgadministratie jeugd worden verdeeld over 4 gemeenten die hiervoor diensten afnemen. De overige kosten worden verdeeld over alle 18 Friese gemeenten.
Wat heeft het gekost? Tabel 66 Resultaat Programma Ondersteuning R2PGM0502 - Ondersteuning (Samenwerking en organisatie) 01. Bedrijfsvoering / instandhouding
Bedragen x € 1.000 Begroting 2024
Realisatie (voor slot-boeking)
Resultaat (voor slotboeking)
Lasten
Lasten
Lasten
Baten
Baten
Slotboeking
Baten
Lasten
Resultaat (na slot-boeking)
Baten
Lasten
Baten
Saldo
6.048
6.048
6.344
6.048
-296
296
-296
296
0
02. Zorg voor Jeugd Friesland
214
214
222
214
-8
8
-8
8
0
03. Fryske Regiovisie
600
600
472
600
128
-128
128
-128
0
04. Friese aanpak mensenhandel
99
99
99
99
05. Inkoop Jeugd en verbeterplan GI
0
0
35
0
200
200
200
200
7.161
7.161
7.372
7.161
06. Rapid Responder GGZ Totaal
0 -35
35
-35
35
0 0
-211
0
0
211
-211
211
Het programma ondersteuning laat een totale overschrijding zien van € 211.000. Voor een gedetailleerde analyse van deze overschrijding is het resultaat per onderdeel nader uitgewerkt. 01. Bedrijfsvoering/Instandhouding Dit jaar hebben we te maken gehad met enkele langdurige zieken. De kosten voor vervanging en loopbaantrajecten hebben geleid tot een overschrijding van de personeelskosten. Daarnaast zijn vacatures moeilijk in te vullen, waardoor we genoodzaakt zijn tijdelijke en vaak duurdere inhuur te gebruiken. In de tweede helft van 2024 is bovendien een regievoerder voor Jeugdhulp Friesland aangesteld in het kader van het continuïteitsplan. 02. Zorg voor Jeugd De subsidie aan Zorgbelang en de kosten van de verwijsindex zijn hoger uitgevallen dan geraamd. 03. Fryske Regiovisie Jeugd De personele inzet voor de uitvoering van het programma is lager dan in de projectbegroting was opgenomen, wat heeft geleid tot vrijval van middelen. Het onderdeel scholing van actielijn 3 ‘versterken van de Friese gebiedsteams’ is niet uitgevoerd en wordt doorgeschoven naar 2025, inclusief het bijbehorende budget van € 50.000.
0