Bijlage 2 Jaarstukken Gemeente Leeuwarden 2024 inclusief corrigendum
Tekst van het document
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Inhoudsopgave Jaarstukken Samenstelling van het bestuur ...................................................................5 Leeswijzer ...........................................................................................6
1. Inleiding ......................................................................................8 1.1 Inleiding .........................................................................................8
2. Jaarverslag .................................................................................14 A Programmaplan .................................................................................14 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen....................................14 2.1.1 Bestaanszekerheid ...........................................................16 2.1.2 Meedoen .......................................................................22 2.1.3 Volksgezondheid en sport ..................................................27 2.1.4 Onderwijs .....................................................................30 2.1.5 Impuls Sociale Investeringen ...............................................33 2.2 Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving .....................34 2.2.1 Milieu, volkshuisvesting, leefomgevingen en stedelijke vernieuwing .........................................................................................36 2.2.2 Veiligheid .....................................................................41 2.3 Toonaangevend in cultuur en evenementen .......................................48 2.3.1 Cultuur ........................................................................50 2.4 Een circulaire en concurrerende economie ........................................53 2.4.1 Economie
......................................................................54 2.4.2 Verkeer, vervoer en waterstaat ...........................................56 2.5 Samenwerking en organisatie ........................................................60 2.5.1 Bestuur ........................................................................61 2.5.2 Ondersteuning ................................................................64 B Paragrafen........................................................................................70 2.6 Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving .....70 2.7 Leeuwarden Oost .......................................................................80 2.8 Binnenstad ..............................................................................95 2.9 Sociaal Domein Fryslân ................................................................97 2.10 Investeringsprogramma en fondsen ..............................................108 2.11 Lokale heffingen.....................................................................113 2.12 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................117 2.13 Onderhoud kapitaalgoederen......................................................124 2.14 Financiering ..........................................................................128 2.15 Bedrijfsvoering
......................................................................131 2.16 Openbaarheidsparagraaf ...........................................................139 2.17 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden ....................142 2.18 Grondbeleid ..........................................................................169 C Voorgenomen budgetoverhevelingen .....................................................179 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen ............................................179 3. Jaarrekening ..................................................................................190 3.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .................................190 3.2 Financieel resultaat ........................................................................199 3.2.1 Financiële overzichten ............................................................199 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid.........................................................203 3.2.3 Informatie in het kader van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)........................212 3.2.4 Overzicht incidentele lasten en baten ..........................................214 3.2.5 EMU saldo ............................................................................217 3.3 Balans
.........................................................................................218 3.3.1 Balans ................................................................................218 3.3.2 Toelichting op de balans ..........................................................222 3.3.3 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................251 3.4 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) .........................252
3
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
3.5 Overzicht van baten en lasten per taakveld ..........................................276 3.6 Rechtmatigheidsverantwoording ........................................................279
Bijlagen .......................................................................................281 Bijlage A. Restantkredieten ...................................................................281 Bijlage B. Verloop reserves en voorzieningen .............................................288 Bijlage C. Gewaarborgde geldleningen en garanties .....................................291 Bijlage D. Overzicht subsidies aan instellingen............................................299 Bijlage E. Berekening financiële kengetallen ..............................................318 Bijlage F. Voortgang uitvoering besluiten over Rekenkameronderzoeken ..........320 Bijlage G. Brede welvaartsmonitor Leeuwarden ..........................................324
4
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Europa en internationale zaken * Bestuurlijke organisatie en Kabinetszaken
Evert Stellingwerf (GroenLinks) Portefeuilles: * Klimaat, energie, duurzaamheid * Natuur, landelijk gebied, water, landbouw * Circulaire economie * Vastgoed * Infrastructuur en mobiliteit * Monumenten en erfgoed * Dierenwelzijn * Programma Volhoudbaar (coördinerend)
Hein de Haan (PvdA) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Vergunningen, Toezicht en Handhaving * Grondbedrijf * Programma Spoorzone (coördinerend) * Agenda Binnenstad (coördinerend)
Gijs Jacobse (Gemeentebelangen) Portefeuilles: * Democratische vernieuwing * Wijken en dorpen * Beheer openbare ruimte * Dienstverlening * Digitale Agenda * Bedrijfsvoering * Sport * Sociale Basis (coördinerend)
Hein Kuiken (PvdA) Portefeuilles: * Wmo en maatschappelijke opvang * Armoede en schuldhulp * Financiën * Cultuur * Evenementen en marketing
Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Werk, Participatie en Inkomen * Economie * Recreatie en Toerisme * Kennis en innovatie * MBO en Hoger Onderwijs * Economie, Onderwijs & Arbeidsmarkt (coördinerend)
Nathalie Kramers (GroenLinks) Portefeuilles: * Jeugd * Onderwijs: primair en voortgezet * Publieke gezondheidszorg * Vluchtelingen en integratie * Inclusie en diversiteit * Programma Leeuwarden Oost (coördinerend)
Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie
5
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Leeswijzer Hoofdstructuur jaarstukken De opbouw van de jaarstukken wordt in belangrijke mate voorgeschreven in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur jaarstukken
Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsverantwoording, ook wel jaarverslag genoemd. De focus is gericht op het realiseren van de doelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022) en of er beleidsinhoudelijke of financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting 2024 zijn. Uitgangspunt is dat de uitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met het Jaarverslag bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven. Iedere hoofdopgave bevat: Het in de begroting vermelde hoofddoel, de ambitie waar aan gewerkt is. Wat we hebben bereikt: Een tabel met daarin in één oogopslag de mate van doelrealisatie. Wat de hoofdopgave in totaal heeft gekost. Ieder programma bevat: Een toelichting op de mate van doelrealisatie. Wat daarvoor is gedaan en met wie: Een tabel met daarin in één oogopslag of gedaan is wat begroot was + een tekstuele toelichting op wat niet of anders is gedaan ten opzichte van wat voorgenomen of begroot was. Een overzicht met bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren.
De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. Onder Wat heeft het gekost staat het overzicht van baten en lasten op het niveau van voorgeschreven taakvelden. Het taakveld Mutaties reserves is vanwege deze taakveld indeling in zijn geheel onderdeel van Programma ondersteuning. Het resultaat op een programma (excl. reservemutaties, met uitzondering van Programma Ondersteuning) wordt toegelicht als t.o.v. de begroting sprake is van: > € 350.000 in afwijking op het saldo, of in afwijking op de baten en lasten als dit uit oogpunt van begrotingsrechtmatigheid wenselijk is; afwijkingen die politiek van belang zijn.
6
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2. In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten. Het betreft: • • • • •
Volhoudbaar: Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving; Leeuwarden Oost; Binnenstad; Sociaal Domein Fryslân; Investeringsprogramma en fondsen; Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Openbaarheidsparagraaf; Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; Grondbeleid.
De Jaarrekening (financiële rekening) bevat de financiële verantwoording over 2024 en vindt u in hoofdstuk 3. Na de beschrijving van de waarderingsgrondslagen (3.1) staat in 3.2 het financieel resultaat met toelichting daarop, inclusief begrotingsrechtmatigheid, informatie in het kader van de Wet normering topinkomens (WNT), incidentele baten en lasten en het EMU saldo. De balans is toegelicht in 3.3, de verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SiSa) in 3.4 en het totaaloverzicht baten en lasten per taakveld in 3.5. De Gemeentewet schrijft voor dat het college verantwoording af legt over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening. De rechtmatigsheidsverantwoording van het college staat in: Hoofdstuk 3.2.2 Begrotingsrechtmatigheid met de technische analyse. Dit houdt in dat begrotingsafwijkingen zijn afgezet tegen de regels opgenomen in de financiële verordening. Hoofdstuk 3.6 Rechtmatigsheidsverantwoording met de einduitkomst (€) op basis van voorgaande analyse (begrotingscriterium). Daarnaast bevat deze verantwoording ook de einduitkomst ten aanzien van het voorwaarden- en misbruik- en oneigenlijk gebruik criteria. In het jaarverslag: De paragraaf Bedrijfsvoering (2.15) met aanvullende informatie over de einduitkomst van de rechtmatigsheidsverantwoording. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen.
De bijlagen bevatten onder andere overzichten met restantkredieten, subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. In bijlage G staat de 'Brede Welvaartsindex' (BWI) van Leeuwarden. Deze BWI zegt iets over in hoeverre lange termijn doelen daadwerkelijk worden bereikt. De BWI houdt rekening met welvaartsaspecten zoals gezondheid, onderwijs, milieu en geluk. De BWI integreert de monitoring van de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) die de VNG voor gemeenten heeft ontwikkeld.
7
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
1. INLEIDING
1.1 Inleiding Waar staan we Context In deze jaarstukken doen we verslag van de realisatie van verschillende plannen zoals de gemeente zich voor 2024 had voorgenomen. De uitgevoerde plannen dragen bij aan de gestelde doelen uit het coalitieakkoord Nu investeren in de toekomst 2022-2026 (2022). De doelen en ambities van dit coalitieakkoord zijn gericht op het versterken van de brede welvaart in Leeuwarden. In 2024 zijn de resultaten van de eerste twee jaar van het coalitieakkoord uitgebreid onder de loep genomen in de Midterm Review (MTR). Om de in de MTR beschikbaar gestelde middelen in de komende jaren goed te besteden, zijn in 2024 voorbereidingen getroffen. Het afgelopen jaar is daarnaast voortgebouwd op het fundament voor een beter, groener, gezonder en meer gelijkwaardig Leeuwarden. Het was een uitdagend jaar, waarin we onder andere te maken kregen met een nieuw kabinet en groeiende geopolitieke spanningen. Ondanks de uitdagingen die dit met zich meebracht, hield de gemeente het oog op de bal. In dit verslag nemen we u hier graag in mee. De staat van brede welvaart In deze uitdagende tijden blijven we gefocust op wat er echt toe doet. De doelstellingen per hoofdopgave, zoals gebaseerd op het coalitieakkoord 2022-2026, richten zich op het bevorderen van brede welvaart, zowel nu als in de toekomst.
Brede welvaart omvat niet alleen financiële stabiliteit en economische voorspoed, maar ook andere aspecten die mensen van waarde vinden, zoals gezondheid, veiligheid, een prettige leefomgeving, de kwaliteit van de natuur en het algemene welzijn. Het bepaalt de aantrekkelijkheid van Leeuwarden als plek om te wonen, te werken en te investeren. Als we nu kijken naar de staat van brede welvaart in Leeuwarden (bron: brede welvaartsmonitor Leeuwarden), dan geven de meest recente cijfers aan dat Leeuwarden op twee van de acht BWI-deelthema’s beter scoort ten opzichte van 2020 (in verhouding met de landelijke ontwikkeling). De cijfers op het gebied van Gezondheid en Milieu zijn gunstiger. Daartegenover staat dat de cijfers op het vlak van Veiligheid en Welzijn iets minder gunstig zijn. Voor de overige thema’s scoort Leeuwarden gelijk. In de volgende samenvattingen per hoofdopgave worden de resultaten van het afgelopen jaar kort toegelicht. Sterke samenleving met kansen voor iedereen Door inwoners meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen willen we de bestaanszekerheid verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. We liggen op koers met de activiteiten die hieronder vallen. We hebben onder andere geïnvesteerd in verschillende pilots rondom arbeidsparticipatie, de schuldenaanpak verder vereenvoudigd en onderwijsprogramma’s verder uitgerold.
Daarnaast hebben we concrete acties ondernomen om de werkstromen rondom de jeugdzorg beter te monitoren en te stroomlijnen. Hiermee hopen we het aantal jeugdigen dat gebruikmaakt van jeugdhulp te verminderen en kosten te dempen. Actuele outcome-cijfers laten zien dat inwoners nog net zo gelukkig zijn als in 2023 (rapportcijfer 7,4), maar ook dat er meer mantelzorgers bij zijn gekomen en dat er minder mensen vrijwilligerswerk zijn gaan doen. Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat het aantal huishoudens dat moeite heeft met rondkomen is afgenomen en dat de mentale gezondheid iets is toegenomen. Al met al is de brede welvaart op dit vlak iets toegenomen t.o.v. 2020.
8
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Betaalbaar wonen in een gezonde en veilige leefomgeving Ook in 2024 bleef de woningmarkt oververhit. De voortgang van de woningbouwprojecten verliep daarentegen volgens planning, er zijn netto 285 woningen bijgekomen. De vervanging van enkele bruggen en de herinrichting van de Westersingel zijn complex gebleken en vragen meer voorbereidingstijd. Door het bijzonder natte weer heeft het bestrijden van onkruid veel meer inspanning gevraagd. De veiligheidscijfers hebben de afgelopen jaren (mede door de coronacrisis) gefluctueerd. Hoewel de uitkomst van de Veiligheidsprestatieindex lijkt te stabiliseren, blijft het gevoel van veiligheid lager dan voor de coronacrisis. Drie wijken bleven code rood wijken. Ondanks onze inzet blijft het tegengaan van overlast en verstoringen van de openbare orde in sommige gebieden een uitdaging. Het afgelopen jaar hebben we volop ingezet op intensivering van de aanpak van ondermijning. Medio 2024 is daartoe een plan van aanpak vastgesteld, waarin de bij de MTR beschikbaar gestelde extra middelen zijn verwerkt. Ook op de andere onderdelen van ons lokale veiligheidsbeleid, zoals digitale veiligheid, hebben we goede vorderingen gemaakt.
De samenwerking met lokale partners en de opzet van preventieve programma’s zoals ‘Preventie met Gezag’ en het opzetten van een Bibobbureau dragen verder bij aan de versterking van de veiligheid en leefbaarheid in de gemeente. Toonaangevend in cultuur en evenementen Leeuwarden blijft zich ontwikkelen als culturele stad met een sterke basis en een breed aanbod. Daarnaast heeft cultuur een economische functie. Het maakt de gemeente aantrekkelijk voor toeristen, inwoners, studenten en cultuurmakers. Met een toonaangevend aanbod van cultuur en evenementen zet Leeuwarden zich regionaal, nationaal en internationaal op de kaart. Met Neushoorn en De Harmonie hebben we in 2024 stappen gezet om hun toekomstbestendigheid te versterken. Daarnaast is cultuur ingezet voor maatschappelijke verandering, onder andere in Leeuwarden Oost. Talentontwikkeling en cultuureducatie bleven afgelopen jaar speerpunten, met extra steun voor jonge makers. De nieuwe stadsdichter heeft de zichtbaarheid van poëzie in de gemeente vergroot. De Week van de Leeuwarder Cultuur is doorgeschoven naar 2025. Een circulaire en concurrerende economie In 2024 is het vestigingsklimaat verder verbeterd en zijn ondernemers ondersteund in verduurzaming. De ontwikkeling van een internationale school en een Talenthouse is in gang gezet.
Het nieuwe Beleidskader Mobiliteit is van kracht, met aandacht voor gezonde, veilige en duurzame mobiliteit. De doorfietsroute Leeuwarden-Stiens is voorbereid en meerdere verkeersveiligheidsmaatregelen zijn uitgevoerd of voorbereid. De gemeente blijft betrokken bij de planvorming rond de Lelylijn en zoekt naar oplossingen voor knelpunten rond spoorverbindingen. Daarnaast is gewerkt aan een Beleidskader Water, waarin ook waterrecreatie een plek heeft gekregen. Samenwerking en organisatie In 2024 versterkte Leeuwarden haar positie op Europees en nationaal niveau, met successen in subsidieprogramma's en de Regio Deal Noardwest Fryslân. Het programma Dienstverlening verbeterde de persoonlijke dienstverlening met digitale innovaties zoals spraakassistenten en AI-tools. Ook de telefonische bereikbaarheid werd aanzienlijk verbeterd. De gemeente zette stappen richting een waardevolle digitale toekomst, met projecten zoals de digital twin en de oprichting van een Data-Ethische commissie. Er werd gewerkt aan betere informatiebeveiliging en privacy.
9
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving Ook het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Zo hebben we stappen gezet op het gebied van de energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie, onder andere met tien lopende Europese projecten en nieuwe subsidieaanvragen. Binnen de Regio Deal Noardwest Fryslân wordt gewerkt aan een duurzaam landschap en een toekomstbestendige landbouw. De investeringsstop blijft een uitdaging voor de uitbreiding van het Warmtenet. Met het nieuwe Beleidskader Biodiversiteit ligt er een stevige basis om blijvend in te zetten op vergroening en vergroten van de natuurwaarden in de gemeente. Tot slot We liggen op koers, gemiddeld gaat het nog altijd goed met Leeuwarden. Hoewel het niet altijd eenvoudig was hebben we het afgelopen jaar met veel energie gewerkt aan onze doelen, die bijdragen aan een betere, groenere, gezondere en meer gelijkwaardige wereld. Een aantal onderwerpen vraagt meer aandacht, zoals jeugdzorg, ondermijning en de bouw van sociale huurwoningen. Vanuit onze rol en mogelijkheden blijven we hierin investeren.
Financieel resultaat De financiële situatie van de gemeente Leeuwarden is gezond. De stand van de Algemene Reserve (AR) is solide. De AR blijft boven de vastgestelde ondergrens van € 15 mln en is voldoende om de geïnventariseerde risico’s op te vangen. In tegenstelling tot andere gemeenten hebben wij geen ingrijpende bezuinigingen hoeven door te voeren om financieel overeind te blijven. Het rekeningresultaat over 2024 is € 18,2 mln positief. De belangrijkste voor- en nadelen zijn: • € 9,2 mln voordeel aan ontvangen Rijksmiddelen: vanuit de september- en decembercirculaire 2024 zijn aanvullingen ontvangen. Over de septembercirculaire is de raad geïnformeerd per brief van 5 november 2024. Deze middelen zijn niet meer per jaareinde in de lopende begroting verwerkt. Daarnaast zijn de aantallen lage inkomens (drempel) herijkt wat een positief effect heeft op de algemene uitkering. • € 6,4 mln voordeel voor de opvang van Oekraïners: omdat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, catering, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed. • € 2,3 mln voordeel vanwege de hogere opbrengsten uit bouwleges: naast de reguliere vergunningen voor kleine of middelgrote bouwprojecten, zijn dit jaar relatief veel vergunningen voor grote bouwprojecten afgegeven.
• In 2024 was er opnieuw sprake van toenemende kosten op het gebied van jeugdzorg. Naar aanleiding van deze kostenontwikkelingen hebben we de begroting tussentijds aangepast met € 12,3 mln. Ten opzichte van de aangepaste begroting is sprake van een bijna neutraal resultaat (€ 150.000 nadeel). • Een nadeel van € 1,1 mln is ontstaan door een aanvullende storting in de reserve grondexploitatie, omdat de reserve ontoereikend was om het risico binnen de grondexploitatie af te kunnen dekken. Een nadere toelichting is te lezen in paragraaf 2.18.
10
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Hoe is het geld besteed? Figuur 2 Lasten
Totaal
780.388 K
Toelichting Lasten • Salarissen en sociale lasten: betreft lasten van personeel in dienst bij de gemeente inclusief SW-medewerkers. • Belastingen: betreft diverse betaalde belastingen voor eigendommen van de gemeente, waaronder gemeentelijke heffingen, waterschapsbelasting en vennootschapsbelasting. • Goederen en diensten: betreft de inkoop van diverse goederen en diensten zoals Jeugdhulp, Wmo, inhuur van personeel, verwerking afval, onderhoud aan werken en programmatuur, e.d. • Overdrachten: betreft o.a. verstrekte bijstandsuitkeringen en subsidies. • Rente en Dividend: betreft rente op langlopende geldleningen. • Verrekeningen: betreft stortingen van reserves en voorzieningen, afschrijvingskosten en interne doorbelastingen. Hoe komt de gemeente aan haar geld? Figuur 3 Baten
Totaal
798.627 K
11
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Figuur 4 Baten excl. algemene uitkering
Totaal
364.724 K
Toelichting Baten • Belastingen: betreft gemeentelijke heffingen voor OZB, riool, honden en toeristenbelasting. • Goederen en diensten: betreffen diverse gemeentelijke heffingen en leges, waaronder afval, en overige opbrengsten vanuit privaatrechtelijke personen. • Overdrachten: betreft hoofdzakelijk de algemene uitkering en specifieke uitkeringen van het Rijk. Daarnaast zijn er diverse bijdragen van gemeenten, provincies, Europese Unie en overige overheden, zoals SDF. • Rente en Dividend: betreft diverse dividend- en winstuitkeringen, o.a. van de BNG, Parkeergarages Leeuwarden CV en Omrin. Daarnaast rente op verstrekte geldleningen. • Verrekeningen: betreft onttrekkingen aan reserves en voorzieningen en interne doorbelastingen.
12
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Zichtbare resultaten Veel ging er goed, maar er waren ook zaken die beter konden. Hieronder noemen we een paar zaken die eruit springen. Wat ging goed 1. Met onze ketenpartners is veel inzet gepleegd op het duurzaam doorbreken van armoede. We hebben maatregelen genomen om energiearmoede tegen te gaan en via verschillende projecten hebben duizenden kinderen kunnen profiteren van o.a. ontwikkelingsondersteuning, ontbijttassen en sportvoorzieningen. 2. Het project WTC/Cambuur is afgerond met de realisatie en in gebruik name van het Kooi Stadion. Samen met partners hebben we veel inzet gepleegd om de veiligheid rondom de wedstrijden te waarborgen. 3. Vanuit het Plan van aanpak ondermijning zijn doelgerichte acties gepleegd, zoals het organiseren van bewustwordingssessies rondom ondermijning, het uitvoeren van integrale controles en preventieve fouilleeracties. Wat vraagt aandacht 1. Samen met onze ketenpartners de ondermijnende criminaliteit nog intensiever bestrijden. 2. De uitvoering van het sportcomplex Middelsee. Uitdagingen voor het project blijven de beschikbare financiële middelen en de beschikbare stroomcapaciteit. 3. Het uitvoerbaar maken van de plannen en afspraken om 30% van de nieuwbouw uit sociale huur te laten bestaan.
13
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2. JAARVERSLAG
A Programmaplan 2.1 Sterke samenleving met kansen voor iedereen Doel en ambitie Strategisch doel: Een sterke samenleving met kansen voor iedereen Ambitie: De gemeente wil deze bestuursperiode de bestaanszekerheid van mensen verbeteren en de kansengelijkheid vergroten. Door mensen meer mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en mee te doen. Werk is hierbij een belangrijke sleutelfactor. De gemeente zet zich in voor een sterke sociale basis in wijken en dorpen, een veilige en gezonde leefomgeving en een fijne buurt. Ze verlegt het zwaartepunt van curatief naar preventief. De gemeente neemt belemmeringen weg, is bereikbaar en laagdrempelig. Ze werkt aan een krachtige samenleving van mensen. Samen met inwoners, bedrijven, scholen, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties. In de stad en in de dorpen.
Wat is er bereikt? Op koers of gelukt Niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 1 Status doelrealisatie Nr. Te bereiken doelstelling
Status doelrealisatie
1.
Bestaanszekerheid
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
1.2
Armoede voorkomen
2.
Meedoen
2.1
Gezondheidszorg voor iedereen
2.2
Versterken Sociale basis
2.3
Maak de gemeente inclusief
2.4
Kansrijke start voor inburgeraars
3.
Volksgezondheid en sport
3.1
Gezond leven
3.2
Positieve gezondheid
3.3
Bewegen en sport
4.
Onderwijs
4.1
Kansengelijkheid in het onderwijs
14
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het in totaal gekost? Tabel 2 Overzicht hoofdopgave per programma Bedragen x € 1.000 Domein Begroting Begroting Begroting Rekening Rekening Rekening Rekening t.o.v. begroting R2HOG01 - Sterke lasten baten saldo lasten baten saldo saldo samenl., kansen voor iedereen R2PGM0101 186.095 102.115 -83.980 185.158 100.738 -84.419 -440 Bestaanszekerheid R2PGM0102 - Meedoen 229.345 39.365 -189.981 210.958 32.719 -178.239 11.742 R2PGM0103 Volksgezondheid en sport R2PGM0104 - Onderwijs Totaal 2024
27.893
7.047
-20.846
25.258
6.865
-18.393
2.453
30.771
14.987
-15.784
29.219
14.030
-15.190
595
474.104
163.513
-310.590
450.593
154.352
-296.241
14.349
15
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: Hein Kuiken en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 3 Status realisatie activiteiten Nr.
Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
1.1.1
Start pilot basisbanen
1.1.2
Verhogen ruimte om bij te verdienen in de bijstand
1.1.3
Start pilot om via huisbezoeken met mensen in de bijstand contact te houden
1.2
Armoede voorkomen
1.2.1
De laatste generatie in armoede: het doorbreken van armoede van generatie op generatie
1.2.2
Vergroten van de bestaanszekerheid
1.2.3
Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen
1.1
Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen
Financieel
Werk vergroot deelname aan de samenleving en vormt een belangrijke pijler in ons beleid. Daarom zetten we ons in om belemmeringen weg te nemen en inwoners optimaal te ondersteunen bij de stap naar werk. Een klantgerichte aanpak staat hierbij centraal. Onze dienstverlening wordt afgestemd op de ambities en mogelijkheden van de inwoners, zodat zij op een duurzame en passende manier aan het werk kunnen. Efficiëntere werkwijzen en een betere inrichting van processen zorgen ervoor dat er meer tijd beschikbaar is voor persoonlijke begeleiding, waardoor de kans op succesvolle uitstroom naar werk of zinvolle activiteiten wordt vergroot. Voor inwoners die niet direct uit de bijstand kunnen komen, blijven we ons inspannen om hen actief te ondersteunen. Dit doen we ook op de terreinen, zoals stimuleren van de stap naar ondernemerschap, terugkeer naar onderwijs en kansen bieden. Wanneer het (nog) niet lukt om via deze routes te participeren zijn er andere manieren (bijv. vrijwilligerswerk) om een bijdrage te leveren vanuit het perspectief van de Participatiewet. In dit kader is afgelopen jaar in samenwerking met Caparis de pilot basisbanen gestart. Momenteel zijn 16 mensen geplaatst bij de Buitendienst, een wijkbedrijf en reguliere werkgevers. Dit aantal sluit aan bij de beschikbare structurele middelen in de begroting van €500.000 per jaar.
We onderzoeken mogelijkheden voor aanvullende financiering, onder meer vanuit het loonkostensubsidiebudget, om de pilot verder uit te breiden. Daarnaast is in samenwerking met NHL Stenden onderzoek gedaan naar de effecten van de basisbaan. De eerste resultaten worden in het tweede kwartaal van 2025 verwacht. Een andere maatregel om werk te stimuleren, is de verruiming van de bijverdienmogelijkheid binnen de bijstand. Sinds 1 januari 2023 is de deeltijdpremie verhoogd naar 25%, een maatregel die gedurende de coalitieperiode van kracht blijft binnen de kaders van de Participatiewet. De eerste cijfers tonen een geringe stijging van het aantal bijstandsgerechtigden dat in deeltijd werkt. Het is echter niet met zekerheid te zeggen of deze stijging uitsluitend te danken is aan de
16
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
verhoogde deeltijdpremie; ook de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en persoonlijke omstandigheden spelen hierin een rol. Om de dienstverlening verder te verbeteren, is in 2024 een pilot huisbezoeken uitgevoerd. Hierbij werd onderzocht of gesprekken in de thuisomgeving bijdragen aan een effectievere en persoonlijkere ondersteuning van bijstandsgerechtigden. Tijdens de pilot zijn 62 inwoners met bijzondere persoonlijke omstandigheden benaderd, waarvan er 24 daadwerkelijk een huisbezoek ontvingen. Zowel inwoners als medewerkers beoordeelden de gesprekken positief, vooral in situaties waarin maatwerk gewenst was. Op basis van deze resultaten worden huisbezoeken voortaan aangeboden wanneer deze een duidelijke meerwaarde hebben. Met deze maatregelen versterken we onze inzet om economische kansen te bevorderen en werk voor iedereen toegankelijker te maken. Door structurele investeringen, maatwerk in de dienstverlening en een continue evaluatie van beleidsmaatregelen werken we aan een inclusieve arbeidsmarkt waarin elke inwoner de kans krijgt om naar vermogen deel te nemen. Hierbij zetten we ook in op de duale aanpak voor statushouders, waarbij inburgering en participatie samenlopen en versterkt worden. De groep jongeren die een beroep doet op gemeentelijke voorzieningen groeit. Daarom richten we ons ook op deze groep als onderdeel van de aanpak voor een inclusieve arbeidsmarkt. 1.2
Armoede voorkomen
De ambitie van de gemeente Leeuwarden is om (de gevolgen van) armoede te bestrijden. De gemeentelijke aanpak richt zich op het doorbreken van armoede van generatie op generatie, het versterken van de bestaanszekerheid en het vereenvoudigen en versnellen van de schuldenaanpak. Het realiseren van de ambitie ligt op koers. De laatste generatie in armoede: het doorbreken van armoede van generatie op generatie De gemeente werkt samen met Jeugd, Onderwijs en Gezondheid aan het duurzaam doorbreken van armoede. In 2024 lag de focus op maatschappelijke participatie voor kinderen. Via Sam& maakten 3.132 kinderen gebruik van regelingen zoals schoolreisjes en sportvoorzieningen. Het bereik bleef gelijk aan 2023. In 2025 wordt dit geanalyseerd en herijkt. Vanuit de samenwerking met JINC namen leerlingen deel aan programma’s gericht op kansengelijkheid, zoals sollicitatietraining en bliksemstages. Het Jeugdeducatiefonds is 14.253 keer ingezet voor onderwijs- en ontwikkelingsondersteuning, zowel individueel als in groepsverband. Er zijn 4.588 ontbijttassen en boodschappenkaarten verstrekt aan kinderen zonder toegang tot het landelijke schoolmaaltijdenprogramma. De analyse van het bereik en het herijken van doelen wordt in 2025 opgepakt, in lijn met de aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek.
Vergroten van de bestaanszekerheid In 2024 lag de focus op de Voorzieningenwijzer, de Meedoen-regeling, communicatie over armoede en schulden, het bereik van minimaregelingen en zorg voor minima. Ten aanzien van de voorzieningenwijzer is samen met ketenpartners besloten de Voorzieningenwijzer voort te zetten en te implementeren bij corporaties en de gemeente. Er is een communicatiestrategie ontwikkeld met de campagne “Praat over geldzorgen en schaam je niet”. Op gebied van minimaregelingen is het gebruik in 2024 gestegen. De energietoeslagontvangers hebben een brief ontvangen met informatie over beschikbare regelingen. Voor bijzondere bijstand is de vermogensgrens in 2024 opnieuw verhoogd. In de verschenen armoedemonitor is de situatie van huishoudens met een minimuminkomen in kaart gebracht. De monitor volgt daarnaast het gebruik van minimaregelingen. In het kader van zorgkosten minima is de raad in 2024 geïnformeerd over het onderzoek naar de AV Frieso Compleet. Aanbevelingen over communicatie zijn doorgevoerd, verdere uitwerking volgt in 2025. Via de Meedoen-regeling kunnen sinds juli 2024 volwassenen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum € 300,- per jaar ontvangen voor sport en cultuur. Het afgelopen jaar maakten 802 personen hiervan gebruik.
Schuldenaanpak vereenvoudigen en versnellen Er is gewerkt aan het voorkomen en aanpakken van schulden met focus op jongeren, vroegsignalering en schuldhulp. Vanuit het zichtsveld Preventie en jongeren zijn in het kader van 'Grip houden op je geld' acties voorbereid en deels gestart. Jongeren krijgen via de website, een
17
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
verjaardagskaart (vanaf 2025) en serious gaming op MBO-scholen informatie over geldzaken. Vanuit de activiteiten op het gebied van vroegsignalering pakte het EropAf-team van Amaryllis 1.824 signalen op, waarvan 652 inwoners hulp accepteerden. De gemeente bereikte daarnaast 695 inwoners, waarvan 104 hulp ontvingen. In totaal kregen 756 inwoners ondersteuning via vroegsignalering. Ten aanzien van de pilot 'Voorkomen huisuitzettingen' is de samenwerking tussen gemeente, corporaties en Amaryllis verbeterd, maar de daling van ontruimingen bleef in 2024 achter. Van de 149 aangemelde huurders kreeg 42% een oplossing zoals schuldhulp of betalingsregeling. De pilot is niet verlengd, de focus komt op versterking van vroegsignalering. De pilots Jongeren Perspectief Fonds voor schuldhulpverlening (25 jongeren ingestroomd in 2024) en SchuldenvrijLWD (78 deelnemende huishoudens) zijn voortgezet. De resultaten worden in 2025 verder geëvalueerd. De Instroom voor schuldhulpverlening is toegenomen. Bij KBNL steeg de instroom met 26% ten opzichte van 2023 (338 inwoners). Bij Zuidweg&Partners daalde de instroom na een piek in 2023 door coronabelastingschulden, maar bleef hoger dan in 2022. Rekenkameronderzoek armoedebeleid De gemeente werkt aan armoedebestrijding vanuit de visie armoede- en schuldhulp (2022). De Rekenkamer onderzocht dit beleid in 2023-2024 en deed zes aanbevelingen.
De raad heeft deze eind 2024 vastgesteld. Voor de uitvoering zijn geen extra middelen beschikbaar gesteld. In gesprekken met de gemeenteraad en de auditcommissie is aandacht gevraagd voor doelstellingen en realisatie daarvan. Het college werkt in 2025 verder aan de aanbevelingen.
Beleidsindicatoren Tabel 4 Trend verplichte beleidsindicatoren
Nr.
Doel/naam indicator
Eenheid
1
Banen
2
2021
2022
2023
Aantal per 1.000 CBS/LISA inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar
946,7
968,9
993,1*
Netto arbeidsparticipatie
% van de werkzame CBS beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking
67,9
70,3
71,8
3
Werkloze jongeren
% 16 t/m 22-jarigen CBS
3
2
3*
4
Personen met een bijstandsuitkering
Aantal per 10.000 inwoners
CBS
710,3
628,7
598,2
5
Lopende reAantal per 10.000 CBS integratievoorzieningen inwoners van 15 – 64 jaar
429,7
219,5**
6
Kinderen in uitkeringsgezin
10
9
% kinderen tot 18 jaar
Bron
CBS
* Laatste meting 2023 ** laatste meting 2022
18
2024
100.000300.000 inwoners 2024 923,5*
72.5
73,3
2* 598,5
403,3 162,3**
9*
7*
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Aanvullende indicatoren armoede voorkomen Tabel 5 Gebruik minimaregelingen 2021
Energietoeslag
2022
2023
2024
2024 t.o.v. 2023
11.055
10.832
-
0%
Bijzondere bijstand
2.794
2.674
2.731
2.808
3%
Inkomenstoeslag
3.604
3.586
3.682
3.182
-14%
AV-Frieso
5.456
5.380
5.432
5.508
1%
124
153
238
312
31%
2.592
2.919
3.086
3.132
1%
2022
2023
2024
2024 t.o.v. 2023
Studietoeslag Sam& Bron: Suite4SD
Tabel 6 Aantal curatieve trajecten schuldhulpverlening 2021 Particuliere trajecten
325
330
269
338
26%
Ondernemers
29
32
59
40
-32%
354
362
328
378
15%
Totaal Bron: KBNL, Zuidweg&Partners
Tabel 7 Toelichting vroegsignalering 2021
2022
2023
2024 Amaryllis*
aantal
in % aantal
Aantal signalen
769
1504
4301
3893
Contact gelegd
371
48%
451 30%
1761 41%
1824
47%
695
20%
Hulp geaccepteerd
165
44%
150 33%
289 16%
652
36%
104
15%
- waarvan quick fix
98
59%
91 61%
190 66%
386
59%
31
30%
- waarvan (nieuwe) vervolghulp
67
41%
59 39%
99 34%
109
17%
31
30%
157
24%
42
40%
51
84
- waarvan ontvang al hulp
0
Vervolghulp (nieuw) waarvan verwijzing naar schulphulpverlening
23
in % aantal in % aantal
Bron: RIS Inforing
Betrokken verbonden partijen • • •
Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden Caparis NV Drachten Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten
19
99
in %
2024 gemeente* aantal
in %
3489
27
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
Wat heeft het gekost? Tabel 8 Resultaat programma Programma Lasten
Begroting primitief 163.110
Begroting na wijziging 186.095
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 185.158 937
Baten
81.542
102.115
100.738
-1.377
Resultaat
-81.568
-83.980
-84.419
-440
Toelichting resultaat Binnen het programma Bestaanszekerheid worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - Budgetoverheveling Arbeidsmarktregio (Fryslân Werkt) € 296.000 (TKV650) - Budgetoverheveling Vroegsignalering € 215.000 (TKV620) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 511.000 Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Bestaanszekerheid na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 951.000 nadelig en ziet toe op de volgende taakvelden: Taakveld 620 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Taakveld 630 Inkomensregelingen Taakveld 640 WSW en beschut werk Taakveld 650 Arbeidsparticipatie Resultaat 2024 na stortingen reserve budgetoverheveling
€ 227.000 Voordeel € 1.730.000 Nadeel € 328.000 Voordeel € 225.000 Voordeel € 951.000 Nadeel
De grootste posten worden hierna genoemd. Taakveld 620 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen • Sinds 2021 vergoedt de zorgverzekeraar een deel van de inzet van praktijkondersteuners van huisartsen (POH-ers). Omdat de continuïteit van deze afspraak op dit moment nog niet gegarandeerd is, bevat het budgetruimte (€ 155.000) voor het geval de huidige afspraak wordt beëindigd. • Op het subsidiebudget voor Collectieve preventie OGZ is evenals in 2023 een gering beroep gedaan. Daarom is hier € 114.000 over gebleven. Taakveld 630 Inkomensregelingen • Nadeel uitkeringen BUIG € 2.600.000 Totaal is bij de mee- en tegenvallers voor het jaar 2024 in de eerste en tweede ronde becijferd dat we € 3,15 mln minder eigen risico liepen op de BUIG. Daarbij is destijds uitgegaan van een lagere gemiddelde prijs en lagere groei van het aantal uitkeringsgerechtigden. Daarop is dit bedrag vrijgevallen/omgebogen in de begroting. In de realisatie is een nadeel ontstaan door een hogere gemiddelde prijs van een uitkering en een hogere toename van het aantal bijstandsgerechtigden dan begroot. Waarbij verder opvalt dat het bedrag aan loonkostensubsidies verder is toegenomen van € 3,1 mln in 2023 naar 4,1 mln in 2024. Door de hogere volumecomponent en hogere prijscomponent zijn de kosten in werkelijkheid hoger uitgevallen dan de rijksvergoeding van € 92 mln.
Rekening houdend met een eigen risico komen we in aanmerking voor een vangnetuitkering van € 1,28 mln. Na aftrek van deze vangnetuitkering resteert een nadeel op de BUIG van € 2,6 mln.
20
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
• Overige voordelen € 870.000 Op de diverse minima- en inkomensregelingen is per saldo een voordeel van € 540.000 ontstaan. Dit is onder andere te verklaren uit de vrijval van de middelen voor energietoeslag uit de verschillende tranches van afgelopen jaren en door een afname van het bedrag aan kwijtscheldingen door verbeterde kwaliteit van informatie, waardoor de beoordeling van een aanvraag steeds zuiverder is en er minder kwijtschelding wordt verleend. Op schuldhulpverlening is € 122.000 overgebleven door afname van het aantal trajecten. Verder zijn er lagere uitvoeringskosten en overige voordelen van per saldo € 208.000. Taakveld 640 WSW en beschut werk • Door versnelde uitstroom van medewerkers uit de SW-bedrijven is een voordeel ontstaan van € 200.000. Het aantal plaatsingen op beschut werk is ten opzichte van 2023 verder toegenomen. Op dit budget resteert nog € 128.000. Taakveld 650 Arbeidsparticipatie 1.1.1 Pilot basisbanen In 2024 is gestart met het creëren van basisbanen, van het daarvoor begrote bedrag van € 500.000 resteert € 324.000. Tabel 9 Resultaat per taakveld Taakveld R2PGM0101 Bestaanszekerheid R2TKV0620 - Toegang en eerstelijnsvoorzieningen R2TKV0630 Inkomensregelingen R2TKV0640 - WSW en beschut werk R2TKV0650 Arbeidsparticipatie Totaal
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
21.080
31
20.722
116
357
85
442
132.954
99.134
134.065
98.515
-1.111
-620
-1.730
16.179
0
15.851
0
328
0
328
15.882
2.949
14.519
2.108
1.363
-842
521
186.095
102.115
185.158
100.738
937
-1.377
-440
21
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1.2 Meedoen Portefeuillehouders: Gijs Jacobse, Hein Kuiken, Nathalie Kramers en Abel Reitsma
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 10 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
2.1
Gezondheidszorg voor iedereen
2.1.1
Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
2.1.2
Jeugdhulp
2.2
Versterken Sociale basis
2.2.1
Versterken sociale netwerken
2.3
Maak de gemeente inclusief
2.3.1
Lokale Inclusieagenda 2024-2026
2.3.2
Aandacht voor laaggeletterdheid
2.3.3
Diversiteit
2.4
Kansrijke start voor inburgeraars
2.4.1
Inzet middelen voor de ‘ondertussengroep’
2.4.2
Een sociale basis voor statushouders neerzetten
2.1
Gezondheidszorg voor iedereen
Financieel
De werkwijze voor de Wmo heeft ook in 2024 goede resultaten laten zien. In 2023 gaven inwoners een 7,7 als cijfer voor de ondersteuning die zij kregen (dit moet tenminste een 7 zijn). Voor 2024 hebben we deze cijfers nog niet. Wel hebben we informatie over de toegang tot de Wmo ondersteuning. Het gemiddelde cijfer dat een inwoner gaf voor het gesprek met een toegangsmedewerker was een 7,8. Buurt- en dorpskamers De buurt- en dorpskamers hebben naar aanleiding van de evaluatie de mogelijkheid gekregen om extra subsidie aan te vragen om meer activiteiten te kunnen organiseren. Daarnaast is door middel van de Geldhulp publiekscampagne ingezet op meer bekendheid van de buurt- en dorpskamers, waar men terecht kan voor financiële en sociale vragen. Ook is er gekeken naar meer maatwerk per locatie. Zo worden openingstijden afgestemd met de behoefte en werkbaarheid van de omgeving. De Friese samenwerkingsagenda De Friese samenwerkingsagenda is begin 2024 gestopt door de veranderingen in het Integraal Zorgakkoord (Iza). De samenwerking tussen verschillende organisaties gebeurt nu binnen het Friza (het Friese Integraal Zorgakkoord). Een van de thema's van de Friese samenwerkingsagenda was dementie. In 2024 hebben we trainingen georganiseerd voor inwoners in de gemeente over hoe om te gaan met mensen met dementie. Ook hebben we een ZonMw-subsidie aangevraagd en gekregen.
Hiermee hebben we ontmoetingsplekken in Bilgaard en Camminghaburen kunnen
22
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
starten en zijn we een onderzoek gestart rondom het bereiken van oudere migranten met beginnende dementie. Integraal zorgakkoord (IZA) Het IZA wil zorgen voor goede, betaalbare en voor iedereen toegankelijke zorg in de toekomst. In 2024 is het Friese Integraal Zorgakkoord verder uitgewerkt. De zorgverzekeraar, gemeenten, scholen, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties hebben samengewerkt. Dit leidde in de zomer van 2024 tot de Werkagenda van het Friza. De belangrijkste thema’s in de werkagenda zijn: mentale gezondheid en veerkracht, kansrijk opgroeien en gezond leven, gezond ouder worden en toekomstbestendige medisch specialistische zorg. In de Friese gemeenten zijn er extra middelen gekomen voor Welzijn op recept, Opgroeien in een kansrijke omgeving en Sociale basis. Ook wordt er gezamenlijk gewerkt aan een transformatieaanvraag voor mentale gezondheid en veerkracht, en sociale basis. Beschermd Wonen De landelijke invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor Beschermd Wonen zijn wederom met een jaar uitgesteld. De verwachte ingangsdatum is nu 1 januari 2026. Dit is de vijfde keer dat hier uitstel op is gegeven. Voor Fryslân heeft dit geen gevolgen. In Fryslân zijn reeds afspraken gemaakt om de huidige solidariteitsafspraken voorlopig voort te zetten en in de tussentijd goed te monitoren.
De gezamenlijke uitgangspunten voor Beschermd Wonen zijn vastgelegd in een regioplan dat eind 2023 in alle Friese gemeenteraden is vastgesteld. Daarnaast zijn we in 2024 gestart met een nieuw inkooptraject waarbij Beschermd Wonen opnieuw gezamenlijk door de 18 Friese gemeenten wordt ingekocht via SDF. 2.1.2 • Jeugdhulp We willen betere jeugdhulp, zodat meer kinderen gezond, veilig en met kansen kunnen opgroeien. Dit doen we door een sterke basis te leggen in het dagelijks leven, zoals op school, in de buurt, bij verenigingen, bij familie en bij de kinderopvang. In Leeuwarden willen we deze basis versterken. Daarom hebben we de Leeuwarder Jeugd Agenda 20242028 gemaakt. Deze agenda richt zich op het versterken van het dagelijks leven, inclusief onderwijs en goede toegang tot Jeugdhulp. De Jeugd Agenda is op 10 juli 2024 vastgesteld. In de tweede helft van 2024 zijn we begonnen met de uitvoering. De aanpak van Buurtgezinnen is uitgebreid, zowel in uren als in werkgebied. Hierdoor is Buurtgezinnen beschikbaar voor de hele gemeente. Het preventief aanbod is in kaart gebracht en wordt met de verwijzers gedeeld in de vorm van een routekaart. Op deze manier hebben zij zicht op de mogelijkheden in het voorliggend veld. Onderdeel van de routekaart is de ondersteuning bij scheiden.
In samenwerking met onderwijskoepels is er een wervingsprocedure geweest voor nieuwe jeugdondersteuners en brugfunctionarissen voor 10 plus IKC's. Er is gestart met het maken van analyses op schoolniveau (de zogenoemde ‘schoolpaspoorten’). Op basis van deze schoolpaspoorten wordt verkend of en waar collectieve ondersteuning van jeugdhulp binnen het onderwijs passend is. Met de samenwerkingsverbanden en schoolbesturen wordt verkend hoe een maatwerkvoorziening inclusief onderwijs in Leeuwarden opgezet kan worden. Het streven is dat deze voorziening in de loop van 2025-2026 operationeel is. Er is onderzoek gedaan naar de methodiek en die laat zien dat de Jeugdzorg kosten op SAV locaties minder hard stijgen. Daarom is het aantal School als Vindplaats- Locaties tijdelijk uitgebreid met 4 locaties. Daarmee komt het aantal locaties op 9. Het Jeugdexpertteam heeft gewerkt aan de verbetering van het team. Belangrijke punten hierbij waren: Betere samenwerking met partners; Betere bereikbaarheid van het Jeugdexpertteam door de inzet van een bureaudienst en aansluitfunctionarissen; Strengere aanpak van wachtlijsten. Dit heeft ervoor gezorgd dat het Jeugdexpertteam weer in control is met betrekking tot de formatie/bezetting, caseload, werkdruk en ziekteverzuim. De samenwerking met
23
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
ketenpartners is verbeterd door de inzet van aansluitfunctionarissen. Zij sluiten aan bij overlegmomenten van ketenpartners. De samenwerkingsoverleggen zijn, op zowel uitvoering- als managementniveau, geïntensiveerd. In 2024 zagen we de kosten voor jeugdhulp verder stijgen. Dit kwam vooral door: Toename van intensiteit en zorgzwaarte Ombouw van grotere verblijfsinstellingen naar kleinschalige woon- en verblijfsvormen Indexering van tarieven Verwerking van (incidentele) kosten uit voorgaande jaren Vanuit het project kostenbeheersing is een aanpak opgesteld om aan de hand van 34 maatregelen in te zetten op kostenbeheersing en zo mogelijk kostendemping. In 2023 was er nog een groei te zien in het aantal kinderen dat jeugdhulp kreeg, maar in 2024 bleef dit aantal praktisch gelijk. Om de kostenstijging te beperken, is het rapport ‘Investeren in de Toekomst: kostenbeheersing voor een duurzaam jeugdhulplandschap’ opgesteld. Hierin staan maatregelen om de stijgende kosten van jeugdzorg terug te dringen. We hebben voor 13 maatregelen versneld acties doorgevoerd, binnen de uitvoering van de reguliere taken richting zorgaanbieders en de toegang. De overige maatregelen vallen onder het programma Jeugd Agenda en worden in de periode tot 1 mei 2025 projectmatig uitgevoerd. Daarna worden de acties ingebed in de reguliere organisatie.
De invoering van de inkoop van Specialistische Jeugdhulp en Wonen is afgerond. Een evaluatie van het nieuwe inkoopsysteem volgt. 2.2
Versterken Sociale basis
In 2024 is het uitvoeringsplan ‘Versterken Sociale Basis’ opgesteld en goedgekeurd. Dit plan is gericht op vijf pijlers: maatwerk per wijk en dorp, ondersteuning van bewonersinitiatieven, dialoog met de sociale basis, kennisdeling en onderzoek naar meerjarige subsidies. Wijkplannen zijn gestart en een platform is gelanceerd voor bewonersinitiatieven. Het project ‘100 dagen vrijwilligerswerk’ benadrukte het belang van vrijwilligers. Amaryllis speelt een sleutelrol in kennisdeling en ondersteuning van buurthuizen, terwijl uitdagingen zoals moeilijk vervulbare bestuursfuncties worden aangepakt. In 2025 wordt onderzocht of meerjarige subsidies de continuïteit van organisaties verbeteren. 2.3
Maak de gemeente inclusief
De Lokale Inclusieagenda 2023-2025 richt zich op toegankelijk vervoer, gelijke kansen op de arbeidsmarkt, toegankelijke sportaccommodaties en aangepaste woningen, uitgevoerd met ervaringsdeskundigen. De gemeente lanceerde als Regenbooggemeente in 2024 een Regenboogprogramma en -netwerk ter ondersteuning van het LHBTIQ+-beleid. Het aantal deelnemers aan taaltrajecten steeg, inclusief Oekraïense ontheemden, met nieuwe initiatieven zoals de Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Bewustwording rond diversiteit werd versterkt via evenementen en communicatie. Vanaf 2025 is er een subsidieregeling beschikbaar die maatschappelijke diversiteitsinitiatieven ondersteunt. Ook wordt gewerkt aan begrijpelijke communicatie en een nieuw Regionaal Programma Educatie (2025-2028). 2.4
Kansrijke start voor inburgeraars
In 2024 zijn onder de oude wet 200 inburgeraars begeleid, met ondersteuning in werk, participatie en taalontwikkeling. De gemeente huisvestte 301 van de 347 statushouders. Het niveau van interbestuurlijk toezicht door de Provincie Fryslân is verlaagd naar trede 1. We liggen op koers met het uitvoeringsprogramma inburgering (2022). Het inburgeringsproces omvatte het participatieverklaringstraject, de Module Arbeidsmarkt en Participatie (60 deelnemers) en drie routes: B1, een route voor taal en (vrijwilligers)werk, (258 gestart, 175 afgerond), Onderwijs (28 gestart, 19 afgerond) en Zelfredzaamheid (71 gestart, 60 afgerond). VluchtelingenWerk hielp 178 statushouders met praktische zaken, terwijl 239 deelnemers het participatieverklaringstraject
24
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
voltooiden. Het AMIF-project bood 130 statushouders taal- en werknemersvaardigheden op de werkvloer, met positieve voorlopige resultaten.
Beleidsindicatoren Tabel 11 Trends verplichte beleidsindicatoren 100.000300.000 2024 inwoners 2024
Nr.
Doel/naam indicator
Eenheid
Bron
2021
2022
2023
1
Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo
Aantal per 10.000 inwoners
GMSD
910
840
830
750
670
2
Jongeren met jeugdhulp
% van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
14,4
15,5
14,9
14,8
12,3
3
Jongeren met jeugdbescherming % van alle jongeren tot 18 jaar
CBS
1,9
2
1,9
1,6
1,0
Betrokken verbonden partijen Geen.
Wat heeft het gekost? Tabel 12 Resultaat programma Programma
Bedragen x € 1.000 Rekening Rekening t.o.v. begroting 210.958 18.388
Lasten
Begroting primitief 173.837
Begroting na wijziging 229.345
Baten
5.049
39.365
32.719
-6.646
-168.788
-189.981
-178.239
11.742
Resultaat
Toelichting resultaat Binnen het programma Meedoen worden de volgende bedragen via de reserve budgetoverheveling (taakveld 010 Mutaties reserves, programma Ondersteuning) overgeheveld naar 2025: - European Youth Capital 2028 € 350.000 (TKV610) - Financiering Netwerkcentrum De Klomp € 180.000 (TKV610) - Brede aanpak dakloosheid SDF € 2.108.000 (TKV681B) Budgetoverheveling totaal storting in reserve € 2.638.000 Daarnaast is voor Brede aanpak dakloosheid SDF € 2.845.000 minder onttrokken aan de reserve budgetoverheveling. Zie voor nadere toelichting hoofdstuk C 2.19 Voorgenomen budgetoverhevelingen. Het resultaat van het programma Meedoen na aftrek van bovengenoemde stortingen in de reserve bedraagt € 6.259.000 voordelig. Op het taakveld 610 Samenkracht en burgerparticipatie is een voordeel van € 6,4 mln ontstaan op de uitvoering van de opvang van Oekraïners doordat de werkelijke gemaakte kosten per opvangplek (doorberekening van o.a. huur, catering, schoonmaak, beveiliging en personeel) lager liggen dan het verkregen normbedrag dat het Rijk hiervoor vergoed. Op het budget Mienskipfonds is € 107.000 overgebleven. Kleinere andere voor- en nadelen bedragen € 162.000 voordelig. Op de diverse taakvelden Jeugd is een nadeel ontstaan van per saldo € 157.000. Tijdens de informatiesessie van 19 maart jl. presenteerden wij het voorlopige resultaat Jeugdzorg.
Daarbij hebben wij aangegeven dat dit voorlopige resultaat nog af kan wijken. Er hebben nog diverse
25
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
mutaties plaatsgevonden onder andere naar aanleiding van de productieverantwoordingen van de Jeugdzorgaanbieders, met een neerwaartse bijstelling tot gevolg. In het definitieve resultaat is rekening gehouden met incidentele bijstelling in de begroting via de mee- een tegenvallers (resp. € 6,5 en € 5,8 mln). Het resultaat is onder te verdelen in reguliere kosten en incidentele kosten. Er is sprake van een incidenteel voordeel van € 2,9 mln vanwege een vergoeding (spuk) woonplaatsbeginsel. Hier tegenover staat een incidenteel nadeel van € 1,4 mln vanwege verwerkte kosten uit voorgaande jaren. Zonder deze incidentele baten en lasten is er sprake van een tekort op de reguliere kosten van jeugdzorg van € 1,657 mln. Op de diverse taakvelden WMO is een nadeel ontstaan van per saldo € 253.000. In de begroting was rekening gehouden met een voordeel op Beschermd Wonen van € 2,95 mln. Hiervan is over 2024 € 2,58 mln ontvangen vanuit SDF. Per saldo is hierdoor een nadeel ontstaan van € 372.000. De overige kleinere voor- en nadelen bedragen € 119.000 voordelig. Tabel 13 Resultaat per taakveld Taakveld
Begroting
Bedragen x € 1.000 Rekening t.o.v. begroting
Rekening
R2PGM0102 - Meedoen
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Lasten
Baten
Saldo
R2TKV0610 - Samenkracht en burgerparticipatie R2TKV0660 Maatwerkvoorzieningen (WMO) R2TKV0671A - Huishoudelijke hulp (WMO) R2TKV0671B - Begeleiding (WMO) R2TKV0671C - Dagbesteding (WMO) R2TKV0671D - Overige maatwerkarrangementen (WMO) R2TKV0672 Maatwerkdienstverlening 18R2TKV0672A - Jeugdhulp begeleiding R2TKV0672B - Jeugdhulp behandeling R2TKV0672C - Jeugdhulp dagbesteding R2TKV0672D - Jeugdhulp zonder verblijf overig R2TKV0673A - Pleegzorg
36.263
28.539
25.117
24.591
11.147
-3.949
7.198
7.202
1.306
7.155
1.376
47
70
118
13.289
0
13.309
82
-20
82
62
13.906
0
14.052
0
-146
0
-146
6.737
25
6.622
42
115
17
132
0
0
-172
0
172
0
172
700
0
645
0
55
0
55
5.004
0
4.961
204
44
204
248
32.750
0
34.777
0
-2.027
0
-2.027
900
0
922
0
-22
0
-22
450
0
489
0
-39
0
-39
4.500
0
4.448
0
52
0
52
R2TKV0673B - Gezinsgericht
4.900
0
5.159
0
-259
0
-259
R2TKV0673C - Jeugdhulp met verblijf overig R2TKV0674B - Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf R2TKV0674C - Gesloten plaatsing R2TKV0681A - Beschermd wonen (WMO) R2TKV0681B - Maatsch.- en vrouwenopvang (WMO) R2TKV0682A Jeugdbescherming R2TKV0682B Jeugdreclassering Totaal
12.385
3.385
10.673
3.428
1.712
43
1.755
2.465
0
2.573
0
-108
0
-108
3.132
3.132
0
0
3.132
-3.132
0
45.895
760
46.133
626
-238
-134
-372
30.831
2.375
26.091
2.371
4.740
-4
4.736
7.413
-158
7.217
0
197
158
354
622
0
787
0
-165
0
-165
229.345
39.365
210.958
32.719
18.388
-6.646
11.742
26
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
2.1.3 Volksgezondheid en sport Portefeuillehouders: Gijs Jacobse en Nathalie Kramers
Toelichting op wat er is bereikt en gedaan Prestatie behaald Prestatie niet op koers of niet gelukt Anderszins het toelichten waard Tabel 14 Status realisatie activiteiten Nr. Voorgenomen prestatie om doelstelling te bereiken
Te verantwoorden Inhoudelijk
3.1
Gezond leven
3.1.1
Uitvoering plan van aanpak Gezond en actief leven akkoord
3.2
Positieve gezondheid
3.2.1
Nieuwe visie op gezondheid
3.3
Bewegen en sport
3.3.1
Nieuw sportbeleid
3.3.2
Basisinfrastructuur op niveau houden (BV Sport)
3.3.3
Oplossen knelpunten sportaccommodaties
3.3.4
Beweegvriendelijke inrichting openbare ruimte
3.3.5
Nieuw sportcomplex Middelsee
3.3.6
Inzet buurtsportcoaches
3.1
Gezond leven
Financieel
De gemeente voert het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) uit via de SPUK-regeling (20242026) en dit verloopt grotendeels volgens plan. Successen zijn geboekt bij thema’s zoals gezondheidsachterstanden, mentale gezondheid, valpreventie, eenzaamheid en mantelzorg. Ook de kennis- en adviesfunctie van de GGD is versterkt. De aanpak van overgewicht en obesitas loopt daarentegen vertraging op. Voor kinderen start in 2025 een Centrale Zorgverlener, maar voor volwassenen ontbreekt er nog een Centrale Zorgcoördinator door gebrek aan provinciaal aanbod. De uitvoering wordt geïntegreerd in breder gezondheids-, sport- en sociaal beleid. Verdere stappen worden verwerkt in het plan van aanpak. 3.2
Positieve gezondheid
In maart 2024 is de Gezondheidsnota Samen Gezond 2024-2028 vastgesteld, met een brede visie gebaseerd op positieve gezondheid en "health in all policies." De focus ligt op lichamelijk en mentaal welzijn, kwaliteit van leven en dagelijks functioneren. De vier pijlers zijn: gelijke kansen op een gezond leven, een gezonde leefomgeving, mentale gezondheid en gezond ouder worden. Er wordt ingezet op gezondheidsvaardigheden, rookvrije ruimtes, een beweegvriendelijke omgeving, stressreductie en valpreventie. Specifieke aandacht gaat naar jongeren, ouderen en kwetsbare groepen. De uitvoering wordt geïntegreerd in alle beleidsdomeinen en richt zich op een holistische benadering van gezondheid. Deze visie is leidend voor het beleid tot 2028.
27
Jaarstukken 2024 gemeente Leeuwarden
3.3
Bewegen en sport
Sport draagt in grote mate bij aan de ervaren positieve gezondheid van onze inwoners en is onderdeel van een gezonde leefstijl. Sporten en bewegen worden steeds vaker ingezet als middel om de positieve gezondheid van inwoners op meerdere vlakken te verbeteren. De gemeente wil inwoners zo veel mogelijk stimuleren om in beweging te komen, zowel in de openbare ruimte als in gemeentelijke sportaccommodaties. Door te stimuleren én te activeren, onder andere door de inzet van buurtsportcoaches, willen we elke inwoner van jongs af aan in beweging krijgen. Hier hebben we in 2024 stappen gezet, die in 2025 hun vervolg krijgen. 3.3.3 • Oplossen knelpunten sportaccommodaties In 2024 is er een aparte demarcatielijst voor elke sportlocatie/ sportveld opgesteld. De uitwerking ervan vindt plaats in 2025. Bij verschillende accommodaties is veldverlichting aangebracht of zal in 2025 veldverlichting aangebracht worden. De toegankelijkheid van de sportparken wordt meegenomen tijdens de renovaties. Het komende jaar (2025) wordt de toegankelijkheid op Sportpark Nijlân aangepakt. Deze aanpassing stond op de planning voor 2024, alleen is door de onduidelijkheid van Cambuur een jaar opgeschoven. Er is in 2024 een groter tekort ontstaan aan sporthallen, dit omdat de hal van Firda aan de Julianalaan niet meer beschikbaar is.