Bijlage 1 Uitkomst participatietraject De Hem

Bijlage 1; Uitkomst Participatie De Hem de weg naar een ontwerp voor het buurschap

1. Inleiding Plannen maken in de stad doen we niet alleen. Naast de vastgestelde beleidskaders waarin de hoofdlijnen voor de ontwikkeling zijn opgetekend, zijn we in gesprek gegaan. Een goed initiatief vraagt om samenwerking en afstemming met bewoners en organisaties die ermee te maken hebben. Het afgelopen jaar hebben we een intensief participatietraject doorlopen. De uitkomsten van het traject tot nu toe hebben geleid tot de contouren van een schetsplan. We zijn ons ervan bewust dat een dergelijk traject veel vraagt van een omgeving qua inzet de energie. We zijn dan ook dankbaar voor de betrokkenheid tot nu toe. We vinden het daarom mooi om te zien dat er waardevolle meningen en ideeën zijn opgehaald.

2. Over het participatieproces We zijn het participatietraject begonnen met zogenaamde ‘haalgesprekken’. We zijn in gesprek gegaan met de direct omgeving. Denk hierbij aan de bewoners van De Haven, De Wergeasterdyk en Heechiem. De insteek van dit gesprek was echt om wensen en ideeën op te halen uit de omgeving. Deze uitkomsten zijn samengevat in notulen welke ook gedeeld zijn met de omgeving. Vervolgens hebben we bij een breder publiek wensen en ideeën opgehaald tijdens de inspiratiedag De Hem in december 2019. Op deze zaterdag konden belangstellenden tussen 10:00 en 15:00 binnenlopen en zich laten informeren. Er werden doorlopend korte presentaties gegeven over verschillende onderwerpen. Op deze dag kwamen we in gesprek met omwonenden, toekomstige bewoners, ontwikkelaars en makelaars . Tijdens de inspiratie dag is ook een digitale enquête gelanceerd om meer betrokkenen de tijd te gunnen om hun mening te geven. Deze enquete is uiteindelijk door meer dan 300 mensen ingevuld. (zie punt 3) Deze stappen hebben geleid tot de Inspiratiekaart. Het was de bedoeling om deze kaart eind maart tijdens een informatieavond te presenteren en te bespreken. Vanwege de Corona maatregelen hebben we dit moeten uitstellen. In plaats daarvan is de kaart gepresenteerd op het zgn. ‘digi-event’ op 8 mei 2020.

Er is een korte video van deze inspiratiekaart beschikbaar en deelnemers konden verdiepende en verhelderende vragen stellen aan een panel. Op basis van de Inspiratiekaart en de reacties hierop hebben we een schets gemaakt die ook in een korte video is toegelicht. Dit schetsontwerp stedenbouwkundigplan hebben we op 30 juni 2020 gepresenteerd aan 50 geïnteresseerden tijdens een online bijeenkomst. Tijdens dit ‘event’ konden aanwezigen vragen stellen aan de stedenbouwkundige Bert Bandringa. Hierna konden de deelnemers in zogenaamde breakoutrooms in kleinere setting in gesprek over verschillende onderwerpen. De onderwerpen van gesprek waren; recreatie en groen, ecologie, omwonenden en toekomstige bewoners. Alle input van deze sessies is genotuleerd.

3. Uitkomsten enquête De Hem In de enquête zijn verschillende onderwerpen aan de orde gekomen. Een compleet overzicht van de resultaten is beschikbaar in de bijlage. Hieronder volgen in het kort de conclusies en de wijze waarop wij dit als uitgangspunt hebben vertaald in de Inspiratiekaart. Waarbij in het maken van een keuze ook rekening is gehouden met de vastgestelde beleidskaders. 3.1. Zwaartepunt van de bebouwing. Van de vier modellen werd het verspreid wonen het meest geschikt bevonden. De andere modellen gingen uit van een verschillend zwaartepunt (noordoost, noordwest of centraal). We gaan uit van een centraal zwaartepunt. Het compacte hart van het buurtschap ligt in het midden. 3.2. Wonen Veel voorgestelde woningtypen werden hoog gewaardeerd, zoals twee onder één kapwoningen, duurzame woningen aan binnentuin, rijwoningen en vrijstaande woningen. Appartementen kregen de laagste score. Opvallend was de hoge waardering voor woningclusters in het groen. We gaan een gevarieerd woningbouwprogramma realiseren dat aansluit bij de behoefte, zowel op de korte en de lange termijn. Naast duurdere woningen willen we in De Hem ook betaalbare woningen realiseren voor starters en senioren. 3.3. Groen Over het algemeen werden verschillende vormen van natuurlijk groen gewaardeerd. Bomen, singels en bosjes kregen een hoge waardering, net als ruige en natuurlijke oevers.

We gaan verschillende soorten groen realiseren die goed aansluiten bij het karakter van het omringende landschap. 3.4. Duurzaamheid Duurzaamheid werd belangrijk gevonden waarbij de verschillende categorieën dicht bij elkaar lagen. Het hoogst gewaardeerd werden energie neutrale woningen en materiaalgebruik. Opvang van regenwater scoorde iets lager. Duurzaamheid is een belangrijk thema in De Hem dat we verder uit zullen werken in de openbare ruimte en in de eisen die we aan de woningbouw stellen. 3.5. Mobiliteit en parkeren Parkeren dicht bij de woningen werd hoog gewaardeerd. Over parkeren op enige afstand ten behoeve van een autoluwe woonomgeving werd verschillend gedacht, net als over mogelijkheden voor deelauto’s. We streven naar een woonomgeving waar de auto te gast is en zullen toekomstige bewoners waar het kan betrekken. We gebruiken de ervaring die we opdoen bij de parkeeroplossingen die tot nu toe zijn toegepast in De Zuidlanden.

4. Inspiratiekaart De inspiratiekaart is een tekening die zo goed mogelijk laat zien wat er opgehaald is uit participatiesessies. Het geeft weer met welke aanleidingen uit de omgeving, met welke ideeën die zijn ingebracht en met welke uitgangspunten die zijn geformuleerd een plan gemaakt kan worden. Het laat op een zeer globale wijze zien hoe het nieuwe buurtschap de Hem vormt krijgt en hoe de omgeving daarom heen eruit kan zien. De kaart is geen tekening waarin zaken vastgelegd worden op hun plek zoals een bestemmingsplan dat wel doet. De kaart is bedoeld als praatstuk en als inspiratie voor de volgende stappen in het planproces. 4.1. Doel Voor het ontwikkelen van het nieuwe buurtschap De Hem hebben we centrale uitgangspunten opgehaald uit het participatietraject en vertaald op hoofdlijnen in de inspiratiekaart. Dit zorgt ervoor dat we tijdens de ontwikkeling van het gebied altijd duidelijke richtlijnen hebben om op terug te vallen. 4.2. Twee invalshoeken Voor de Inspiratiekaart kijken we op twee manieren naar het gebied. Ten eerste van binnen naar buiten: waar ligt het zwaartepunt van de bebouwing en hoe dicht staan de huizen bij elkaar. Ten tweede van buiten naar binnen: hoe ziet de directe omgeving eruit en welke invloed heeft dat op de bebouwing en inrichting van de randen.

1 Schema van de twee invalshoeken: compact hart (donkerbruin) dat naar buiten toe minder dicht bebouwd is en de verschillende randen.

4.3. Van binnen naar buiten De Hem past in de reeks van buurtschappen in De Zuidlanden ten oosten van de Overijsselselaan die al zijn gebouwd, in aanbouw zijn of nog gebouwd worden. In de buurtschappen staat de bebouwing relatief dicht op elkaar en tussen de buurtschappen is groene ruimte. De inspiratiekaart laat verschillende dichtheden van de bebouwing zien. In het hart van het buurtschap staan de huizen relatief dicht op elkaar, met daaromheen schillen met een iets lagere dichtheid. Aan de randen staan de huizen veel verder uit elkaar.

4.4. Van buiten naar binnen De directe omgeving van De Hem heeft meerdere gezichten. Aan de oostkant de natte polder De Houn, aan de zuidkant het wijde zicht over de weilanden, aan de westkant de opgaande beplanting langs de Wergeasterdyk en rond het crematorium. Aan de noordkant ligt bevaarbaar water. Alle windrichtingen bieden aanleidingen om de randen rondom het buurtschap verschillend te maken en te laten aansluiten om de omgeving. In de Inspiratiekaart wordt dit in legenda eenheden benoemd.

2 De inspiratiekaart met de verschillende kleurvlakken, lijnen en symbolen. Voor een toelichting op de inspiratiekaart zie: https://www.youtube.com/watch?v=KHXRvgUXhx0

5. Schetsontwerp Met de ideeën uit de inspiratiekaart hebben we een eerste schets gemaakt, een soort vingeroefening. Het is een 3d model waarin verschillenden typen woningen geplaatst zijn, zoals rijen woningen, twee onder één kap woningen, vrijstaande woningen en bijzondere woonvormen. Daarnaast is de groene omgeving globaal ingetekend. In de schets zijn ongeveer 400 woningen getekend passende bij de opgave om 350-400 woningen te realiseren. Dit aantal komt voort uit de structuurvisie waarin voor de buurtschappen een omvang is aangegeven van 250 tot 350 woningen met daarnaast in de omringende groene ruimte locaties voor bijzondere woonvormen en niches in de woningmarkt, met een gemiddelde dichtheid van ca. 4 woningen per hectare. 5.1. Hart van het buurtschap Het compacte hart van het buurtschap bestaat vooral uit rijenwoningen rondom een groene ruimte die refereert aan een ‘lege terp’. Daarom heen staan meer woningtypen als een soort ‘schil’ er om heen. 5.2. Noordkant Aan de noordkant is het vaarwater doorgetrokken en zijn vrijstaande woningen aan het water geplaatst. Tussen deze woningen en Goutum is de ruimte ingevuld met water en een soort

schiereiland. Samen met de groene koppen van de doodlopende straatjes ontstaat er een groene overgang tussen De Hem en Goutum. 5.3. Oostkant Aan de oostkant is de westelijke oever van de Wirdumerfeart ingevuld met een waterrijk groengebied. Het water heeft voor een groot deel verschillende waterdiepten waardoor er natuurlijk geheel kan ontstaan dat aansluit bij de polder De Houn. Korte doodlopende straatjes met verschillende woningtypen liggen ingebed is deze waterrijke zone. 5.4. Zuidkant Vanaf de zuidkant is zicht over de weilanden kenmerkend. Hier kruist de fietsroute van naar Wiarda en Zuiderburen de Wirdumerfeart. Als markering van dit punt zijn bijzondere woningen aan het water gedacht, smalle rijwoningen of een compact appartementengebouw. Tussen De Klamp en De Hem is een open ruimte waar bijvoorbeeld een trapveld zou kunnen passen. 5.5. Westkant In de zone tussen het hart van De Hem en de Wergeasterdyk is een combinatie van bosstroken, singels en lanen getekend. Tussen de opgaande beplanting is ruimte voor bijzondere woningen/ woonvormen zoals een hofje, Tiny Houses of varianten daarop. Ook zijn woningen ingetekend op extra grote kavels.

3 Het schetsontwerp. De voorgrond is de zuidoosthoek. Voor een toelichting op de schets zie: https://www.youtube.com/watch?v=N1zvvpxeC-o

6. Aandachtpunten voor de uitwerking Het schetsontwerp moet uitgewerkt worden. Dat is de volgende stap in ons proces. De fundering van het ontwerp komt voort uit de beleidskaders. Deze vormen het inhoudelijke toetsingskader. De basis ligt opgesloten in de volgende beleidsstukken;

-

Structuurvisie De Zuidlanden 2011 Woonvisie Leeuwarden 2018 Grondexploitatie De Zuidlanden 2019 Groenbeleidsplan Groen 2016 Speel- en beweegbeleid 2020

Daarnaast houden we bij het ontwerp van de openbare ruimten rekening met de richtlijnen die zijn opgenomen in het Kwaliteitshandboek Openbare ruimten, kortweg KOR Elementen voor de planvorming die vanuit de kaders komen zijn onder andere; de grenzen van het plangebied, het aantal woningen en de segmentering/ typologieën op hoofdlijnen, minimale wegbreedten, parkeernormen, cultuurhistorische waarden en het te behalen financiële resultaat. In het participatietraject zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen die specifiek zichtbaar zijn gemaakt. Dit voordat we daadwerkelijk tot het stedenbouwkundige ontwerp zijn gekomen. Het gaat om het vertalen van wensen die er zijn vanuit de omgeving en de speelruimte die op sommige onderdelen aanwezig is. Het gaat om de volgende punten; 6.1. Bebouwing oostrand en landschap De overgang vanuit het centrum van het buurtschap richting de plasdras zone / buffer voor de weidevogels. Hoe deze overgangszone in te richten ? met een gevarieerde woningbouw typologie of met een eenzijdig programma grootschalige kavels 6.2. Noordelijke randzone Randzone Goutum. De afstand van 50 meter, eerder vastgelegd in een bestemmingsplan wordt vrijgehouden van bebouwing. De functionele inrichting van de 50meter zone is een discussiepunt.

De algemene stelregel van de direct aanwonenden Haven en Heechhiem is om de ontwikkeling De Hem af te schermen van het dorp. Dit zou dan moeten met een brede groenzone eventueel aangevuld met grondlichamen (in de vorm van wallen/heuvels). Hoe deze zone zinvol en functioneel te benutten; het realiseren van bevaarbaar water in combinatie met natuurontwikkeling en open weide. 6.3. Westelijke rand langs de Wergeasterdyk De randzone Westzijde Wergeasterdyk wordt bestemt voor groene functies. Hoe de exacte invulling moet zijn is een discussiepunt. De volgende optie zijn mogelijk;   

Bosjes & boomsingels met graslanden Openbaar recreatiegebied Kleinschalige boerderij o.i.d.

Conform het Groenbeleidsplan De Zuidlanden, wordt aangegeven dat gemeente vrije ruimte moet laten in de grootschalige groenzones voor bewonersinitiatieven. Maar hoe zorgen we wel voor een goede basisstructuur in deze groenzones voor het geval initiatieven achterwege blijven. 6.4. Groen Daarnaast wordt veelvuldig in de participatie aangegeven dat er behoefte is aan een soort van “Stadspark” in Zuidlanden-oost om dichtbij huis te kunnen recreëren.