Bijlage 1. Structuurvisie zwemwater - Tien Organisatieadvies

Structuurvisie zwemwater Leeuwarden

Eindrapportage bv SPORT

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

Opdrachtgever

bv SPORT t.a.v. Dhr. J. van der Kooi

Aan

j.vanderkooi@bvsport.nl

CC

a.vanoostrum@bvsport.nl j.belles@bvsport.nl

Auteur

Joop Scherpenzeel

Project

Structuurvisie zwemwater Leeuwarden

Betreft

Eindrapportage

Ons kenmerk

2025-04-03_LWD_jsc

Datum

3 april 2025

Contact

Tien organisatieadvies Utrechtseweg 70 6812 AH Arnhem jscherpenzeel@tienorganisatieadvies.nl

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt zonder uitdrukkelijke toestemming van de rechthebbende. © 2025 Tien organisatieadvies

INHOUD Samenvatting van conclusies en aanbevelingen

1

1 Inleiding

3

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Structuurvisie zwemwater Werkwijze

2 Nulmeting 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

Inleiding Bassinconfiguratie Exploitatie Verduurzaming Behoefteontwikkeling Bevolkingsontwikkeling Beleidskader Zwembadontwikkelingen Conclusies

3 Scenario 0 / verduurzaming 3.1 3.2 3.3 3.4

Inleiding Uitgangspunten Investeringen en kapitaallasten Exploitatieprognose

4 Configuratievisie 4.1 4.2 4.3 4.4

Inleiding Kalverdijkje It Gryn De Blauwe Golf

5 Scenario 1 en 2 5.1 5.2 5.3 5.4

Inleiding Uitgangspunten Investeringen en kapitaallasten Exploitatieprognoses

3 3 3

4 4 4 6 10 11 15 15 16 19

21 21 21 22 23

25 25 25 25 26

28 28 28 28 30

Bijlagen

34

1. 2.

35 36

Vergelijking exploitatieresultaten Exploitatieprognoses meerjarenoverzicht

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

SAMENVATTING VAN CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Aanleiding In de top tien van grootste energieverbruikers uit de gemeentelijke vastgoedportefeuille staan de zwembaden De Blauwe Golf, It Gryn en Klaverdijkje op plaats 1, 2 respectievelijk 3. In de routekaart voor de verduurzaming van de zwembaden zijn maatregelen voorgesteld om een CO2reductie te bewerkstelligen van op 36% voor de Blauwe Golf, 39% voor Kalverdijkje en 48% voor It Gryn. Een hogere CO2-reductie van 60% of zelfs 100% is mogelijk maar vereist een keuze voor nieuwbouw en/of een snellere vergroening van de Nederlandse energievoorziening. Levensduur Waar CO2-reductie en investeringskosten de voornaamste uitgangspunten van de routekaart waren, dient voor de treffen maatregelen ook de gangbare levensduur van openbare zwembaden te worden afgewogen. Vanwege de cruciale afstemming tussen waterbehandeling, luchtbehandeling en temperatuur-regulatie gelden openbare zwembaden van alle publieksvoorzieningen als bouwfysisch de meest complexe. Over het algemeen worden Nederlandse openbare zwembaden die niet eerder één of meer ingrijpende renovaties hebben ondergaan vanaf hun veertigste levensjaar vervangen door nieuwbouw en slechts zelden gerenoveerd. Mede van invloed hierop is de voortschrijdende wet- en regelgeving voor duurzaamheid, klimatisering en waterbehandeling.

Renovatie/nieuwbouw De duurzaamheidsmaatregelen die voor de Leeuwarder zwembaden vanaf 2026 kunnen worden geëffectueerd, hebben een afschrijvingstermijn van vijftien tot twintig jaar. Dit betekent dat de zwembaden vervolgens nog tot 2046 in stand te worden gehouden. Dit zou vooral voor De Blauwe Golf en It Gryn een uitzonderlijk lange termijn zijn indien de verduurzaming niet gecombineerd wordt met tenminste een renovatie waarin ook de bouwkundige en bouwfysische eigenschappen aan de hedendaagse standaarden beantwoorden. Aanvullende maatregelen die hiertoe (her-) overwogen moeten worden, betreft onder andere de fundering/betonconstructie, het tegelwerk en de overgang tussen binnenschil en buitenschil (temperatuur en luchtvochtigheid). Daarnaast dient nog rekening te worden gehouden met de aantrekkelijkheid van de voorzieningen voor met name recreatieve bezoekers. Hiervoor is het wenselijk dat er regelmatige productvernieuwing plaatsvindt. Voor het pretzwemmen betekent dit periodiek (her-)investeren in recreatieve voorzieningen zoals waterglijbanen, zogenaamde inflatables, interactieve projectie op (beweegbare) zwembadbodems, survivalparcours, speeltoestellen en eventueel openluchtwater.

Voor de functionele zwembehoeften betreft dit investeren in sport- en spelmateriaal; de toepassing van beweegbare bodems en temperatuurzones is pas aan de orde bij een grootschalige verbouwing of nieuwbouw. Een en ander betekent dat het meerjaren onderhoud van vooral De Blauwe Golf en It Gryn niet kan worden beperkt tot instandhouding en verduurzaming, maar: ▪ moet worden gecombineerd met renovatie, productvernieuwing en eventuele aanpassing van het aantal, de aard en omvang van de bassins of; ▪ moet worden afgebouwd indien gekozen wordt voor sloop en eventueel vervangende nieuwbouw. Hoewel de investeringskosten van renovatie bij een ongewijzigde bassinconfiguratie altijd lager zijn dan van nieuwbouw zijn er de nadelen van onder andere een zwembadloos tijdperk, beperkte verduurzamingsmogelijkheden, beperkt verlengde levensduur, risico’s van verborgen gebreken op tijd en kosten, sterk afnemende bezoekaantallen.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

1 / 42

Demografie/planologie De bevolkingsprognose voor Leeuwarden laat tussen 2025 en 2035 een sterke groei zien van 130.000 naar meer dan 140.000 inwoners. De groei speelt zich in belangrijke mate af in het zuiden van Leeuwarden. Het huidige zwemwateraanbod bevindt zich op relatief grote afstand van de zuidelijke wijken en kernen van Leeuwarden hetgeen een belangrijk aandachtspunt vormt voor de vervangingsvraag van de zwembaden. Evenwel hanteert de gemeente als uitgangspunt dat de huidige drie zwembadlocaties behouden kunnen blijven al spreekt het hoogste ambitieniveau ook over een extra zwembad aan de zuidkant van de stad. Scenario 0 / verduurzaming Dit scenario is opgesteld voor de instandhouding en verduurzaming van de zwembaden It Gryn, De Blauwe Golf en Kalverdijkje, uitgaande van voortzetting van de huidige bedrijfsvoering zonder grote onderbrekingen ten behoeve van herinvesteringen in renovatie, productvernieuwing en/of bassinconfiguratie. Naar het oordeel van Tien organisatieadvies bevat dit scenario onvoldoende maatregelen om de accommodaties bouwkundig, bouwfysisch, installatietechnisch en producttechnisch weer twintig jaar toekomstbestendig te maken. Dit maakt dat dit scenario tot uiterlijk circa 2035 houdbaar is en daarna voor De Blauwe Golf en It Gryn moet worden opgevolgd door een sloop- en nieuwbouwscenario.

Een renovatie- of vernieuwbouw-scenario is voor deze baden veel minder waarschijnlijk omdat ze in 2035 ouder zijn dan veertig jaar. Scenario 1 en 2 Om te waarborgen dat de beoogde verduurzaming daadwerkelijk in een verlengde levensduur van vijftien tot twintig jaar resulteert, is in scenario 1 en 2 uitgegaan van de volgende hoofdlijnmaatregelen en investeringskosten. maatregel, bedragen * € 1 mln scenario verduurzaming renovatie productvernieuwing nieuwbouw totaal af: dumava subsidie af: onderhoud volgens MJOP rest investering

De Blauwe Golf 2 0 1 4,0 4,0 9,0 4,8 27,0 4,0 17,8 27,0

0 4,4 4,4

It Gryn 1 4,4 6,0 0,4 10,8

2 4,4 6,0 10,4

1,5 0,8 1,7

1,5 0,3 2,5

1,5 0,3 9,0

1,5 0,3 8,6

1,5 0,8 15,5

1,5 0,8 24,7

Kalverdijkje 0 1 2 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 0,3 0,3 0,3 0,7 0,7 0,7 1,1 1,1 1,1

Tabel 1. Hoofdlijnmaatregelen en investeringskosten scenario 1 en 2

De uitgangspunten en prognoses voor de drie scenario’s leveren in hun eerste exploitatiejaar nadat de maatregelen geëffectueerd zijn de volgende samengevatte resultaten op. bv SPORT, getallen * 1.000 Bezoek

nulscenario 2027 BG IG KD

scenario 1 2029 BG IG KD

scenario 2 2030 BG IG KD

totaal bezoek Baten en lasten

300

90

125

297

89

125

356

97

126

2.282 2.796 513

580 1.468 889

646 1.457 811

2.359 3.770 1.410

601 1.889 1.287

679 1.511 832

2.868 4.332 1.464

668 1.944 1.276

696 1.538 842

totaal baten € totaal lasten € resultaat (nadelig) €

Tabel 2. Exploitatieprognose scenario’s

Aanbevolen wordt om te opteren voor optie 2 waarin De Blauwe Golf wordt nieuw gebouwd en de toekomstbestendigheid van It Gryn en Kalverdijkje door renovatie voor vijftien tot twintig jaar is geborgd.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

2 / 42

1

INLEIDING

1.1 Aanleiding Begin 2020 is de behoefte aan sportaccommodaties in Leeuwarden onderzocht; de bevindingen zijn gerapporteerd in “Ruimte voor sport in Leeuwarden”, Mulier Instituut mei 20201. Hierin is onder andere aanbevolen om een nieuw zwembad meer in het zuiden van de stad Leeuwarden te bouwen zodat de zwembaden beter over de gemeente verspreid zijn en de reisafstand voor de inwoners van de zuidelijke kernen minder is. Naast de stedenbouwkundige en demografische ontwikkeling van Leeuwarden geven inmiddels ook de leeftijd van de bestaande zwemvoorzieningen en de duurzaamheidsambities van de gemeente aanleiding tot nader onderzoek. Nu de vervangingsvraag van De Blauwe Golf, It Gryn en Kalverdijkje daadwerkelijk gaat opspelen en de noodzaak tot energiebesparing c.q. CO2-reductie almaar toeneemt, is nader onderzoek gewenst naar de wijze waarop het Leeuwarder aanbod van zwemwater toekomstbestendig kan worden gemaakt.

1.2 Structuurvisie zwemwater De opgave die hieruit voortvloeit, is als volgt geïnterpreteerd. ▪ Stel een visie op voor de openbare Leeuwarder zwembaden en werk die uit in drie scenarioschetsen voor de bassinconfiguratie, bezoekaantallen, investeringen, baten en lasten. De visie is opgesteld door een plan van aanpak te doorlopen dat bestaat uit: ▪ het verrichten van een nulmeting, zie hoofdstuk 2; ▪ het opstellen van een nulscenario, zie hoofdstuk 3; ▪ het doen van een configuratievoorstel, zie hoofdstuk 4; ▪

het schetsen van toekomstscenario’s, zie hoofdstuk 5.

1.3 Werkwijze Het onderzoek is uitgevoerd door Joop Scherpenzeel van Tien organisatieadvies in opdracht van bv SPORT. Namens bv SPORT is het onderzoek begeleid door Johan van der Kooi en Jan Belles met ondersteuning van Arnold van Oostrum en Sjouke Faber. Zij hebben met elkaar de noodzakelijke achtergrondinformatie uitgewisseld over onder andere bezoek- en benuttingsgegevens, meerjarenonderhouds- en investeringsplannen, exploitatiebaten en -lasten, et cetera. Daarnaast is gesproken met een ambtelijke vertegenwoordiging van de gemeente Leeuwarden over de lokale beleidsopgaven op het gebied van vooral verduurzaming en sportstimulering. In dit kader is onder andere kennis genomen van de volgende informatie. ▪ “Toekomst zwemwater gemeente Leeuwarden”; presentatie raad IB 29 januari 2025 ▪ “Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed”; gemeente Leeuwarden september 2024 ▪ “Beleidskader Sport en Bewegen 2025-2035”; gemeente Leeuwarden september 2024 Voordat de voorliggende rapportage is opgesteld, zijn tussentijdse onderzoeksbevindingen en een eerste configuratievoorstel met de opdrachtgever besproken op 27 januari 2025. Een eerste concept van deze rapportage is vervolgens met de opdrachtgever en vertegenwoordigers van de gemeente besproken op 27 maart 2025.

Voor informatie die ontleend is aan internet, is via hyperlinks in de tekst of voetnoten van deze rapportage rechtstreeks naar de betreffende bron verwezen. Tien organisatieadvies kan niet instaan voor de geldigheidsduur van deze links na dagtekening van deze rapportage.

1

In 2024 is er opnieuw onderzoek gedaan maar dan zonder de zwembaden.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

3 / 42

2

NULMETING

2.1 Inleiding Voor het opstellen en uitwerken van het nulscenario, het configuratievoorstel en de toekomstscenario’s is een goed inzicht benodigd in de huidige situatie. Mede op basis hiervan zijn in dit hoofdstuk de onderzoeksbevindingen uit het behoefteonderzoek van Mulier nader geanalyseerd en aangevuld met een analyse van de beschikbare bezoek- en benuttingsgegevens, meerjarenonderhouds- en investeringsplannen. Op basis hiervan is een uitspraak gedaan over de kwaliteit en kwantiteit van de zwembaden, de mate waarin deze worden benut alsmede de mate waarin deze in de behoeften voorzien. Om een referentiekader te krijgen voor de te prognosticeren financiële gevolgen van alle scenario’s is kennis genomen van de beschikbare exploitatiebaten en -lasten van de accommodaties. Er is een vergelijking gemaakt met enkele andere zwembaden en/of gemeenten waarvan de bassinconfiguratie, bezoekaantallen en exploitatieresultaten bekend zijn. Om meer inzicht te krijgen in de toekomstige kwantitatieve behoeften van de huidige gebruikers zijn de lokale beleidsuitgangspunten en de beschikbare gegevens over de lokale bevolkingsontwikkelingen geanalyseerd en in perspectief geplaatst. Voor zover mogelijk is hierin ook de ledentalontwikkeling van de verenigingen betrokken.

Daarnaast is in kwalitatieve zin aangegeven welke ontwikkelingen zich voordoen in het aanbod en de inrichting van openbare zwembaden (waaronder beweegbare bodems en temperatuurzones) en zwemscholen op nationaal niveau.

2.2 Bassinconfiguratie 2.2.1 Gemeente De gemeente Leeuwarden bestaat sinds 2019 uit de stad Leeuwarden, de kernen Grou en Stiens en vele dorpen, waaronder Wirdum, Wergea, Mantgum en Jirnsum. De gemeente telt volgens het CBS 129.970 inwoners per 1 januari 2025. Binnen de gemeente bevinden zich de onderstaande openbare zwembaden. Zwembad, Bouwjaar en locatie De Blauwe Golf, 1991, stad

Kalverdijkje, 2006, stad It Gryn, 1992, Stiens Zwemschool Ebert, ?, stad

Overdekt water m2 25 meterbassin doelgroepenbassin instructiebassin recreatiebassin totaal 25 meterbassin instructiebassin totaal 25 meterbassin doelgroepenbassin recreatiebassin totaal instructiebassin

diep halfdiep ondiep hellend bew.bodem (deel) bew.bodem (geheel) diep bew.bodem (geheel) halfdiep halfdiep

Openlucht water m2 375 120 120 450 1.065 375 120 495 313 150 110 573 50

uitzwembassin

halfdiep

25 meterbassin speelbassin peuterbassin totaal -

70

diep ondiep ondiep

250 140 4 394 -

Tabel 3. Openbare zwembaden gemeente Leeuwarden

De Leeuwarder bassinconfiguratie is schematisch als volgt weergegeven.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

4 / 42

Figuur 1. Schematische bassinconfiguratie 2021

It Gryn wordt gedefinieerd als een zogenaamd combibad, vanwege de hoeveelheid overdekt en openluchtwater. Kalverdijkje en de Blauwe Golf gelden beide als overdekt zwembad, ondanks dat de Blauwe Golf over een (beperkte) uitzwemvoorziening beschikt. It Gryn (doelgroepenbassin) en Kalverdijkje (zowel wedstrijd- als instructiebassin) beschikken over een beweegbare bodem die voor meerdere bezoekgroepen worden ingezet en daardoor intensiever worden benut. In de stad bevindt zich ook nog een private zwemschool; Sportschool Ebert met een instructie/doelgroepenbassin van circa 50 m2. Daarnaast zijn er mogelijkheden om te zwemmen in oppervlaktewater. De wisselende waterkwaliteit en het gebrek aan toezicht bij zwemmen in oppervlaktewater vormen veiligheidsaspecten waaraan vooral openluchtbaden hun bestaansrecht ontlenen. Behoudens de openluchtbassins in It Gryn zijn er in Leeuwarden geen openluchtbaden. Buurgemeenten beschikken hier wel over; vaak in kernen die op ruime afstand van een overdekt zwembad zijn gelegen en voorzien in de behoefte om zwemles in de eigen woonplaats te volgen.

2.2.2 Regio In de nevenstaande figuur is het aanbod van openbaar zwemwater in de regio weergegeven.

Figuur 1. Regionaal aanbod van zwemwater

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

5 / 42

Hierbij dient het volgende te worden opgemerkt. 3. Zwembad De Welle in Drachten is nieuw gebouwd en in januari 2025 geopend. Met drie overdekte bassins van 50 x 25 meter, 25 x 10 meter en een recreatiebassin met golfslag van 325 m2 heeft het nieuwe zwembad iets meer wateroppervlak dan het oude zwembad. Ook is er een openlucht waterspeelplaats en aparte ruimtes voor krachttraining en fysiotherapie om topsporters te ondersteunen. De Welle geldt als het meest voor de zwem(wedstrijd-)sport geschikte zwembad in Friesland, Groningen en Drenthe. 8. Zwembad Bloemketerp in Franeker met ingang van 1 september 2024 gesloten is en gesloopt zal worden om plaats te maken voor een nieuw zwembad dat in 2029 zal openen. Het nieuwe zwembad bestaat uit een 25-meter bassin met zes banen en een familieglijbaan. Het zwemwateroppervlak bedraagt circa 385 m2 is wordt voorzien van een keerwand met beweegbare bodem in de lengterichting zodat er een verschil kan worden gemaakt in waterdiepte en -temperatuur. 13. Zwembad Spetter in MFC It Spektrum in Burdaard wordt met ingang van april 2025 niet meer opengesteld. De activiteiten van de zwemschool worden verplaatst naar het Tolhuisbad in Dokkum.

Niet in de figuur opgenomen, maar wel vermeldenswaard zijn: ▪ zwembad Swimfun in Joure, vanwege de aantrekkingskracht op recreatieve bezoekers2; ▪ zwembad Sportstad Heerenveen, vanwege de aantrekkingskracht op wedstrijdzwemmers3.

2.3 Exploitatie De exploitatiekenmerken van de gemeentelijke zwembaden De Blauwe Golf, It Gryn en Kalverdijkje zijn op basis van informatie van bv SPORT als volgt inzichtelijk gemaakt. 2.3.1 Bezoekaantallen Het zwembadbezoek dat bv SPORT de afgelopen jaren registreerde, is in de onderstaande grafieken op duizendtallen afgerond weergegeven. Hierbij wordt opgemerkt dat de bezoekaantallen in de kalenderjaren 2020 en 2021 vanwege de Coronacrisis als niet-representatief worden beoordeeld en daarom buiten beschouwing zijn gelaten.

Grafiek 1 en 2. Bezoekaantallen zwembaden bv SPORT in duizendtallen per jaar

2 3

Sportbedrijf De Fryske Marren meldt op haar website een bezoekaantal van meer dan 240.000 per jaar. Met een 25 x 20 meterbassin (en een doelgroepen-/instructiebassin van 15 x 10 meter) is Sportstad Heerenveen weliswaar geschikt voor (korte baan) wedstrijdzwemmen maar het Centrum voor Topsport en Onderwijs (CTO) dat in Sportstad Heerenveen als één van de vijf nationale CTO’s is gevestigd, maakt voor zwemmen vooral gebruik van het 50 x 25 meterbassin van zwembad De Welle in Drachten.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

6 / 42

Uit de grafieken blijkt dat de bezoekaantallen van alle drie de zwembaden tussen 2017 en 2024 zijn toegenomen. Voor Klaverdijkje bedraagt deze toename maar liefst 97%, voor De Blauwe Golf 30% en voor It Gryn 23%. Deze toename kan slechts deels worden toegeschreven aan de bevolkingsgroei van de gemeente Leeuwarden die van 2018 tot en met 2024 ruim 5% bedroeg. Mogelijke andere oorzaken zijn onder andere: ▪ optimalisatie van de programmering; ▪ sluiting van zwembad Bloemketerp (Franeker) en zwembad Spetter (Burdaard); ▪ inhaalslag op de wachtlijsten die vanwege de Coronacrisis voor het leszwemmen waren ontstaan. De inhaalslag op de wachtlijsten heeft niet geleid tot een verandering in de samenstelling van de bezoekgroepen; per bezoekgroep nam het bezoekaantal tussen 2022 tot en met 2024 in elk zwembad ongeveer evenredig toe. De onderverdeling maakt duidelijk dat De Blauwe Golf verreweg de meeste recreatie-/ banenzwemmers telt en Kalverdijkje zowel absoluut als relatief de meeste leszwemmers. Het totale aantal doelgroep-, les en verenigingszwemmers dat in 2024 De Blauwe Golf bezocht, bedroeg ruim 100.000 en in Kalverdijkje met ruim 80.000 niet veel minder. 2.3.2 Personeel De personeelsinzet bedraagt volgens de begroting 2025 zo’n 78.000 uur met een werkgeverslast van in totaal circa € 2,7 mln. Inzet en kosten kunnen als volgt over de zwembaden worden verdeeld. Ureninzet

De Blauwe Golf

Kalverdijkje

It Gryn

Kassa

3.560

1.390

Zwemactiviteiten

1.550

1.010

750

Zwemlessen

5.890

4.490

2.130

240

70

120

Lifeguard

10.590

1.790

4.240

Techniek en onderhoud

2.050

210

640

Facilitair

8.960

4.160

3.130

60

20

20

Overhead

8.810

3.520

3.350

Management

2.100

840

800

Totaal uren

43.800

17.510

16.650

1.500.000

600.000

570.000

Doelgroepen extern

Administratie

Werkgeverslast in €

1.480

Tabel 4. Personeelsinzet en werkgeverslasten zwembaden bv SPORT begroting 2025

2.3.3 Onderhoud Voor het plegen van onderhoud zijn de verantwoordelijkheden van de gemeente en bv SPORT in hun hoedanigheid van eigenaar en huurder verdeeld op basis van een zogenaamde demarcatielijst. In het meerjarenonderhoudsplan 2021-2050 zijn de kosten begroot die aan de gemeente toebehoren en waarvoor een jaarlijkse gemiddelde kan worden bepaald. Voor het onderhoud dat aan bv SPORT toebehoort, is in de begroting 2025 een bedrag opgenomen; zie tabel 6. Onderhoud per jaar * € 1.000

De Blauwe Golf

Kalverdijkje

It Gryn

Gemeente gemiddeld MOP ‘21-‘50

174

231

109

bv SPORT, begroting 2025

172

118

125

Tabel 5. Onderhoudslasten gemeente en bv SPORT

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

7 / 42

Deze kosten zijn door de gemeente verdisconteerd in de huur. Hoewel het MOP een gebruikelijke doorlooptijd van dertig jaar kent, is het zeer onwaarschijnlijk dat de drie baden ook tot 2050 uitsluitend in stand gehouden worden. Voor openbare zwembaden in Nederland geldt over het algemeen dat na dertig tot vijfendertig exploitatiejaren een keuze wordt gemaakt tussen renovatie en nieuwbouw die meestal zo’n vijf tot tien jaar later leidt tot de ingebruikname van nieuwbouw. Aangezien De Blauw Golf en It Gryn nu zo’n 34 en 33 jaar oud zijn, dient deze vervangingsvraag zich al aan. 2.3.4 Huur De kostprijsdekkende huur die aan de gemeente betaald wordt, dient onder andere ter compensatie van de lasten voor onderhoud (zie tabel 5), rente, afschrijving en overige lasten. ▪

Rente en afschrijving De huidige boekwaarde van de zwembaden bedraagt circa € 2 mln voor de Blauwe Golf, circa € 1,5 mln voor It Gryn en circa € 1,5 mln voor Kalverdijkje. Deze waarden zijn samengesteld uit verschillende investeringen en afschrijvingstermijnen. Het verloop van de kapitaallasten is door Tien organisatieadvies als volgt geschat. Kapitaallasten * € 1.000

2027

2028

2029

 2036

 2037

 2038

 2039

De Blauwe Golf

200

198

197

187

-

-

-

Kalverdijkje

120

119

118

112

111

110

-

It Gryn

193

192

190

-

-

-

-

totaal

513

509

505

299

111

110

-

Tabel 6. Kapitaallasten gemeente

Uit de bovenstaande tabel blijkt dat indien herinvesteringen uitblijven, de zwembaden zijn afgeschreven omstreeks 2036 (De Blauwe Golf), omstreeks 2038 (Kalverdijkje) en omstreeks 2032 (It Gryn). ▪

Administratie, verzekeringen, heffingen en overige De eigenaarslasten van administratie, verzekeringen, heffingen en overige zijn eveneens inbegrepen bij de kostprijsdekkende huur.

2.3.5 Baten en lasten De baten en lasten zijn op basis van de begroting 2025 als volgt samengevat. Algemene lasten zijn hierbij over de drie baden onderverdeeld op basis van een verdeelsleutel, namelijk de verhouding tussen de directe lasten van de drie baden. Begroting 2025

De Blauwe Golf

Kalverdijkje

It Gryn

Baten * € 1.000 opbrengst zwembadbezoek totaal opbrengst recreatief/banen

2.137

614

546

1.158

133

opbrengst doelgroepen

334

17

265 24

opbrengst leszwemmen

493

274

147

152

190

110

opbrengst verenigingen opbrengst schoolzwemmen opbrengst verhuur overig overige baten, incl. horeca Totaal

72

1

13

2.209

615

559

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

8 / 42

Begroting 2025

De Blauwe Golf

Kalverdijkje

It Gryn

Lasten * € 1.000 personeel

1.500

600

570

energie

664

503

404

onderhoud

172

118

125

inkoop

22

19

11

administr./verzekeren/heffingen Totaal Begroting 2025

18

14

13

2.375

1.253

1.122

De Blauwe Golf

Kalverdijkje

It Gryn

kapitaallasten bv SPORT

93

11

29

huur gemeente

392

311

191

resultaat excl. kap.lasten

-166

-638

-563

resultaat incl. kap.lasten

-651

-960

-783

Tabel 7. Baten en lasten zwembaden bv SPORT begroting 2025

Hierbij wordt het volgende opgemerkt. ▪ De baten van het leszwemmen zijn in Kalverdijkje lager dan in De Blauwe Golf terwijl de bezoekaantallen hoger zijn. Een deel van de verklaring hiervoor is dat Kalverdijkje veel meer wordt verhuurd aan zwemscholen waarvan de bezoekaantallen worden geregistreerd onder leszwemmen maar de baten onder verhuuropbrengsten. ▪ De kapitaallasten van bv SPORT betreft de kosten van rente en afschrijving voor investeringen die bv SPORT zelf heeft gedaan. ▪ De huur gemeente betreft de kostprijsdekkende huur die aan de gemeente betaald wordt. 2.3.6 Beoordeling In bijlage 1 zijn de bovenstaande exploitatieresultaten vergeleken met overeenkomstige zwembaden; met De Blauwe Golf en It Gryn zijn drie zwembaden vergeleken; elk met tenminste drie overdekte bassins (wedstrijd-, instructie-/doelgroepen- en recreatiebassin) en een openlucht-/ uitzwembassin. Met Kalverdijkje zijn eveneens drie zwembaden vergeleken; elk met tenminste één overdekt 25-meterbassin en een totale overdekte wateroppervlak van 375 tot 570 m2. Van de Leeuwarder bezoekaantallen is geen onderverdeling van de verhuurbaten naar verenigingen, zwemscholen en schoolzwemmen bekend. Hiervoor is alleen het totaal bekend. De Leeuwarder resultaten zijn als volgt beoordeeld.

Aanbod overdekt zwemwater ▪ De drie Leeuwarder zwembaden beschikken met een totaal van 16 m2 overdekt zwemwater per 1.000 inwoners over relatief veel zwemwater ten opzichte van grote gemeenten. ▪ Voor alleen Stiens beschikt It Gryn met gemiddeld 57 m2 overdekt zwemwater per 1.000 inwoners4 over relatief zeer veel zwemwater ten opzichte van kleine gemeenten. ▪ Voor Leeuwarden zonder Stiens beschikken De Blauwe Golf en Kalverdijkje met gemiddeld 14 m2 overdekt zwemwater per 1.000 inwoners over ongeveer evenveel zwemwater als andere grote gemeenten.

4

Hierbij is uitgegaan van een inwonertal van circa 10.000 inwoners voor Stiens, Jelsum, Koarnjum, Britsum, Feinsum, Hijum en Alde Leie.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

9 / 42

Benutting overdekt zwemwater ▪ De drie Leeuwarder zwembaden hebben met gemiddeld ruim 243 bezoeken per vierkante meter overdekt zwemwater een bezoekaantal dat als redelijk wordt beoordeeld. ▪ It Gryn heeft met gemiddeld 159 bezoeken per vierkante meter overdekt zwemwater een bezoekaantal dat als laag wordt beoordeeld. ▪ De Blauwe Golf heeft met gemiddeld 285 bezoeken per vierkante meter overdekt zwemwater een bezoekaantal dat als hoog wordt beoordeeld. ▪ Kalverdijkje heeft met gemiddeld 250 bezoeken per vierkante meter overdekt zwemwater een bezoekaantal dat als hoog wordt beoordeeld. Bezoekanimo overdekt zwemwater ▪ De drie Leeuwarder zwembaden hebben met een gemiddelde van 4,0 bezoeken per inwoner per jaar een animocijfer dat als gemiddeld wordt beoordeeld. ▪ It Gryn heeft met circa 91.000 zwembadbezoeken op een verzorgingsgebied van circa 10.000 inwoners een gemiddeld animocijfer van 9,1 bezoeken per inwoner per jaar dat als zeer hoog wordt beoordeeld. ▪ Voor Leeuwarden zonder Stiens hebben De Blauwe Golf en Kalverdijkje met een gemiddelde van 3,6 bezoeken per inwoner per jaar een animocijfer dat als redelijk wordt beoordeeld. ▪ De drie Leeuwarder zwembaden hebben een zeer laag animocijfer voor verenigingszwemmen. ▪ De Blauwe Golf telt relatief veel recreatie-/banenzwemmers.

Dit geldt ook voor It Gryn indien daarvoor wordt uitgegaan een verzorgingsgebied van circa 10.000 inwoners. Baten en lasten ▪ De baten van De Blauwe Golf, It Gryn en Kalverdijkje zijn zowel per vierkante meter overdekt zwemwater als per zwembadbezoek beoordeeld als hoog, redelijk respectievelijk laag. ▪ De lasten van De Blauwe Golf, It Gryn en Kalverdijkje zijn beoordeeld als: - hoog, gemiddeld respectievelijk hoog voor personeel; - hoog voor de energielasten; - hoog voor de totale lasten per vierkante meter overdekt zwemwater; - laag, hoog, respectievelijk gemiddeld voor de totale lasten per bezoek; - laag voor de totale lasten per inwoner. Resultaat ▪ Het exploitatieresultaat van De Blauwe Golf, It Gryn en Kalverdijkje is beoordeeld als gunstig, ongunstig, respectievelijk zeer ongunstig.

2.4 Verduurzaming In de top tien van grootste energieverbruikers uit de gemeentelijke vastgoedportefeuille staan De Blauwe Golf, It Gryn en Klaverdijkje op plaats 1, 2 respectievelijk 3. Juist daarom is ook voor de zwembaden een routekaart verduurzaming opgesteld vanuit de ambitie om CO 2-emissies te reduceren en tegelijkertijd grip te houden op de exploitatiekosten. Van de maatregelen die in de routekaart voor de zwembaden worden voorgesteld, is de CO2-reductie geraamd op 36% voor de Blauwe Golf, 39% voor Kalverdijkje en 48% voor It Gryn. Op pagina 47 van de routekaart is hierbij onder andere het volgende opgemerkt. ▪ Het is mogelijk om met de beschikbare maatregelen binnen de routekaart tot een CO 2besparing van 60% te komen. Echter, bepaalde maatregelen zijn als technisch en/of financieel ongunstig beoordeeld. ▪ Afhankelijk van de vergroening van de Nederlandse energievoorziening kan met de huidige panden 100% CO2-reductie worden bereikt wanneer alle maatregelen worden uitgevoerd. ▪ Om sneller tot een 100% CO2-neutrale situatie te komen, kan er ook worden gekozen voor nieuwbouw.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

10 / 42

De investeringsraming van de voorgestelde verduurzamingsmaatregelen is in bijlage 5 van de routekaart opgenomen; deze vormt de basis voor de exploitatieprognose die in hoofdstuk 3 van deze rapportage als nulscenario is opgesteld. Waar CO2-reductie en investeringskosten de voornaamste uitgangspunten van de routekaart waren, dient voor de treffen maatregelen ook de gangbare levensduur van openbare zwembaden te worden afgewogen. Indien de voorgestelde duurzaamheidsinvesteringen in 2026 met een afschrijvingstermijn van vijftien tot twintig jaar plaatsvinden, dienen de zwembaden vervolgens nog tot 2046 in stand te worden gehouden. Dit zou vooral voor De Blauwe Golf en It Gryn een uitzonderlijk lange termijn zijn indien de verduurzaming niet gecombineerd wordt met tenminste een renovatie waarin ook de bouwkundige en bouwfysische eigenschappen aan de hedendaagse standaarden beantwoorden. Aanvullende maatregelen die hiertoe (her-)overwogen moeten worden, betreft onder andere de fundering/betonconstructie, het tegelwerk en de overgang tussen binnenschil en buitenschil (temperatuur en luchtvochtigheid). Daarnaast dient nog rekening te worden gehouden met de aantrekkelijkheid van de voorzieningen voor met name recreatieve bezoekers.

2.5 Behoefteontwikkeling 2.5.1

Bezoekgroepen

Algemeen De bezoekaantallen in de Leeuwarder zwembaden namen in de afgelopen jaren toe in een mate die de lokale bevolkingsgroei sterk ontsteeg. Omdat er in de Leeuwarder zwembad geen productvernieuwing heeft plaatsgevonden, kan deze toename spectaculair genoemd worden indien in aanmerking wordt genomen dat het aantal zwembadbezoeken in Nederland al twintig jaar gestaag daalt bij een afname van het aantal zwembaden en een toename van het bevolkingsaantal5. Nationaal is vooral een daling zichtbaar in het recreatieve bezoek; verwacht wordt dat deze daling aanhoudt waarmee ook de totale bezoekaantallen in Nederland en Leeuwarden de komende jaren verder afnemen, ondanks incidentele pieken die sterk samenhangen met warme zomers 6. Recreatief zwembadbezoek hangt samen met de vijf p’s (product, prijs, plaats, promotie en personeel), de kenmerken van de bevolking en vooral ook het aanbod van concurrerende voorzieningen. Met uitzondering van banenzwemmen is voor de meeste recreatieve zwembadbezoekers het vermaakaspect van groter belang dan het beweegaspect. Om voor deze bezoekgroep aantrekkelijk te blijven, is daarom regelmatige productvernieuwing nodig waarbij het afgelopen decennium in toenemende mate concurrentie wordt ondervonden van de opkomst van commerciële vermaakscentra als overdekte speeltuinen, kartbanen, skihallen, klim- en adventurecentra.

trampolinecentra, paintball- en lasergames en natuurlijk ook pretparken. Daarnaast spelen ook goedkope vliegtickets naar all inclusive resorts en beeldschermgebruik een rol bij de afname van het zwembadbezoek.

Begin 2000 waren animocijfers van 10,0 geen uitzondering; vandaag de dag zien we deze alleen nog terug in relatief kleine gemeenten met een relatief hoge stedelijkheid. Anno 2025 geldt een animocijfer van circa 4,5 en gemiddeld 200 bezoeken per vierkante meter zwemwater als gemiddeld. 6 Zoals ook It Gryn liet zien in 2018 en 2019. 5

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

11 / 42

Dergelijke concurrentie wordt voor de functionele zwembehoeften veel minder ervaren en is beperkt tot de opkomst van commerciële zwemscholen. Feit is dat de producteisen voor functionele zwembehoeften redelijk constant zijn en doorgaans alle vervuld kunnen worden vanuit een wedstrijdbassin met beweegbare bodem en sinds enkele jaren ook vaak een keerwand met temperatuurzones in de lengterichting. De daling van de bezoekaantallen is door de jaren heen dan ook vooral zichtbaar in het recreatieve bezoek. Voor de functionele zwembehoeften (doelgroepen-, les- en verenigingszwemmen) geldt dat de bezoekaantallen veel constanter zijn en uitsluitend onder invloed staan van veranderingen in het zwemwateraanbod en de bevolkingssamenstelling. Pretzwemmen Als gevolg van de voorgaand omschreven ontwikkelingen neemt het aantal recreatieve zwemvoorzieningen in Nederland af. Nieuwe zwembaden beschikken soms nog over één of meer waterglijbaanen, een whirlpool en/of een peuter-/kleuterbassin maar vaak ook wordt ervoor gekozen om ten behoeve van de jeugd het wedstrijdbassin op vaste tijden te voorzien van opblaasbare spelelementen (Aquatrack) en/of een vaste klimwand7. Nieuwste innovatie op dit gebied lijkt een survival parcours8 dat aangeboden gaat worden in de nieuwbouw van zwembad Het Sportpark in Almelo dat eind 2025 / begin 2026 wordt geopend.

Wat hierbij een rol speelt, is dat recreatieve zwemvoorzieningen meer verlieslatend zijn dan functionele zwemvoorzieningen. Voor pretzwemmen is relatief veel personeelsinzet voor toezicht en schoonmaak nodig en om aantrekkingskracht te behouden, moeten zwembaden blijven investeren in productvernieuwing. Toch zijn er gemeenten die op recreatief zwemmen (blijven) inzetten, zoals bijvoorbeeld De Blauwe Golf in Leeuwarden, Swimfun in Joure en na nieuwbouw ook Aquarena in Emmen (2019), De Welle in Drachten (2025) en Het Sportpark in Almelo (2026). Een belangrijke reden hiervoor is dat de tarieven van zwembaden doorgaans veel lager zijn dan die van pretbedrijven en daarmee de voorkeur van vooral gezinnen uit de laagste inkomensgroepen hebben; zeker als het zwembad zich op loopafstand bevindt. Uit de nevenstaande tabel blijkt dat De Blauwe Golf en Kalverdijkje zich in de directe nabijheid bevinden van de wijken met de laagste inkomens.

1 Heechterp & Schieringen 2 Vrijheidswijk 3 Bilgaard & Havankpark en omgeving 4 Middelsee 5 Oud-Oost 6 Potmargezone 7 Nijlân & De Zwette 8 Binnenstad 9 Westeinde en omgeving 10 Huizum-West 11 Stiens en omgeving 12 Aldlân & De Hemrik 13 Camminghaburen en omgeving 14 Dorpen Zuid-Oost 15 Grou en omgeving 16 Sonnenborgh en omgeving 17 Dorpen Zuid-West 18 Dokkumer Ie en omgeving 19 De Zuidlanden 20 Vossepark & Helicon 21 Goutum

Banenzwemmen Veel zwembaden rekenen banenzwemmen ook tot recreatief zwemmen. Het bezoekaantal van

22 Hempens/Teerns & Zuiderburen Tabel 8. Ranglijst inkomenshoogte per wijk in oplopende volgorde. Bron: CBS

banenzwemmen is in de afgelopen jaren licht toegenomen onder invloed van onder andere: ▪ een stijgende belangstelling voor anders-georganiseerd sporten (geen lidmaatschap en verenigings-verplichtingen), hetgeen mogelijk ten koste van verenigingszwemmen gaat (zie: verenigingszwemmen); Zwembad De Welle in Drachten beschikt zowel over een aquatrack (niet-permanent) als over een klimwand (wel permanent). 8 De Ninja Cross is een horizontaal klim- en klauterparcours dat boven het bassin wordt gehangen. Almelo wordt het eerste bad met die attractie in Nederland. Bron: AD 5 maart 2025. 7

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

12 / 42

▪ ▪ ▪

meer aandacht voor een gezonde leefstijl met regelmatige sport- en beweegactiviteiten; het besef dat zwemmen de minst blessuregevoelige sport- en beweegvorm is het toegenomen aanbod van banenzwemuren in zwembaden, al dan niet onder begeleiding van een techniektrainer.

Doelgroepzwemmen Doelgroepzwemmen was begin jaren 2000 sterk in opkomst om dezelfde redenen als bij banenzwemmen. Groot verschil is dat doelgroepzwemmen per definitie om begeleide activiteiten gaat die bij voorkeur plaatsvinden in een bassin met een hogere watertemperatuur en een beweegbare bodem. De kern van activiteiten vormden “ouder-kindzwemmen” en “meer bewegen voor ouderen”. Daarnaast is het aanbod deels onderhevig aan trends. Anno 2025 vormen doelgroepzwemmers een kleine maar stabiele bezoekgroep die voor de zwembadexploitatie zeer gewild is omdat doelgroepzwemmen tijdens daluren kan worden aangeboden en bij relatief hoge tarieven en voldoende deelname relatief hoge opbrengsten oplevert. Leszwemmen Samen met verenigingszwemmen geldt leszwemmen als activiteit die het bestaansrecht van openbare overdekte zwembaden het meest rechtvaardigt. Net als bij doelgroepzwemmen levert leszwemmen bij relatief hoge tarieven en voldoende deelname ook relatief hoge opbrengsten op. Leszwemmen kan echter alleen op buitenschoolse tijden worden aangeboden, als ook de recreatieve, banen-, doelgroep- en verenigingszwemmers van de bassins gebruik willen maken. De meeste zwembaden worden daarom op weekdagen overdags weinig benut terwijl er op namiddagen en avonden soms ruimtetekort is.

Mede als gevolg hiervan bestaan er commerciële zwemscholen die in toenemende mate met openbare zwembaden concurreren. Deze concurrentie is in Leeuwarden beperkt tot zwemschool Ebert; overige commerciële aanbieders van leszwemmen huren badwater in bij bv SPORT. Waar er eerst een positieve trend leek te zijn in het aandeel kinderen met een zwemdiploma, lijkt deze trend vanaf de coronapandemie de andere kant op te gaan. In 2020 steeg het aandeel kinderen zonder zwemdiploma al. In 2022 is dit aandeel verder gestegen: het is nu zelfs twee keer zo hoog als in 2018. Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, met een migratieachtergrond en die wonen in sterk stedelijk gebied, hebben minder vaak een zwemdiploma9. Negen op de tien Nederlandse gemeenten zetten regelingen in om zwemvaardigheid en zwemveiligheid bij kinderen – uit arme gezinnen – te stimuleren; ongeveer een derde van de gemeenten heeft een actieve rol heeft bij schoolzwemmen10. Voor kinderen waarvan de ouders verzuimen11 hen geheel of deels (alleen A-diploma) te laten leszwemmen, is er in Leeuwarden een vangnetregeling waarin de gemeente en bv SPORT voorzien in: ▪ een financiële regeling via het Jeugdfonds Sport & Cultuur (Friesland) c.q. het Kindpakket voor deelname aan leszwemmen door de minst draagkrachtigen; ▪ schoolzwemvarianten.

Schoolzwemmen Sinds 1985 gaan scholen en gemeenten zelf over de organisatie en financiering van schoolzwemmen, wat in veel gevallen heeft geleid tot de afschaffing ervan. De meeste gemeenten vinden dat de verantwoordelijkheid voor de zwemvaardigheid van kinderen bij de ouders ligt.

Bron: Zwemvaardigheid 2022: inzicht in het zwemdiplomabezit van kinderen en volwassenen, factsheet 2023/27, Mulier Instituut. 10 Bron: Lokale stimulering zwemmen en zwemveiligheid, factsheet 2021/8, Mulier Instituut. 11 Verzuim doorgaans door financiële en/of verstandelijke tekortkomingen. 9

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

13 / 42

Zij zien wel een ondersteunende rol voor de overheid, maar willen dat ouders en scholen de financiën grotendeels voor hun rekening nemen12. Van alle primair onderwijsinstellingen in Nederland wordt bij 26% schoolzwemmen aangeboden, vooral in de drie grote steden plus randgemeenten. De meest genoemde reden om geen schoolzwemmen aan te bieden is dat er geen financiering is door de gemeente13. Voor de exploitatie van zwembaden is dit te betreuren omdat het tijdens daluren kan plaatsvinden. Hoewel de schoolzwemopbrengsten grotendeels konden worden verschoven naar het leszwemmen heeft dit voor de meeste zwembaden per saldo nadelig uitgepakt. De schoolzwemvarianten die basisscholen in Leeuwarden krijgen aangeboden, worden in samenwerking met de buurtsportcoach en/of vakleerkracht gegeven als natte gymles of voor een select gezelschap/groep. Voor het prognosticeren van de bezoekaantallen en exploitatiebaten in deze rapportage is vooralsnog niet uitgegaan is van een herinvoering van het schoolzwemmen die door de rijksoverheid wordt overwogen naar aanleiding van de motie Van Nispen/Mohandis. Verenigingszwemmen Het ledental van de Koninklijke Nederlandse Zwem Bond bedroeg volgens NOC*NSF in 2023 circa 125.000; dat is gelijk aan 0,70% van alle Nederlanders. In 2008 was dit 144.259 en 0,88%. Overige Onder overig zwembadbezoek wordt vaak whirlpool, zonnebank en/of saunagebruik verstaan.

Onder invloed van de afnemende recreatieve functies van zwembaden vindt dit steeds minder plaats. 2.5.2 Vraag-aanbodanalyse In de rapportage “Ruimte voor sport in Leeuwarden” van mei 2020 is door het Mulier Instituut een vraag-aanbodanalyse naar binnen- en buitensportaccommodaties en overdekt zwemwater (20192035) verricht. Met betrekking tot de zwemwaterbehoeften zijn de belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen als volgt opgesomd. ▪ Abonnementhouders van It Gryn, De Blauwe Golf en Kalverdijkje komen voor 82% van binnen de gemeente. De meeste abonnementhouders van buiten de gemeente komen uit de gemeente Waadhoeke. Relatief weinig abonnementhouders komen uit Grou; vermoedelijk omdat zwemmers uit Grou de voorkeur geven aan zwembad It Rak in Sneek (met een overdekt zwemwateroppervlak van circa 600 m2)14. ▪ In Leeuwarden is de gemiddelde reisafstand naar het dichtstbijzijnde zwembad binnen of buiten de gemeente 3,3 kilometer; het gemiddelde voor sterk stedelijke gemeenten in Nederland bedraagt 2,2 kilometer. ▪ In de gemeente Leeuwarden is in de huidige situatie en in de toekomst ruim voldoende zwemwater beschikbaar om zwemlessen aan te bieden. Voor les- en doelgroepenzwemmen zou één instructiebassin minder nog voldoende capaciteit betekenen mits de andere instructiebassins van een beweegbare bodem voorzien zijn.

▪ Voor de zwemsport is een tekort gevonden aan zwemwater dat wellicht niet zo sterk ervaren wordt omdat 0,5% van de inwoners van Leeuwarden lid is van een KNZB-zwemvereniging terwijl dit in Nederland 0,7% is. De verwachting is dat de zwemsport nog potentie heeft om uit te breiden in de gemeente Leeuwarden als er voldoende zwemwater beschikbaar is. In theorie kan dit de toevoeging van een 6-baans 25-meterbassin rechtvaardigen.

Bron: NOS Bron: Schoolzwemmen in het primair onderwijs, factsheet 2021/30, Mulier Instituut. 14 Ten tijde van het onderzoek konden vooral leszwemmers uit Grou ook nog terecht in het zwembad bij Leppehiem Mienskipssintrum in Akkrum met een overdekt zwemwateroppervlak van slechts 36 m2. Dit zwembad is eind 2022 gesloten, mede in verband met de energieprijzen. 12 13

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

14 / 42

▪

Voor de toekomst is aanbevolen om bij renovatie of nieuwbouw te kijken naar de mogelijkheden om voor De Blauwe Golf vervangende nieuwbouw te plegen in het zuiden van de stad. Dit omdat De Blauwe Golf ouder is dan Kalverdijkje en vanwege de intensieve recreatieve functie eerder aan renovatie toe is.

2.6 Bevolkingsontwikkeling Anders dan voor de meeste gemeenten in Friesland wordt voor de gemeente Leeuwarden een toename van het aantal inwoners verwacht van circa 130.000 in 2025 tot circa 140.000 in 2040. In de rapportage “Ruimte voor sport in Leeuwarden” van juli 2024 gaat het Mulier Instituut zelfs uit van een grotere toename, namelijk ruim 142.600 inwoners in 2035. Daarop is onder andere het volgende toegelicht. ▪ De grootste groei van het aantal inwoners wordt verwacht in Zuidoost Leeuwarden waaraan de woningbouwopgaven in Middelsee en de Zuidlanden de grootste bijdrage leveren. ▪ Leerlingenprognoses van de gemeente Leeuwarden duiden op een toename van het aantal basisschoolleerlingen van 9.190 in 2023 tot 10.520 in 2035.

Grafiek 3. Bevolkingsprognose. Bron: bv SPORT

Voor het prognosticeren van de bezoekaantallen van de zwembaden wordt de mutatie van het verzorgingsgebied gesteld op gemiddeld circa: ▪ recreatief en leszwemmen : +1,05% per jaar; ▪ overige : +0,95% per jaar.

2.7 Beleidskader 2.7.1 Algemeen In het “Beleidskader Sport en Bewegen 2025-2035” geeft de gemeente Leeuwarden richting aan het sport- en beweegbeleid voor de komende tien jaar. Het doel van het nieuwe kader is om een actieve en gezonde levensstijl voor inwoners te bevorderen en een sterk sport- en beweegklimaat te behouden. Hierbij is voortgebouwd op verschillende akkoorden, beleidsstukken en visiestukken waaronder het coalitieakkoord, het (sport-)accommodatiebeleid, de gezondheidsnota en het sportakkoord. 2.7.2 Zwembaden Ten aanzien van de zwembaden is een visie opgenomen met onder andere de volgende stellingen. ▪ De kosten moeten in balans zijn met de maatschappelijke opbrengsten.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

15 / 42

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Het beheer en de exploitatie moet zo efficiënt mogelijk zijn. Een verduurzamingsslag is nodig om aan de duurzaamheidsambities te kunnen voldoen, de zwembaden energie-efficiënt en toekomstbestendig te maken. De exploitatiekosten van de zwembaden zijn hoog, onder andere door het benodigde personeel. Zonder aanpassingen lopen de zwembaden het risico onbetaalbaar te worden. Door de sluiting van zwembaden in de omgeving krijgen de drie zwembaden in de gemeente Leeuwarden (nog) meer een centrumfunctie in het noordelijke deel van de provincie. De gemeente is voornemens de drie zwembaden op de huidige locatie te behouden

De visie wordt geconcretiseerd in uitvoeringsplannen die gekoppeld zijn aan drie ambitieniveaus. ▪ Brons : de zwembaden blijven hierin onvermeld. ▪ Zilver : de zwembaden worden aangepast aan de nieuwste standaarden en ontwikkelingen, aan de hand van de duurzaamheidsambities. De kosten worden nader uitgewerkt in de verduurzamingsagenda. ▪ Goud : er wordt een extra zwembad gecreëerd aan de zuidkant van de stad. Investeringskosten tussen de € 18 en € 25 miljoen (afhankelijk van de faciliteiten voor verschillende doelgroepen en recreatie). Structurele kosten moeten nog worden berekend.

2.8 Zwembadontwikkelingen In het aanbod van openbare zwembaden doen zich op hoofdlijnen de volgende ontwikkelingen voor. Instructiebassins Van alle zwembadbezoekers vormen de leszwemmers de meest lucratieve doelgroep die bovendien een beperkt voorzieningenniveau behoeven. Uit paragraaf 2.5.1 blijkt dat commerciële zwemscholen hier goed op inspelen door zwemlessen aan te bieden vanuit zwembaden bij hotels, fitnesscentra, zorginstellingen en zwembaden die zij voor dit doel zelf laten realiseren. Voorheen weken zij alleen voor het diplomazwemmen nog uit naar zwembaden met een 25-meterbassin; hiervoor volstaat inmiddels ook een 20-meterbassin of geven zij eigen zwemdiploma’s uit15. Zwemscholen die niet het zwem-ABC voeren, kunnen daardoor in een nog kleiner zwembad16 leszwemmen aanbieden zoals bijvoorbeeld zwemschool Ebert in Leeuwarden en Splash in Sneek. Voor het gebruik van instructie-/doelgroepenbassins door zorginstellingen en voor therapiedoeleinden zijn openbare zwembaden meer geschikt dan commerciële zwemscholen vanwege de ruimer bemeten perrons, gangen, kleedruimten, entree, parkeerplaats en aanvoerwegen alsmede specifieke bassinvoorzieningen als beweegbare bodem, temperatuurzones, hellingbaan, luie trap, rolstoelen, brancards, tilliften met vierpuntsjuk, aankleedtafels voor volwassenen, et cetera.

De beschikbaarheid van therapiewater in It Gryn en Kalverdijkje is voor Alliade mede aanleiding geweest om de eigen zwemvoorziening op te heffen. Alliade wenst hier in de toekomst dan ook veel gebruik van te blijven maken waarbij bij voorkeur het aantal specifieke bassinvoorzieningen bij voorkeur nog wordt uitgebreid.

Uitgifte van het zwem-ABC is voorbehouden aan de nationale raad zwemveiligheid. Zwembaden die het zwem-ABC voeren, voldoen aan de eisen en richtlijnen van de raad waaronder het afzwemmen in tenminste een 20-meterbassin. Sommige zwemscholen voeren eigen diploma’s. 16 Dit kan een eigen instructiebassin zijn, zoals zwemschool Ebert, of een gehuurd bassin bij een fitnessonderneming of zorginstelling. Nabij zwembad Kalverdijkje bevond zich bij Basic Fit een bassin dat voor instructiezwemmen werd ingezet maar op enig moment beëindigd is. 15

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

16 / 42

“2521 gewoon zwemmen” In het verleden werd een nieuw openbaar zwembad veelal op traditionele wijze gerealiseerd. De gemeente verleende opdracht voor het maken van een ontwerp, bestek en begroting en liet dit vervolgens realiseren door één of meer aannemers. De exploitatie werd door gemeenten zelf ter hand genomen of uitbesteed aan het sportbedrijf of een private onderneming. Deze realisatiewijze geeft de gemeente weliswaar maximale invloed op het proces, maar kost ook veel tijd en ambtelijke inzet. Marktpartijen hebben hierop ingespeeld door het gehele DBMO proces (design, build, maintain & operate, oftewel ontwerp, realisatie, onderhoud en exploitatie) integraal en zelfs risicodelend aan te bieden waarbij de gemeente financiert, de eigendom heeft en na verloop van tijd ook het onderhoudsrisico. Om een optimale prijs-kwaliteitsverhouding te bieden, hebben marktpartijen hiervoor standaard zwembadconcepten ontwikkeld. Een goed voorbeeld hiervan is het concept “2521 gewoon zwemmen” dat onder andere is toegepast Alblasserdam (2014) en Culemborg (2016). Dit concept kenmerkt zich door een functioneel ontwerp, een compact bouwvolume en een eenvoudige bassinconfiguratie op maaiveldhoogte met één wedstrijdbassin, één of meer beweegbare bodems en soms ook keerwand(-en) en zelfs watertemperatuurzones17.

Het ontwerp en de realisatie van dit concept wordt tegen aantrekkelijke voorwaarden aangeboden. Per definitie heeft dit dan ook gunstigere exploitatieresultaten dan niet-standaardzwembaden. Waterbehandeling Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht die veel milieuwetten waaronder de Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden vervangt. Sindsdien is er geen minimum meer gesteld aan de hoeveelheid badwater die per bezoeker moet worden ververst maar wel zijn er strengere normen gesteld aan de samenstelling van het zwemwater waarbij vooral de parameters voor gebonden chloor en de zuurgraad (pH) zijn aangescherpt. Als gevolg hiervan is bij veel zwembaden het waterverbruik toegenomen. Een ontwikkeling die hier deels mee samenhangt, is die van innovatieve waterbehandelingssystemen waarin bacteriën en virussen uit het zwemwater worden verwijderd door ultrafiltratie met fijnmazige membraanfilters en UV-desinfectie. Zo’n systeem is voor het eerste toegepast in Sportief Recreatiecentrum De Wiltsangh in Nunspeet dat in 2023 nieuw werd geopend. Ook voor de waterbehandeling van openluchtbassins is niet altijd meer een chloor- of zoutelektrolyse-installatie benodigd, maar kan ook gebruik worden gemaakt van een natuurlijke zuivering door planten via een zogenaamd granulaat- en/of helofytenfilter. In landen als Duitsland en Oostenrijk wordt dit al jaren toegepast.

In Nederland is dit in 2019 geïntroduceerd in Zwembad De Peppel in Ede en krijgt het navolging in andere openluchtbaden, waaronder sinds voorjaar 2021 openluchtzwembad De Loete in Haastrecht18. Naast exploitatievoordelen draagt deze wijze van waterbehandeling bij aan een verhoogde gezondheidsbeleving. Het beheer van een natuurgezuiverd zwembad is iets moeilijker dan dat van een chloorbad omdat er minder correctiemogelijkheden zijn. Beide zwembad hebben dan ook wel eens te maken met een tijdelijke sluiting als de waterkwaliteit moest worden hersteld.

Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat temperatuurwisselingen veel tijd en energie kosten tenzij er een keerwand over de gehele lengte of breedte van de temperatuurzone wordt toegepast, hetgeen ook deels gescheiden waterbehandelingsinstallaties vereist. Zie bijvoorbeeld: ontwerpboek zwembad Buitenpost. 18 Bron: https://www.zwembadbranche.nl/op-deze-natuurlijke-plek-past-eigenlijk-geen-bad-met-chloor/ 17

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

17 / 42

Renovatie versus nieuwbouw Vanwege de cruciale afstemming tussen waterbehandeling, luchtbehandeling en temperatuurregulatie gelden openbare zwembaden van alle publieksvoorzieningen als bouwfysisch de meest complexe. Ervaringsgegevens van Tien organisatieadvies duiden erop dat waar sporthallen met gemak vijftig jaar of langer in stand gehouden kunnen worden, zwembaden meestal binnen veertig jaar worden vervangen door nieuwbouw. De keuze voor een allesomvattende renovatie wordt voor zwembaden veel minder vaak gemaakt dan voor sporthallen. Naast bouwkundige en installatietechnische aspecten speelt ook de aantrekkingskracht van zwembaden hierin een rol, evenals de behoefte om een zwembadloos tijdperk te vermijden. Verbouwingen en renovaties belemmeren de bedrijfsvoering tijdelijk of langdurig; nieuwbouw biedt de mogelijkheid om een zwembadloos tijdperk te voorkomen. Vanaf het twintigste levensjaar van een zwembad nemen de noodzakelijke herinvesteringen in omvang toe terwijl de resterende afschrijvingstermijn beperkt is. De mogelijkheid om verduurzaming en productvernieuwing toe te passen, is bij nieuwbouw het grootst. De wijze waarop dit zich verhoudt tot instandhouding, renovatie en aanbouw/verbouw is in figuur 2. inzichtelijk gemaakt.

Verduurzaming Uit de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed blijkt dat het niet mogelijk is om de bestaande Leeuwarder openbare zwembaden geheel zelfvoorzienend te maken gezien de grote verschillen in de momenten van piekvraag (in het winterseizoen als het koud en donker is) en het piekaanbod (in het zomerseizoen als het warm en licht is). Deze pieken moeten worden opgevangen door het elektriciteitsnet of, indien teruglevering van elektriciteit door transportschaarste in het netbeheer (deels) onmogelijk is, door eigen opslag in bijvoorbeeld de bassins, een accupakket en/of ondergrondse thermische energieopslag19. Hoewel deze toepassingen sterk in ontwikkeling zijn en op de schaal van openbare zwembaden steeds beter inzetbaar, kunnen zomer-/winterschommelingen veel minder goed worden opgevangen dan dag-/nachtschommelingen en week-/weekendschommelingen. Figuur 3 laat zien dat er in Leeuwarden gebieden zijn waar aan transportcapaciteit voor afname een tekort is met wachtrij (rood), gebieden die in onderzoek zijn met wachtrij (oranje) en gebieden waarvoor de kleur later wordt toegevoegd (grijs). Voor teruglevering geldt dat heel Leeuwarden rood gekleurd is met uitzondering van de gebieden die overeenkomstig aan de afnamekaart grijs gekleurd zijn.

19

Figuur 2. Verduurzaming en productvernieuwing

Figuur 3. Capaciteitskaart stroomvervoer. Bron: netbeheernederland maart 2025

Figuur 3 laat zien dat er in Leeuwarden gebieden zijn waar aan transportcapaciteit voor afname een tekort is met wachtrij (rood), gebieden die in onderzoek zijn met wachtrij (oranje) en gebieden waarvoor de kleur later wordt toegevoegd (grijs). Voor teruglevering geldt dat heel Leeuwarden rood gekleurd is met uitzondering van de gebieden die overeenkomstig aan de afnamekaart grijs gekleurd zijn.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

18 / 42

2.9 Conclusies De Blauwe Golf en Kalverdijkje hebben een overdekt zwemwateroppervlak dat voor de stad Leeuwarden als gemiddeld wordt beoordeeld. De bezoekaantallen hiervan worden in relatie tot de hoeveelheid overdekt zwemwater als hoog beoordeeld. Zoals bij veel 100.000+ steden is het bezoekaantal per inwoner echter aan de lage kant maar nog steeds redelijk. De Blauwe Golf is een groot zwembad dat voorziet in zowel de functionele als recreatieve zwembehoeften. Het bad begint gedateerd te raken nu het alweer een aantal jaren geleden is dat er met de realisatie van twee nieuwe waterglijbanen noodzakelijke vernieuwingen zijn toegepast om de aantrekkelijkheid op zogenaamde pretzwemmers in stand te houden. Desalniettemin namen de bezoekaantallen van 2017 tot en met 2024 toe in een mate die slechts deels verklaarbaar is door de bevolkingsgroei. Om de aantrekkelijkheid en bezoekaantallen te behouden, moet er naast het reguliere onderhoud regelmatige productvernieuwing plaatsvinden. Voor de functionele zwembehoeften betreft dit investeren in sport- en spelmateriaal; de toepassing van beweegbare bodems en temperatuurzones is pas aan de orde bij een grootschalige verbouwing of nieuwbouw.

Voor het pretzwemmen betekent dit periodiek (her-)investeren in recreatieve voorzieningen zoals waterglijbanen, zogenaamde inflatables, interactieve projectie op (beweegbare) zwembadbodems, survivalparcours, speeltoestellen en eventueel openluchtwater. Daarnaast zijn er bouwkundige en/of installatietechnische investeringen benodigd om aan de lokale/nationale duurzaamheidsvoorschriften en ambities te blijven voldoen. Een en ander betekent gezien de leeftijd van de baden dat het meerjarenonderhoud van de recreatieve zwembaden De Blauwe Golf en It Gryn niet kan worden beperkt tot instandhouding en verduurzaming, maar: ▪ moet worden gecombineerd met renovatie, productvernieuwing en eventuele aanpassing van de bassinconfiguratie20 of; ▪ moet worden afgebouwd indien gekozen wordt voor sloop en eventueel vervangende nieuwbouw. Hoewel Kalverdijkje uitsluitend over functionele zwemvoorzieningen ten behoeve van vooral les- en verenigingszwemmen beschikt, zijn de bezoekaantallen er hoger dan in It Gryn dat over aanzienlijk meer recreatieve voorzieningen en iets meer overdekt zwemwater beschikt. Gezien de minder hoge leeftijd van het zwembad speelt hier nog geen vervangingsvraag. Wel geldt er met het verstrijken der jaren een toenemende verduurzamingsopgave.

Het bevolkingsaantal van Stiens en omstreken vormt voor It Gryn een veel kleiner verzorgingsgebied dan de stad Leeuwarden voor Kalverdijkje en De Blauwe Golf. Hoewel het bezoekaantal aan It Gryn per inwoner van Stiens en omstreken zeer hoog is, wordt het bezoekaantal per vierkante meter overdekt zwemwater dan ook als laag beoordeeld. Waar de laatste productvernieuwing in De Blauwe Golf alweer van jaren geleden dateert, is productvernieuwing in de zwemvoorziening van It Gryn vrijwel helemaal uitgebleven. Nog meer dan voor De Blauwe Golf kan daarom het meerjaren onderhoud en duurzaamheidsmaatregelen voor It Gryn niet worden beperkt tot instandhouding, maar: ▪ moet worden gecombineerd met renovatie, productvernieuwing en eventuele aanpassing van de bassinconfiguratie, of; ▪ moet worden afgebouwd indien gekozen wordt voor sloop en eventueel vervangende nieuwbouw.

20

Meer of minder bassins met of zonder beweegbare bodem.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

19 / 42

De bevolkings- en leerlingenprognose voor Leeuwarden laat een sterke groei zien van 130.000 inwoners in 2025 naar meer dan 140.000 inwoners in 2035. De bevolkingsgroei speelt zich in belangrijke mate af in het zuiden van Leeuwarden. Samen met de bevinding dat het huidige zwemwateraanbod zich op relatief grote afstand van de zuidelijke wijken en kernen van Leeuwarden bevindt, vormt dit gegeven een belangrijk aandachtspunt voor de vervangingsvraag van de zwembaden. Evenwel hanteert de gemeente als uitgangspunt dat de huidige drie zwembadlocaties behouden kunnen blijven al spreekt het hoogste ambitieniveau ook over een extra zwembad aan de zuidkant van de stad.

2025-04-03_LWD_jsc/tjo

20 / 42

3

SCENARIO 0 / VERDUURZAMING

3.1 Inleiding Het scenario verduurzaming geldt ook als het nulscenario en is opgesteld voor de instandhouding en verduurzaming van de zwembaden It Gryn, De Blauwe Golf en Kalverdijkje. Hierin worden alleen de toekomstige bezoekaantallen, baten en lasten geprognosticeerd omdat dit scenario uitgaat van voortzetting van de huidige bedrijfsvoering zonder grote onderbrekingen ten behoeve van herinvesteringen. De onderhoudskosten nemen daarin toe zonder dat er wordt geïnvesteerd in renovatie, productvernieuwing of bassinconfiguratie. Op grond van de routekaart voor de verduurzaming en de bijbehorende investeringsramingen constateert Tien organisatieadvies dat de plannen onvoldoende maatregelen bevatten om de accommodaties bouwkundig, bouwfysisch, installatietechnisch en producttechnisch weer twintig jaar toekomstbestendig te maken. Dit maakt dat dit scenario tot uiterlijk circa 2035 houdbaar is en daarna voor De Blauwe Golf en It Gryn moet worden opgevolgd door een sloop- en nieuwbouwscenario. Het alternatief van een renovatie- of vernieuwbouwscenario is voor deze baden veel minder waarschijnlijk omdat ze dan ouder zijn dan veertig jaar. Van de verduurzamingsinvesteringen zal in 2035 nog een aanzienlijke boekwaarde resteren omdat hiervoor immers een afschrijvingstermijn van vijftien tot twintig jaar geldt.

Het nulscenario is dan ook vooral bedoeld als aanloopscenario om het exploitatieverloop inzichtelijk te maken tot het moment van nieuwbouw en sloop of eventueel renovatie / vernieuwbouw. Ook fungeert het als toetsingskader voor de toekomstscenario’s.

3.2 Uitgangspunten Voor het nulscenario gelden de volgende uitgangspunten: ▪ De prognose is gebaseerd op de exploitatieresultaten van bv SPORT volgens de begroting 2025 en kent een nauwkeurigheid die past bij de verkenning die in dit onderzoek is gedaan. ▪ Alle bedragen zijn op basis van prijspeil voorjaar 2025 en op duizendtallen afgerond. ▪ Voor het meerjarenoverzicht is er vanaf het eerste exploitatiejaar een vaste jaarlijkse inflatiecorrectie gehanteerd. ▪ Op het zwembadbezoek is een indexering toegepast voor de ontwikkeling van het verzorgingsgebied. ▪ Als uitgangspunt voor de exploitatieprognose geldt dat de exploitant btw-plichtig is zodat de gemeente het sportcomplex ook btw-belast kan verhuren21. De btw is vooralsnog buiten beschouwing gelaten. ▪ Het verloop van de gemeentelijke lasten wordt geacht te zijn verdisconteerd in de huur, zie paragraaf 2.3.4. Als gevolg van de afnemende kapitaallasten en de toenemende onderhoudslasten zullen de gemeentelijke lasten fluctueren. In het nulscenario is echter uitgegaan van een vast bedrag voor de huur dat jaarlijks voor inflatie wordt gecorrigeerd. ▪ Voor de kosten van onderhoud door bv SPORT is uitgegaan van de bedragen uit de begroting voor 2025, zie paragraaf 2.3.3.