Begroting Gemeente Leeuwarden 2027
Tekst van het document
Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Dantumadeel en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2024 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden.
Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 169 Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Dienst Sociale zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden.
Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname. Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Waadhoeke en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeenten Ameland, Schiermonnikoog, Terschelling, Texel en Vlieland en de gemeente Leeuwarden Risicoprofiel Laag Startjaar 2016 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De centrumregeling is getroffen in verband met het tot stand brengen van facilitaire voorzieningen (in dezen vooreerst ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de aan de gemeentelijke bestuursorganen opgedragen taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering en belastingen, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden om de regionale samenwerking te intensiveren en uit te breiden. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 170 Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de centrumgemeente worden op basis van een integrale kostprijsberekening en op basis van evenredigheid van de afname.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Sociaal domein Friese gemeenten Risicoprofiel Laag Startjaar 2015 Openbaar belang (doel van de samenwerking) Beleidsvoorbereiding ten behoeve van de wettelijke taken op terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de inkoop ten behoeve van wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg en maatschappelijke ontwikkeling doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren met de gezamenlijke Friese gemeenten. Gemeentelijk belang De gemeente Leeuwarden is centrumgemeente en voert voor alle 18 Friese gemeenten de inkoop, de daarmee samenhangende beleidsvoorbereiding en het financieel beheer uit. Bestuurlijk belang Het college van de gemeente Leeuwarden heeft mandaat, volmacht en machtiging verkregen om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling zijn opgedragen aan de gemeente Leeuwarden. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de taken van de centrumgemeente worden verdeeld onder alle Friese gemeenten, deels op basis van inwonersaantal en deels op basis van het percentuele aandeel cliënten Jeugdwet.
Centrumgemeente regeling (Art.8, lid 4 WGR, geen rechtspersoonlijkheid) Samenwerking Gemeente Groningen Risicoprofiel Laag Startjaar 2025 Openbaar belang (doel van de samenwerking) De samenwerking heeft tot doel om noodzakelijke, adequate randvoorwaarden en voorzieningen op de gebieden van ICT, Data, Geo-informatie en Informatiemanagement tot stand te brengen, ter ondersteuning van de uitvoering van de gemeentelijke openbare c.q. publieke c.q. wettelijke taken. Gemeentelijk belang Intensieve samenwerking met diverse overheidspartners op het terrein van de bedrijfsvoering, past binnen de ambitie van de gemeente Leeuwarden. Bestuurlijk belang De colleges van de gemeente Leeuwarden en de gemeente Groningen geven elkaar over en weer mandaat, volmacht en machtiging om alle besluiten te nemen ter uitvoering van de taken die in deze regeling worden opgedragen aan de gemeente Leeuwarden of aan de gemeente Groningen. Financieel belang De kosten voor uitvoering van de opgedragen taken van de gemeenten worden op basis van een integrale kostprijsberekening over en weer in rekening gebracht. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 171 2.16 Grondbeleid Deze paragraaf gaat over het grondbeleid van de gemeente, de hiermee gepaard gaande risico’s en het afdekken daarvan.
2.16a Inleiding In 2027 richt het grondbeleid zich op het versnellen van de woningbouw, het voorbereiden van nieuwe ontwikkellocaties en het versterken van de gemeentelijke regie bij binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. De financiële situatie van de lopende grondexploitaties is over het algemeen licht positief, maar er zijn wel aanzienlijke risico’s. Belangrijke onzekerheden zijn onder andere netcongestie, stijgende kosten, de verkoop van appartementen, grondwerkzaamheden en de uitvoerbaarheid van enkele grote gebiedsontwikkelingen. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moeten gemeenten in hun begroting en jaarrekening een paragraaf opnemen over het grondbeleid. Hierin leggen zij uit hoe zij het grondbeleid gebruiken om hun bestuurlijke doelen te bereiken. Elk jaar wor den alle grondexploitaties opnieuw beoordeeld op basis van de situatie op 1 januari. 2.16b Kaders van het grondbeleid De grondexploitaties worden uitgevoerd binnen verschillende beleidskaders. Dit zijn regels en afspraken waar de gemeente zich aan houdt. Voorbeelden hiervan zijn de wettelijke regels uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de gemeentelijke financiële verordening. Daarnaast gelden ook de nota’s over grondbeleid en het beleid voor gronduitgifte en grondprijzen. Op 21 januari 2026 heeft de gemeenteraad het Addendum op de Omgevingsvisie grondbeleid goedgekeurd.
Ook sprak de raad steun uit voor het Beleidsprogramma grond, dat op 10 februari 2026 door het college van burgemeester en wethouders is vastgesteld. De gemeente Leeuwarden blijft een flexibel en maatwerkgericht grondbeleid voeren. Dit betekent dat de gemeente soms een actieve rol neemt en soms vooral faciliteert, of een combinatie van beide. Het Beleidsprogramma grond wordt, volgens de financiële verordening, minstens één keer in de vier jaar herzien als dat nodig is. In dit programma staat niet alleen welk type grondbeleid de gemeente voert, maar ook hoe de uitgifte van grond en het prijsbeleid geregeld zijn. Verder introduceert het Beleidsprogramma grond drie nieuwe instrumenten: • Het Strategisch Verwervingsfonds, een kredietfonds voor strategische grondverwerving. • Het Vereveningsfonds Sociale Woningbouw, een bestemmingsreserve voor sociale woningbouw. • Het Bovenwijks Kostenverhaal, een bestemmingsreserve voor kosten. die bovenwijkse projecten betreffen. Na publicatie is het Beleidsprogramma grond officieel in werking getreden. 2.16c Visie op het grondbeleid De visie op grondbeleid hangt nauw samen met demografische ontwikkelingen, de economische groei en de ruimtebehoefte van andere opgaven, zoals de energietransitie, nieuwe infrastructuur en wateropvang.
Anticiperen op groei Het aantal huishoudens in de gemeente Leeuwarden is de afgelopen jaren veel sneller gegroeid dan het aantal nieuw gebouwde woningen. Hierdoor is het woningtekort sterk toegenomen. Bovendien verwachten we dat het aantal huishoudens de komende jaren blijft g roeien. Hoeveel het precies wordt, hangt vooral af van het aantal mensen dat naar de gemeente verhuist. Hiervoor zijn verschillende groeiscenario’s mogelijk. Voorlopig gaan we ervan uit dat er tot 2040 tussen de 10.000 en 15.000 extra woningen nodig zijn. Dit betekent dat er jaarlijks ongeveer 700 tot 1.000 nieuwe woningen moeten worden gebouwd. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 172 Belangrijk is dat we de bouwplannen makkelijk kunnen aanpassen, zodat we sneller meer of minder woningen kunnen bouwen als dat nodig is (Beleid wonen in de stad, vastgesteld in 2025). Een deel van deze nieuwe woningen komt in de dorpen, maar het grootste deel wordt in Leeuwarden- stad gebouwd. We zien dat het aantal te bouwen woningen elk jaar sterk kan verschillen. In de afgelopen twee jaar lag het aantal nieuwe woningen onder het gemiddelde. Voor de komende jaren verwachten we dat het aantal verleende bouwvergunningen en opgeleverde woningen weer flink zal toenemen. Compacte stad In onze stad en dorpen willen we wonen, werken en voorzieningen zo veel mogelijk bij elkaar brengen.
Op deze manier kunnen we het aantal voorzieningen behouden, zorgen voor duurzame manieren van reizen en in het buitengebied meer ruimte geven aan andere belangrijke doelen. Waar we de afgelopen jaren vooral nieuwe woningen bouwden aan de rand van de stad en dorpen, richten we ons nu steeds meer op het ontwikkelen van gebieden binnen de stad zelf. Dit betekent dat we, naast het bouwen op de uitbreidingslocaties Zuidlanden en Middelsee, ook meer aandacht besteden aan het vernieuwen en verbeteren van bestaande gebieden. Bijvoorbeeld het gebied bij het Spoordok in de stad en het Halbertsmaterrein in Grou. Deze aanpak zorgt ervoor dat onze stad en dorpen aantrekkelijk en leefbaar blijven, terwijl we ook ruimte geven aan nieuwe ontwikkelingen. Meer regie op verstedelijking Op locaties waar de gemeente geen eigenaar is van de grond, willen we toch de regie houden over de verstedelijking. Dit betekent dat we bepalen hoe en waar nieuwe woningen komen. Samen met de provincie maken we hierover afspraken in de Regionale Woondeals. Hierin spreken we af hoeveel woningen er komen, voor welke groepen ze zijn en in welke prijsklassen ze vallen. Daarnaast werken we samen met de provincie en marktpartijen om het woningbouwproces te versnellen. Dit is belangrijk om het woningtekort sneller aan te pakken.
Tot slot zorgen we ervoor dat de kosten voor voorzieningen bovenwijkse kosten eenduidig worden vastgelegd. Dit betekent dat we de kosten van gemeentelijke investeringen kunnen verhalen op de ontwikkelaars van bouwplannen. Zo kunnen we ook investeren in voorzieningen die de hele wijk of stad ten goede komen, ook als wij niet zelf eigenaar zijn van de grond. Op deze manier dragen we bij aan de ontwikkeling van stad en dorpen in brede zin. 2.16d Marktomstandigheden In de eerste helft van 2026 blijven de prijzen voor nieuwbouwwoningen in de regio van de gemeente Leeuwarden stijgen. Dit komt doordat er een grote vraag is naar woningen en doordat er meer mensen vanuit andere delen van Nederland, vooral buiten de Randstad, naar deze regio verhuizen. Volgens ABN AMRO zal de hypotheekrente voor een korte rentevaste periode iets omhoog gaan. De rente voor een langere periode blijft naar verwachting ongeveer hetzelfde. Ook de bouwkosten zijn gestegen door de onrust in het Midden-Oosten. Deze kostenstijging is echter iets minder groot dan de stijging van de woningprijzen. Daardoor nemen de grondprijzen in de regio rond Leeuwarden nog steeds licht toe. 2.16e Stikstof Op 18 december 2024 heeft de Raad van State bepaald dat intern salderen in verband met stikstofvergunningen voortaan vergunningsplichtig is.
Dit betekent dat het innen van stikstofruimte binnen een bedrijf of gebied een vergunning nodig heeft. Vervolgens heeft de rechtbank Den Haag op 22 januari 2025 geoordeeld in een zaak van Greenpeace Nederland tegen de Staat. De overheid moet uiterlijk in 2030 aan de stikstofdoelen voldoen. Als dit niet gebeurt, kan een boete van € 10 mln worden opgelegd. Bij het bestemmingsplan van Middelsee is gebruikgemaakt van intern salderen. Dit plan is al definitief en er worden geen problemen verwacht. Voor grotere projecten, zoals Werpsterhoeke, Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 173 kan deze nieuwe regelgeving gevolgen hebben bij het aanvragen van vergunningen. Tot nu toe verwachten we echter geen vertraging of problemen. Tijdens de verdere ontwikkeling van De Werp zal het stikstofbeleid opnieuw worden beoordeeld. 2.16f Stroomnet en netcongestie In De Zuidlanden en Middelsee is er een probleem met netcongestie. Dit betekent dat er te weinig stroom beschikbaar is bij het onderstation Schenkenschans. Dit blijft zo totdat het nieuwe onderstation Boksumerdyk klaar is. Volgens de planning van TenneT moet dit nieuwe onderstation in 2029 operationeel zijn. Daarna kan netbeheerder Liander het nieuwe station aansluiten, wat naar verwachting tot 2032 zal duren. Tot die tijd kunnen er waarschijnlijk geen grote stroomverbruikers worden aangesloten. Dit zijn bijvoorbeeld scholen en supermarkten.
Voor deze grootverbruikers zijn de aanvragen al een paar jaar geleden gedaan, zodat ze op de wachtlijst staan. Mocht er toch stroom beschikbaar komen, dan kunnen ze hiermee rekening houden. Voor nieuwe woningen geldt dat ze drie jaar van tevoren moeten worden aangemeld. Dit hebben we gedaan. Voor deze woningen lijkt nu wel voldoende capaciteit beschikbaar te zijn. Deze capaciteit wordt gereserveerd. De woningen worden aangesloten op een warmtenet, waardoor ze minder stroom gebruiken. Wat er gebeurt met de aansluiting van woningen tussen 2030 en 2032 is nog onzeker. We weten nog niet of er dan genoeg ruimte op het net is voor nieuwe aansluitingen. 2.16g Projecten De gemeente Leeuwarden voert zowel actief, faciliterend als mengvormen van actief en faciliterend grondbeleid. Zuidlanden Middelsee is de grootste locatie waar de gemeente actief beleid voert: De Zuidlanden/Middelsee (actief grondbeleid) De ontwikkeling van De Zuidlanden en Middelsee verloopt op dit moment voorspoedig. Er worden goede stappen gezet om deze gebieden verder te verbeteren en aantrekkelijk te maken voor bewoners en bezoekers. We blijven werken aan een prettige en duurzame leefomgeving. Unia Unia West is volop in ontwikkeling. De vrije kavels zijn verkocht en grotendeels bebouwd. Ook de projectmatige woningen worden nu gebouwd of zijn al opgeleverd.
In september wordt het geluidsscherm bij de Waldwei afgerond. Komend jaar zal het buurtschap steeds meer vorm krijgen. Na de zomer wordt het stedenbouwkundig plan voor Unia Oost aan de gemeenteraad voorgelegd ter goedkeuring. Het bestemmingsplan voor dit gebied is al definitief vastgesteld. De Hem Het laatste buurtschap dat nog volgt is De Hem. Op 3 december 2025 vond er een zitting plaats bij de Raad van State over het bestemmingsplan. De uitspraak hiervan werd aanvankelijk in mei 2026 verwacht. Echter, de termijn van zes weken en de daaropvolgende verlenging zijn niet gehaald, waardoor de datum van de uitspraak nu onzeker is. Zodra het bestemmingsplan onherroepelijk wordt, zullen dit jaar de eerste werkzaamheden starten om het gebied bouwrijp te maken. Overig Zuidlanden: In 2025 is er een overeenkomst gesloten voor de invulling van de laatste open plek in Wiarda. In 2026 is de ontwikkelaar gestart met de verkoop van 50 appartementen op deze locatie, die bekend staat als de 'Poort van Wiarda'. Middelsee fase 1 Middelsee krijgt steeds meer vorm. Naast de haven wordt er nu gebouwd aan Haveneiland (Slokker Lont), waardoor Havenstêd verder groeit. Op een belangrijke locatie, kavel S, is een tender doorlopen. Het winnende project heet De Maris en wordt uitgevoerd door PC Vastgoed. Dit project bestaat uit de bouw van een hoogwaardig appartementencomplex met 22 appartementen.
Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 174 De kavels F en G zijn nog beschikbaar. Deze worden dit jaar nog in de verkoop gezet via een tender. In Wetterstêd Noord worden veel woningen gebouwd. Deze woningen worden dit jaar opgeleverd. Middelsee fase 2 De Fellingen In De Fellingen fase 1 worden de komende jaren ongeveer 224 woningen gebouwd. De verk oop van deze fase liep in het begin wat minder goed. Daarom zijn er enkele aanpassingen in het plan gedaan. Inmiddels is de verkoop weer gestart. Ook zijn de voorbereidingen begonnen voor de tender van Fellingen fase 2 en 3, waarbij opnieuw ongeveer 220 woningen gepland staan. Voor De Fellingen is een WBI-subsidie toegekend. Op 19 juni 2024 heeft de gemeenteraad besloten om een krediet van € 2,7 mln beschikbaar te stellen voor de bouw van de eerste mobiliteitshub in De Fellingen. Het belangrijkste doel van deze hub is om het gedrag van bewoners te veranderen. De wijk wordt zo ingericht dat wonen, fietsen, wandelen en spelen in de straat en op de erven centraal staan. Bewoners worden gestimuleerd om vooral gebruik te maken van deelmobiliteit, zoals deelauto’s en fietsen, in plaats van een eigen auto. De mobiliteitshub wordt momenteel uitgewerkt door een bouwteam en zal naar verwachting in 2027 klaar zijn. Daarnaast wordt er gewerkt aan plannen voor Middelsee fase II.
Hierbij ligt de focus op de ontwikkeling van het sportgebied en de voorzieningenzone, waar onder andere gekeken wordt naar de aanleg van een supermarkt. Het stedenbouwkundig plan voor Wettersted II wordt verder uitgewerkt. Ook in het deelgebied Barrahûs vinden verschillende ontwikkelingen plaats, waardoor hier de komende jaren nieuwe woningen worden gebouwd. Bij Barrahûs Organisch zijn fase 1 en 2 inmiddels in verkoop en bijna uitverkocht. Fase 1 is deels al bebouwd, en in fase 2 wordt binnenkort de eerste grond aan kopers overgedragen. Omdat het geplande geluidsscherm niet doorgaat, zijn sommige bouwplannen opnieuw beoordeeld op geluidsoverlast. De meeste woningen voldoen ook zonder het geluidsscherm aan de eisen voor een goed binnenklimaat. Een enkele woning heeft wel aanpassingen nodig aan h et ventilatiesysteem, bijvoorbeeld met speciale kasten bij de ventilatieroosters. Het geluidsniveau in de buitenruimte kan helaas niet worden verbeterd. Over dit onderwerp vinden nog gesprekken plaats met de huidige kopers. Pilot Lokale Versnellingstafel – Gebiedsontwikkeling Middelsee (Alddjip) De gemeente Leeuwarden is het initiatief gestart voor de Lokale Versnellingstafel. Dit is een samenwerking tussen de gemeente en verschillende bedrijven, zoals Slokker, Lont, WoonFriesland en Makelaardij Hoekstra.
Het doel van deze samenwerking is om de bouw van nieuwe woningen sneller te laten verlopen. Op dit moment duurt het bouwen van een woningproject vaak 7 tot 10 jaar. Met deze samenwerking willen we dit terugbrengen naar ongeveer 3 jaar. De aanpak van de Lokale Versnellingstafel draait om goede samenwerking tussen de gemeente, de bouwbedrijven en woningcorporaties. Zij werken samen en doorlopen de processen tegelijkertijd. Ook maken zij vroeg duidelijke afspraken, zodat beslissingen sneller genomen kunnen w orden. Deze samenwerking is een proef waar we van leren. De ervaringen gebruiken we later bij andere bouwprojecten in de stad. Op 3 maart 2026 heeft het college besloten om geen geluidsscherm langs het spoor te plaatsen. Dit betekent dat de woningen in de gebieden Barrahus Organisch en Boksumerhoeke (Middelsee) goede geluidswerende maatregelen moeten krijgen. Voordat fase 3 van Barrahus Organisch te koop wordt aangeboden, wordt duidelijk welke invloed dit heeft. Voor Boksumerhoeke, dat het dichtst bij het spoor ligt, onderzoeken we ook de gevolgen en wat dit betekent voor de inrichting van het gebied. Ontwikkelaar Zwanenburg heeft grond vlakbij het spoor gekocht, in de verwachting dat er een geluidsscherm zou komen. Nu dit niet doorgaat, is de ontwikkeling van deze locatie lastiger.
Zwanenburg zal een nieuw plan maken waarin ze zoveel mogelijk rekening houden met het geluid Begroting 2027 gemeente Leeuwarden van het spoor. Ze proberen het geluid ook zo goed mogelijk bij de woningen op te lossen. Daarnaast vergelijken we dit nieuwe plan met het eerdere plan om te bekijken of de waarde is gedaald en of er mogelijk een vergoeding nodig is. Ontwikkelaar MWPO heeft een voorstel gedaan voor een bijzonder woonzorgproject, genaamd Cosam. Dit plan bestaat uit 300 tot 350 woningen, vooral bedoeld v | oor ouderen, maar ook voor jonge mensen die hun eerste woning zoeken. Bij het complex komen verschillende voorzieningen, zoals een gezondheidscentrum, horeca, kinderopvang en een zwembad. Deze voorzieningen zijn ook toegankelijk voor andere mensen uit de b | uurt. Verder komt er een eigen parkeergelegenheid, die de ontwikkelaar zelf beheert. De Werp Voor het gebied de Werp wordt momenteel een ontwikkelkader opgesteld. Dit kader geeft afspraken en richtlijnen voor de ontwikkeling van het gebied. De verwachtin | g is dat het ontwikkelkader in de loop van 2026 klaar is om | ter vaststelling aan te bieden. In het ontwikkelkader kan ook ruimte worden gemaakt voor het toevoegen van extra woningen. Zodra het kader is vastgesteld, wordt het gebruikt als basis voor de gron | dexploitatie vanaf 1 januari 2027.
Subsidies Voor het gebied Zuidlanden/Middelsee zijn verschillende specifieke subsidies van het Rijk toegezegd. Hieronder vindt u een overzicht van deze subsidies, inclusief de bedragen en de looptijden: • | Woningbouwimpuls (WBI) 4e tranche: €3.549.000, toegekend in december 2022; • | MIRT-specifieke uitkering voor woningbouw op korte termijn: | € 12.053.893, toegekend in december 2023. Deze subsidie is bestemd voor de bovenplanse infrastructuur; • | MIRT-specifieke uitkering voor duurzame en circulaire infrastructuur: | € 13.864, bedoeld voor de realisatie van een biobased steiger, met een looptijd tot augustus 2024 | ; • | Wokt Stadsrandhub de Werp: € 3.883.832, beschikbaar tot 10 november 2025 | ; • | Woningbouwimpuls (WBI) 8e tranche: € 9.898.961, toegekend tot 4 juni 2026. Niet alle kosten kunnen volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) in de grondexploitatie worden meegenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de tunnel en de gebouwde parkeervoorziening. Daarom is slechts een deel van de specifieke subsidies in de gr | ondexploitatie verwerkt. Voor de laatst toegekende subsidie, de WBI 8e tranche, is nog niet duidelijk welk deel hierin wordt opgenomen. Dit hangt af van de verdere stedenbouwkundige uitwerking van | De Werp. Daarnaast zijn we in gesprek over de subsidie voor het geluidsscherm bij Middelsee.
We proberen deze subsidie te gebruiken voor andere maatregelen binnen het project. Om de bouw van extra woningen te stimuleren, heeft het Rijk de Realisatiestimulans ingesteld. Dit is een financiële bijdrage die elke gemeente makkelijk kan aanvragen. Voor elke betaalbare woning waarvan de bouw is gestart, krijgt de gemeente € 7.000. Deze bijdrage wordt in het jaar na de start van de bouw uitgekeerd. De laatste uitkeringen vinden plaats in 2030, voor woningen waarvan de bouw in 2029 begon. Het totaalbedrag dat wordt uitgekeerd, kan nog veranderen, omdat dit afhankelijk is van de ontwikkelingen op de woningmarkt. Bij de behandeling van de begroting 2027 wordt ook een voorstel voorgelegd over de inzet van deze middelen.
175 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Het bovenstaande is als volgt samen te vatten: Tabel Specifieke uitkering van het Rijk Zuidlanden/Middelsee | bedragen in € Grondexploitatie | Buiten | Totaal Grex WBI 4de tranche (De Fellingen) | 1.899.998 | 1.650.000 | 3.549.998 WBI 8ste tranche | 9.898.961 | 9.898.961 Wokt / MIRT: Geluidsscherm Unia | 1.555.509 | 1.555.509 Bruggen Unia | 1.128.824 | 1.128.824 Rotonde Unia | 333.596 | 333.596 Ontsluitingsweg Unia | 277.996 | 277.996 Rotonde De Hem | 333.596 | 333.596 Bruggen Middelsee | 1.620.321 | 1.620.321 Biobased steiger | 13.864 | 13.864 Geluidsscherm Middelsee | 1.768.851 | 1.768.851 Fietstunnel Redbadwei Zuid | 291.547 | 291.547 Mobiliteitshubs Middelsee | 140.985 | 4.602.668 | 4.743.653 Stadsrandhub | 3.883.832 | 3.883.832 Realisatiestimulans (€ 7.000 per woning) | - | - | - 9.073.540 | 20.327.008 | 29.400.548 Bedrijventerreinen (actief grondbeleid) In 2026 zijn er nog geen kavels verkocht, maar er is wel veel belangstelling. Dit blijkt uit het aantal opties en reserveringen: bij Zwette V zijn er 8 opties, bij Zwette IV 3 opties en bij Frisia 1 optie. Voor Leeuwarden is de vraag naar bedrijventerreinen tot 2035 geschat op 52 hectare. Hiervan kan 10,2 hectare worden ingevuld op bestaande bedrijventerreinen. Daarnaast is er op kleinere bedrijventerreinen ruimte om ongeveer 20 hectare in te vullen voor lokale bedrijven.
Dit betekent dat er nog ongeveer 22 hectare beschikbaar is voor nieuw bedrijventerrein, specifiek voor Zwette VI. De gemeente Leeuwarden werkt aan de planontwikkeling van Zwette VI, gebaseerd op een verwachte jaarlijkse vraag van gemiddeld 2,9 hectare. Zwette VI moet een plek worden waar toekomstgericht, emissievrij en klimaatadaptief kan worden gewerkt. Het terrein wordt goed ingepast in het landschap en is goed bereikbaar. De verdere uitwerking van het plan hangt af van de beslissing over de locatie van de permanente busremise en de stadsrandhub voor parkeren. Deze keuzes zijn belangrijk voor de uiteindelijke indeling van het terrein. Nadat deze locaties zijn vastgesteld, wordt het stedenbouwkundig en beeldkwaliteitsplan afgerond. Daarna kan de procedure voor het omgevingsplan beginnen. Kantoorkavels Lynbaan Er zijn nog 9 kavels met kantoorbestemming te koop aan de Lynbaan. Sinds februari 2026 is 1 kavel verkocht. Daarnaast zijn 5 kavels gereserveerd en waarschijnlijk binnenkort verkocht. Op dit moment zijn er dus nog 3 kavels beschikbaar. Overige projecten Heechterp (herstructurering) In september 2023 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan en de grondexploitatie voor Heechterp vastgesteld. Dit plan geeft duidelijke afspraken over de inrichting en het gebruik van het gebied. In 2025 zijn de eerste woningen opgeleverd.
Ook is het definitief ontwerp (DO) voor de openbare inrichting van de eerste vier fasen gereed. Dit ontwerp laat zien hoe de straten, groenvoorzieningen en andere openbare ruimtes eruit komen te zien. 176 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 177 In 2026 wordt fase 2 volledig afgerond en woonrijp gemaakt. Dit betekent dat de wegen, groen en voorzieningen klaar zijn voor bewoners. Tegelijkertijd werken we verder aan de plannen voor fase 3. Hierbij horen ook de sloop van gebouwen in fase 3 en 4. Daarnaast starten we met het maken van het definitief ontwerp voor de openbare inrichting van fase 5 en 6. Zo verloopt de uitvoering volgens de gemaakte planning en de afspraken uit de grondexploitatie. Steenslân II (actief grondbeleid) Voor het uitbreidingsplan Steenslân II in Stiens worden 105 woningen gebouwd. Dit plan is samen met omwonenden en belanghebbenden ontwikkeld tijdens verschillende participatiesessies. Hierbij zijn een bouwprogramma en een stedenbouwkundige opzet gemaakt. Het stedenbouwkundig plan is eind 2023 vastgesteld. Daarna zijn het bestemmingsplan en de financiële grondexploitatie in september 2024 goedgekeurd. Er is bezwaar gemaakt tegen het bestemmingsplan, maar de Raad van State heeft op 21 januari 2026 besloten dat deze bezwaren ongegrond zijn. Hierdoor is het bestemmingsplan definitief geworden.
De voorbereidingen voor de bouw gaan nu door, met speciale aandacht voor een circulaire openbare ruimte en duurzame woningen. Voor de bouw worden biobased materialen gebruikt, gemaakt van vezelhennep die in Friesland is geteeld en geoogst. Deze materialen zorgen in de woningen voor langdurige opslag van CO2. Het plan bestaat uit 30% sociale huurwoningen en een mix van verschillen de woningtypes, zoals rijtjeshuizen, twee-onder-een-kapwoningen, vrijstaande huizen, woonarken en appartementen. Het ontwerp van het plan is ruim opgezet met veel groen en water. Ook wordt biodiversiteit gestimuleerd door een speciale aanpak die zich richt op beschermde dier - en plantensoorten, de zogenaamde doelsoortenaanpak. Zo ontstaat een leefomgeving die prettig is voor mens en natuur. Oude Skalm (actief grondbeleid) De Oude Skalm maakt deel uit van het ontwikkelkader Sint Vitusplein in Stiens. Dit kader is in november 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Binnen dit kader kunnen nog verschillende plannen worden uitgewerkt. Het gebouw van De Oude Skalm is in 2022 vrijgekomen en staat nu leeg. Het college heeft besloten dat het gebouw niet meer kan worden gemoderniseerd of verduurzaamd vanwege de bouwkundige staat. Daarom is gekozen voor sloop en nieuwbouw op deze plek. Door nieuwbouw ontstaan er kansen voor het hele gebied rond het Sint Vitusplein.
Samen met de inwoners van het dorp zijn er ambities opgesteld voor de ontwikkeling van dit gebied. Op de locatie van De Oude Skalm is ruimte voor een mix van woningen en voorzieningen. Dit omvat appartementen, huizen met een eigen tuin en een huisartsenpraktijk. Op deze manier wordt het gebied aantrekkelijker en beter passend bij de wensen van de gemeenschap. Nieuw Oud Oost (gemengd) De herontwikkeling van het terrein van het voormalige Cambuurstadion is een ruimtelijk project binnen de stad. Hier komen maximaal 550 nieuwe woningen en een hoogwaardig openbaar gebied. In 2023 heeft de gemeenteraad het stedenbouwkundig plan hiervoor vast gesteld. De grond is eigendom van projectontwikkelaar Leyten en de gemeente. In 2024 zijn afspraken gemaakt over de kosten en de verdeling van grond en bouwactiviteiten. Dat jaar zijn ook het bestemmingsplan en de financiële planning voor de grond vastgesteld. Het bestemmingsplan is inmiddels definitief. De voorbereidingen om te bouwen zijn gestart op het gemeentelijke deel van het gebied. Woningcorporaties Elkien en WoonFriesland bouwen hier sociale huurwoningen. In 2025 zijn bouwblokken 1 en 3 bouwrijp gemaakt en zijn de eerste parkpaden aangelegd. De pl annen voor bouwblokken 5 en 6, op het voormalige stadiongedeelte, zijn bijna klaar.
Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 178 In 2026 ligt de aandacht op de start van de bouw van blokken 1, 3 en 5. Ook worden de verdere voorbereidingen getroffen om het gebied woonrijp te maken. Spoordok (gemengd) Het project Spoordok richt zich op de herontwikkeling van ongeveer 16 hectare aan bedrijven - en kantoorruimte aan de westkant van station Leeuwarden. Het doel is om hier ongeveer 2.100 woningen te bouwen, naast een flink deelruimte voor andere functies dan wonen. In 2021 heeft de gemeenteraad een gebiedsvisie vastgesteld. Deze visie geeft een globaal plan en een indeling van het gebied. In 2024 is er een ontwikkelkader gemaakt. Dit kader beschrijft samenhangend de ruimtelijke, programmatische en financiële uitgangspunten voor de verdere uitwerking van het gebied in delen. Op 26 november 2024 heeft het college het Ontwikkelkader Spoordok ‘Stadsterp van de toekomst’ goedgekeurd. Dit kader valt onder de Omgevingswet en geldt als leidraad voor de gemeente zelf. De volgende stap is het maken van een stedenbouwkundig raamwerk. Ook moet er een juridische regeling komen via een Buitengewoon Planologische Procedure (BOPA) voor de eerste fase. Voor de volgende fasen komt er een omgevingsplan. Pas na deze stappen kan de bouw beginnen. In het gebied zijn meerdere grondeigenaren actief.
Dit zijn onder andere projectontwikkelaars, ondernemers met eigen vastgoed en organisaties voor openbaar vervoer en infrastructuur. De gemeente bezit het huidige openbare gebied. Om de kosten die de gemeente maakt terug te krijgen, sluit zij mogelijk afspraken met initiatiefnemers, zogenaamde anterieure overeenkomsten. Als zulke overeenkomsten er nog niet zijn, zorgt de gemeente ervoor dat de kosten via regels binnen het omgevingsplan worden terugverdiend. Voor de aanleg van een nieuwe mobiliteitshub is er een speciale subsidie ontvangen uit versnellingsgelden. Deze subsidie is verbonden aan de voorwaarde dat in 2027 gestart wordt met de bouw van meer dan 500 woningen. Om dit gezamenlijke proces met de grondeigenaren in een stabiele omgeving te houden en mogelijke prijsopdrijving te voorkomen, heeft de raad de eigendomssituatie ‘bevroren’ door het vestigen van voorkeursrecht op het hele plangebied. Dit betekent dat eigenaren die hun grond willen verkopen, deze eerst aan de gemeente moeten aanbieden. De gemeente is actief in het contact met eigenaren om te bekijken of zij grond kunnen kopen. Een aantal grondeigenaren die willen ontwikkelen, werkt mee aan de planvorming. Het kan zijn dat met hen anterieure overeenkomsten worden afgesloten. Zo’n overeenkomst zorgt ervoor dat de kosten die horen bij de eerste fase goed worden verdeeld en dat het project haalbaar blijft.
De gemeente is verantwoordelijk voor de investeringen in de openbare ruimte en voorzieningen. De gemeenteraad moet hiervoor nog de benodigde kredieten/budgetten beschikbaar stellen. De kosten worden, op basis van de criteria Profijt, Proportionaliteit en Toerekenbaarheid, deels teruggevorderd bij de ontwikkelaars. De aanleg van voorzieningen gebeurt gefaseerd en passend bij de voortgang van het Spoordok-project. Tot nu toe loopt de gemeente vooral het risico van de voorbereidingskosten. Deze kosten staan op de gemeentelijke balans alsnog te verhalen kosten. Naar verwachting kan de gemeente deze kosten terugkrijgen van de grondeigenaren danwel inbrengen in een gemeentelijke grondexploitatie. Warten (gemengd) Aan de westkant van Warten is een nieuw woningbouwplan in voorbereiding. Er komen in totaal 32 woningen. Projectontwikkelaar Zwanenburg Projecten B.V. bezit het grootste deel va n de grond. Op deze grond komen 20 vrijstaande woningen en enkele twee-onder-een-kapwoningen. De gemeente bezit hier ook grond waarop acht betaalbare koopwoningen en vier twee-onder-een- kapwoningen worden gebouwd. Er is een overeenkomst gesloten tussen de gemeente en de ontwikkelaar over de voorwaarden van het project middels een anterieure overeenkomst. Het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan voor het gebied zijn goedgekeurd door de gemeenteraad.
Dit betekent dat de plannen officieel zijn vastgesteld. Wel is er tegen het bestemmingsplan bezwaar gemaakt en is er beroep ingediend. De gemeente bekijkt nu hoe hiermee wordt omgegaan. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 179 Halbertsmalocatie (faciliterend) De herontwikkeling van de Halbertsmalocatie in Grou is een project waarbij maximaal 185 woningen worden gebouwd. Dit gebeurt in nauwe samenwerking tussen het dorp, de gemeente en de ontwikkelaar. In het oorspronkelijke plan was een brug opgenomen over de Rjochte Grou. Deze brug zou zorgen voor een goede verbinding met het centrum van Grou. Begin 2026 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld. De brug is toen uit het plan gehaald, omdat er nog onduidelijkheid was over het type brug en de exacte plek waar deze moet komen. Voor de brug wordt nu een apart traject gevolgd om deze zaken duidelijk te maken. Er is een overeenkomst gesloten met de ontwikkelaar Paiva. Hierin staan afspraken over de kosten en de verdere uitwerking van het plan. Na het vaststellen van het bestemmingsplan is er beroep ingesteld. Hierdoor ligt het plan nu bij de Raad van State voor beoordeling. De verdere planning, zoals het bouwrijp maken van het gebied en de verkoop van de woningen, hangt af van het verloop van deze procedure. Zodra er meer duidelijkheid is, kan het project verder worden uitgevoerd.
Grut Palma West (faciliterend) Het project Grut Palma West betreft de ontwikkeling van ongeveer 2,9 hectare grond aan de westkant van Wergea. Het grootste deel van deze grond is eigendom van Harns Invest. In dit gebied komen 58 grondgebonden woningen. Het doel is om een gevarieerde en kwalitatieve woonwijk te maken, met veel betaalbare koopwoningen. Op 9 juli 2025 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan ‘Wergea - Grut Palma West’ goedgekeurd. Ook is er een overeenkomst gesloten met Harns Invest Ontwikkeling III B.V. Deze afspraak zorgt ervoor dat de gemeente de kosten kan terugkrijgen en dat het fin anciële risico voor de gemeente beperkt blijft. In oktober 2025 werd het bestemmingsplan definitief vastgesteld en is de omgevingsvergunning voor de bouw verleend. In het vierde kwartaal van dat jaar is begonnen met het voorbereiden van het terrein. Deze zomer start de bouwrijpmaak van het gebied. De verkoop van de woningen begint naar verwachting in april, en de bouw van de 58 woningen start in de tweede helf t van 2026. 2.16h Financiële verantwoording grondexploitaties (actief grondbeleid) Jaarlijks worden alle grondexploitaties volledig herzien. Voor de jaarrekening van 2025 zijn de grondexploitaties opnieuw bekeken en aangepast per 1 januari 2026.
Hierbij zijn de volgende gegevens en uitgangspunten gehanteerd: Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Parameters actualisatie grondexploitatie per 01 | -01-2026 Vanaf 1-1- | Vanaf 1-1- | Vanaf 1-1-2027 | Vanaf 2025 | 2026 | tot 1-1-2028 | 1-1- tot 1-1-2026 | tot 1-1-2027 | 2028 Parameter kostenstijging Woningbouw | 1,1 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Niet-woningbouw | 1,1 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Plankosten | 4,0 | 4,0 | 3,0 | 2,0 Parameter Opbrengstenstijging Woningbouw (vrije sector) | 4,0 | 4,0 | 2,0 | 2,0 Woningbouw (sociaal en middenhuur) | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 2,0 Niet woningbouw Bedrijven | 3,0 | 3,0 | 2,0 | 2,0 Kantoren | 1,0 | 1,0 | 2,0 | 2,0 Winkels | 1,0 | 1,0 | 2,0 | 2,0 Parameter rente en discontovoet Rekenrente | 1,50 | 1,50 | 1,50 | 1,50 Discontovoet | 2,00 | 2,00 | 2,00 | 2,00 Onderstaand een overzicht van de Netto Contante Waarde van de hercalculatie per 1-1-2025 en per 1-1-2026. Tabel Overzicht verwachte resultaten lopende grondexploitaties en verliesvoorziening bedragen x € 1.000 Op basis van de laatste herziening is er een voorziening van € 6,29 mln gevormd voor de negatieve complexen. Deze voorziening dekt het verwachte verlies van de grondexploitaties in Wirdum- Hikkemieden, Frisia en Zuidlanden/Middelsee. Het resultaat van de positieve complexen per 1 januari 2026 wordt geschat op € 6,73 | mln.
Het totale resultaat van alle lopende grondexploitaties, uitgedrukt in contante waarde per 1 januari 2026, is € 441.000 positief. Dit is een verbetering ten opzicht | e van 2025. Deze verbetering komt vooral door het afsluiten van Grut Palma. Daarnaast zijn de grondexploitaties voor woningbouw ook verbeterd. Dit komt door de grote vraag naar woningen en de stijgende grondprijzen. Op 29 juni 2026 heeft de raad de actuel | e grondexploitaties 2026 vastgesteld. 180 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2.16i Reserve grondexploitaties De reserve grondexploitaties wordt gebruikt voor verschillende doeleinden: - Het opvangen van verliezen die ontstaan bij grondexploitaties; - Het afdragen van winsten die voortkomen uit grondexploitaties; - Het afdekken van de berekende risico’s die verbonden zijn aan grondexploitaties. Bij het opstellen van de jaarrekening wordt het risicoprofiel van het grondbedrijf vastgesteld. Op basis hiervan wordt bepaald of de hoogte van de reserve grondexploitaties voldoende is om mogelijke verliezen en risico’s op te vangen. Als er een overschot in de reserve is, wordt dit bedrag toegevoegd aan de algemene middelen. Is er een tekort, dan wordt de reserve weer aangevuld vanuit de algemene middelen. Op deze manier zorgt de gemeente voor een stabiele financiële positie bij de uitvoering van grondexploitaties.
De omvang van de reserve grondexploitaties bedraagt per 31 december 2025 € 15,15 mln. Het meerjarenperspectief ziet er als volgt uit: Tabel Meerjarenperspectief, bedragen x € 1.000 Meerjarenperspectief | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 Stand per 1 januari | 15.149 | 14.994 | 14.929 | 14.864 | 17.335 | 18.538 Ontwikkelbudget 2025 | -63 Rentelasten ontwikkellocaties 2026 | -27 Ontwikkelbudget | -65 | -65 | -65 | -65 | -65 | -65 Resultaat afgesloten projecten | 2.536 | 1.268 | 1.268 Stand 31 december | 14.994 | 14.929 | 14.864 | 17.335 | 18.538 | 19.741 Voor macro-economische en projectspecifieke risico’s is sprake van een bedrag van afgerond € 19,9 mln per 1 januari 2026. Om de risico’s af te dekken dient de gemeente over voldoende weerstandscapaciteit te beschikken. Het berekende risicobedrag van € 19,9 mln moet worden opgevangen door de reserve grondexploitatie. Uit bovenstaand meerjarenperspectief blijkt dat de reserve toereikend is om dit risico te kunnen opvangen. 181 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 182 3. FINANCIËLE BEGROTING Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 3.1 Baten en lasten 3.1.1 Overzicht van baten en lasten incl.
uitsplitsing algemene dekkingsmiddelen Tabel Overzicht van baten en lasten | Bedragen x € 1.000 Begroting 2027 Thema-onderdelen | Lasten | Baten | Saldo Baten en Lasten R2THM01 - Samenleving R2PGN0101 - Bestaanszekerheid | 189.065 | 111.850 | 77.215 R2PGN0102 - Kansengelijkheid | 120.240 | 16.177 | 104.063 R2PGN0103 - Gezond samenleven | 176.099 | 9.522 | 166.577 R2THM02 - Leefomgeving R2PGN0201 - Mobiliteit, water en groen | 71.009 | 4.977 | 66.032 R2PGN0202 - Wonen en ruimte | 52.748 | 45.588 | 7.160 R2PGN0203 - Milieu | 62.170 | 56.860 | 5.310 R2THM03 - Economie en cultuur R2PGN0301 - Economie | 8.993 | 3.390 | 5.603 R2PGN0302 - Cultuur | 20.058 | 2.378 | 17.680 R2THM04 - Veiligheid R2PGN0401 - Veiligheid | 31.334 | 11.271 | 20.063 R2THM05 - Bestuur en Ondersteuning R2PGN0501 - Bestuur | 8.472 | 1.762 | 6.710 R2PGN0502 - Ondersteuning | 99.976 | 565.199 | -465.223 Saldo van Baten en Lasten | 840.163 | 828.974 | 11.189 Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves per programma R2THM05 - Bestuur en Ondersteuning R2PGN0502 - Ondersteuning | 6.952 | 18.141 | -11.189 Saldo van Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves per | 6.952 | 18.141 | -11.189 programma Resultaat | 847.115 | 847.115 | 0 183 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden Tabel Overzicht Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien | Bedragen x € 1.000 Begroting 2027 Algemene dekkingsmiddelen, overhead,
vennootschapsbelasting | Lasten | Baten | Saldo en onvoorzien 1. | Algemene dekkingsmiddelen | 1.112 | 534.961 | 533.849 Lokale heffingen waarvan besteding niet gebonden is | 0 | 47.279 | 47.279 Algemene Uitkeringen | 0 | 485.839 | 485.839 Dividend | 0 | 761 | 761 Saldo van de financieringsfunctie | 240 | 1.082 | 842 Overige algemene dekkingsmiddelen | 872 | 0 | -872 2. | Overhead | 62.182 | 1.271 | -60.911 3. | Vennootschapsbelasting | 300 | 0 | -300 4. | Onvoorzien | 0 | 0 | 0 Resultaat | 63.594 | 536.232 | 472.638 De algemene dekkingsmiddelen betreffen de lasten en baten uit de taakvelden 0.5 Treasury (dividend en saldo financieringsfunctie), de taakvelden 0.61 OZB woningen, 0.62 OZB niet-woningen en 0.7 Uitkeringen Gemeentefonds. De precariobelasting is onderdeel van taakvelden 0.64 Belastingen overig en 0.83 Wonen en bouwen. Overhead betreft het taakveld 0.4 Overhead. Heffing Vpb betreft taakveld 0.9 Vennootschapsbelasting. Het bedrag voor 'onvoorzien' is onderdeel van het taakveld 0.8 Overige baten en lasten. 184 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 185 3.1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten In het overzicht van baten en lasten (zie hoofdstuk 3.1.1) zijn de bedragen exclusief de stortingen en onttrekkingen aan reserves vermeld. Het totaal daarvan is het begrotingsresultaat vóór bestemming.
Vervolgens zijn de stortingen in en de onttrekkingen aan de reserves vermeld. In 202 7 is sprake van een begrotingsresultaat van € 3,6 mln positief (zie tabel Meerjarenbegroting 2027-2030 in hoofdstuk 3.2.1). Dit bedrag wordt gestort in de Algemene Reserve. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 3.2 Uiteenzetting financiële positie 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie In dit hoofdstuk wordt de ontwikkeling van de financiële positie geschetst vanaf het moment dat de begroting 2026 is vastgesteld. Daarbij is rekening gehouden met o.a. de uitkomsten van de circulaires gemeentefonds en onontkoombare en onuitstelbare budgetmutaties. Uitgangspunt voor het bepalen van deze financiële positie vormt de eindpositie van de begroting 20 | 26 (november 2025). De toenmalige prognoses waren: Tabel Startpositie begroting 2027 | Bedragen x € 1.000 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begroting 2026 | 2.336 | 7.360 | -1.579 | -6.058 | -5.996 Algemene reserve begroting 2026 | 45.795 | 53.091 | 51.601 | 45.631 | 39.721 Het structureel meerjarenbeeld bij de begroting 2026 sloot met een tekort van circa € 6 mln. De ontwikkelingen binnen het gemeentefonds waren de voornaamste oorzaak van de fluctuatie van het begrotingssaldo in de periode 2026-2029. De laagste stand van de Algemene Reserve (AR) bedroeg ruim € 39 mln.
De fluctuatie van de AR wordt grotendeels bepaald door de ontwikkeling van het begrotingssaldo. De verwachtte negatieve begrotingssaldi vanaf 2028 worden, zoals gebruikelijk, verrekend met de Algemene reserve waardoor deze een dalende trend laat zien. Na het vaststellen van de (meerjaren)begroting 2026-2029, hebben zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan die het voorgaande financiële beeld hebben gewijzigd. Dit resulteert in onderstaande geactualiseerde meerjarenbegroting 2026-2030 en het verloop van de algemene reserve. Een toelichting op beide is weergegeven in paragraaf 3.2.1a en 3.2.1b. Tabel Meerjarenbegroting 2026-2030 | bedragen x € 1.000 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begroting 2026 | 2.336 | 7.360 | -1.579 | -6.058 | -5.996 1. Raadsbesluit Stichting sporthal Nylân | -35 | -35 | -35 | -35 | -35 2. Onontkoombare mee- en tegenvallers | -7.152 | -10.925 | -13.347 | -13.749 | -13.575 3. Actualisatie gemeentefonds/indexatie | 2.170 | 3.799 | 4.347 | 8.166 | 13.430 4.
Coalitieakkoord 2026-2030 | -5.180 | -10.477 | -4.007 | 1.351 | 4.489 Begrotingssaldo 2026-2030 | -7.861 | -10.278 | -14.621 | -10.326 | -1.688 Saldo incidentele baten en lasten | 2.255 | 13.278 | 6.740 | 3.648 | 1.998 Structureel begrotingssaldo 2026-2030 | -5.606 | 3.001 | -7.881 | -6.678 | 311 Tabel Verloop Algemene reserve 2026-2030 | bedragen x € 1.000 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begroting 2026 | 45.795 | 53.091 | 51.601 | 45.631 | 39.721 Mutaties begrotingssaldo voorgaand | 24.741 | 7.023 | -6.019 | -10.287 boekjaar Raadsbesluiten na begroting 2026 | -311 | -81 Rekeningresultaat 2025 | 35.249 Mutaties begrotingssaldo | -10.197 | -17.638 | -13.042 | -4.268 | 4.309 Algemene reserve begroting 2027 | 70.536 | 60.114 | 45.582 | 35.345 | 33.743 186 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 3.2.1.a Ontwikkeling meerjarenbegroting 2026 | -2030 Mee- en tegenvallers 2026 In onderstaande tabel volgt een nadere toelichting op de in de begroting verwerkte onontkoombare en onuitstelbare budgetmutaties. Een specificatie en toelichting van het totaal van onontkoombare mutaties is opgenomen in bijlage A.
| 1 Tabel mutaties mee- en tegenvallers 2026 | bedragen x € 1.000 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vervangingsinvesteringen CT-kunstwerken | -193 | -1.012 | -1.736 | -1.840 / walkeringen Actualisatie investeringsplanning | 2.982 | -62 | -62 | -84 | -773 Areaalmutaties | 353 | -41 | -612 | -426 | -657 Jeugd indexatie / structurele doorwerking | -7.173 | -7.173 | -7.173 | -7.173 | -7.173 Veiligheidsregio | 410 | 37 | -140 | -869 Verhogen dotatie onderhoudsvoorziening | -2.120 | -2.120 | -2.120 | -2.120 Investeringen IHP | -488 BUIG | 790 | -1.750 Beschermd wonen | 1.400 Investeringen De Harmonie | -1.210 | -150 | -150 | -150 | -150 Financieringsstrategie Weaze | -500 | -500 | -100 | -100 Risicobuffer realisatiestimulans | -500 | -500 | -500 | -500 Overig | -2.174 | 1.154 | -1.255 | -1.320 | -1.025 Totaal | -7.152 | -10.925 | -13.347 | -13.749 | -13.575 Vervangingsinvesteringen CT-kunstwerken/walkeringen Veel bruggen, walkeringen, kades en andere civieltechnische kunstwerken zijn gebouwd in de jaren '50 tot en met '80 en bereiken nu het einde van hun technische levensduur. Tegelijkertijd zorgen intensiever gebruik, zwaarder verkeer, strengere veiligheidseisen en klimaatverandering voor extra slijtage en versnelde achteruitgang. Gemeenten worden ook geconfronteerd met sterk gestegen prijzen voor materialen en lonen.
Om de noodzakelijke vervangingen uit te voeren zijn aanvullende middelen. Bij de begroting 2026 zijn hiervoor de eerste stappen gezet en wordt hier in deze begroting een vervolg aan gegeven. De middelen die nu zijn opgenomen zijn onder andere bedoeld voor de noodzakelijke aanpassingen aan de Van Harinxmabrug. Jeugd indexatie/structurele doorwerking 2025 Voor de uitgaven voor jeugdhulp hebben we de budgetten in lijn gebracht met het structureel uitgavenniveau over 2025 en het reële prijsniveau over 2026. In het financieel perspectief wordt daarom rekening gehouden met een uitzetting van in totaal € 7,1 mln. Anderzijds houden we geen rekening met een mogelijke volumegroei. Op dit moment lijkt er sprake te zijn van een stabilisatie van de kostenontwikkeling en zou een financiële vertaling van een mogelijke volumegroei niet passend zijn. Ook houden we geen rekening met een mogelijke compensatie van het Rijk als gevolg van ‘Van Ark-2’. De eerste signalen rondom mogelijke wetswijzigingen op dit onderwerp en de uitkomsten van het regeerakkoord zijn daarbij niet hoopgevend. Actualisatie gemeentefonds/indexatie Bij het opstellen van de begroting gaan wij uit van de uitkomsten van de meicirculaire van het lopende jaar en de structurele effecten daarvan voor de komende jaren.
De uitkomsten van de september- en decembercirculaire van hetzelfde jaar worden niet meer in de begroting verwerkt. De decembercirculaire heeft doorgaans geen structurele gevolgen voor de begroting van het volgende jaar. De septembercirculaire kan die gevolgen wel hebben. Over de effecten van de septembercirculaire 2025 bent u in december 2025 afzonderlijk geïnformeerd en zijn verwerkt in de begroting 2027. Bij het opstellen van de begroting houden wij ook rekening met de impact van inflatie op onze budgetten. Deze impact vertaalt zich door aan de hand van de gegevens die in de meicirculaire zijn opgenomen. De gehanteerde uitgangspunten lichten wij hierna verder toe. In de 1 Bij de start van de coalitieonderhandelingen is rekening gehouden met deze mutaties. Mutaties uit het coalitieakkoord die betrekking hebben op deze onderwerpen zijn niet in deze tabel verwerkt. 187 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 188 onderstaande tabel is de impact van de circulaires en van het indexeren van onze huidige budgetten weergegeven. Gemeentefonds De ontwikkeling en de omvang van het gemeentefonds wordt niet alleen bepaald door taakmutaties en wijzigingen in specifieke uitkeringen. Ook diverse ontwikkelingen op rijks- en gemeentelijk niveau hebben invloed op de omvang en verdeling van de middelen die gemee nten ontvangen.
Zo worden gemeenten gecompenseerd voor loon-, prijs- en volumeontwikkelingen, zodat zij hun taken onder veranderende economische omstandigheden kunnen blijven uitvoeren. Daarnaast leiden veranderingen in objectieve verdeelmaatstaven, zoals het aantal inwoners, woningen en bijstandsgerechtigden, tot verschuivingen in de verdeling van het gemeentefonds tussen gemeenten. Deze mutaties hebben direct impact op ons financieel perspectief. Tabel Actualisatie gemeentefonds bedragen x € 1.000 De meicirculaire 2026 stond vooral in het teken van de voorgenomen rijksbezuiniging op de huishoudelijke hulp. Deze maatregel heeft vanaf 2029 een aanzienlijke negatieve invloed op de omvang van het gemeentefonds. De provinciaal toezichthouder heeft aangeg even dat gemeenten deze lagere inkomsten mogen opvangen door uit te gaan van een evenredige verlaging van de uitgaven. In de praktijk zal moeten blijken in hoeverre dit daadwerkelijk realiseerbaar is en of dit op termijn alsnog gevolgen heeft voor het begrotingssaldo. Naast de bestaande onzekerheid over de toekomstige bekostiging van de jeugdhulp ontstaat hierdoor ook onzekerheid over de financiering van de Wmo. Daarmee neemt de onzekerheid over een toereikende bekostiging van gemeentelijke taken door het Rijk verder toe.
Voor de eerder aangekondigde afschaffing van het abonnementstarief in de Wmo is opnieuw compensatie aan het gemeentefonds toegevoegd. De eerder opgelegde korting is daarmee vooralsnog incidenteel gecompenseerd. Tabel Meicirculaire 2026 bedragen x € 1.000 De hiervoor beschreven taakmutaties en wijzigingen in de decentralisatie - en integratie-uitkeringen hebben geen effect op ons financieel perspectief. Conform de gebruikelijke werkwijze worden deze mutaties budgettair neutraal verwerkt. Mocht in de toekomst blijken dat de beschikbare middelen Actualisatie gemeentefonds 2026 2027 2028 2029 2030 Algemeen Impact volume- en prijsgroei 1.319 2.391 2.842 1.532 2.317 Mutaties hoeveelheden en landelijke ontwikkelingen 2.698 -1.280 -2.541 -1.058 -999 BTW-compensatiefonds -1.847 WOZ 574 609 647 689 Totaal algemeen 2.170 1.685 910 1.121 2.007 Impact indexatie 2.114 3.437 7.046 11.423 Mutatie begroting 2027 2.170 3.799 4.347 8.167 13.430 Taakmutaties Wet handhaving sociale zekerheid 76 19 19 19 19 Uitstel vervanging abonnementstarief WMO 1.956 Bezuiniging huishoudelijke hulp -8.850 -8.850 Kinderopvang pleegouders 73 73 Compensatieregeling niet-beoogde kosten jeugdzorg -549 Weeffout jeugdzorg -94 -94 -94 -94 -94 Wet op de lijkbezorging -25 25 Overig -3 -5 -5 DU/IU DU -2.485 -2.537 -2.501 -2.578 -2.387 Beschermd wonen 1.863 1.863 1.863 1.863 1.863 Participatie 622 674 638 715 524 Begroting
2027 gemeente Leeuwarden onvoldoende zijn om de bijbehorende taken | uit te voeren, dan kan dit alsnog gevolgen hebben voor het begrotingssaldo. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar bijlage | A. Indexatie Bij het opstellen van deze begroting houden wij rekening met de verwachte stijging van lonen en prijzen. Hiervoor gebruiken wij de cijfers uit de meicirculaire 2026. In het verleden baseerden wij ons op verschillende prijs- en loonindexen. Het Rijk koppelt | de ontwikkeling van het gemeentefonds voortaan aan de groei van het bruto binnenlands product (BBP). Daa | rom baseren wij vanaf deze begroting ook de effecten van loon- en prijsontwikkelingen op de ontwikkeling van het BBP. Voor de loonontwikkeling van het komende jaar geldt een uitzondering. Hiervoor gebruiken wij, waar mogelijk, de actuele cao Gemeenten. Als deze onvoldoende houvast biedt, maken wij een realistische inschatting op basis van vergelijkbare cao's Voor de begroting 2027 hanteren wij de onderstaande indexatiepercentages. Voor de jaren daarna sluiten wij aan bij de ontwikkeling van het BBP, zoals | opgenomen in de meicirculaire 2026. Zoals gebruikelijk verwerken wij bij de begroting 2027 ook eventuele verschillen tussen de eerder geraamde en de meest recente indexatie voor 2026. De begroting 2026 wordt hiervoor niet aangepast.
Het financiële effect wordt meegenomen in de begroting van 2027 en de daaropvolgende jaren. Tabel Indexatiepercentages 2027 Index (%) | 2025 | 2026 | Gecorrigeerd Lonen | 3,2 | 3,1 | 3,1 Prijzen diensten e.d. (intern) | 2,9 | 2,5 | 2,8 Prijzen gesubsidieerde instellingen | 3,1 | 2,9 | 3,0 Subsidies /leges | 3,1 | 2,9 | 3,0 Belastingen | 2,9 | 2,5 | 2,8 3.2.1.b Ontwikkeling algemene reserve 2026 | -2030 Zoals reeds in paragraaf 3.2.1a is toegelicht hebben zich na de vaststelling van de begroting 2026 nog een aantal ontwikkelingen voorgedaan die van invloed zijn op het begrotingssaldo en daarmee op het verloop van de Algemene reserve. Uit deze tabel blijkt dat de laagste stand van € 33,7 mln in 2030 wordt bereikt. Ondanks het forse jaarrekeningresultaat in 2025 blijft de minimale omvang van de algemene reserve stabiel. Deze ontwikkeling was al zichtbaar in de begroting 2026 maar wordt versterkt als gevolg van de verwachte negatieve begrotingssaldi tot en met 2029. Door de genomen maatregelen hebben we het effect alsnog weten te dempen en stabiliseert het saldo zich ron | d 2030. 3.2.1.c Conclusie financiële positie De gemeente zet de koers van de afgelopen jaren voort. Daarbij blijft het uitgangspunt om financieel verantwoord te begroten, risico's tijdig in beeld te brengen en ruimte te houden om in te spelen op ontwikkelingen.
Deze aanpak heeft ertoe geleid dat de gemeente financieel in control is en dat ook blijft. Op basis van de huidige inzichten is sprake van een structureel sluitende begroting in 2030. De begroting is daarbij gebaseerd op realistische ui | tgangspunten. Zo wordt voor het gemeentefonds minder uitgegaan van mogelijke meevallers en zijn de budgetten voor jeugdhulp beter afgestemd op de daadwerkelijke uitgaven. Tegelijkertijd is ervoor gekozen om onzekere inkomsten, zoals mogelijke aanvullende c | ompensatie van het Rijk, niet vooraf in de begroting te verwerken. Daarmee ontstaat een betrouwbaarder beeld van de financiële positie en worden risico's eerder zichtbaar. Dat betekent niet dat de financiële opgave de komende jaren kleiner wordt. Integendeel. De gemeente heeft te maken met een aantal belangrijke onzekerheden, waaronder ontwikkelingen binnen het sociaal domein, de loon- en prijsontwikkeling en de financiering van gemeentelijke taken door het Rijk. Ook is de structureel sluitende begroting me | de afhankelijk van het realiseren van de opgenomen ombuigingsmaatregelen en taakstellingen. Daarnaast nemen de uitdagingen binnen het fysieke domein toe. De gemeente staat voor een omvangrijke opgave op het gebied van beheer, onderhoud en vervanging van ka | pitaalgoederen, zoals wegen, bruggen, riolering, groen en gemeentelijk vastgoed.
Door veroudering van voorzieningen, stijgende kosten en aanvullende opgaven op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptatie zal de druk op de beschikbare middelen toenemen. Dit vraagt de komende jaren om scherpe keuzes en een zorgvuldige afweging tussen ambities, kwaliteit van voorzieningen en financiële mogelijkheden. 189 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 190 Alles afwegend is sprake van een gemeente met een solide financiële basis, die haar financiën op orde heeft en beschikt over een structureel sluitend financieel perspectief. Tegelijkertijd groeit het bewustzijn dat de financiële omgeving complexer en minder voorspelbaar wordt. De komende jaren staan daarom in het teken van het vasthouden van de bestaande koers, het beheersen van risico's en het zorgvuldig omgaan met de extra uitdagingen binnen zowel het sociaal als het fysieke domein. Daarmee blijft de gemeente ook richting de toekomst financieel wendbaar en bestuurlijk in control.