CConstaterende datLeeuwarden
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Gemeente Leeuwarden 2027

Besluitvorming 4 november 2026, gemeente LeeuwardenBij agendapunt: Begroting Gemeente Leeuwarden 202784.024 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 10

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 2 Inhoudsopgave Begroting Samenstelling van het bestuur ................................ ................................ .. 4 Leeswijzer................................ ................................ ........................... 5 1. Inleiding ..................................................................................... 7 1.1 Inleiding ................................ ................................ ......................... 7 2. Beleidsbegroting ......................................................................... 11 A Programmaplan ................................ ................................ ................ 11 2.1 Samenleving ................................ ................................ ............ 12 2.1.1 Bestaanszekerheid................................ ........................... 14 2.1.2 Kansengelijkheid ................................ ............................ 17 2.1.3 Gezond samenleven ................................ ......................... 21 2.2 Leefomgeving ................................ ................................ .......... 32 2.2.1 Mobiliteit, water en groen ................................ ................. 34 2.2.2 Wonen en ruimte ................................ ............................ 39 2.2.3 Milieu ................................ ................................ .........

45 2.3 Economie en cultuur ................................ ................................ .. 53 2.3.1 Economie ................................ ................................ ..... 55 2.3.2 Cultuur ................................ ................................ ........ 58 2.4 Veiligheid ................................ ................................ ............... 62 2.4.1 Veiligheid ................................ ................................ ..... 64 2.5 Bestuur en Ondersteuning ................................ ............................ 74 2.5.1 Bestuur ................................ ................................ ........ 76 2.5.2 Ondersteuning ................................ ............................... 80 B Paragrafen ................................ ................................ ...................... 86 2.6 Leeuwarden Oost ................................ ................................ ...... 87 2.7 Sociaal Domein Fryslân ................................ ............................... 99 2.8 Investeringsprogramma en fondsen ................................ ............... 109 2.9 Lokale heffingen ................................ ................................ ..... 111 2.10 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................ ...... 121 2.11 Onderhoud kapitaalgoederen ................................

..................... 130 2.12 Financiering ................................ ................................ ......... 135 2.13 Bedrijfsvoering ................................ ................................ ..... 139 2.14 Openbaarheidsparagraaf ................................ .......................... 144 2.15 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden .................... 146 2.16 Grondbeleid ................................ ................................ ......... 171 3. Financiële begroting ................................................................... 182 3.1 Baten en lasten ................................ ................................ ............. 183 3.1.1 Overzicht van baten en lasten incl. uitsplitsing algemene dekkingsmiddelen ................................ ................................ .............................. 183 3.1.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................ 185 3.2 Uiteenzetting financiële positie ................................ ......................... 186 3.2.1 Ontwikkeling financiële positie ................................ ................. 186 3.3 Enkele specifieke onderwerpen ................................ ......................... 191 3.3.1 Meerjarenraming baten en lasten ................................ ...............

192 3.3.2 Overzicht van incidentele baten en lasten en structurele stortingen en onttrekkingen reserves ................................ ................................ .. 196 3.3.3 Geprognotiseerde balans ................................ ......................... 201 3.3.4 Stand en verloop van de reserves en voorzieningen ......................... 204 3.3.5 Arbeidsgerelateerde verplichtingen ................................ ............ 208 3.3.6 EMU saldo ................................ ................................ .......... 209 3.3.7 Overzicht van baten en lasten per taakveld ................................ ... 211 Bijlagen ...................................................................................... 217 Bijlage A. Overzicht mutaties financiële positie ................................ .......... 218 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 3 Bijlage B. Meerjaren investeringsprogramma ................................ ............. 230 Bijlage C. Overzicht subsidies aan instellingen ................................ ........... 236 Bijlage D. Overzicht kengetallen ................................ .............................

242 Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 4 Samenstelling van het bestuur Burgemeester Foort van Oosten Verantwoordelijk voor: * Openbare orde * Brandweer en Politie * Integraal veiligheidsbeleid en Handhaving * Ondermijning * Horecabeleid * Communicatie * Grote Stedenbeleid * Public Affairs en lobby * Voorzitter college en Raad en Kabinetszaken Marcel Visser (VVD) Portefeuilles: * Werk, participatie en arbeidsmarkt * Cultuur * Evenementen en marketing * Inclusie en diversiteit * Bedrijfsvoering * Digitale agenda * Dienstverlening * Vastgoed * Programma Leeuwarden Oost Hein Kuiken (PRO) Portefeuilles: * Sociaal domein (coördinerend) * Jeugd * Wmo en maatschappelijke opvang * Inkomen, armoede en schuldhulp * Financiën Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles: * Onderwijs * Kennis en innovatie * Economie * Recreatie en toerisme * Sport en gezondheid * Sociale basis * Overheid en samenleving * Dorpen en wijken (coördinerend) Julie Bruijnincx (D66) Portefeuilles: * Wonen en bouwen * Vergunningen, toezicht en handhaving * Grondbedrijf * Erfgoed en monumenten * Asiel en migratie * Beheer openbare ruimte * RO-projecten Weaze, Zuidlanden en Middelsee Evert Stellingwerf (PRO) Portefeuilles: * Ruimte en leefomgeving * Gebiedsontwikkeling * Omgevingsvisie en omgevingsplan * Klimaat, energie en duurzaamheid * Circulaire economie * Natuur, bodem, water en landbouw * Infrastructuur en mobiliteit *

RO-projecten Spoorzone, Spoordok en Binnenstad Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: * De gemeentelijke organisatie Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 5 Leeswijzer Hoofdstructuur Voor de opzet en inhoud van de begroting gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De opbouw van deze begroting is als volgt: Figuur 1 Hoofdstructuur begroting Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsbegroting. De focus deze bestuursperiode is gericht op de doelen en maatregelen, zoals gesteld in het coalitieakkoord Ruimte voor de toekomst 2026-2030 (2026). Uitgangspunt is dat de begrotingsuitvoering voor ongeveer 80% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met taakvelden aan het eind van iedere hoofdopgave). Daar is minder politieke sturing op nodig, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. Hoofdstuk 2 met de beleidsbegroting bevat: 1. Elf programma's onderverdeeld naar vijf hoofdopgaven.

Iedere hoofdopgave bevat: • Een kort overzicht van doelen en ambities deze bestuursperiode: Wat willen we bereiken? • Een tekstuele toelichting per programma op de voorgenomen maatregelen en speerpunten in 2027, die bijdragen aan de realisatie van doelen en ambities: Wat gaan we daarvoor doen en met wie? • Een overzicht met (bij ministeriële regeling vastgestelde) beleidsindicatoren. De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. • De raming van baten en lasten voor 2027 op taakvelden niveau: Wat gaat dat kosten? 2. In afzonderlijke programmaoverstijgende paragrafen staan enkele beleidsinhoudelijke onderwerpen die extra aandacht vragen, de beleidslijnen met betrekking tot de lokale heffingen en relevante beheersmatige aspecten. Het betreft: • Leeuwarden Oost; • Sociaal Domein Fryslân; • Investeringsprogramma en fondsen; • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering; • Bedrijfsvoering; • Openbaarheidsparagraaf; • Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden;

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 6 • Grondbeleid. In hoofdstuk 3 staat de financiële begroting met daarop een toelichting. Hoofdstuk 3.2 bevat een overzicht van geraamde baten en lasten per programma. In de Hoofdstuk 3.3 staat onder meer de financiële gevolgen van het in de programma's opgenomen beleid en een geprognosticeerde begin- en eindbalans voor het begrotingsjaar en de 3 daarop volgende jaren (meerjarenraming). Ook staat hierin een overzicht van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (3.3.4) en een overzicht van baten en lasten per taakveld (3.3.7). Die laatste betreft een verdelingsprincipe van voorgeschreven taakvelden ten behoeve van de informatie voor derden (ministerie en CBS). Tegelijkertijd maakt dit ook de vergelijking van onze financiën met andere gemeenten mogelijk: www.financiengemeenten.nl. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. De bijlagen bevatten onder andere overzichten met mutaties in de financiële positie, met subsidies aan instellingen en financiële kengetallen. Doelen, indicatoren en monitoren De doelen in de begroting beschrijven het maatschappelijk effect dat we beogen met de programma’s. De indicatoren geven inzicht of het beoogde effect wordt bereikt. Indicatoren geven een zeker inzicht in de gemeentelijke bijdrage aan maatschappelijke doelen, maar kunnen niet de volledige werkelijkheid vangen.

Meer inzicht dan de indicatoren in de begroting bieden rapportages in de beleidscyclus. Die geven namelijk meer en rijkere informatie over de voortgang en de realisatie van het beleid. Daarnaast geeft Leeuwarden in Cijfers op een toegankelijke wijze een zo actueel mogelijk beeld van Leeuwarden in cijfers over thema’s als wonen, werkgelegenheid, zorg & gezondheid en milieu & duurzaamheid. Hier worden over meerdere jaren kerncijfers en ook de beleving door inwoners gepresenteerd op gemeenteniveau en soms ook per wijk. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 7 1. INLEIDING 1.1 Inleiding Ruimte voor de toekomst In deze begroting en meerjarenraming staan de geraamde inkomsten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor 2027 tot en met 2030. Dit is de eerste begroting van het nieu we college voor de bestuursperiode 2026–2030. Het coalitieakkoord Ruimte voor de Toekomst’ is het kader voor de keuzes die we de komende jaren maken. De komende bestuursperiode willen we vooral doen. We bouwen daarbij voort op wat de afgelopen jaren in gang is gezet. Tegelijkertijd leggen we nieuwe accenten. Veel maatschappelijke opgaven vragen niet om nieuwe plannen, maar om uitvoering, samenwerking en het zichtbaar maken van resultaten. Daarom ligt de focus de komende jaren op het realiseren van onze ambities en doelen en op het positief beïnvloeden van de brede welvaart van onze inwoners.

Dat vraagt om duidelijke keuzes. De beschikbare ruimte – financieel, maar ook in mensen en in de fysieke ruimte van onze gemeente – is beperkt. Niet alles kan tegelijk. Daarom richten we onze inzet op de opgaven waar we het meeste verschil kunnen maken. We werken daarbij samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere overheden. Waar beleid goed werkt, bouwen we voort. Waar dat nodig is, sturen we bij. Een veranderende wereld De gemeente Leeuwarden staat midden in een wereld die voortdurend verandert. Internationale ontwikkelingen en geopolitieke spanningen hebben ook lokaal gevolgen voor onze samenleving, economie, energievoorziening en veiligheid. Economische ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de koopkracht en bestaanszekerheid van onze inwoners. Tegelijkertijd blijven grote maatschappelijke opgaven bestaan, zoals het bouwen van voldoende woningen, het verlichten van de druk op zorg, het omgaan met klimaatverandering en de krapte op de arbeidsmarkt. Ontwikkelingen buiten onze gemeente hebben invloed op de ruimte die wij hebben om onze ambities te realiseren. Zo kiest Fryslân komend jaar een nieuw bestuur voor de Provinciale Staten. Tegelijkertijd zet het nieuwe kabinet de komende periode nieuwe beleidsmatige en financiële lijnen uit. De gevolgen daarvan voor gemeenten zijn nog niet op alle terreinen duidelijk.

Dat geldt onder meer voor de financiële verhouding tussen het Rijk en gemeenten en voor de manier waarop taken in het sociaal domein worden gefinancierd. Voor een gezonde financiële positie op de middellange en lange termijn blijft voldoende en passende financiering vanuit het Rijk noodzakelijk. Wij blijven ons hiervoor inzetten. Deze ontwikkelingen vragen om een gemeente die koersvast en tegelijkertijd wendbaar is. We blijven investeren in de toekomst van Leeuwarden, maar doen dat gericht en realistisch. We maken bewuste keuzes over waar we onze middelen inzetten en zoeken daarbij nadrukkelijk naar samenwerking en mogelijkheden om efficiënter te werken. Zo houden we ruimte om te investeren in wat voor onze gemeente van blijvende waarde is. Een solide financiële basis Deze begroting heeft een omvang van € 847 mln. Een gezonde financiële positie is een belangrijke voorwaarde om onze maatschappelijke ambities te kunnen realiseren. Daarom zorgen we voor een sluitend meerjarenperspectief en houden we onze financiële reserves en risico's zorgvuldig in beeld. Tegelijkertijd is de financiële ruimte beperkt. De komende jaren staan we voor keuzes die gevolgen kunnen hebben voor het tempo waarin ambities worden gerealiseerd en voor de manier waarop we onze dienstverlening organiseren.

Het college wil deze keuzes zorgvuldig maken en steeds kijke n naar de verhouding tussen de maatschappelijke effecten en de beschikbare middelen. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 8 We kijken daarbij niet alleen naar nieuwe uitgaven. Ook binnen bestaande budgetten en werkwijzen zoeken we naar mogelijkheden om efficiënter te werken en middelen anders i n te zetten. Het coalitieakkoord kiest nadrukkelijk voor het kritisch bekijken van bestaande processen en het benutten van efficiencyruimte binnen de organisatie. Komend jaar zetten we hierin de eerste stappen. Een deel van de beschikbare budgetten wordt richting de Midterm Review (MTR) in 2028 opnieuw beoordeeld. Om de ambities uit het coalitieakkoord mogelijk te maken, zijn keuzes gemaakt in de inzet van de beschikbare financiële ruimte. Het coalitieakkoord bevat zowel voorstellen voor nieuwe investeringen als maatregelen die financiële ruimte creëren. Vanaf 2027 starten we met de uitvoering van deze keuzes. De financiële effecten zijn impliciet onderdeel van de programmabegroting en worden daarbinnen uitgevoerd. Een solide financiële basis geeft ons de mogelijkheid om ook op langere termijn te blijven investeren. Tegelijkertijd blijven we alert op ontwikkelingen die onze financiële positie kunnen beïnvloeden, in het bijzonder de ontwikkeling van de rijksbijdragen en de kosten binnen het sociaal domein.

Brede welvaart als kompas Bij het maken van deze keuzes kijken we verder dan alleen de financiële gevolgen van beleid. Brede welvaart is het kompas voor de keuzes die we maken. In deze bestuursperiode willen we dit perspectief verder benutten. Bij de uitvoering van het coalitieakko ord kijken we daarom waar mogelijk door de bril van brede welvaart: wat betekenen ontwikkelingen en maatregelen voor de kwaliteit van leven van onze inwoners, voor verschillende groepen in onze samenleving en voor de toekomst van onze gemeente? Onze eigen brede welvaartsmonitor biedt daarbij een belangrijke basis voor het volgen en duiden van ontwikkelingen. Zo helpt brede welvaart ons om de verschillende opgaven in samenhang te blijven zien en om het gesprek te voeren over de vraag waar we als gemeente daadwerkelijk het verschil kunnen maken. Speerpunten in 2027 In 2027 richten we onze inzet op een aantal belangrijke opgaven. Daarbij zetten we concrete stappen om onze ambities verder te brengen. Zo willen we de woningbouw versnellen en meer tempo maken in de ontwikkeling van nieuwe woningen en woongebieden. Ook werken we aan een strategische investeringsagenda voor fysieke projecten, waarmee we meer same nhang en prioritering aanbrengen in onze investeringen in de fysieke leefomgeving.

In het sociaal domein zetten we de transformatie verder door, met meer nadruk op preventie, samenwerking, de sociale basis en passende ondersteuning voor inwoners. Al met al werken we aan voldoende en betaalbare woningen en sterke, leefbare wijken en dorpen. We zetten in op bestaanszekerheid, gelijke kansen en gezondheid, en op een samenleving waarin inwoners mee kunnen doen. We versterken de economische kracht van Leeuwarden en inves teren gericht in cultuur, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving. Ook veiligheid en weerbaarheid blijven belangrijke voorwaarden voor een gemeente waarin mensen prettig kunnen wonen, werken en leven. Bij al deze opgaven geldt hetzelfde uitgangspunt: we focussen ons op de plannen die er liggen, sturen bij waar nodig en zetten ons in voor een goede uitvoering met maximale impact. Vooruitblik 2027 is het eerste volledige jaar van de nieuwe bestuursperiode. Het is daarmee het jaar waarin de ambities uit het coalitieakkoord verder worden vertaald naar uitvoering. De komende jaren willen we laten zien wat er gebeurt wanneer we focus aanbrengen, keuzes maken en plannen realiseren. Dat doen we in een omgeving die niet volledig voorspelbaar is. Landelijke en provinciale ontwikkelingen, economische en geopolitieke onzekerheden en veranderingen in de financiële ruimte kunnen invloed hebben op onze mogelijkheden. Niet alles ligt binnen onze invloedssfeer.

Wat wel binnen onze invloed ligt, is hoe we daarmee omgaan: door koers te houden, scherp te kiezen, samen te werken en waar nodig bij te sturen. Zo werken we aan een gemeente waarin inwoners goed kunnen wonen, werken en leven. Een gemeente die vandaag investeert in de kwaliteit van leven en oog houdt voor de gevolgen van keuzes voor de toekomst. Met uitvoering als focus, brede welvaart als kompas en een gezonde financiële basis werken we samen aan een sterk en leefbaar Leeuwarden. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 9 Hoe dekt de gemeente haar uitgaven? Figuur Baten inclusief onttrekkingen aan reserves Totaal 847,1 mln

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 10 Hoe wordt het geld besteed? Figuur Lasten inclusief stortingen in reserves Totaal 847,1 mln

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 11 2. BELEIDSBEGROTING A Programmaplan Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 12 2.1 Samenleving Wat willen we bereiken? Strategisch doel: Een samenleving voor iedereen Ambitie: We willen dat inwoners meedoen aan de samenleving, zich kunnen ontwikkelen en waar nodig de ondersteuning krijgen die nodig is. Veel gaat goed in de gemeente Leeuwarden, maar tegelijkertijd hebben steeds meer inwoners moeite om rond te komen, gezond te bli jven of mee te doen. Daarnaast hebben ook demografische ontwikkelingen, zoals de dubbele vergrijzing, gevolgen voor onze gemeente. Zorg en ondersteuning staan steeds meer onder druk. Waar we kunnen, versterken we bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Ook investeren we in een sterke sociale basis in wijken en dorpen. We zetten extra in op preventie en organiseren ondersteuning dichter bij inwoners. Daarnaast verbeteren we de samenwerking tussen zorg, welzijn, participatie en onderwijs, zodat hulp makkelijker bereikbaar wordt en inwoners meer regie ervaren. In deze periode werken we gericht aan concrete doelen voor 2030, zoals het vergroten van participatie, het verminderen van armoede en gezondheidsverschillen en het verbeteren van kansen voor kinderen en jongeren om zich te ontwikkelen. Zo bouwen we aan een sociale en leefbare gemeente waarin iedereen mee kan doen.

Doelen- en prestatieboom Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Programma Een samenleving voor iedereen Minder inwoners leven in armoede of hebben problematische schulden. Hulp is eerder beschikbaar en regelingen worden beter benut - Voorkomen van armoede van generatie op generatie Bestaanszekerheid - Versterken van financiële zekerheid - Versnellen en toegankelijker maken van de schuldenaanpak - Gemeentelijke aanpak herbeoordelen met de focus op de schuldhulpverlening Meer inwoners doen mee via werk, opleiding of participatie en minder mensen staan langdurig langs de kant. In het verlengde hiervan hebben inwoners toegang tot een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf dat hen perspectief biedt - Uitvoeren beleidskader Meedoen Telt - Samenwerken met partners om participatie en doorstroom te bevorderen Meer kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op en ervaren mentale veerkracht en steun vanuit hun omgeving. Daarnaast hebben minder jongeren jeugdzorg nodig - Uitvoeren Hervormingsagenda Jeugd en Jeugdagenda Kansengelijkheid - Inkoop jeugdzorg 2028 en verder - Monitoring effecten - Samenwerking SDF Onderwijs, kinderopvang en ondersteuning sluiten - Stimuleren van gelijke kansen en inclusiviteit Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 13 beter op elkaar aan.

Daardoor krijgen meer kinderen gelijke kansen en blijven minder kinderen thuis van school - Bevorderen van integrale samenwerking rondom kinderopvang, onderwijs en omgeving - Ontwikkelen toekomstbestendige en duurzame onderwijsvoorzieningen Inburgeraars doen sneller mee in de samenleving door goede begeleiding, taalonderwijs en toegang tot werk of opleiding - Inzetten op een nieuw uitvoeringsplan Inburgering - Uitvoeren van de (wettelijke) urgentieverordening (wonen) en het maken van jaarlijks prestaties afspraken met corporaties over de huisvesting van statushouders - Samenwerken in de regio aan de opvang en integratie van nieuwkomers - Investeren in samenhang inburgering en participatie Meer inwoners ervaren regie over hun leven en vinden sneller passende ondersteuning dichtbij huis, doordat preventie, zorg, welzijn en participatie beter op elkaar aansluiten. Meer inwoners kunnen langer zelfstandig thuis wonen.

- Uitvoeren Wmo Gezond samenleven - Ontwikkelen lokale toegang Meer inwoners bewegen regelmatig en ervaren sport en bewegen als toegankelijk en dichtbij - Inzetten van sport- en beweegcoaches - Investeren in sportaccommodaties - Ondersteunen sportverenigingen - Ontwikkelen strategie zwembaden Meer inwoners ervaren een goede mentale en fysieke gezondheid en gezondheidsverschillen tussen wijken en dorpen zijn kleiner - Uitvoering uitvoeringsprogramma wonen met zorg - Uitvoering gezondheidsbeleid: Samen gezond - Uitvoering geven aan landelijke zorgakkoorden en regionale samenwerkingen Sociale overlast, huiselijk geweld en situaties met onbegrepen gedrag worden eerder gesignaleerd en beter aangepakt - Opstellen van een uitvoeringsagenda zorg en veiligheid Meer inwoners ervaren sociale samenhang, vertrouwen en ontmoeting in hun wijk, buurt of dorp. - Versterken van de infrastructuur rondom ontmoetingsplekken - Stimuleren en faciliteren ontmoeting in wijk, buurt of dorp - Maatwerkplannen per wijk of dorp Openbare ruimte, dienstverlening en voorzieningen zijn beter toegankelijk. Iedereen kan meedoen, ongeacht beperking, achtergrond of basisvaardigheden. - Uitvoeren lokale inclusie agenda - Bevorderen inclusie en toegankelijkheid - Versterken basisvaardigheden Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 14 Wat gaan we daarvoor doen en met wie? 2.1.1 Bestaanszekerheid Portefeuillehouders: H.

Kuiken, M. Visser 1. Minder inwoners leven in armoede of hebben problematische schulden. Hulp is eerder beschikbaar en regelingen worden beter benut Bestaanszekerheid is belangrijk om goed mee te kunnen doen in de samenleving. Voor mensen die financiële problemen hebben, moeite hebben om rond te komen of schulden hebben, is deze zekerheid vaak onzeker. Daarom richten wij ons met onze armoedebestrijding op het v oorkomen en verminderen van armoede en schulden. We zorgen voor passende inkomensondersteuning en signaleren problemen zo vroeg mogelijk. Ook maken we het makkelijker voor mensen om gebruik te maken van de regelingen die er zijn. Een speciaal aandachtspunt is het doorbreken van generatiearmoede. Zo voorkomen we dat financiële problemen van ouders worden doorgegeven aan hun kinderen. Op deze manier versterken we de financiële zekerheid van inwoners en vergroten we hun kansen om volwaardig mee te doen in de samenleving. ○ Voorkomen van armoede van generatie op generatie Om armoede van generatie op generatie te doorbreken, richten we ons in 2027 speciaal op kinderen die opgroeien in armoede. We zetten ons beleid voort om ervoor te zorgen dat alle kinderen in de gemeente Leeuwarden kunnen meedoen aan school-, sport- en culturele activiteiten. Zo voorkomen we dat zij buitengesloten worden.

Hierbij werken we samen met belangrijke partners die zijn aangesloten bij Samenvoorallekinderen.nl. Met dit beleid hebben we al 10.000 kinderen bereikt en dit willen we ook in 2027 voortzetten. We blijven ook maatwerk leveren. Dit betekent dat gezinnen met een inkomen net boven 120% van het sociaal minimum, maar met een laag netto inkomen, toch gebruik kunnen maken va n onze regelingen. Daarnaast blijven we in 2027 werken aan het vergroten van de ontwikkelkansen van kinderen. We doen dit samen met verschillende partners, waarbij de gemeente de regie voert. We blijven samenwerken met JINC (Jongeren INCorporated). In 2027 bereiken de projecten van JINC minimaal 3.250 kinderen. Ook zetten we de samenwerking met het Jeugdeducatiefonds voort. Via dit fonds krijgen kinderen op 13 basisscholen in Leeuwarden individuele en groepsondersteuning. Zo worden in totaal minimaal 12.50 0 kinderen geholpen. ○ Versterken van financiële zekerheid In 2027 richten wij ons op het vergroten van de zekerheid voor iedereen. Dit doen we door onze dienstverlening simpel, betrouwbaar en mensgericht te maken. Belangrijke stappen zijn de invoering van de Participatiewet in Balans en de Wet Proactieve dienstverlening SZW. We zorgen ervoor dat deze wetten goed worden uitgevoerd. Daarnaast willen we dat meer mensen gebruikmaken van de minimaregelingen.

Daarom stimuleren we het bereik en het gebruik van deze regelingen actief. Zo werken we samen aan een betere ondersteuning voor iedereen. We willen voorkomen dat inwoners ondersteuning mislopen. Daarom stimuleren we het gebruik van minimaregelingen. We maken deze regelingen makkelijker toegankelijk. Dit betekent dat inwoners de regelingen beter kunnen vinden, begrijpen en aanvragen. Hiervoor zetten we de Voorzieningenwijzer en Geldfit voort. Daarnaast informeren we inwoners actief over de beschikbare ondersteuning. We bieden ook hulp bij het aanvragen van regelingen. Hierbij werken we samen met maatschappelijke organisaties. Verder bereiden we onze dienstverlening voor op de Wet proactieve dienstverlening SZW. Deze wet zorgt ervoor dat wij inwoners die mogelijk recht hebben op inkomensondersteunende regelingen, minimavoorzieningen of schuldhulpverlening, beter kunnen bereiken en ondersteunen. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 15 Met de invoering van de Participatiewet in Balans versterken we de financiële zekerheid van inwoners. De nieuwe regels geven meer ruimte voor maatwerk en vergroten de rechtszekerheid. Ook zorgen ze voor een beter voorspelbare verrekening van inkomsten uit werk. Dit maakt het voor inwoners makkelijker om stappen te zetten richting werk, zonder dat ze direct financiële zorgen of onverwachte terugvorderingen krijgen.

Daarnaast richten we ons op een dienstverlening die uitgaat van vertrouwen en rekening houdt met de persoonlijke situatie van inwoners. Zo ondersteunen we hen op een respectvolle en effectieve manier. ○ Versnellen en toegankelijker maken van de schuldenaanpak De inzet op vroegsignalering van financiële problematiek wordt in het komende begrotingsjaar voortgezet, ondanks het ontbreken van structurele financiering vanuit het Rijk. Daarbij werken we aan de uitvoering van de bestuurlijke afspraken richting 2028, me t als doel het bereik van vroegsignalering te vergroten en de ongewenste uitval van signalen te halveren. Daarnaast worden de pilots SchuldenvrijLWD, Vroegtijdige Doorbraak en Jongeren Perspectief Fonds geëvalueerd. Op basis van de uitkomsten bepalen we de vervolgstappen en eventuele structurele inbedding van succesvolle werkwijzen. 2. Meer inwoners doen mee via werk, opleiding of participatie en minder mensen staan langdurig langs de kant. In het verlengde hiervan hebben inwoners toegang tot een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf dat hen perspectief biedt Meer inwoners doen mee via werk, opleiding of participatie en minder mensen staan langdurig langs de kant. In het verlengde hiervan hebben inwoners toegang tot een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf dat hen perspectief biedt. Meedoen aan de maatschappij via werk is belangrijk.

Het helpt mensen om financieel zelfstandig te zijn, zelfredzaam te blijven en contact te houden met anderen. Daarom vinden wij het belangrijk dat iedereen naar vermogen deelneemt aan de samenleving, het liefst met betaald werk. Als betaald werk nog niet mogelijk is, richten we ons op persoonlijke ontwikkeling en andere manieren om actief mee te doen in de maatschappij. We willen voorkomen dat mensen langdurig zonder werk blijven en bieden daarom ondersteuning die past bij wat iemand kan en nodig heeft. Vooral mensen voor wie de stap naar werk moeilijk is, krijgen extra aandacht. We helpen hen om vaardigheden te versterken, werkervaring op te doen en waar mogelijk de stap naar betaald werk te zetten. Zo werken we aan meer kansen op werk, ontwikkeling en een zelfstandig bestaan. ○ Uitvoeren beleidskader Meedoen Telt In 2027 voeren we het beleidskader Meedoen Telt uit. We werken hierbij langs vier belangrijke lijnen: Gerichte dienstverlening We maken bewuste keuzes over wie we wanneer en op welke manier ondersteunen. Hierbi j besteden we extra aandacht aan jongeren, statushouders en gezinnen met kinderen. Vanaf het eerste contact kijken we wat nodig is om inwoners stappen te laten zetten richting werk of maatschappelijke deelname. Ook richten we ons op het versterken van basi svaardigheden, zodat inwoners beter kunnen meedoen en zich verder kunnen ontwikkelen.

We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij de situatie van de inwoner. Leren en verbeteren We volgen beter wat onze dienstverlening oplevert. We gebruiken resultaten, ervaringen van inwoners en kennis van professionals om onze aanpak steeds te verbeteren. We kijken daarbij niet alleen naar het aantal inwoners dat ondersteuning krijgt, maar ook n aar de stappen die inwoners daadwerkelijk zetten richting werk, opleiding, ontwikkeling of maatschappelijke deelname. Daarnaast versterken we de vakkennis van onze medewerkers en geven we ruimte om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen en uit te proberen. Wat werkt, willen we vervolgens breder toepassen en structureel onderdeel maken van onze dienstverlening. Meer passend werk Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 16 We zetten hulpmiddelen zoals scholing, werkervaring en loonkostensubsidie gerichter in. Zo vergroten we de mogelijkheden voor inwoners om zich via werk te ontwikkelen en een baan te vinden die bij hen past. We werken daarbij samen met werkgevers om meer duurzame en passende werkplekken te creëren, ook voor inwoners die extra ondersteuning nodig hebben om aan het werk te gaan of te blijven. Zekerheid voor inwoners We zorgen ervoor dat werken loont en toekomstperspectief biedt. We ondersteunen inwoners bij de overstap naar werk en maken de financiële gevolgen daarvan zo duidelijk mogelijk.

Daarbij proberen we onzekerheden en obstakels om te gaan werken of meer te gaan werken zoveel mogelijk weg te nemen. We werken vanuit vertrouwen en maatwerk, met duidelijke afspraken over rechten, plichten en wederkerigheid. We hebben daarbij aandacht voor de overgang van uitkering naar werk en voor situaties waarin een kleine stap naar werk grote financiële gevolgen kan hebben. Op deze manier willen we ervoor zorgen dat meer inwoners mee kunnen doen, zich kunnen ontwikkelen en waar mogelijk duurzaam aan het werk gaan. ○ Samenwerken met partners om participatie en doorstroom te bevorderen In 2027 werken we nog beter samen met werkgevers, scholen, het sociaal ontwikkelbedrijf, maatschappelijke organisaties en regionale partners. Binnen Fryslân Werkt verbinden we de inzet van gemeenten, UWV, onderwijs, werkgevers en andere partners om inwoners beter en sneller naar werk en ontwikkeling te begeleiden. Samen zorgen we voor meer passende werkplekken, ontwikkelmogelijkheden en plekken waar mensen kunnen meedoen in de samenleving. Met werkgevers richten we ons op duurzame banen en maken we meer mogelijkheden voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben om werk te vinden en te houden. Een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf Het sociaal ontwikkelbedrijf is een belangrijke schakel in onze aanpak voor inwoners die ondersteuning nodig hebben bij werk en ontwikkeling.

Het biedt werk, begeleiding, ontwikkelkansen en perspectief aan inwoners voor wie de stap naar regulier werk niet vanzelfsprekend is. In 2027 werken we samen met Caparis en regionale partners verder aan een toekomstbestendig sociaal ontwikkelbedrijf. Daarbij kijken we niet alleen naar de uitvoering van de huidige dienstverlening, maar ook naar de ontwikkeling van het sociaal ontwikkelbedrijf als onderdeel van de bredere arbeidsmarktinfrastructuur. Daarnaast werken we samen met gemeenten in de regio, Caparis en andere partners aan een sterke sociale en regionale arbeidsmarktstructuur voor de toekomst. Evalueren en vooruitkijken In 2027 volgen we de uitvoering van het beleidskader Meedoen Telt en brengen we in beeld welke resultaten de aanpak oplevert. We gebruiken de ervaringen van inwoners, professionals en partners om waar nodig bij te sturen. Waar aanpakken aantoonbaar werken, willen we deze borgen en verder versterken. Waar resultaten achterblijven, onderzoeken we wat nodig is om de aanpak te verbeteren.

Betrokken verbonden partijen • Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden • Caparis NV Drachten • Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociaal Domein (2018) Visiedocument Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden (2022) Kwaliteitskader Sociaal Domein gemeente Leeuwarden (2021) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 17 2.1.2 Kansengelijkheid Portefeuillehouders: H. Kuiken, A. Reitsma, J. Bruijnincx 1. Meer kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op en ervaren mentale veerkracht en steun vanuit hun omgeving. Daarnaast hebben minder jongeren jeugdzorg nodig Wij willen dat kinderen en jongeren gezond, veilig en met goede kansen opgroeien. Daarom bieden we passende en effectieve jeugdhulp. We vinden het belangrijk dat kinderen en jongeren opgroeien in hun eigen omgeving. Dit is meestal thuis, op school, in de buurt of bij verenigingen. Als er extra hulp nodig is, regelen we die dichtbij en samen met de mensen en instellingen in de omgeving van het kind. Daarbij kijken we niet alleen naar wat het kind nodig heeft, maar ook naar de situatie van ouders, verzorgers en het sociale netwerk. Soms spelen problemen zoals stress, armoede, relatieproblemen of een scheiding een grote rol in het welzijn van kinderen en jongeren. Door deze problemen vroeg te herkennen en aan te pakken, helpen we kinderen beter op te groeien.

Zo voorkomen we dat er later zwaardere hulp nodig is. We willen de sterke basis van opvoeding en begeleiding in het dagelijks leven verder verbeteren. In Leeuwarden werken we daarom aan een sterk netwerk van lokale zorg en ondersteuning. Hierbij werken scholen, welzijnsorganisaties, sportclubs, culturele instellingen, zorgaanbieders en andere maatschappelijke partners goed samen. Door hulp dicht bij huis en in samenwerking met deze partijen te bieden, maken we de ondersteuning toegankelijk. Zo sluiten we aan bij wat kinderen, jongeren en gezinnen nodig hebben in hun eigen leefwereld. Ten aanzien van de afspraak tussen gemeenten en het rijk om te komen tot een laagdrempelige toegang tot gemeentelijke voorzieningen op sociaal gebied wordt verwezen naar uitwerking hiervan onder de opgave Gezond Samenleven. ○ Uitvoeren Hervormingsagenda Jeugd en Jeugdagenda We voeren de acties uit die zijn opgenomen in de Uitvoeringsagenda 2027 van de Leeuwarder Jeugdagenda 2024-2028. Hierbij richten we ons op het versterken van de basis voor opvoeding, het vergroten van de veerkracht van kinderen, jongeren en gezinnen, en het bieden van passende hulp zo dicht mogelijk bij huis. We werken aan een sterk en toegankelijk lokaal zorgnetwerk. Dit netwerk zorgt ervoor dat preventie, lichte ondersteuning en specialistische hulp goed op elkaar aansluiten.

Zo kunnen kinderen en gezinnen snel en passend geholpen worden (zie ook het onderdeel ‘Ontwikkelen lokale toegang’ hierna). ○ Inkoop jeugdzorg 2028 en verder We bereiden de invoering van de nieuwe inkoop voor specialistische jeugdhulp en verblijf in 2028 voor en voeren deze uit. Met deze stap zorgen we voor een toekomstbestendig aanbod van specialistische ondersteuning. Dit aanbod past bij de uitgangspunten van de Jeugdagenda: hulp die dichtbij is waar dat kan, en specialistische hulp waar dat nodig is. ○ Monitoring effecten We laten zien wat de acties uit de Jeugd Agenda hebben opgeleverd. Waar mogelijk ondersteunen we dit met cijfers en feiten. In 2027 blijven we werken aan het volgen van de voortgang op belangrijke onderwerpen uit de Jeugd Agenda. Deze onderwerpen zijn veiligheid, armoede en een kansrijk opgroeien. Zo houden we goed in de gaten hoe het gaat en waar we kunnen verbeteren. ○ Samenwerking SDF We werken samen met de Friese gemeenten aan het vernieuwen van de Fryske Regiovisie Jeugdhulp. Ook stellen we een Fries transformatieplan op. Hiermee zorgen we dat het beleid voor jeugdhulp in Fryslân actueel, toekomstbestendig en duidelijk is. De vernieuwde regiovisie wordt verwerkt in een regionale samenwerkingsagenda. Op regionaal en lokaal niveau voeren we de afspraken uit die in deze samenwerkingsagenda staan. Zo zorgen we samen voor betere jeugdhulp in Fryslân.

Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 18 2. Onderwijs, kinderopvang en ondersteuning sluiten beter op elkaar aan. Daardoor krijgen meer kinderen gelijke kansen en blijven minder kinderen thuis van school Kinderen moeten zich veilig en optimaal kunnen ontwikkelen, gelijke kansen krijgen ongeacht hun achtergrond en zo veel mogelijk dichtbij huis (thuisnabij) en inclusief onderwijs kunnen volgen. In 2027 zetten we middels de Jeugdagenda, het programma Kansen voor Kinderen en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) in op het versterken van de samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang, welzijn, jeugdhulp en ouders. We werken verder aan talentontwikkeling van kinderen en jongeren, inclusiever onderwijs, vroegsignalering van ondersteuningsvragen, een sterke pedagogische basis en de doorontwikkeling van Integrale Kindcentra (IKC’s), zodat ondersteuning vroegtijdig en zoveel mogelijk op school of in de wijk beschikbaar is. Daarnaast blijft de inzet gericht op het voorkomen van onderwijsachterstanden en schooluitval en op het vergroten van kansengelijkheid voor kinderen in kwetsbare situaties. ○ Stimuleren van gelijke kansen en inclusiviteit In 2027 stimuleren we gelijke kansen en inclusiviteit door samen met onderwijs, kinderopvang, welzijn en jeugdhulp te werken aan een sterke pedagogische basis voor alle kinderen.

We zetten in op het voorkomen en verminderen van onderwijsachterstanden door voorschoolse educatie, taalontwikkeling en vroegsignalering van ondersteuningsbehoeften in het onderwijs. Daarnaast versterken we de ontwikkeling van Integrale Kindcentra (IKC’s), waarin opvang, onderwijs en ondersteuning zoveel mogelijk gezamenlijk worden georganiseerd. Ook bevorderen we inclusiever onderwijs, zodat meer kinderen dichtbij huis en samen met leeftijdsgenoten kunnen opgroeien en leren. Begin 2027 wordt er een nieuw uitvoeringsprogramma van de Jeugdagenda vastgesteld. Hierin worden de concrete acties voor 2027 omschreven. Daarnaast komt er in 2027 een nieuw plan Kansen voor Kinderen, gericht op de leeftijd van 0-12 jaar. ○ Bevorderen van integrale samenwerking rondom kinderopvang, onderwijs en omgeving In 2027 versterken we de integrale samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs, welzijn, jeugdhulp en andere maatschappelijke partners, zodat kinderen en gezinnen tijdig passende ondersteuning ontvangen. In 2027 bouwen we voort op de samenwerking binnen In tegrale Kindcentra (IKC’s) en versterken de verbinding tussen onderwijs, opvang, zorg en de leefomgeving van het kind. Daarbij zetten we in op gezamenlijke vroegsignalering, afstemming van ondersteuning en een sterke pedagogische basis in de kinderopvang en onderwijs.

Scholen blijven een belangrijke vindplaats voor hulp- en ondersteuningsvragen, waarbij professionals vanuit verschillende disciplines samen optrekken om problemen eerder te signaleren en zwaardere zorg waar mogelijk te voorkomen. Door de ondersteuning dichter bij kinderen en gezinnen te organiseren, werken we aan inclusiever onderwijs, een betere ontwikkelomgeving voor kinderen en het terugdringen van schoolverzuim en thuiszitten. Dit sluit aan bij de meerjarige beleidsplannen zoals de Jeugdagenda, Kansen voor Kinderen 2.0 en kadernotitie Jonge Kind. ○ Ontwikkelen toekomstbestendige en duurzame onderwijsvoorzieningen In 2027 werken we verder aan toekomstbestendige onderwijshuisvesting. We geven uitvoering aan het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025–2050 (IHP) en investeren waar nodig in het behoud van veilige, functionele en kwalitatief goede schoolgebouwen. Zo zorgen we ervoor dat scholen optimaal kunnen blijven functioneren en leerlingen een passende leeromgeving wordt geboden. Belangrijke projecten in 2027 zijn de nieuwbouw van de Professor Wassenberghskoalle, de renovatie van Aquamarijn en het Stedelijk Gymnasium en de uitbreiding van basisschool St. Thomas. Daarnaast zoeken we geschikte huisvesting voor twee nieuwe scholen in Leeuwarden: een islamitische basisschool en een school voor voortgezet onderwijs met een antroposofische grondslag.

Omdat beide initiatieven door het ministerie van OCW zijn erkend, is d e Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 19 gemeente verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van huisvesting. De kosten komen voor rekening van de gemeente, bekostigd uit de algemene middelen en het Gemeentefonds. 3. Inburgeraars doen sneller mee in de samenleving door goede begeleiding, taalonderwijs en toegang tot werk of opleiding We willen ervoor zorgen dat statushouders, nieuwe inwoners van de gemeente Leeuwarden, een goede start kunnen maken. Daarom werken we aan een soepel proces van opvang, huisvesting, inburgering en deelname aan de samenleving. In 2027 voeren we de Spreidingswet uit en zorgen we dat er op tijd passende woningen beschikbaar zijn. Dit doen we onder andere met behulp van de Urgentieverordening en prestatieafspraken. Daarnaast bieden we begeleiding bij inburgering, maatschappelijke ondersteuning en deelname aan werk of onderwijs. We besteden extra aandacht aan zogenaamde ‘duale trajecten’. Dit betekent dat taal leren en werken tegelijk worden gecombineerd, bijvoorbeeld via taalstages en, waar mogelijk, startbanen. Zo willen we statushouders helpen om hun inburgering binnen de normale termijn af te ronden en door te stromen naar werk of regulier onderwijs. Hierbij zorgen we ervoor dat hun talenten en vaardigheden zo goed mogelijk worden benut.

○ Inzetten op een nieuw uitvoeringsplan Inburgering We onderzoeken hoe goed de gemeentelijke dienstverlening voor statushouders werkt. Dit gaat over inburgering, maatschappelijke begeleiding en het vinden van werk. De resultaten van dit onderzoek, inclusief eventuele aanbevelingen, worden naar verwachting in het derde kwartaal van 2027 aan de gemeenteraad gepresenteerd. Op basis van deze evaluatie wordt het huidige ‘Uitvoeringsplan Inburgering 2021’ aangepast en vernieuwd. ○ Uitvoeren van de (wettelijke) urgentieverordening (wonen) en het maken van jaarlijks prestaties afspraken met corporaties over de huisvesting van statushouders In 2027 wordt er een nieuwe regionale regeling in Fryslân ingesteld: de Fryske Urgentieverordening. Deze regeling is gebaseerd op de Wet versterking regie volkshuisvesting. Naast de standaard doelgroepen die volgens de wet recht hebben op urgentie, is in Fryslân ook afgesproken dat statushouders worden meegenomen. Statushouders zijn mensen die in Nederland mogen blijven na hun asielprocedure. Samen met woningcorporaties en andere betrokken partijen maken we duidelijke afspraken over hoe deze urgentie wordt uitgevoerd. Zo kunnen statushouders die wonen in een asielzoekerscentrum, een doorstroomlocatie zoals De Pier, of een kleinschalige woonvoorziening, sneller en passend een woning krijgen als dat nodig is.

Deze aanpak zorgt ervoor dat statushouders sneller een eigen woonplek vinden. Zo helpen we ook mee aan het behalen van de wettelijke doelen die in de Huisvestingswet 2014 staan. ○ Samenwerken in de regio aan de opvang en integratie van nieuwkomers De gemeente Leeuwarden moet volgens de Spreidingswet zorgen voor 521 opvangplekken in de periode van 1 juli 2027 tot 1 juli 2029. Om hieraan te voldoen, bouw en we een Regionale Opvanglocatie (ROL) met 450 plekken voor asielzoekers. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om nog 71 tot 100 extra opvangplekken te realiseren. Ons doel is dat deze extra plekken vanaf 1 juli 2027 klaar zijn voor gebruik door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). ○ Investeren in samenhang inburgering en participatie In 2027 evalueren we de dienstverlening voor statushouders op het gebied van inburgering en participatie. De resultaten van deze evaluatie gebruiken we om het ‘Uitvoeringsplan Inburgering 2021’ bij te werken en beter aan te laten sluiten op het uitvoeringsplan ‘Meedoen Telt'. Zodat inburgering en participatie goed op elkaar aansluiten. We blijven investeren in het combineren van taalonderwijs en deelname aan de samenleving tijdens het inburgeringsproces. Zo zetten we het project Taalstages voort, dat wordt ondersteund door het Asiel-, Migratie- en Integratiefonds (AMIF).

In dit project doen Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 20 inburgeraars ervaring op in een begeleide werkomgeving. Ze leren werken, maken kennis met de Nederlandse arbeidsmarkt en oefenen de taal die ze op de werkvloer nodig hebben. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om meer startbanen aan te bieden aan inburgeraars. Dit helpt hen om sneller aan het werk te gaan en mee te doen in de samenleving. Tot slot zetten we in 2027 de inzet van een jobhunter voort. Deze jobhunter werkt samen met het COA. Samen zorgen zij voor een goede match tussen werkgevers, asielzoekers en statushouders die nog in de opvang verblijven. Zo vergroten we de kansen op werk voor deze groep. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante beleidsnota's Koersdocument Sociale Domein (2018) Jeugd Agenda 2024-2028 ‘Nu investeren in de toekomst van onze jeugd’ (2024) Uitvoeringsplan 2024-2027 Sociale Basis gemeente Leeuwarden (2024) Visie Versterken Sociale Basis (2021) Gemeente Leeuwarden Uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Regionaal Programma Volwasseneneducatie 2020-2024 (2021) Uitvoeringsprogramma Diversiteit (2022) Uitvoeringsprogramma kansen voor kinderen 2 (2021-2028) Investeren in het jonge kind (2018) Jeugd Agenda 2024-2028. 'Nu investeren in onze jeugd' (2024) Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 21 2.1.3 Gezond samenleven Portefeuillehouders: H. Kuiken, A. Reitsma, F. van Oosten, M.

Visser 1. Meer inwoners ervaren regie over hun leven en vinden sneller passende ondersteuning dichtbij huis, doordat preventie, zorg, welzijn en participatie beter op elkaar aansluiten. Meer inwoners kunnen langer zelfstandig thuis wonen. Meer inwoners ervaren regie over hun eigen leven en kunnen zelfstandig keuzes maken die bij hun situatie passen. Door een betere samenwerking tussen preventie, zorg, welzijn en participatie wordt ondersteuning sneller en effectiever georganiseerd. Hulp is laagdrempelig beschikbaar en dichtbij huis aanwezig. Hierdoor worden problemen eerder gesignaleerd en aangepakt. Inw oners krijgen ondersteuning die aansluit bij hun persoonlijke behoeften en mogelijkheden. Ook wordt ingezet op het versterken van zelfredzaamheid en sociale netwerken. Dit vergroot de kansen om actief mee te doen in de samenleving. Waar nodig is passende ondersteuning beschikbaar op het juiste moment. De kwaliteit van leven neemt hierdoor toe. Daarnaast kunnen meer inwoners langer veilig, gezond en zelfstandig thuis blijven wonen. De voornaamste ontwikkelingen onder dit doel zijn hierna op hoofdlijnen toegelicht. ○ Uitvoeren Wmo De uitvoering van de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) omvat verschillende vormen van hulp. Dit gaat bijvoorbeeld om hulp bij het huishouden, dagbesteding en begeleiding.

Ook valt hieronder vervoer met de Wmo-taxi, woningaanpassingen, ondersteuning voor mantelzorgers en hulpmiddelen zoals een rolstoel of scootmobiel. De huidige aanbesteding voor hulp bij het huishouden, basisondersteuning en aanvullende ondersteuning loopt af op 1 januari 2029. In 2027 starten we met de voorbereiding van een nieuwe aanbesteding. Dit doen we op basis van het besluit over de Toegangsfunc tie en lokale teams, en de evaluatie van de huidige aanbesteding. Daarnaast voeren we de basisafspraken uit het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord uit. Dit betekent dat we werken aan valpreventie, laagdrempelige steunpunten voor mensen met een ernstige psychische aandoening (EPA) en sociaal verwijzen. Ook besteden we aandacht aan het programma Kansrijke Start, met onder andere de Integrale Gezinspoli en de campagne ‘Nu niet zwanger’. Verder zetten we in op de Ketenaanpak Overgewicht en Obesitas bij volwassenen. ○ Ontwikkelen lokale toegang Het ontwikkelen van lokale toegang is uitvloeisel van de landelijke afspraak uit maart 2026 waarin gemeenten, het Rijk en maatschappelijke partners de werkwijze van wijk - en buurtteams versterken en eenduidiger maken. In 2027 wordt de (laagdrempelige) lokale toegang tot gemeentelijke voorzieningen verder voorbereid.

Deze teams richten zich op een brede en samenhangende aanpak van problemen bij een persoon of een huishouden, met of zonder minderjarige kinderen. Het team beoordeelt welke basiszorg de persoon zelf kan regelen en wanneer doorverwijzing naar extra hulp nodig is. Vanwege de aflopende contracten met Amaryllis, Windkracht058, Thuiszorg Het Friese Land en MIEP is de ontwikkeling van de brede toegang van groot belang. De ontwikkeling van deze gemeentelijke toegang via wijk- of gebiedsteams hangt ook nauw samen met de lokale inkoop van Jeugdhulp. We gaan ons komende tijd beraden op welke activiteiten en wetten, naast Jeugdwet en Wmo, ondergebracht worden in de lokale toegang. Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 22 2. Meer inwoners bewegen regelmatig en ervaren sport en bewegen als toegankelijk en dichtbij Het beleidskader Sport en Bewegen 2025-2035 heeft als doel om inwoners te helpen een actieve en gezonde leefstijl te ontwikkelen. Daarnaast willen we een sterk sport- en beweegklimaat behouden. We streven ernaar dat in 2035 minimaal 60% van de inwoners voldoet aan de beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad uit 2017. Dit is een verbetering ten opzichte van 50,4% in 2025. In 2027 zetten we de uitvoering van dit beleidskader voort met een nieuw uitvoeringsprogramma voor 2027 en 2028. De aandacht ligt vooral op het structureel verhogen van de beweegdeelname.

Ook zorgen we voor een laagdrempelig aanbod van beweegactiviteiten en bieden we integrale ondersteuning aan verenigingen. Hiermee willen we bewegen toegankelijk en aantrekkelijk maken voor iedereen. ○ Inzetten van sport- en beweegcoaches Vanaf 2027 maakt de Brede Regeling Combinatiefuncties deel uit van de SPUK Stimulering Sport. Via deze regeling worden buurtsportcoaches, beweegcoaches en clubkadercoaches ingezet om het sport- en beweegbeleid in de gemeente Leeuwarden uit te voeren. Voor die tijd, in 2025 en 2026, wordt de opdracht voor sportstimulering verder aangescherpt. Dit gebeurt in lijn met het uitvoeringsprogramma voor de periode 2025-2026 en het nog vast te stellen programma voor 2027-2028. Buurtsportcoaches spelen een belangrijke rol bij het verbinden en versterken van het sport - en beweegaanbod in de gemeente. Zij zorgen ook voor een goede samenwerking met scholen op het gebied van sport en bewegen. Beweegcoaches richten zich vooral op het in beweging krijgen van inwoners door laagdrempelige activiteiten te organiseren. Daarbij ligt de focus op kwetsbare groepen en mensen die minder vaak deelnemen aan beweegactiviteiten. In 2027 dragen de beweegcoaches bij aan het verhogen van de beweegdeelname onder deze groepen.

Ook zorgen zij ervoor dat het beweegaanbod op een eenvoudige en toegankelijke manier vast wordt ingebed in wijken en buurten waar de achterstanden het grootst zijn. ○ Investeren in sportaccommodaties In 2027 kan de eerste fase van de bouw van sportcomplex Middelsee worden gestart. Voor dit project is geld beschikbaar op basis van het coalitieakkoord, maar door de gemeenteraad dient nog wel formeel krediet beschikbaar te worden gesteld. Daarnaast begint de bouw van Sporthal Nylân. Deze nieuwe sporthal zorgt voor extra ruimte voor bewegingsonderwijs en sportactiviteiten voor iedereen. ○ Ondersteunen sportverenigingen In de afgelopen jaren hebben we met de Sportakkoorden I en II gewerkt aan het versterken van sportverenigingen. We hebben vooral gekeken naar het verbeteren van de organisatie en het bestuur van deze verenigingen. Ook hebben we aandacht besteed aan het cre ëren van een veilige sportomgeving. In 2027 brengen we in kaart welke behoeften sportverenigingen hebben. Daarna koppelen we deze wensen aan de taken van vier belangrijke functies binnen de sportstimulering. Dit zijn onder andere buurtsport- en beweegcoaches, sportparkmanagers en clubkadercoaches. Door deze functies beter op elkaar af te stemmen en samen te laten werken, kunnen we vraag en aanbod beter op elkaar laten aansluiten.

Ook zorgen we ervoor dat de verschillende rollen nog beter passen bij wat sportverenigingen nodig hebben. Op deze manier ondersteunen we sportverenigingen in de gemeente in 2027 op een complete manier. We helpen hen bij het versterken van hun bestuur, het verbeteren van de organisatie en het zorgen voor een veilig sportklimaat. Dit versterkt de samenwerking tussen verenigingen en sportparken. Zo zorgen we ervoor dat sportverenigingen een blijvende waarde hebben voor de wijk en het dorp. ○ Ontwikkelen strategie zwembaden In 2027 wordt een toekomstplan opgesteld voor de gemeentelijke zwembaden. Dit plan gaat over hoe de zwembaden duurzamer kunnen worden, of ze gerenoveerd moeten worden, of Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 23 misschien zelfs helemaal nieuw gebouwd moeten worden. Daarbij wordt goed gekeken naar wat financieel haalbaar is. Zo zorgen we ervoor dat de zwembaden klaar zijn voor de toekomst, zonder dat de kosten te hoog worden. 3. Meer inwoners ervaren een goede mentale en fysieke gezondheid en gezondheidsverschillen tussen wijken en dorpen zijn kleiner In 2025 gaf 70% van de inwoners aan een goede lichamelijke gezondheid te ervaren. Daarnaast voelde 78% zich mentaal gezond. Het verschil in (zeer) goed ervaren gezondheid tussen de hoogst en laagst scorende wijken en dorpen bedroeg in 2025 27%.

Om de gezondheid van onze inwoners te verbeteren en deze verschillen te verkleinen, werken we met verschillende programma’s en afspraken. Hiervoor gebruiken we de gezondheidsnota Samen Gezond 2024–2028 en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Ook het HoofdLijnenakkoord Ouderenzorg (HLO), het transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht en de Regiodeal Innovatie in de zorg zijn hierbij belangrijk. In 2027 zetten we de gestarte interventies en de verdere uitrol van de werkagenda AZWA, het transformatieplan en de Regiodeal voort. Daarnaast werken we het Preventie- en handhavingsplan voor drugs, alcohol en tabak (2024-2028) bij voor de periode vanaf 2028. Ook onderzoeken we wanneer het beste moment is om de gezondheidsnota te vernieuwen. ○ Uitvoering uitvoeringsprogramma wonen met zorg In 2027 zetten we een aantal maatregelen voort die eerder zijn gestart. Daarnaast beginnen we met nieuwe activiteiten, zoals de uitrol van het programma Lang Leven Thuis en de uitvoering van de Fryske urgentieverordening. Deze nieuwe stappen helpen ons om nog beter in te spelen op de behoeften van onze inwoners. ○ Uitvoering gezondheidsbeleid: Samen gezond De gezondheidsnota is opgebouwd uit vier belangrijke pijlers.

Hieronder leggen we per pijler uit wat de belangrijkste aandachtspunten zijn voor het jaar 2027: Speerpunten pijler 1: Gelijke kansen op een gezond leven • We starten met een vernieuwd Actieplan Kansrijke Start. Dit plan helpt jonge gezinnen om hun kinderen gezond te laten opgroeien. • We voeren de Citydeal Energiearmoede, gezondheid en verduurzaming uit, gericht op het verminderen van energiearmoede. Deze afspraak zorgt ervoor dat mensen met weinig geld een gezond en veilig binnenklimaat krijgen in hun huis. Speerpunten pijler 2: Gezonde leefomgeving • Begin 2027 is de nieuwe Omgevingsvisie klaar. In deze visie nemen we gezondheidsbevordering duidelijk mee. Dit betekent dat we zorgen voor een omgeving die gezond en prettig is om in te leven. • We vergroenen zes schoolpleinen. Dit doen we om een gezondere en groenere speelomgeving te creëren voor kinderen. Na deze vergroening bekijken we hoe het is gegaan en wat we kunnen verbeteren. • We evalueren het Lokaal Hitteplan. Op basis van deze evaluatie passen we het plan aan en ontwikkelen we het verder. Zo zorgen we beter voor de gezondheid van onze inwoners tijdens warme periodes. Speerpunten pijler 3: Mentale gezondheid • We voeren het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) uit en blijven dit verder ontwikkelen.

Samen met scholen, ouders, sportverenigingen en maatschappelijke organisaties werken we eraan om de mentale gezondheid en veerkracht van jongeren te versterken. Zo zorgen we ervoor dat jongeren beter omgaan met stress en uitdagingen in hun leven. • Daarnaast is de Storm-aanpak (Strong Teens and Resilient Minds) onderdeel van het Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht. Binnen dit plan bekijken we hoe we deze aanpak verder kunnen uitbreiden tot het einde van 2027. Zo willen we meer jongeren bereiken en hen nog beter ondersteunen bij hun mentale gezondheid. Speerpunten pijler 4: gezond ouder worden Begroting 2027 gemeente Leeuwarden 24 • Eind 2026 wordt de aanpak UP! geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie bepalen we in 2027 hoe we verder gaan. • We starten twee extra groepen Sociaal Vitaal in Leeuwarden. Ook binnen de Regiodeal Innovatie in de zorg komen er vier extra Sociaal Vitaal -groepen in een of meerdere dorpen. • Daarnaast onderzoeken we of er meer voorlichting nodig is voor ouderen en mantelzorgers over gezond eten. Zo zorgen we ervoor dat zij goed geïnformeerd zijn om gezond oud te worden. In 2026 wordt het beleidsplan voor integrale suïcidepreventie afgerond. Vanaf 2027 starten we met de uitvoering van dit plan. Daarnaast gaan we de monitoring van alle activiteiten op het gebied van gezondheid verbeteren.

Zo krijgen we een duidelijker beeld van de effecten van onze gezondheidsaanpak. ○ Uitvoering geven aan landelijke zorgakkoorden en regionale samenwerkingen In het najaar van 2026 zijn een lokale werkagenda en een regionaal werkkompas ui tgewerkt. Het college zal deze documenten officieel vaststellen. Het regionaal werkkompas legt uit hoe we in onze regio uitvoering geven aan de landelijke zorgakkoorden. In de lokale werkagenda staat beschreven hoe we dit op lokaal niveau doen. Daarnaast v indt u hierin onze plannen voor het uitvoeren van de transformatieplannen ‘Mentale Gezondheid en Veerkracht’ en ‘SAMEN Voor Fryslân Bouwen aan een sterke sociale basis’. Vanuit het AZWA blijven we zeker aandacht geven aan valpreventie, sociaal verwijzen, een kansrijke start voor kinderen en de aanpak van overgewicht en obesitas bij kinderen. Voor andere onderdelen, zoals laagdrempelige steunpunten, overgewicht en obesitas bij volwassenen, mentale gezondheidsnetwerken, de ketenaanpak dementie en de basisinfrastructuur, maken we later nog afspraken. Dit gebeurt naar verwachting eind 2026, omdat de kaders en voorwaarden hiervoor nog niet duidelijk zijn. Met de Regiodeal ‘Innovatie in de zorg’ kunnen we extra groepslessen Sociaal Vitaal aanbieden. Ook is er meer ruimte om sociaal verwijzen in te zetten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leeuwarden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a081dc6a-0144-4970-89e2-9562844c6b27?agendaItemId=b006d986-abf7-4e55-b2c8-23fd3cc1a929