Begroting 2022 gemeente Leeuwarden 5-10-2021 (naam Friso vervangen door Abel)

Begroting 2022 September 2021

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Inhoudsopgave Begroting Samenstelling van het bestuur ..................................................................3 Leeswijzer ..........................................................................................4

1. Inleiding .................................................................................... 6 2. Beleidsbegroting .......................................................................... 9 2.1 Domeinen ......................................................................................9 2.1.1 Domein Sociaal ....................................................................... 9 Programma Werk en inkomen ................................................... 10 Programma Sociale basis ......................................................... 14 Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning ................ 19 2.1.2 Domein Fysiek ...................................................................... 24 Programma Economie en toerisme.............................................. 25 Programma Wonen en milieu .................................................... 30 Programma Infrastructuur en mobiliteit ...................................... 38 Programma R uimtelijke ordening ............................................... 41 Programma Beheer leefomgeving ............................................... 45 2.1.3 Domein Veiligheid.................................................................. 51 Programma Veiligheid ............................................................ 52 2.1.4 Domein Bestuur en middelen .....................................................

63 Programma Bestuur ............................................................... 64 Programma Algemene baten en lasten ......................................... 67 2.1.5 Domein Overige lasten en baten ................................................. 73 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ........................................ 73 Overzicht kosten van overhead ................................................. 74 Overzicht onvoorziene uitgaven ................................................ 76 Overzicht vennootschapsbelasting .............................................. 77 2.2 Paragrafen ................................................................................... 78 2.2.1 Lokale heffingen ................................................................... 78 2.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................... 85 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................... 93 2.2.4 Financiering ......................................................................... 98 2.2.5 Bedrijfsvoering .................................................................... 102 2.2.6 Verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden ................... 105 2.2.7 Grondbeleid........................................................................

120 2.2.8 Investeringsprogramma .......................................................... 124 2.2.9 Leeuwarden duurzaam ........................................................... 126

3. Financiële begroting .................................................................. 135 3.1 Samenvatting .............................................................................. 135 3.2 Baten en lasten ........................................................................... 137 3.2.1 Overzicht van baten en lasten .................................................. 137 3.2.2 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ............................ 139 3.3 Uiteenzetting financiële positie ....................................................... 140 3.3.1 Ontwikkeling financiële positie ................................................. 140 3.4 Enkele specifieke onderwerpen ....................................................... 153 3.4.1 Meerjarenraming baten en lasten .............................................. 153 3.4.2 Overzicht van incidentele baten en lasten en structurele stortingen en onttrekkingen reserves .................................................................. 158 3.4.3 Geprognotiseerde balans......................................................... 160 3.4.4 Stand en verloop van de reserves en voorzieningen .......................... 162 3.4.5 Arbeidsgerelateerde verplichtingen ............................................ 165 3.4.6 EMU saldo .......................................................................... 166

1

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

BIjlagen ..................................................................................... 167 Bijlage A. Overzicht mee- en tegenvallers................................................ 167 Bijlage B. Meerjaren investeringsprogramma ............................................ 182 Bijlage C. Overzicht subsidies aan instellingen .......................................... 189 Bijlage D. Monitor bezuinigingen ........................................................... 194 Bijlage E. Overzicht kengetallen ........................................................... 200 Bijlage F. Overzicht van baten en lasten per taakveld ................................. 202

2

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Samenstelling van het bestuur Burgemeester Sybrand Buma Verantwoordelijk voor:  Politie, Brandweer, integraal veiligheidsbeleid, openbare orde en handhaving  Horecabeleid  Europese/internationale zaken, VNG/VFG  

Wethouder Abel Reitsma (CDA) Portefeuilles:  Economische zaken, acquisitie en werkgelegenheid  Campussen, kennis en innovatie, beroeps- en hoger onderwijs  Economische zaken en samenwerking met

Grotestedenbeleid Communicatie en Public affairs

 

regiogemeenten Werk en Participatiewet Verkeer en vervoer

Wethouder Hilde Tjeerdema (D66) Portefeuilles:  Jeugdbeleid en Jeugdwet  Wet maatschappelijke ondersteuning, zorg en opvang: bovenregionaal

Wethouder Bert Wassink (GroenLinks) Portefeuilles:  Duurzame ontwikkeling, circulaire economie, gezondheidszorg  Natuur, landbouw, recreatie en toerisme

  





Primair en voortgezet onderwijs Sport Publieke dienstverlening en burgerzaken Informatisering & automatisering

 

Beheer openbare ruimte, onderhoud kapitaalgoederen, monumenten en erfgoed Wijken- en dorpenbeleid Integratie en vluchtelingen

Wethouder Hein Kuiken (PvdA)

Wethouder Hein de Haan (PvdA)

Portefeuilles:  Financiën, bedrijfsvoering en personele zaken  Cultuur, evenementen, stads- en regiomarketing, Historisch centrum Leeuwarden, Legacy 2018  Wet maatschappelijke ondersteuning, zorg en opvang: lokaal  Inkomen, armoedebeleid en schuldhulpverlening

Portefeuilles:  Ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling  Volkshuisvesting  Stads- en dorpsvernieuwing  Bouw-, woon- en milieutoezicht, vergunningverlening  Vastgoed en grondbedrijf

Gemeentesecretaris Eelke de Jong Verantwoordelijk voor: de gemeentelijke organisatie

3

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Leeswijzer Hoofdstructuur Voor de opzet en inhoud van de begroting gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De opbouw van deze begroting is als volgt:

Figuur 1 Hoofdstructuur begroting

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de beleidsbegroting. Omdat er in maart 2022 lokale verkiezingen zijn, is 2022 een brugjaar naar een nieuwe raadsperiode. Vooralsnog is de focus gericht op de doelen, zoals gesteld in het collegeprogramma De kracht van samen (2018), in het Koersdocument Sociaal Domein (2018). Uitgangspunt is dat de begrotingsuitvoering voor ongeveer 95% uit reguliere activiteiten bestaat. Dat zijn going concern taken (vermeld in de financiële overzichten met beleidsproducten aan het eind van ieder domein) waar minder politieke sturing op nodig is, zolang er geen essentiële afwijkingen zijn. De beleidsbegroting bevat: 1. Vier domeinen, die zijn afgeleid van het Collegeprogramma en de organisatieopzet: Sociaal, Fysiek, Veiligheid, Bestuur en middelen. Ieder domein bevat:  Een kort overzicht van global goals en ambities uit het collegeprogramma voor 2022: Wat willen we bereiken?  De doelstellingen met een tekstuele toelichting op speerpunten en activiteiten in 2022 die bijdragen aan de realisatie daarvan: Wat gaan we daarvoor doen en met wie?  Overzichten van bij de activiteiten betrokken verbonden partijen en relevante beleidsnota's.  De raming van baten en lasten voor 2022 op beleidsproducten niveau: Wat gaat dat kosten?  Een overzicht met bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren: beoogde maatschappelijke effecten en kengetallen.

De resultaten zijn te vergelijken met die van andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl. 2. Na Bestuur en middelen volgen de voorgeschreven overzichten: Algemene dekkingsmiddelen, Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien. 3. In afzonderlijke paragrafen staan de beleidslijnen met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Iedere paragraaf is een dwarsdoorsnede van de voorgaande domeinen op het gebied van:  lokale heffingen;  weerstandsvermogen en risicobeheersing; 4

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

      

onderhoud kapitaalgoederen; financiering; bedrijfsvoering; verbonden partijen en andere samenwerkingsverbanden; grondbeleid; investeringsprogramma 2022; Leeuwarden duurzaam.

In hoofdstuk 3 staat de financiële begroting met daarop een toelichting. Het overzicht van baten en lasten 2022 staat in paragraaf 3.2. De uiteenzetting van de financiële positie staat in paragraaf 3.3. Daarin komen ondermeer aan de orde: de ontwikkeling van de financiële positie ten opzichte van het vorige begrotingsjaar, de balansprognose, het geraamde verloop van reserves en voorzieningen en de meerjarenraming baten en lasten. Na hoofdstuk 3 volgen de bijlagen. In de bijlagen is onder andere een overzicht met baten en lasten per taakveld opgenomen. Het betreft een verdelingsprincipe van voorgeschreven taakvelden ten behoeve van de informatie voor derden (ministerie en CBS). Tegelijkertijd maakt dit ook de vergelijking van onze financiën met andere gemeenten mogelijk: www.financiengemeenten.nl.

5

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

1. INLEIDING

In deze begroting en meerjarenraming staan de geraamde inkoms ten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor 2022 t/m 2025. Omdat er in maart 2022 lokale verkiezingen zijn, vormt 2022 de overgang naar een nieuwe raadsperiode. Vooralsnog vormen de doelen, zoals gesteld in het collegeprogramma De kracht van samen (2018) en in het Koersdocument Sociaal Domein (2018), de leidraad voor deze begroting. We bouwen aan een inclusieve gemeente waarin iedereen mee kan doen. We helpen zoveel mogelijk mensen aan het werk. Samen met inwoners, ondernemers en organisaties maken we Leeuwarden niet alleen sociaal en leefbaar, maar ook duurzaam, gezond en klimaatbestendig. Daarmee sluiten we aan bij internationaal gemaakte afspraken (sustainable development goals) over een duurzamere wereld in 2030. In deze begroting worden de plannen voor 2022 toegelicht die bijdragen aan de realisatie van alle gestelde doelen. De coronacrisis heeft onze samenleving behoorlijk ontwricht. Bepaalde bevolkingsgroepen, sectoren en wijken zijn er hard door geraakt. Ondanks alle steunmaatregelen zijn zij getroffen door onder andere (jeugd)werkloosheid, bestaansonzekerheid, onderwijsachterstanden, schuldenopbouw, fysieke en mentale gezondheidsklachten, onveiligheid en eenzaamheid. De negatieve economische en maatschappelijke gevolgen zijn groot.

Het blijft dan ook een belangrijke opgave om de gevolgen en financiële schade van de pandemie zoveel mogelijk op te vangen en waar mogelijk het herstel te versnellen. Dat herstel staat in het teken van de transitie naar een groen, duurzaam, digitaal en inclusief Leeuwarden. Dat vergroot onze veerkracht. De coronacrisis heeft al langer bestaande vraagstukken vergroot. De rode draad van de sustainable development goals is: ‘Laat niemand achter’. Maar door technologische ontwikkelingen en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in de leefomgeving, dreigt dit wél. De kansenongelijkheid is toegenomen. Wij blijven onze inspanningen richten op de meest kwetsbare inwoners en wijken, zoals inwoners met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt of met langdurige schulden. Sinds de decentralisaties in 2015 heeft onze gemeente de beweging gemaakt naar de juiste hulp dichtbij mensen bieden, tegen lagere kosten. De accenten voor 2022 in het vernieuwen van het sociaal domein zijn onder meer: het continu verbeteren van de jeugdhulp en verdere ontwikkeling van de buurt- en dorpskamers. Het tempo in de klimaatadaptatie, de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie moet omhoog.

We versterken de regie en gaan nauwer samenwerken met betrokken partijen, bijvoorbeeld inwoners, bedrijven, andere overheden en platforms als Vereniging Circulair Friesland (VCF), Innovatiepact Fryslân, Freonen fan Fossylfrij Fryslân en BouwCirculair. Het is nog maar de vraag of de coronacrisis een blijvende verandering in ons mobiliteitsgedrag teweeg zal brengen. Wij richten ons met volledig uitstootvrije mobiliteit in 2035 op een toekomstbestendig mobiliteitssysteem waarin de gebruiker centraal staat en de impact op de leefomgeving minimaal is. De uitdagingen in het veiligheidsdomein worden steeds complexer. De coronacrisis heeft de problematiek in kwetsbare wijken vergroot. We gaan overlast en criminaliteit tegen door sociaal en veiligheidsdomein te verbinden. Door een explosieve stijging van digitale communicatie en de verdere digitalisering van de samenleving, neemt de cyber gerelateerde criminaliteit toe. Om de digitale risico’s beter te beheersen, blijven we de digitale weerbaarheid vergroten. Ondermijning is een groot maatschappelijk probleem. Onze aanpak ervan is langjarig en mede gericht op het wegnemen van de voedingsbodem voor ondermijning in de samenleving. 6

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

De gevolgen van de crisis gaan nog een tijdje doorebben in de samenleving en blijven naar verwachting in 2022 ook onze eigen bedrijfsvoering nog beïnvloeden. De gezonde financiële positie van de gemeente is de kurk waar we op drijven. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 zal een nieuw bestuur weer eigen scherpe keuzes maken en eigen duidelijke politieke prioriteiten stellen binnen de beschikbare middelen (financiën en capaciteit). Daarbij hebben we de innovativiteit, creativiteit, flexibiliteit, en talenten van onze inwoners, ondernemers, instellingen en andere overheden hard nodig om de (lokaal overstijgende) maatschappelijk e vraagstukken samen zo doelmatig en effectief mogelijk aan te pakken.

Hoe dekt de gemeente haar uitgaven? Figuur 2

Totaal 598,1 mln

7

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Hoe wordt het geld besteed? Figuur 3

Totaal 598,1 mln

8

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2. BELEIDSBEGROTING

2.1 Domeinen 2.1.1 Domein Sociaal Portefeuillehouders: Hein Kuiken, Abel Reitsma, Hilde Tjeerdema en Bert Wassink.

Wat willen we bereiken? Algemeen strategisch doel: iedereen doet mee en iedereen telt mee

Global goals:  Uitbannen van armoede (1)  Goede gezondheid en welzijn voor iedereen (3)  Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen (4)  Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen (8)  Verminderen ongelijkheid (10) Ambities: We bouwen aan een ‘inclusief’ Leeuwarden: een gemeente waarin iedereen kan meedoen én meekomen. Daarom willen we iedereen actief bij de samenleving betrekken. We helpen zoveel mogelijk mensen aan het werk. Ook mensen die kwetsbaar zijn en op grotere afstand van werk staan. Dat doen we samen met ondernemers, onderwijs - en kennisinstellingen en belangenorganisaties. Ook doen we er alles aan om inwoners bestaanszekerheid te bieden en we helpen voorkomen dat mensen vastlopen in armoede en schulden. We richten ons daarbij steeds vaker op het versterken van de sociale netwerken van mensen die tijdelijke of permanente ondersteuning nodig hebben. We kiezen voor vernieuwing van het Sociaal domein. We zetten de ingezette ontwikkeling voort en verdiepen deze waar mogelijk. We organiseren de ondersteuning anders. Zo kunnen we de juiste hulp dichtbij mensen bieden, tegen lagere kosten. Daarbij kijken we nog beter wat inwoners zelf in hun eigen leefomgeving kunnen organiseren. Zo kunnen we hulp en zorg waarborgen voor wie dat echt nodig heeft.

We maken daarbij gebruik van de programma’s Stedelijke vernieuwing Leeuwarden Oost en Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt. Met betrokken partijen willen we het academisch klimaat van de stad verder versterken. Het succes van LF2018 benutten we om de dynamiek van Leeuwarden blijvend te versterken.

9

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Werk en inkomen

1. Bevorderen economische kansen en werk voor iedereen Global goal: Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen • Vermindering gebruik bijstand Het collegeprogramma 2018-2022 geeft de opdracht om de kosten en volume BUIG te verlagen. Tot aan het voorjaar van 2020 was de beoogde neergaande lijn een feit. In 2020 is er een lichte toename geweest als gevolg van instroom door COVID-19. In 2021 heeft zich dit gestabiliseerd. Voor 2022 wordt wederom een lichte toename (+50) verwacht. Deze is het gevolg van aflopende steunmaatregelen van de overheid. Hierdoor verwachten we een instroom vanuit het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) en een doorval vanuit de WW. In 2022 zullen we de middelen vanuit de compensatie pakketten vanuit de overheid inzetten ter bestrijding van de te verwachte bestandstoename. Daar waar mogelijk sluiten we ook aan bij de activiteiten vanuit de arbeidsmarktregio. Zoals bestrijding jeugdwerkloosheid (nazorg en begeleiding schoolverlaters), inzet van regionale mobiliteitsteams en heroriëntatie zelfstandigen. Hiermee zetten we maximaal in om de te verwachte toename om te buigen naar een afname. Door toepassing van ons instrumentarium blijven we iedereen in beweging brengen.

Dit geldt ook voor mensen die vanwege de crisis werkloos zijn geraakt en zo snel mogelijk weer richting kansrijke sectoren op de arbeidsmarkt moeten worden begeleid en zij die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben en daarmee afhankelijk zijn van een beschutte werkplek. a. We zetten in op stijging van de uitstroom uit de bijstand Het totale bijstandsbestand wordt beïnvloed door instroom en uitstroom. Op de uitstroom hebben we meer invloed dan op de instroom (aanvragen van een uitkering). Door COVID-19 is in 2020 de uitstroom uit de bijstand als gevolg van de economische onzekerheid bij bedrijven afgenomen met bijna 7%. In 2021 is hierin een licht herstel merkbaar. Er wordt voor 2021 en 2022 een lichte economische groei verwacht. In combinatie met de extra middelen die beschikbaar zijn en de activiteiten vanuit de arbeidsmarktregio spreken wij de ambitie uit dat in 2022 de uitstroom stijgt met 10% ten opzichte van 2020 (+180). Met een goed ingericht aa nvraagen beoordelingsproces leidt dit hopelijk ook tot daling van het bestand en meer inwoners die actief zijn via school, werk of ondernemerschap. b. Het aantal beschutte werkplekken neemt toe conform de wettelijke aantallen Sinds de invoering van de Participatiewet (2015), moet de gemeente beschut werk aanbieden aan inwoners die hiervoor in aanmerking komen.

Het gaat hierbij om mensen die veel begeleiding en werkplekaanpassingen nodig hebben. In Leeuwarden worden steeds meer mensen naar deze plekken geleid om aan de opdracht te voldoen. Het is een uitdaging om deze werkplekken te realiseren, het is zeer arbeidsintensief. De meeste plekken worden bij Caparis ingericht. Het Rijk bepaalt jaarlijks bij ministeriële regeling het aantal dat ten minste gerealiseerd moet worden per gemeente. De aantallen voor 2022 worden aan het eind van dit jaar gepubliceerd. c.

Het inzetten van het instrument loonkostensubsidie leidt tot plaatsing van 50 mensen met een arbeidsbeperking Het gemis aan looncapaciteit wordt in de vorm van loonkostensubsidie aan de werkgever verstrekt. De gemeentelijke jobcoaches begeleiden het gehele traject van intake met de bijstandsgerechtigde tot het jobhunten bij de werkgever tot aan de financiële afhandeling en de coaching gesprekken op de werkvloer. 10

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

d.

100% van de bijstandsgerechtigden wordt (indien mogelijk) geactiveerd richting werk, school of ondernemerschap Als gemeente hebben we vanuit onze rol gefocust op het ‘kennen van alle bijstandsgerechtigden’ en het kiezen van de kortst mogelijke route richting duurzaam werk, onderwijs of ondernemerschap. Door COVID-19 is het project om iedereen in beeld te krijgen door te screenen vertraagd, maar in 2021 wordt dit project afgerond. In 2022 gaan we opvolging geven aan de screening met het doel bijstandsgerechtigden maximaal in beweging te krijgen. Hiervoor hebben we met iedereen periodiek persoonlijk contact. Deze manier van werken staat onder druk met de huidige budgetten. Dit kan alleen gerealiseerd worden wanneer we inzetten op (digitale) innovatie van onze dienstverlening. Hiermee is al begonnen en is ervaring opgedaan bij robotisering en digitalisering ten tijde van de TOZO. We verwachten met de inzet van digitale technieken de administratieve lasten te verminderen. Voor de medewerkers ontstaat hierdoor meer tijd voor begeleiding en coaching van de bijstandsgerechtigden. Ten behoeve van deze ontwikkeling werkt de sector Uitvoering van het Sociaal domein samen met andere afdelingen binnen de gemeente, externe partners en ervaringsdeskundigen. Dit in nauwe verbinding met de Leeuwarder Digitale Agenda.

• Programma Onderwijs, Economie en Arbeidsmarkt De samenleving verandert continue. De snelheid van deze veranderingen neemt toe. Veranderingen op het gebied van technologie, beroepsbevolking, globalisering en maatschappelijke vraagstukken vragen om een toenemende flexibiliteit van de samenleving. De samenleving die zich het best aanpast (survival of the adaptable) aan deze veranderingen ontwikkelt een sterke economische, maatschappelijke veerkracht en gezondheid. De veranderingen op de arbeidsmarkt hebben grote gevolgen voor de kwaliteit van werk. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) adviseert bedrijven, instellingen, sociale partners en de overheid in te zetten op goed werk voor iedereen die wil en kan werken. Goed werk is essentieel voor de brede welvaart in ons land: voor de economie en voor de sociale samenhang. Onderwijs, Economie en Arbeid zijn krachten die elkaar versterken als ze gelijk optrekken in de dynamiek van constante veranderingen. Als er geen samenhang is, kan dit ingrijpende gevolgen hebben voor de ontwikkeling en groei van de samenleving. Vanuit het programma OE&A worden de volgende strategische doelen gesteld: 1. Verhogen arbeidsparticipatie 2. Verminderen mismatch vraag en aanbod 3. Vergroten aantrekkingskracht Human Capital 4. Samenwerken in 1 economische regio.

Hierbij zoeken we samen met externe partners naar de antwoorden op belangrijke vragen als: hoe creëren we de banen voor de toekomst? Waar moeten we nu dus voor opleiden? Welke innovaties moeten we daarvoor nu stimuleren? En welk academisch klimaat past daarbij?

2. Armoedebestrijding zodat iedereen mee kan doen Global goal: uitbannen van armoede De ambitie van het college is om armoede in Leeuwarden uit te bannen. Onze gemeentelijke armoedeaanpak is heroverwogen en geactualiseerd. Besluitvorming hierover vindt eind 2021 plaats. De focus van de armoedeaanpak is primair gericht op het doorbreken van de regeneratie van armoede. Daarnaast gaat de aandacht uit naar: - het vergroten van de bestaanszekerheid; - het verbeteren van de dienstverlening en bedrijfsvoering van de financiële hulpverlening; - de aanpak van de schuldenproblematiek;

11

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

-

het ontstaan van (nieuwe) armoede door life events, inzet van ervaringsdeskundigheid, versterken van de digitale dienstverlening, effectmeting en monitoring en met inzet van o.a. de Moedige Dialoog versterken van de samenwerking.

 Doorbreken van de regeneratie van armoede Armoede heeft een negatief effect op de ontwikkeling en kansen van kinderen en kan leiden tot regeneratie van armoede. Om de regeneratie te doorbreken en de ontwikkelkansen van kinderen te stimuleren wordt ingezet op het versterken en ondersteunen van kwetsbare gezinnen. Voor de korte termijn zijn de interventies gericht op de maatschappelijke participatie van kinderen. We zetten in op het verzachten van de omstandigheden met behulp van onder andere Sam& (de nieuwe naam van het kindpakket) en proberen daarnaast ook het gebruik van dergelijke regeling te stimuleren. a. In 2022 streven we ernaar dat 10% meer kinderen ten opzichte van 2021 maatschappelijk participeren door gebruik te maken van Sam&. Om de regeneratie duurzaam tegen te gaan is het van belang de verbinding te leggen en te borgen met de beleidsterreinen en uitvoering van Jeugd, Onderwijs en Gezondheid. Denk daarbij aan de projecten kansrijke start en kansengelijkheid en het versterken van de steunstructuur op de IKC’s, maar ook de inzet van de cultuur- en sportcoaches en aanvullende activiteiten vanuit het Nationaal Programma Onderwijs.  Het vergroten van de bestaanszekerheid Uit ervaringen van onder andere de Inclusieve Stad blijkt dat voor steeds meer huishoudens rondkomen niet vanzelfsprekend is.

Terwijl juist bestaanszekerheid een essentiële voorwaarde is om een bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving. Daarom is het investeren in het vergroten van de bestaanszekerheid van belang. Vergroten bereik minimaregelingen Om de gevolgen van armoede te verzachten is het van belang om het inkomen op orde te hebben. Minimaregelingen kunnen daar een bijdrage aan leveren. We constateren dat inwoners niet altijd gebruikmaken van de minimaregelingen. Dat maakt het vergroten van het gebruik en toegankelijke r maken van de regelingen noodzakelijk. Daarom gaan we in 2022 verder op de ingeslagen weg en investeren we in de communicatie en voorlichting over de inkomensondersteunende regelingen en in het ontzorgen door de toegang tot de regelingen verder te vereenv oudigen. We verkennen hoe we in 2022 daarbij gebruik kunnen maken van de VoorzieningenWijzer. Op basis van een persoonlijk gesprek en een applicatie met alle minimaregelingen en toeslagen brengt een consulent in kaart waar iemand recht op heeft en vraagt het aan. b. Daarbij realiseren wij in 2022 een stijging van 5% ten opzichte van 2021 in het gebruik van de minimaregelingen. Verlagen woonlasten en aandacht voor hoge zorgkosten Grip krijgen op de uitgaven is van essentiële waarde. Voor het verlagen van de woonlasten is gekozen voor een integrale benadering.

Met woningbouwcorporaties en huurdersorganisaties maken we afspraken over de betaalbaarheid van woningen en het verlagen van de woonlasten door middel van een sociaal energiebeleid en de voorzieningenwijzer. We zetten energiecoaches in om mensen met een laag inkomen praktische hulp te bieden en ze bewust te maken van wat ze zelf kunnen doen om de energierekening te verlagen. We werken samen met de Provincie en andere gemeenten in Fryslân om de positieve ervaringen van Leeuwarden te delen en van elkaar te leren. Het sociaal energiebeleid van Leeuwarden heeft inmiddels ook Europese aandacht. We hebben halverwege 2021 extra subsidie van het Rijk gekregen waardoor we 2.000 particuliere woningeigenaren en 3.000 huurders kunnen gaan bereiken. Er zijn

12

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

voor dit doel 5 extra energiecoaches vanuit de bijstand opgeleid en aangesteld. We werken samen met de woningbouwcorporaties en sociale partners. c.

In 2022 streven we ernaar om het bereik van de energiecoaches te vergroten met 10% ten opzichte van 2021.

 Verbeteren van dienstverlening en bedrijfsvoering van de financiële hulpverlening Om rekening te houden met de kwetsbare mensen en te zorgen dat de financiële hulp toegankelijk is voor iedereen en daadwerkelijk ondersteunend is, zetten we in onze dienstverlening de mens centraal, we werken vanuit vertrouwen, belonen in plaats van straffen en waar nodig leveren we maatwerk. Deze verandering streven we na door de Op Maat benadering voort te zetten, te werken met een stress-sensitieve benadering en door in onze dienstverlening oog te hebben voor laaggeletterdheid en burgers met een licht verstandelijke beperking.  Aanpak schuldenproblematiek Voor burgers met geldzorgen is het belangrijk om escalatie te voorkomen. Snelle en effectieve schuldhulpverlening draagt bij aan het bestrijden van armoede en zorgt ervoor dat burgers kunnen deelnemen aan het sociaal-maatschappelijk leven. De gemeentelijke aanpak richt zich primair op preventie en vroegsignalering en daarnaast ook op het aanbieden van toegankelijke en effectieve hulpverlening bij problematische schulden. De aanpak vroegsignalering wordt in 2022 gecontinueerd waarbij we meer aandacht zullen hebben voor het nog meer verbeteren van de effectiviteit van onze aanpak. In het kader van de preventie stellen we een preventieplan op. Betrokken verbonden partijen   

Stichting Kredietbank Nederland (KBNL) Leeuwarden Caparis NV Drachten Sociale Werkvoorziening Fryslân Drachten

Relevante (beleids)nota’s  

Koersdocument Sociaal Domein (2018) Flexibel Inkomen Leeuwarden (2015)

Extra inzet Er is geen sprake van de inzet van extra middelen.

13

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Programma Sociale basis

1. Sociale basis De sociale basis is het geheel van informele contacten en netwerken van bewoners(organisaties) en vrijwilligers(organisaties). Onze visie is dat een sterke sociale basis de ruggengraat vormt van de Leeuwarder samenleving. Een sterke sociale basis bestaat uit inwoners die zich inzetten voor elkaar en voor hun wijk of dorp. De ondersteuning geboden door beroepskrachten sluit hierop aan. De komende jaren gaat de gemeente, samen met de sociale basis en betrokken organisaties aan de slag. De gemeente Leeuwarden werkt samen met bewoners, (vrijwilligers -)organisaties en beroepskrachten aan een sterke sociale basis. De gemeente biedt daarnaast ruimte voor (bewoners )initiatieven en ontwikkelingen die bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de Leeuwarder wijken en dorpen. Eind 2021 is de Visie op de versterking sociale basis door de raad vastgesteld. We beschrijven in deze notitie hoe de gemeente, zelf eveneens onderdeel van de sociale basis, zich wil verhouden tot de partijen die de sociale basis in Leeuwarden vormen. De notitie beschrijft hoe we tot een sterk netwerk komen, welke afspraken daartussen moeten worden gemaakt en welke rol de gemeente hierin heeft in te nemen.

2. Door onderwijs de kans vergroten op werk en een gezond leven Global goal: inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen 

Versterken ontwikkeling jonge kind

a. De Steunstructuur 12-: inzet jeugdondersteuners op negen Plus IKC’s In de eindrapport ‘pilot Steunstructuur 12-’ zijn de inhoudelijke en financiële opbrengsten van de Steunstructuur 12- en de van inzet van de nieuwe functie Jeugdondersteuners op drie Integrale Kindcentra geëvalueerd. De jeugdondersteuners hebben geïnvesteerd in preventie en het normaliseren van gedrag van kinderen en het professionaliseren/ondersteunen van het personeel. De opbrengsten zijn opgenomen in het nieuwe uitvoeringsprogramma Kansen voor Kinderen 2. In dit uitvoeringsprogramma wordt voorgesteld om negen IKC’s in aandachtswijken te versterken met de inzet van een jeugdondersteuner. Door gezamenlijk te bouwen aan een dekkend, preventief aanbod dat passend is bij de populatie van het IKC krijgt ieder kind in de gemeente Leeuwarden gelijke kansen binnen en buiten onderwijs-en opvangtijd. Bovenstaande leidt tot de volgende ambitie: a. De zorgstructuur (jeugdondersteuners) op IKC’s wordt uitgebreid naar negen IKC’s. b. Versterken samenhang en kwaliteit voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Vanaf schooljaar 2020/2021 is de Toeleidingsmonitor van de GGD ingevoerd. Hiermee ontstaat beter zicht op het proces van indiceren VVE tot aan plaatsing van peuters op de speelleergroepen.

Op deze wijze kunnen gerichter interventies worden verricht door ouders te stimuleren hun (VVE-) peuter naar een speelleergroep te verwijzen. Vanaf 2022 wordt de monitoring uitgebreid waardoor we het bereik van alle peuters (ook niet-doelgroepkinderen) binnen de gemeente Leeuwarden in beeld krijgen. Bovenstaande leidt tot de volgende ambitie: b. In 2022 vindt een groei van 3% van de doelgroepkinderen (peuters met VVE) plaats. Vanuit het Kwaliteitsteam VVE zijn de dertien IKC’s met de meeste doelgroepkinderen geïnterviewd met de medewerkers van de kinderopvang en het onderwijs. Deze gesprekken hebben geleid tot plannen van aanpak om de kwaliteit van VVE verder te verhogen en de doorgaande lijn tussen voor -

14

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

en vroegschools te verbeteren. In 2022 zal een evaluatie van deze plannen van aanpak plaatsvinden onder begeleiding van het lectoraat Early Childhood van hogeschool NHL/Stenden.

3. Beperken van ongelijkheid (door achterstanden weg te werken) Global goals: Verminderen ongelijkheid, Goed Onderwijs  Aanpak laaggeletterdheid regionaal In samenwerking met de arbeidsmarktregio Friesland wordt een herijkt Regionaal Programma Educatie (RPE) uitgewerkt. Dit RPE is in oktober 2021 opgeleverd. Onderdeel van dit programma is de besteding van extra Rijksmiddelen voor de aanpak laaggeletterdheid van 2020-2024. De contactgemeente ontvangt in de periode 2020 t/m 2024 jaarlijks een extra budget voor de aanpak van laaggeletterdheid van gemiddeld € 155.000 per jaar. Deze middelen worden in gezamenlijkheid met alle Friese gemeenten besteed.  Aanpak laaggeletterdheid lokaal We zetten in op de ontwikkelen van een herkenbaar (digi)taalnetwerk, door verbinding te leggen met het gebiedsgericht werken, de capaciteit van educatiepunten te vergroten in de wijken en dorpen en door uitbreiding van educatie bij werkgevers. Daarnaast zetten we in samenwerking met publieke dienstverlening en communicatie in op toegankelijke dienstverlening en communicatie. De aanpak van laaggeletterdheid is onderdeel van de Lokale Inclusie Agenda. We leggen de focus op preventie. In januari 2022 start de pilot gezinsaanpak met het doel om kinderen en hun ouders te ondersteunen bij taalachterstanden.

Basisscholen kiezen, samen met dbieb, vanuit hun eigen behoefte, bouwstenen waarmee leesplezier, leesbevordering, taalontwikkeling en digitale geletterdheid van de kinderen optimaal gestimuleerd wordt. Dbieb richt zich hierbij vooral op scholen in de kwetsbare wijken, scholen die IKC zijn of willen worden en 'witte vlekken' op het platteland. Bovenstaande leidt tot de volgende ambities: a. Het bereik van NT1 (Nederlands als eerste taal) deelnemers is met 30% verhoogd ten opzichte van 2021. b. Verdere uitrol van de Bibliotheek op school (dBos) van 38 naar 42 scholen. 

Wet inburgering 2021

Nieuwkomers met inburgeringsplicht Per 1 januari 2022 treedt de Wet inburgering 2021 in werking. De inburgering is gericht op het leren kennen van de Nederlandse samenleving en de Nederlandse taal en draagt bij aan de integratie en participatie van nieuwkomers in de samenleving. Met die nieuwe wet krijgt de gemeente een regierol hierin. Deze nieuwe rol wordt beschreven in een plan dat eind 2021 aan de raad wordt voorgelegd. De staande uitvoeringstaken en projecten rondom nieuwkomers worden samen met nieuwe taken, verantwoordelijkheden en aandachtspunten (door)ontwikkeld tot een en integraal Leeuwarder inburgeringsmechanisme. Er is met name aandacht voor de manier waarop de gemeente in de uitvoering regie voert en samenwerkt met nieuwkomers en samenwerking met samenwerkingspartners versterkt. Er wordt geïnvesteerd in nieuwe methoden om een integrale en effectieve aanpak mogelijk te maken. De nieuwkomer staat in alle elementen centraal en het plan maakt een persoonlijk plan van aanpak voor iedere nieuwkomer mogelijk. Ondertussengroep De gemeente begeleidt een bredere groep asielmigranten binnen de zogenaamde 'ondertussengroep'. Dit zijn nieuwkomers die onder het huidige inburgeringsstelsel vallen (Wet 15

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Inburgering 2013) en in de periode 2013-2021 in onze gemeente zijn gehuisvest. Leeuwarden heeft ongeveer 940 inwoners die tot deze groep gerekend kunnen worden. Een groot deel van deze groep participeert (nog) niet (voldoende) in de samenleving en/of op de arbeidsmarkt. Door deze groep te verbinden met de officiële doelgroep van de inburgeringswet, profiteren ook zij van (onderdelen) van het nieuwe stelsel. Hiermee kan de gemeente hen op een passende manier een impuls geven.

4. Door sporten de kans vergroten om mee te doen aan de samenleving Global goal: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen  Beweeginitiatieven sport ontplooien In 2022 wordt in de gemeente Leeuwarden verder uitvoering gegeven aan het Lokale Sportakkoord. Een zogenaamde fanclub bestaande uit bv SPORT, Amaryllis, Friesland zorgverzekeraar, Rabobank, Friesland College CIOS, Sportraad Leeuwarden en gemeente Leeuwarden bepaalt welke initiatieven binnen de verschillende thema’s gericht op sport, gezondheid en beweging aanspraak kunnen maken op het uitvoeringsbudget lokaal sportakkoord. a. Mede hierdoor, maar ook door de inzet van buurtsportcoaches, buurtgezondheidscoach en de subsidieregeling voor sportevenementen, voldoet in 2022 60% van de bevolking in Leeuwarden aan de beweegnorm (op minstens vijf dagen per week minimaal een half uur matig intensief bewegen).

5. Door cultuur sociale, economische en duurzame groei aanjagen Global Goals: Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen Goede gezondheid en welzijn voor iedereen Verminderen ongelijkheid Inclusieve, economische groei en fatsoenlijk werk voor iedereen  Cultuur en COVID-19 Vanwege de onzekerheid over de verdere ontwikkeling van het COVID-19 virus en de onzekerheid en het gedrag van het publiek (zullen mensen bijvoorbeeld straks weer snel een volle theater- of popzaal bezoeken?) gaan we er van uit dat de gevolgen van corona ook doorwerken en merkbaar zullen zijn in 2022. Dit heeft mogelijk ook gevolgen voor de doelen voor 2022. Met het gemeentelijke COVID-19 steunpakket cultuur richten wij ons onder meer op de toekomstbestendigheid van de sector. Doel hiervan is om de sector voor de langere termijn te versterken. We richten ons ook op de amateurkunst en de culturele makers, die het meest getroffen zijn door de COVID-19 crisis. We blijven de contacten over het ondersteunen van de culturele sector onderhouden met de betrokken interne beleidsafdelingen, Rijk en provincies.

 Cultuur in 2022 De uitvoering van de Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden 'durven en samen doen' 2021-2028 is in 2022 onder andere gericht op: Cultuureducatie vanaf 2-16 jaar (voorschools, basisonderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs) Cultuureducatie voor kinderen in de basisschoolleeftijd en jongeren draagt bij aan de ontdekkingstocht naar wie je zelf bent. Leerlingen ontwikkelen hun artistiek-creatief vermogen door kennis te maken en te oefenen met verschillende maak- en denkstrategieën. Het ‘maken en betekenis geven’ is gericht op artistieke expressie en ontwikkeling van creativiteit. Met deze creativiteitsontwikkeling benut je de talenten van kinderen en jongeren en het kan een opstap zijn naar verdere ontdekking en ontwikkeling van talent, ook buiten de muren van de school. Cultuureducatie maken we toegankelijk voor iedereen, te beginnen bij kinderen en jongeren. Dbieb speelt hierin eveneens een rol.

16

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

a. Verdere uitrol van de Bieb op school (dBos) van 38 naar minimaal 42 scholen. Meertaligheid Gemeente Leeuwarden is sinds eind 2019 City of Literature. City of Literature zet zich in voor een bloeiend en meertalig literair klimaat. Gemeente Leeuwarden richt zich op meer zichtbaarheid van taal/meertaligheid in de openbare ruimte en op taal/meertaligheid in zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. Ook heeft zij oog voor meertaligheid op maat voor inwoners met onderscheid tussen de dorpen, wijken en de stad. De uitvoeringsnotitie Fries en meertaligheid is eind 2021 vastgesteld. Deze notitie richt zich op meertaligheid, waarbij de gemeente Leeuwarden met betrekking tot het Nederlands en het (Stads)Fries een uitnodigende houding heeft. Kunstkade initieert voor het schooljaar 2022/2023 een proeftuin taal in samenwerking met culturele organisaties en het voortgezet onderwijs. Doel hiervan is om taal op een creatieve manier in het onderwijscurriculum in te brengen. Hierdoor worden jongeren uitgedaagd om op een andere manier naar taal te kijken en gaat taal op een andere manier leven. Arcadia 2022 Wat is jouw paradijs? Jouw gedroomde samenleving? In Arcadia zoeken we samen met (internationale) kunstmakers naar het antwoord op deze vragen.

In 2022 laten creatieve denkers en slimme doeners honderd dagen lang met installaties, exposities, gesprekken en voorstellingen zien hoe de wereld draait.  Aanpak eenzaamheid We investeren, samen met het beleidsveld armoede en gezondheid, in het project ‘Over de drempel’. Over de drempel is de titel van de aanpak eenzaamheid in de gemeente Leeuwarden. Het programma is actief onder de vlag van Arcadia/LF2028. Over de drempel maakt deel uit van de nationale aanpak Eén tegen eenzaamheid van het Ministerie van VWS. We zetten cultuur in om eenzaamheid te doorbreken. Dit doen we met negen culturele projecten die in 2021 en 2022 ontmoetingen tussen mensen stimuleren. De projecten zijn gericht op het samen dingen doen en vinden plaats in meerdere wijken en dorpen in de gemeente Leeuwarden. Binnen Over de drempel organiseren we tevens bijeenkomsten om initiatieven, o.a. bij sportorganisaties en in de zorg, die zich inzetten voor het bestrijden van eenzaamheid, bij elkaar te brengen. Doel hiervan is om elkaar te versterken en tot nieuwe samenwerking te komen. Ten slotte onderzoeken studenten van de NHL Stenden in het kader van Over de drempel eenzaamheid onder jongeren. 

Inzet Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) in 2022

Het HCL en COVID-19 De verwachting is dat het HCL ook in 2022, vanwege COVID-19, minder bezoekers voor de exposities zal trekken dan normaal gesproken. Met de exposities en de randprogrammering fungeert het HCL overigens steeds meer als ontmoetingsplaats én als trekker van cultuurtoeristen. De in 2021 gerealiseerde herinrichting van het HCL draagt hieraan bij. Erfgoed-educatie programma’s Het HCL ontwikkelt eigen erfgoed-educatie programma’s en daarnaast ook randprogrammering voor kinderen bij tijdelijke exposities. Dit geldt bijvoorbeeld voor het community-project met fotografen in Heechterp-Schieringen, dat in samenwerking met het wijkpanel wordt gerealiseerd. Professionals en kinderen maken foto’s voor dit project. Als onderdeel van dit project vindt mogelijk een expositie over de ontwikkeling van de wijk in het wijkcentrum plaats.

17

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Archieffunctie HCL Het archiefonderzoek vindt meer en meer via internet plaats. Deze ontwikkeling wordt in 2022 voorgezet. Betrokken verbonden partijen 

Stichting Cultureel Centrum De Harmonie Leeuwarden

Relevante (beleids)nota’s                

Beleidsplan zorg voor jeugd (2014) Omvormingsplan zorg voor jeugd Friesland (2014) Leeuwarden en de wijken en dorpen, de ontwikkelrichting (2015) Een nieuwe bibliotheeksfunctie voor de gemeente Leeuwarden ‘Van Collectie én Connectie’ (2015) Aanvalsplan Laaggeletterdheid (2016) Leeuwarden en de wijken en dorpen: hoe staan we ervoor? (2017) Koersdocument Sociaal Domein (2018) Beweeg- en gezondheidsbeleid: “Samen bewegen naar een gezonde gemeente” (2018) Frysk. Dúdlik yn byld! Taalnota Frysk (2018) Nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie, 2018 e.v. (2018) Uitvoeringsnota creatieve broedplaatsen 2020-2028 (2020) Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden. Durven en samen doen. Lokaal perspectief in een internationale context 2021-2028 (2020) Toekomstdocument We the North 2021-2024 Gemeente Leeuwarden uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid (2021) Uitvoeringsnotitie Fries en meertaligheidbeleid (2021) Visie Versterking sociale basis (2021)

Extra inzet Tabel 1 Extra (incidenteel) budget Onderwerp Beleidsproduct Mienskipsfonds Burgerkracht

<2021 400

Team Integratie en participatie Versterking ontwikkeling jonge kind LEO Filmhuis Slieker Bibliotheek

Burgerkracht Onderwijs

50 200

Kunst en cultuur Kunst en cultuur Kunst en cultuur

20 20 205

Neushoorn We the North Festivals en evenementen

Kunst en cultuur Kunst en cultuur Kunst en cultuur

200 100 300

18

2022 -200

2023 -200 -200

-130 -200 -100 -300

Bedragen x € 1.000 2024 2025

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Programma Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning

1. Vernieuwing Jeugdhulp Global goal: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen • Toegang tot Jeugdhulp In 2022 gaat de nieuwe contractperiode in voor Pleegzorg en EED (ernstige enkelvoudige dyslexie) en in 2023 (of eerder, als mogelijk) Specialistische Jeugdhulp en Wonen. De nieuwe contracten borduren voort op de resultaatsturing die in 2018 is ingezet en ook op de adviezen van de regionale taskforce jeugd. In 2023 zijn minder aanbieders gecontracteerd dan voorheen (het zorglandschap wordt overzichtelijker) en vanuit partnership wordt invulling gegeven aan de transformatie van de jeugdhulp. Een belangrijk onderdeel is de afbakening van specialistische en niet-specialistische jeugdhulp. De specialistische jeugdhulp wordt in de Friese regio nog uitsluitend uitgevoerd door gekwalificeerde professionals. Samen met de jeugdzorgaanbieders werken we aan het verhogen van de kwaliteit van de zorg en de doorontwikkeling van het zorglandschap. Hiervoor is het Fries Kwaliteitskader Jeugdhulp ontwikkeld, belangrijkste speerpunt in dit kwaliteitskader is Continu verbeteren. Op Leeuwarder niveau richten we passende algemene voorzieningen in die aansluiten bij de behoeften van de jeugdige inwoners en de gezinnen. Door de aanscherping van de scope specialistische jeugdhulp kan het nodig zijn om de algemene voorzieningen hierop aan te passen.

Deze algemene voorzieningen zijn doorgaans minder zwaar van aard dan de specialistische jeugdhulptrajecten. De gemeentelijke toegangspoort tot specialistische jeugdhulp is ongewijzigd en is belegd bij het Jeugdexpertteam. Dit team maakt dagelijks een inhoudelijke afweging welke zorg passend is voor de jeugdige en zij kijken expliciet naar de mogelijkheden van algemene voorzieningen in Leeuwarden. Het Jeugdexpertteam werkt nauw samen met de poh-ggz-jeugd en de jeugdondersteuner op IKC’s. Hun gezamenlijk inzet is erop gericht dat problemen vroegtijdig worden onderkend en genormaliseerd waar mogelijk, hulp snel wordt geboden en escalatie van problemen wordt voorkomen. In de hoog specialistische jeugdhulp wordt in 2022 met vijf zorgaanbieders de transformatie in de jeugdhulp ook voortgezet. Met deze transformatie dringen we de residentiële zorg terug en zetten meer in op ambulante behandeling van jeugdigen in de eigen leefomgeving. Dit sluit aan bij onze visie dat jeugdigen zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Residentiële zorg is zorg waarbij jeugdigen (dag en nacht) verblijven op een jeugdzorglocatie. Ambulante jeugdhulp is begeleiding of behandeling van de jeugdige in de thuissituatie. In relatie tot het bovenstaande staan de volgende ambities in 2022 centraal: a. De gemiddelde zorgzwaarte voor jeugdigen daalt met 5% ten opzichte van het voorgaande jaar.

Dit uit zich in minder zware profielen en/of minder zware intensiteiten van zorg. b. Er vindt een verschuiving plaats van minder residentiële zorg naar meer gezinsgerichte/ambulante behandeling. Het aandeel cliënten met een indicatie voor verblijf ten opzichte van het totaal aantal cliënten met een indicatie neemt af en komt uit op 8,5%. c. Een afname in duur van residentiële zorg: het aandeel kortdurende trajecten ten opzichte van het totaal aantal trajecten neemt toe met 5%-punt ten opzichte van het voorgaande jaar. Het Rijk heeft 2 tranches incidentele middelen (SPUK) beschikbaar gesteld voor de omvorming van grote jeugdhulpplus- en 3 milieuvoorzieningen naar kleinschalige voorzieningen. Deze omvorming sluit aan bij de inhoudelijke transformatie van jeugdhulp, waarbij de hulp zo thuis mogelijk wordt aangeboden. Met kleinschalige voorzieningen wordt een veilig en positief leefklimaat voor de jeugdigen ondersteund. De gemeente Leeuwarden is coördinerende gemeente voor de beide SPUKregelingen. Er wordt nauw samengewerkt in 3-Noord-verband, zodat de beschikbaarheid en continuïteit van het aanbod wordt gegarandeerd. 19

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2. Vernieuwing maatschappelijke ondersteuning Global goal: Goede gezondheid en welzijn voor iedereen • Voortzetting Werkwijze Wmo In 2021 is de nieuwe werkwijze voor de Wmo onderdelen thuisondersteuning, dagbesteding en hulp bij huishouden gestart, die we in 2022 voortzetten. In deze nieuwe werkwijze vindt een groot deel van de thuisondersteuning en dagbesteding plaats in de basisondersteuning. Een kleiner deel van de ondersteuning vindt plaats via de aanvullende ondersteuning. Voor de basisondersteuning is geen beschikking nodig waardoor de ondersteuning snel kan starten en er minder administratieve lasten zijn. De inzet in 2021 was om de verbinding met wijken en dorpen (de sociale basis) te versterken door de werkwijze met buurt- en dorpskamers. In alle wijkteamgebieden is tenminste één buurt- en dorpskamer gerealiseerd. De buurt- en dorpskamers zijn laagdrempelige plekken in wijken en dorpen waar inwoners elkaar ontmoeten, activiteiten doen en een ondersteuningsvraag kunnen stellen. De buurt- of dorpskamer past bij de specifieke situatie in die buurt of dat dorp en wordt zo veel mogelijk van onderop vormgegeven. Vanwege COVID-19 en de -maatregelen hebben de buurten dorpskamers in een groot deel van 2021 een minder open karakter gehad. De buurt- en dorpskamers waren op afspraak open en konden nog niet de plek zijn voor alle wijk - en dorpsbewoners, zoals het plan was.

In 2022 wordt volop ingezet op de verdere ontwikkeling van de buurt- en dorpskamers, zodat het een bruisende plek is/wordt waar inwoners naar toe kunnen voor een kopje koffie, een krantje, activiteiten, een ondersteuningsvraag of dagbesteding. Het is belangrijk dat onze inwoners een goede kwaliteit ondersteuning krijgen en dat zij weten waar ze met een hulpvraag naar toe moeten. Om dit in kaart te brengen, vragen we aan de Wmo cliënten hoe zij de ondersteuning hebben ervaren. Daarvoor zijn de volgende indicatoren geformuleerd. a. De cliëntervaring met Wmo ondersteuning is minimaal een 7 (op schaal 1-10). b. 70% of meer van de bewoners weet waar ze met hun hulpvraag naar toe moeten. c. 80% of meer van de bewoners vindt de kwaliteit van de basis - en aanvullende ondersteuning goed. Betrokken verbonden partijen Geen. Relevante (beleids)nota’s          

Beleidsplan Wmo (2014) Beleidsplan zorg voor jeugd (2014) Omvormingsplan zorg voor jeugd Friesland (2014) Toekomstvisie Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang (2017) Plan van Aanpak personen met verward gedrag (2018) Koersdocument Sociaal Domein (2018) Uitvoeringsplan Herijking Ondersteuning Wmo (2018) Convenant hoog specialistische jeugdhulp (2018) Rapport taskforce jeugd - kostenontwikkeling jeugdzorg in Friesland (2019) Rapport taskforce jeugd - sturingsmechanismen (2019)

20

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Extra inzet Tabel 2 Extra (incidenteel) budget Onderwerp Beleidsproduct Personen met verward gedrag Jeugdzorg en maatsch.

<2021 71

2022 -10

2023

Bedragen x € 1.000 2024 2025

ondersteuning

Wat mag het kosten? R2DOM001 - Sociaal Tabel 3 Saldo programma (lasten -/- baten) R2PRG005 - Werk en inkomen R2PRG020 - Sociale basis R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning Totaal saldo

Rekening 2020 47.320 54.384 156.440

Begroting 2021 54.014 58.217 148.952

Begroting 2022 50.085 50.929 150.815

Begroting 2023 47.324 49.972 151.234

Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025 47.082 46.671 50.061 50.020 151.196 151.131

258.144

261.184

251.828

248.530

248.339

247.822

Toelichting substantiële mutaties 2022 t.o.v. 2021: Ten opzichte van de begroting 2021 is het budget voor het sociaal domein gedaald van € 261,1 mln naar € 251,8 mln in 2022. Deze afname in budget van € 9,3 mln is veroorzaakt door: Nominale prijsontwikkelingen + € 2,5 mln Taakmutaties Rijk - € 1,6 mln Afname middelen aanpak coronacrisis - € 10,4 mln Overige + € 0,2 mln Tabel 4 R2PRG005 - Werk en inkomen R2BLP027 - Arbeidsmarkt en sociale integratie

Lasten 23.386

R2BLP030 - Inkomensvoorziening R2BLP031 - Armoedebestrijding R2BLP050 - Lijkbezorging Totaal

103.661 10.760 27 137.834

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 0 23.386 87.749 0 0 87.749

15.911 10.760 27 50.085

Tabel 5 R2PRG020 - Sociale basis R2BLP001 - Kunst en cultuur

Lasten 10.601

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 353 10.248

R2BLP002 - Historisch Centrum Leeuwarden R2BLP114 - Onderwijs R2BLP115 - Sociale integratie achterst.groepen R2BLP116 - Burgerkracht R2BLP117 - Sport, bewegen en gezondheidsbeleid Totaal

1.339 21.786 22.496 2.005 1.864 60.091

89 7.718 1.002 0 0 9.162

Tabel 6 R2PRG021 - Jeugdzorg en maatsch. ondersteuning R2BLP084 - Zorg voor de Jeugd R2BLP118 - M aatschappelijke ondersteuning Totaal

Lasten 50.886 104.736 155.622

Bedragen x € 1.000 Baten Saldo 521 50.365 4.286 100.449 4.807 150.815

21

1.249 14.068 21.494 2.005 1.864 50.929

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Impuls Sociale Investeringen Tabel 7 Impuls Sociale Investeringen (ISI)

Bedragen x € 1.000 2021 2022 71,55 -30,00 2,00 p.m. 100,00 139,55

Startbudget (via overheveling) Motie: Noodhulp vluchtelingen Motie: Ieder kind verdient een Goed Ontbijt Motie: Frysk Taalbelied Aanvulling ISI (1 e begrotingswijziging 2021) Totaal

22

139,55

100,00 239,55

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Maatschappelijke effecten Tabel 8 Maatschappelijke effecten Sociaal domein

1. 2. 3.

Indicator

eenheid

bron

Jaar

Leeuwarden

100.000300.000 inwoners

Absoluut verzuim Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie

Aantal per 1.000 Aantal per 1.000 % deelnemers aan het VO en M BO onderwijs

DUO/Ingrado DUO/Ingrado DUO/Ingrado

2019 2019 2020

4,1 25 2,3

2,8 24 2,0

%

Gezondheidsenquête

Niet bekend

Niet bekend

Niet bekend

(CBS, RIVM ) M eerdere bronnen

2020

910,5

877,1

CBS Jeugd

2019

10

7

CBS

2020

65,8

68,1

CBS Jeugd

2019

3

2

CBS

2020

81,9

54,0

CBS

2020 (4e kwartaal)

28,8

11,2

2020

12,9

10,8

1,6

1,2

83

68

4.

(vsv-ers) Niet-sporters

5.

Banen

6.

Kinderen in

7.

uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie

jaar % van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking

8.

Werkloze jongeren

9.

Personen met een

% 16 t/m 22 jarigen Aantal per 1.000

bijstandsuitkering 10.

11.

Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp

12.

13.

Jongeren met jeugdbescherming Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 65 jaar % kinderen tot 18

inwoners 18 jaar en ouder Aantal per 1.000 inwoners van 15 – 74 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar Aantal per 1.000

CBS Jeugd (2e CBS

halfjaar) 2020

(2e halfjaar) CM SD

2020 (2e halfjaar)

inwoners

Toelichting indicator en vergelijking met andere gemeenten: www.waarstaatjegemeente.nl.

23

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

2.1.2 Domein Fysiek Portefeuillehouders: burgemeester Sybrand Buma, wethouders Hein de Haan, Hein Kuiken, Abel Reitsma en Bert Wassink.

Wat willen we bereiken? Strategisch algemeen doel: Een krachtige, aantrekkelijke en duurzame gemeente en regio. Global goals:         Partnerschap om doelstellingen te bereiken (17) Ambities We bouwen aan een krachtig, aantrekkelijk en duurzaam Leeuwarden en Fryslân. Wij willen de economische kracht van Leeuwarden versterken en vernieuwen. Evenementen, toerisme en marketing dragen bij aan de dynamiek van Leeuwarden. We willen een vitale gemeente zijn, waar mensen met plezier wonen, werken en winkelen. Ook blijven we ons inzetten voor een goede bereikbaarheid. Naast de stad is er een groot buitengebied en een diversiteit aan dorpen. Dynamische en veerkrachtige gemeenschappen zijn het. Allemaal staan ze voor de uitdaging om de leefbaarheid en duurzaamheid van hun leefomgeving te versterken. We formuleren een nieuwe visie op de ruimtelijke ontwikkeling van stad en platteland. We moeten op een andere manier omgaan met grondstoffen, energie en onze leefomgeving. Op onderwerpen als energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie willen we in de voorhoede blijven. En we willen de verbinding blijven leggen met kennis en innovatie, economische structuurversterking en werkgelegenheid.

24

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden

Wat gaan we daarvoor doen en met wie? Programma Economie en toerisme

1. Een sterke economie en werkgelegenheid Het economische beleid richt zich op activiteiten die bijdragen aan welvaart, welzijn en gezondheid van onze inwoners. Daarbij zetten we in op evenwicht tussen ons economisch, maatschappelijk en natuurlijk kapitaal. We maken drie strategische keuzes: 1. Inzetten op de stuwende sectoren. Juist deze sectoren dragen bij aan het verdienvermogen in de regio. Onze speerpunten zijn watertechnologie, (cultuur)toerisme en agrifood. Daarnaast zetten we projectmatig in op cybersafety, zorginnovatie, LF2028. 2. Verzorgende sectoren toekomstbestendig maken. 3. Bekendheid en zichtbaarheid, Leeuwarden is " the place to be". Onze strategie draagt bij aan twee centrale doelen. Het eerste doel speelt op korte termijn, de tweede op de langere termijn: - Werk voor iedereen: meer werkgelegenheid. - Versterken economische structuur: kennis en innovatie, menselijk kapitaal, onderwijs en ondernemerschap. Vanuit economisch perspectief richten wij ons op een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarom zetten wij in op verblijfsklimaat, ondernemerschap, startersklimaat, kennis en innovatie, menselijk kapitaal en internationalisering. Daarbij hebben we altijd het vizier op werk. Op onze campussen werken innovatieve ondernemers samen met studenten aan maatschappelijke vraagstukken op het gebied van water, energie, media innovatie etc.

In het economisch landschap van Leeuwarden zijn de campussen de drijvende kracht voor innovatie. Hier komen de thema’s watertechnologie, agro food, energie en cross-sectoraal tot volle wasdom. Op de Media Innovatiecampus op het terrein van de NDC komen veel ontwikkelingen samen die we willen versterken: meer samenwerking tussen onderwijs en economie, waarmee we beter onderwijs bieden in de stad en onze ondernemers worden gestimuleerd mee te gaan in ontwikkelingen op het gebied van media, cyber en digitalisering. Op onze campussen werken we aan de verdere ontwikkeling van de kenniseconomie en krijgt internationalisering handen en voeten. Leeuwarden en Fryslân zijn straks een proeftuin, living lab en experimenteerruimte ineen. We willen onze campussen ondersteunen in hun doorontwikkeling, door kennis, netwerk en organisatiekracht in te zetten. Via deze weg stimuleren we innovatieve ondernemers om te zorgen voor werk in onze gemeente. Leeuwarden werkt hierin veel samen met de F4 en de Provincie.  Campussen, innovatie en circulaire economie (€ 750.000 in 2022) We faciliteren het WaterCampus actieplan 2021-2023 van Wetsus en de WaterCampus. We zetten in op het versneld toepassen van watertechnologie innovaties en faciliteren watertechnologiebedrijven bij hun (door)ontwikkeling in het kader van onze acquisitie inspanningen.

Wetsus en de WaterCampus worden door de regio en gemeente ook in 2022 en 2023 gesubsidieerd. Ter overbrugging heeft het Rijk ook subsidie toegezegd. Gezamenlijk met de regio, SNN en Wetsus zelf wordt ingezet op lange termijn financiering. Het draagvlak om Wetsus langjarig te financieren en wellicht een formele status te geven als Toegepast Onderzoeksintstituut (TO2) neemt toe. Het is echter aan het nieuwe kabinet om hierover te besluiten. Voor 2022 is € 250.000 beschikbaar in het Innovatiefonds voor ondernemers en/of kennisinstellingen die werken aan innovatieve projecten. We zijn hierbij actief op zoek naar bedrijven die schaalbare 25

Begroting 2022 gemeente Leeuwarden