Antea rapport vervangingsopgave Leeuwarden

Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen 2023 tot en met 2072

projectnummer 0479839.100 definitief revisie 2.1 26 april 2023

www.anteagroup.nl

Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen 2023 tot en met 2072 projectnummer 0479839.100 definitief revisie 2.1 26 april 2023

Auteurs G. Klanker

Opdrachtgever Gemeente Leeuwarden Postbus 21000 8446 KP LEEUWARDEN

datum 26 april 2023

beschrijving

vrijgave

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Doel en doelgroep Scope Leeswijzer

4 4 4 5

2.

Uitgangspunten

6

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Bronnen Periode Moment vervanging Maatregelen Kostenopbouw

6 6 6 7 7

3.

Areaalomvang en vervangingswaarde

8

3.1 3.2

Areaalomvang Vervangingswaarde

8 8

4.

Prognose vervangings- en renovatieopgave

9

4.1 4.2

Vervangings- en renovatieopgave korte termijn Vervangings- en renovatieopgave lange termijn

9 10

5.

Conclusies en vervolg

14

5.1 5.2

Conclusies Vervolg

14 14

Bijlage 1 Gehanteerde eenheidsprijzen vervangen

15

Bijlage 2 Maatregelen significante verbetering

16

Bijlage 3 Maatregelen

17

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding Gemeente Leeuwarden wil inzicht krijgen in de omvang van de vervangings- en renovatieopgave van haar civiele kunstwerken en walkeringen om deze opgave bestuurlijk te kunnen agenderen. De vervangings- en renovatieopgave van infrastructuur staat de laatste jaren sterk in de belangstelling. In 2021 is een eerste proeve van een landelijk prognoserapport opgesteld 1. In dat rapport is voor het eerst de omvang van de vervangings- en renovatieopgave op landelijk niveau in beeld gebracht. Gemeente Leeuwarden is een van de overheden die betrokken is bij het opstellen van een verbeterde versie van dat prognoserapport.

1.2

Doel en doelgroep Doel van dit rapport is een overzicht te geven van de vervangings- en renovatieopgave voor civiele kunstwerken en walkeringen in de gemeente Leeuwarden. Doelgroep van het rapport zijn de beheerders van gemeente Leeuwarden en het ambtelijk management. Met het rapport kunnen zij de vervangings- en renovatieopgave bestuurlijk agenderen en bijdragen aan een betere landelijke prognose. Het rapport geeft een eerste beeld van deze opgave. Dit beeld is onzeker, in het rapport zijn mogelijkheden benoemd om een aantal van deze onzekerheden te verkleinen.

1.3

Scope De scope van het rapport zijn de in 2023 bij gemeente Leeuwarden in beheer zijnde civiele kunstwerken en walkeringen. Geen onderdeel van de scope zijn civiele kunstwerken en walkeringen in beheer bij derden. Ook geen onderdeel van de scope zijn civiele kunstwerken en walkeringen die in de toekomst worden overgedragen aan de gemeente of die nog moeten worden gerealiseerd. Binnen deze scope is dit rapport gericht op de typen civiele kunstwerken en walkeringen waar vervanging of renovatie leidt tot een investering. Dit geldt voor de volgende typen civiele kunstwerken en walkeringen: 1. Civiele kunstwerken: a. Afmeervoorzieningen. b. Duikers. c. Fiets-voetbruggen. d. Keermuren. e. Waterreguleringswerken. f. Steigers. g. Tunnels. h. Verkeersbruggen. i. Viaducten. j. Beweegbare bruggen. 2. Walkeringen: a. Damwanden: beton en staal. b. Kademuren: beton, metselwerk en staal. c. Keermuren: metselwerk en beton. De volgende typen walkeringen zijn niet opgenomen omdat vervanging of renovatie van deze typen over het algemeen niet leidt tot een investering: 1. Beschoeiingen en schanskorven 2. Damwanden: hout en kunststof. 3. Natuurlijke oevers.

1 Instandhouding civiele infrastructuur, Proeve van een landelijk prognoserapport vervanging en renovatie, TNO, 2021

blad 4 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

De prognose is gebaseerd op investeringen die nodig zijn bij vervanging of renovatie. Kosten die worden gedekt uit de voorziening of uit budget voor exploitatie zijn niet opgenomen.

1.4

Leeswijzer Dit rapport bestaat uit vijf hoofdstukken. Hoofstuk 2 bevat de gehanteerde uitgangspunten voor de analyse. Hoofdstuk 3 een overzicht van het beschouwde areaal en hoofdstuk 4 de prognose van de vervangings- en renovatieopgave. Tot slot zijn in hoofdstuk 5 conclusies en mogelijke vervolgstappen opgenomen. Om te komen tot een betere landelijke prognose heeft TNO een informatiebehoefte beschreven2. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de plek in dit rapport waar invulling wordt gegeven aan deze informatiebehoefte. Tabel 1: Informatiebehoefte TNO

Informatiebehoefte TNO Korte en lange termijn Onderhoud en vervanging

Omvang in geld Type en materialen Leeftijd Gehanteerde restlevensduren Kostenkentallen

Plek in document 4 4 Nb. dit rapport bevat alleen de investeringen in vervanging en investeringen in vervanging of grootschalig herstel van onderdelen die leiden tot een significante verbetering 4 3 3 2 2

2 Informatiebehoefte 2e landelijk prognoserapport, Memorandum, TNO, 13 september 2022

blad 5 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

2.

Uitgangspunten In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten beschreven die zijn gehanteerd bij het opstellen van dit rapport.

2.1

Bronnen De volgende bronnen zijn gebruikt: 1. Beheersysteem GBI: de omvang van het areaal is overgenomen uit het beheersysteem GBI. Als informatie over het type kunstwerk of type walkering ontbrak is deze handmatig aangevuld op basis van beschikbare inspectierapportages en kennis van de beheerders van gemeente Leeuwarden. 2. Meerjarenonderhoudsplanning vaste kunstwerken, periode 2019 tot en met 2119. 3. Meerjarenonderhoudsplanning beweegbare bruggen, periode 2022 tot en met 2122. 4. Meerjarenonderhoudsplanning walkeringen, periode 2022 tot en met 2122. 5. Diverse aanscherpingen op de onderhoudsplanningen zoals aangegeven door beheerders van gemeente Leeuwarden.

2.2

Periode De prognose is opgesteld voor de periode tot en met 2072. Het komt voor dat een kunstwerk of walkering in deze periode meerdere keren wordt vervangen. In die gevallen zijn meerdere vervangingen opgenomen. Bijvoorbeeld: als bij een houten fiets-voetbrug, met een levensduur van 40 jaar, de eerste vervanging is voorzien in 2025, is in 2065 een tweede vervanging opgenomen.

2.3

Moment vervanging Uitgangspunt voor het eerste moment van vervanging en de significante verbeteringen zijn de tijdens de inspecties bepaalde planjaren. Elke volgende maatregel wordt bepaald door de verwachte cycli van deze maatregelen. Een overzicht is opgenomen in bijlagen 1 en 2. Voor vaste kunstwerken is dit in de volgende gevallen bijgesteld: 1. Als het eerste moment van vervanging na 2032 ligt; 2. Als het stichtingsjaar bekend is. In die gevallen is het eerste moment van vervanging gelijk gesteld aan de som van het stichtingsjaar + de verwachte levensduur op basis van objecttype. Reden voor deze bijstelling is dat de betrouwbaarheid van de vervangingsjaren op basis van inspecties op langere termijn beperkt is: tijdens inspecties ligt de nadruk op het bepalen van de benodigde onderhouds- en vervangingsmaatregelen in de jaren na de inspectie. Als het eerste moment van vervangen pas over langere tijd wordt verwacht wordt tijdens de inspectie vaak een standaardwaarde geregistreerd. Hierdoor ontstaan onrealistische pieken in de prognose. Voor beweegbare bruggen is de meerjarenonderhoudsplanning aangevuld met informatie van de beheerders van gemeente Leeuwarden. De meerjarenonderhoudsplanning is bijgesteld op basis van twee scenario’s: 1. Vervangen van het val van de brug in periode tot en met 2032: a. Als het val wordt vervangen wordt ook het bewegingswerk vervangen. b.

Volgende vervangingen van bewegingswerk en besturingssysteem op basis van de cycli voor significante verbeteringen (zie bijlage 2). 2. Versterken van het val van de brug in periode tot en met 2032: a. Binnen 5 jaar het versterken van het val worden geen aanvullende significante verbeteringen uitgevoerd. De planjaren van deze maatregelen zijn hierop aangepast.

blad 6 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

2.4

Maatregelen Voor vervanging is uitgegaan van de volgende maatregelen of ingrepen waarmee de functie van een civiel kunstwerk of walkering in stand wordt gehouden: 1. Vervanging van een kunstwerk of walkering bij het einde van de levensduur. Hierbij is in principe uitgegaan van 1-op-1 vervanging, dat wil zeggen dat een kunstwerk of walkering wordt vervangen door een kunstwerk of walkering van hetzelfde type, van dezelfde omvang, op dezelfde locaties en met gelijke functionaliteit. Bijvoorbeeld: een houten fiets-voetbrug wordt vervangen door een nieuwe houten fiets-voetbrug met dezelfde afmetingen. 2. Vervanging of grootschalig herstel van (onderdelen van) een kunstwerk of walkering die leiden tot een significante verbetering. Een voorbeeld hiervan is het vervangen van de besturingsinstallatie van een beweegbare brug. Een overzicht van de maatregelen in deze categorie is opgenomen in bijlage 2. Deze maatregelen zijn meegenomen in de prognose als: a. De kosten van de maatregel liggen boven € 50 duizend; en b. Er is op basis van de uitkomst van een herberekening sprake van een versterking om te voldoen aan de wettelijke vereisten. Een overzicht van deze maatregelen is opgenomen in bijlage 2. Opgemerkt wordt dat maatregelen waarvan de kosten lager liggen dan € 50 duizend toch kunnen leiden tot een investering.

Bijvoorbeeld als meerdere maatregelen worden gecombineerd waardoor de totale kosten boven de € 50 duizend komen. Of wanneer keuzes over bijvoorbeeld de functionaliteit leiden tot hoger kosten. Deze scenario’s zijn niet meegenomen in de prognose. Niet opgenomen zijn: 1. Klein of dagelijks onderhoud, zoals het reinigen van een kunstwerk. 2. Planmatig of technisch onderhoud, zoals het conserveren van stalen onderdelen of het onderhouden van metselwerk constructies.

2.5

Kostenopbouw De kosten zijn als volgt opgebouwd: 1. De basis voor de kosten zijn kentallen met daarbij een opslagpercentage (zie Tabel 2). Een overzicht van de gehanteerde eenheidsprijzen en cycli voor vervanging is opgenomen in bijlage 1. Eenheidsprijzen en cycli voor significante verbeteringen zijn opgenomen in bijlage 2. 2. De bedragen in het eerste jaar van de prognose hebben prijspeil 2023. Om rekening te houden met toekomstige prijsontwikkelingen is een jaarlijkse indexatie van 2,0% gehanteerd. 3. Alle bedragen zijn afgerond op € 10 duizend. 4. Alle bedragen zijn exclusief BTW. Tabel 2: Opbouw kosten

Percentage Direct benoemde bouwkosten Niet benoemde bouwkosten Eenmalig

Resultaat

Toelichting

100,0 % 10%

4%

Indirecte bouwkosten

18%

Objectrisico bouwkosten VAT

10% 18%

110,0 % Kosten die niet zijn benoemd in de eenheidsprijs, dit betreft kosten voor kleine bijkomende werkzaamheden, leveranties, nader te detailleren bevestigingsmiddelen of -hulpconstructies 114,4 % Kosten voor mobilisatie/demobilisatie, zoals inrichten van het bouwterrein en aan- en afvoer van materieel 135,0 % Kosten die niet (direct) aan een onderdeel van het werk kunnen worden toegerekend. Bijvoorbeeld winst en risico, projectleiding aannemer en voorzieningen op de bouwplaats 148,5% Risicoreservering voor onvoorziene afwijkingen van de uitgangspunten bij de eenheidsprijzen 175,2 % Kosten die de gemeente maakt voor Voorbereiding, Administratie en Toezicht

blad 7 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

3.

Areaalomvang en vervangingswaarde

3.1

Areaalomvang Gemeente Leeuwarden beheert 862 kunstwerken van verschillende typen. De grootste aantallen kunstwerken zijn fiets-voetbruggen (30%), steigers (26%) en verkeersbruggen (17%). Deze drie categorieën zijn samen goed voor bijna driekwart van het aantal kunstwerken. Tabel 3 geeft een overzicht van de aantallen kunstwerken. Tabel 3: Areaalomvang kunstwerken

Type Aantal [stuks] Aandeel Duiker 49 6% Fiets-voetbrug 257 30% Steiger 226 26% Tunnel 32 4% Verkeersbrug 144 17% Viaduct 7 1% Beweegbare brug 37 4% Overige kunstwerken* 110 10% Totaal 862 100% * betreft afmeervoorzieningen, boothellingen, trappen en waterreguleringswerken De omvang van de walkeringen binnen de scope van deze rapportage is ruim 20 kilometer. Dit zijn metselwerk kademuren en betonnen en stalen damwanden,. Tabel 4 geeft een overzicht van de aantallen walkeringen. Tabel 4: Areaalomvang walkeringen

Type Damwand Kademuur Totaal

3.2

Lengte [m1] 6.761 13.762 20.523

Aandeel 33% 67% 100%

Vervangingswaarde De vervangingswaarde is de herbouwwaarde van het bestaande areaal met als uitgangspunt dat de functie gelijk blijft. De totale vervangingswaarde van de kunstwerken en walkeringen bedraagt bijna € 640 miljoen. Deze vervangingswaarde is bepaald op basis van de in GBI geregistreerde afmetingen van de kunstwerken en walkeringen. Voor kunstwerken en walkeringen waar geen afmetingen zijn geregistreerd is uitgegaan van de gemiddelde vervangingswaarde van dat type. Figuur 1 geeft een beeld van de verdeling van de vervangingswaarde over vaste kunstwerken, beweegbare bruggen en walkeringen.

Figuur 1: Verdeling vervangingswaarde kunstwerken en walkeringen

blad 8 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

4.

Prognose vervangings- en renovatieopgave De prognose van de vervangings- en renovatieopgave bestaat uit twee delen: 1. Een prognose voor de korte termijn, tot en met 2032. 2. Een prognose voor de lange termijn, tussen 2033 en 2072.

4.1

Vervangings- en renovatieopgave korte termijn De vervangings- en renovatieopgave in de periode tot en met 2032 is € 55 miljoen, € 5,5 miljoen per jaar. De opgave bestaat voor 85 % uit maatregelen aan beweegbare bruggen, voor 8 % uit maatregelen aan vaste kunstwerken en voor 8 % uit maatregelen aan walkeringen. Figuur 2 geeft een overzicht van de verdeling van de opgave over de beweegbare bruggen, vaste kunstwerken en walkeringen.

Figuur 2: Verdeling vervangings- en renovatieopgave tot en met 2032

Beweegbare bruggen De vervangings- en renovatieopgave voor beweegbare bruggen in de periode tot en met 2032 is in totaal € 46,1 miljoen en bestaat uit: 1. Het vervangen van vier beweegbare bruggen, de kosten hiervan bedragen € 2,0 miljoen. 2. Het vervangen of grootschalig herstellen van onderdelen van beweegbare bruggen, de kosten voor deze maatregelen bedragen € 44,0 miljoen. Dit komt neer op een investering van gemiddeld € 4,6 miljoen per jaar. Een overzicht van de maatregelen per kunstwerk is opgenomen in bijlage 3.

Figuur 3: Verdeling opgave beweegbare bruggen

blad 9 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Vaste kunstwerken De opgave voor vaste kunstwerken bestaat uit het vervangen van kunstwerken en het uitvoeren van levensduurverlengend onderhoud. Tot en met 2032 gaat het naar verwachting om het vervangen, versterken en renoveren van meer dan 10 kunstwerken. De kosten van deze maatregelen bedragen € 4,3 miljoen. Dit komt neer op een investering van gemiddeld € 430 duizend per jaar. Het grootste aandeel hebben maatregelen aan fiets-voetbruggen. Daarnaast is budget voorzien voor maatregelen bij kunstwerken waar momenteel nog herberekeningen worden uitgevoerd. Maatregelen bij deze kunstwerken zijn het versterken of vervangen van dekken en het uitvoeren van levensduur verlengend onderhoud. Een overzicht van de maatregelen per kunstwerk is opgenomen in bijlage 3.

Figuur 4: Verdeling vervangingsopgave vaste kunstwerken

Walkeringen De opgave voor walkeringen bestaat alleen uit het vervangen van keringen. Het gaat om het vervangen van tien damwanden. De vervangingsopgave komt neer op een investering van € 4,2 miljoen of gemiddeld € 420 duizend per jaar. Een overzicht van de maatregelen is opgenomen in bijlage 3. In de MJOP’s zijn geen maatregelen voor groot onderhoud of renovatie opgenomen die vallen onder de investeringen.

4.2

Vervangings- en renovatieopgave lange termijn De opgave vanaf heden tot en met 2072 bedraagt gemiddeld € 26 miljoen per jaar. Na de investeringen in de beweegbare bruggen worden in de jaren 2030 en 2040 investeringen in vaste kunstwerken en walkeringen verwacht. Op langere termijn worden grotere investeringen verwacht voor het vervangen van beweegbare bruggen en vaste kunstwerken. Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. geeft een beeld van de verwachte o ntwikkeling van de kosten per 10 jaar. De invloed van de verwachte prijsontwikkeling is vooral op lange termijn groot.

Figuur 5: Ontwikkeling opgave lange termijn – kosten per periode

blad 10 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

De prognose kent een grote onzekerheid, vooral op langere termijn. Dit geldt zowel voor het moment waarop investeringen nodig zijn als voor de hoogte van de investeringen. De onzekerheid wordt veroorzaakt door: • Onvolledige basisgegevens: niet van alle kunstwerken en walkeringen is het stichtingsjaar bekend. Tijdens inspecties is het eerste moment van vervanging ingeschat. Als tijdens een inspectie geen aanwijzingen voor vervanging op korte termijn zijn gevonden, wordt de vervanging gepland op basis van de (geschatte) leeftijd. Als de leeftijd onbekend is noteert een inspecteur veelal een ‘standaard’ en niet duidelijk onderbouwd planjaar. • Onzekerheid over de te kiezen oplossing. Bij einde levensduur zijn vaak meerdere oplossingen mogelijk, bijvoorbeeld vervangen, versterken of renoveren. Een renovatie vraagt vaak een lagere investering dan een vervanging, maar levert een minder lange extra levensduur. Bovendien kan worden gekozen om nieuwe of andere functionaliteit toe te voegen, waardoor de kosten hoger of lager kunnen liggen dan bij 1-op-1 vervanging. De gekozen oplossing bepaalt dus zowel de hoogte als het moment van investeringen. • Relatie met instandhouding: wanneer beheer en onderhoud goed en op tijd wordt uitgevoerd kan de levensduur van een object langer zijn dan voorzien.

Andersom kan het niet goed of niet tijdig uitvoeren van onderhoud leiden tot een kortere levensduur. • Technologische ontwikkelingen kunnen leiden tot andere oplossingen (bijvoorbeeld bediening op afstand) en beter inzicht in de technische staat (bijvoorbeeld door sensoring). • Ontwikkeling gebruik: een toename van verkeersbelastingen (vooral vrachtverkeer) en brugopeningen kan leiden tot snellere degradatie. Andersom kan een aanpassing van verkeersstromen (bijvoorbeeld minder vrachtverkeer in de binnenstad) leiden tot een langere levensduur. Ontwikkelingen in het gebruik kunnen ook leiden tot een andere functionaliteit, waardoor andere oplossingen gewenst zijn. • Ontwikkelingen omgeving: ontwikkeling van bijvoorbeeld woonwijken en bedrijventerreinen leidt tot verandering in verkeersstromen en andere belasting van kunstwerken. Beweegbare bruggen De opgave voor beweegbare bruggen bedraagt vanaf heden tot en met 2072 gemiddeld € 9,2 miljoen per jaar, waarvan € 7,0 miljoen voor vervangingen en € 2,2 miljoen voor significante verbeteringen. Na de investeringen in de jaren tot en met 2032 wordt een periode voorzien met relatief latere investeringen. Figuur 6 geeft een beeld van de opgave per decennium.

Figuur 6: Verdeling opgave beweegbare bruggen

blad 11 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

De piek in vervangingen tussen 2053 en 2062 wordt veroorzaakt door de vervanging van beweegbare bruggen die de komende jaren worden gerenoveerd of versterkt: • KW018 - Vrouwenpoortsbrug. • KW019 - Noorderbrug. • KW021 - Oosterbrug. • KW023 - Beursbrug / Wirdumerpoortsbrug. • KW024 – Verlaatsbrug. • KW026 – Eebrug. • KW028 – 2e Kanaalsbrug. • KW029 – Greunsbrug. • KW031 - Van Harinxmabrug oost. • KW032 – Van Harinxmabrug west. Opgemerkt wordt dat deze piek voortkomt uit een theoretische benadering op basis van gemiddelde levensduren. Het daadwerkelijke moment van vervanging van deze bruggen en de hoogte van de benodigde investeringen is onzeker. Keuzes over de aanpak van deze bruggen zijn bepalend voor het moment en de hoogte van de investeringen. De functionaliteit speelt hierbij een grote rol, bijvoorbeeld het al dan niet op afstand bedienen van bruggen of het vergroten van de doorvaarthoogte of -breedte. Ook de relatie tussen significante verbeteringen en vervanging van de brug speelt hierbij een rol. De investeringen voor significante verbeteringen liggen voor het grootste deel bij het vervangen van elektrotechnische installaties. Deze hebben een relatief korte levensduur. Een goed beeld van de huidige staat en het toekomstige gebruik van de beweegbare bruggen kan helpen om effectieve keuzes te maken over deze investeringen. Onderdeel hiervan zijn: 1.

Zicht op de staat van onderhoud en benodigde investeringen door periodieke inspecties. 2. Aanvullen van inspecties met een beoordeling van de constructieve veiligheid en de machineveiligheid. 3. Zicht op de ontwikkeling van het weg- en vaarwegverkeer. 4. Bepalen welke maatregelen nodig zijn om te voldoen aan de Machinerichtlijn. 5. Per kunstwerk bepalen van de meest waarschijnlijke ingreep en daarmee verfijnen van de prognose. 6. Onderzoeken van de voordelen van standaardisatie van elektrotechnische onderdelen en bediening en besturing, al dan niet gecombineerd met sensoring. Vaste kunstwerken De vervangingsopgave voor vaste kunstwerken bedraagt op lange termijn gemiddeld € 10,8 miljoen per jaar. De samenstelling naar typen kunstwerk verschilt sterk per decennium. Figuur 7 geeft een beeld van de vervangingsopgave per decennium.

Figuur 7: Vervangingsopgave vaste kunstwerken

blad 12 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

De vervangingsopgave voor vaste kunstwerken neemt toe. Tot en met 2042 bestaat de vervangingsopgave uit kleinere kunstwerken, vooral fiets-voetbruggen. Voor deze kunstwerken is de impact van vervangen over het algemeen goed te beheersen op basis van reguliere inspecties. Door regelmatig inspecties uit te voeren wordt in beeld gebracht welk kunstwerken de komende jaren moeten worden vervangen. De impact op financiën, functie en omgeving is (per kunstwerk) over het algemeen beperkt. Vanaf 2043 wordt een toename van de investeringen verwacht voor het vervangeng van grotere kunstwerken verwacht, zoals viaducten, tunnels, verkeersbruggen en steigers. Opgemerkt wordt dat deze toename voortkomt uit een theoretische benadering op basis van gemiddelde levensduren. De impact van deze vervangingen is meestal groter dan het vervangen van kleinere kunstwerken: • Vervangen vraagt een aanzienlijk grotere investering per kunstwerk. Ter illustratie: de gemiddelde vervangingswaarde van een houten fiets-voetbrug is circa € 65 duizend, de gemiddelde vervangingswaarde van een viaduct ruim € 4 miljoen. • Werkzaamheden zijn vaak langduriger en hebben daardoor meer invloed op de omgeving (omwonenden, bedrijven) en gebruikers. Een manier om meer grip te krijgen op dit deel van de opgave is: 1.

Zicht houden op de staat van onderhoud en benodigde investeringen door het periodiek uitvoeren van inspecties. 2. Aanvullen van inspecties met een beoordeling van de constructieve veiligheid. 3. Zicht krijgen op de ontwikkeling van het wegverkeer. 4. Per kunstwerk bepalen van de meest waarschijnlijke ingreep en daarmee verfijnen van de prognose. 5. Onderzoeken of sensoring kan leiden tot een langere levensduur en daarmee beperking van de benodigde investeringen. Walkeringen De vervangingsopgave voor walkeringen bedraagt op lange termijn gemiddeld € 5,7 miljoen per jaar. In de MJOP’s zijn geen maatregelen voor groot onderhoud of renovatie opgenomen die vallen onder de investeringen. Figuur 8 geeft een beeld van de vervangingsopgave per decennium.

Figuur 8: Vervangingsopgave walkeringen

De vervangingsopgave voor walkeringen neemt op langere termijn toe. Opgemerkt wordt dat deze toename voortkomt uit een theoretische benadering op basis van gemiddelde levensduren. Voor walkeringen is de impact van vervangen goed te beheersen op basis van reguliere inspecties. Door regelmatig inspecties uit te voeren wordt in beeld gebracht welk walkeringen de komende jaren moeten worden vervangen. De impact op financiën, functie en omgeving is (per object) over het algemeen beperkt. Een uitzondering hierop zijn de kademuren in de binnenstad. Door de ligging van deze objecten en (deels) monumentale status is vervanging niet altijd mogelijk.

blad 13 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

5.

Conclusies en vervolg

5.1

Conclusies Dit rapport bevat een inventarisatie van de vervangings- en renovatieopgave voor kunstwerken en walkeringen in de gemeente Leeuwarden. Voor de onderzochte scope en op basis van de gehanteerde uitgangspunten leidt dit tot onderstaande conclusies. Tot en met 2032 zijn vooral investeringen nodig voor het versterken, verbeteren en vervangen van beweegbare bruggen en een aantal vaste kunstwerken. Tot en met 2032 vraagt dit investeringen van € 55 miljoen, of € 5,5 miljoen per jaar. Een prognose van de opgave op langere termijn laat een toename zien, vanaf 2053 wordt een opgave verwacht van circa € 50 miljoen per jaar. Deze prognose is gebaseerd op een theoretische benadering. Verschillende factoren maken deze prognose onzeker, waardoor deze zowel hoger als lager kan uitvallen: 1. Prijsontwikkeling, in de prognose is rekening gehouden met een jaarlijkse indexatie van 2,0 %. 2. Niet alle basisgegevens zijn actueel en compleet. 3. In veel gevallen is een keuze mogelijk tussen verschillende oplossingen, de uitkomst van deze keuzes beïnvloeden het moment en de hoogte van investeringen. 4. Ontwikkelingen van het gebruik en in de omgeving beïnvloeden het moment waarop investeringen nodig zijn. 5. Ontwikkelingen in technologie leiden tot nieuwe oplossingen, dit kan de hoogte van investeringen beïnvloeden.

5.2

Vervolg Gemeente Leeuwarden kan meer grip krijgen op de vervangings- en renovatieopgave door dit rapport periodiek te herijken en stapsgewijs te verbeteren met de volgende maatregelen: 1. Zicht houden op de staat van onderhoud en de benodigde investeringen door het periodiek uitvoeren van inspecties en deze waar nodig aan te vullen met een beoordeling van de constructieve veiligheid (kunstwerken en walkeringen) en machineveiligheid (beweegbare bruggen). 2. Zicht krijgen op ontwikkelingen die het moment van vervanging en de mogelijke oplossingen beïnvloeden: a. De ontwikkeling van het gebruik; b. Ruimtelijke ontwikkelingen; c. Toewerken naar een circulaire economie en klimaatbestendigheid. Een start hiervoor is een analyse van beleidsdocumenten binnen de gemeente en vervolgens kwalitatief bepalen van de impact op de investeringen. 3. Verfijnen van de prognose door per object de meest waarschijnlijke ingreep (vervangen of renoveren) te bepalen. Dit is het meest relevant voor de beweegbare bruggen en de grote bruggen en viaducten. 4. Bepalen hoe monumentale kunstwerken en walkeringen moeten worden opgenomen. In dit rapport is nog geen rekening gehouden met de monumentale status van deze objecten. Een mogelijke vervolgactie is te bepalen of de gehanteerde kentallen relevant zijn voor deze objecten of dat een aanpassing nodig is. 5.

Onderzoeken of sensoring kan leiden tot een langere levensduur en daarmee beperking van de benodigde investeringen.

blad 14 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Bijlage 1 Gehanteerde eenheidsprijzen vervangen Maatregel Vervangen beweegbare brug (beton) Vervangen beweegbare brug (hout) Vervangen beweegbare brug (staal) Vervangen damwand (beton) Vervangen damwand (hout) Vervangen damwand (staal) Vervangen duiker (beton) Vervangen duiker (metselwerk) Vervangen duiker (ongedef.) Vervangen duiker (staal) Vervangen fiets-voetbrug (beton) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (kunststof) Vervangen fiets-voetbrug (staal) Vervangen kademuur (beton) Vervangen kademuur (metselwerk) Vervangen keermuur (beton) Vervangen keermuur (metselwerk) Vervangen steiger (hout) Vervangen steiger (kunststof) Vervangen tunnel Vervangen verkeersbrug (beton) Vervangen verkeersbrug (hout) Vervangen verkeersbrug (metselwerk) Vervangen verkeersbrug (staal) Vervangen viaduct (beton)

Eenheidsprijs Interval € 18.793 90 € 18.793 40 € 18.793 90 € 4.819 90 € 1.142 40 € 4.610 60 € 3.680 90 € 6.133 90 € 5.888 90 € 3.680 60 € 4.906 90 € 3.312 40 € 3.312 60 € 3.312 60 € 10.163 90 € 10.612 90 € 7.495 90 € 7.710 90 € 3.067 40 € 3.680 60 € 9.138 90 € 5.888 90 € 5.888 40 € 5.888 90 € 5.888 60 € 7.237 90

blad 15 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Bijlage 2 Maatregelen significante verbetering Maatregel Vervangen remmingwerk (hout) Vervangen afsluitboominstallatie Vervangen bedienings- en besturingssysteem Vervangen elektromechanische aandrijving normaal Vervangen grendelwerk Vervangen hydraulische aandrijving normaal Vervangen opzetwerk Vervangen remmingwerk (hout)

Eenheidsprijs Interval € 3.242 € 34.652 € 356.418 € 157.006 € 687.778 € 196.258 € 687.778 € 3.631

40 15 15 45 50 25 50 40

blad 16 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Bijlage 3 Maatregelen Beweegbare bruggen – versterkingen en significante verbeteringen Nummer B009 B010 B012 B013 B014 B015 KW018 KW019 KW020 KW021 KW022 KW023

KW024

KW025

KW026

KW027 KW028 KW029

KW031

KW032

KW031 & KW032

Maatregel Bedienings- en besturingssysteem Bewegingswerk Afsluitboominstallatie en bedienings- en besturingssysteem Afsluitboominstallatie Hydraulische aandrijving Vervangen o.a. hydraulische aandrijving en afsluitboominstallatie Afsluitboominstallatie Herberekenen en levensduurverlengend versterken Bedienings- en besturingssysteem Herberekenen en levensduurverlengend versterken Afsluitboominstallatie Herberekenen en naar verwachting vervangen Herberekenen en levensduurverlengend versterken Bedienings- en besturingssysteem Afsluitboominstallatie Herberekenen en levensduurverlengend versterken Afsluitboominstallatie Elektromechanische aandrijving en bedienings- en besturingssysteem Herberekend: vervangen val (brugklep) en aandrijving en renovatie aanbruggen noodzakelijk Aanpassingen aan actuele normen Centrale brugbediening Opzetwerk en afsluitboominstallatie Herberekend: vervangen val (brugklep) en aandrijving en renovatie aanbruggen noodzakelijk Aanpassingen aan actuele normen Centrale brugbediening Opzetwerk en afsluitboominstallatie Versterken val Aanpassingen aan actuele normen Centrale brugbediening Renovatie - levensduurverlengend Herberekenen en levensduurverlengend versterken Versterken val Centrale brugbediening Vervanging-/Renovatiemaatregelen werk-met-werk Afsluitboominstallatie Remmingswerken Elektromechanische aandrijving en opzetwerk Vervangen val, aanbruggen,

kelderdek en bewegingswerk Centrale brugbediening Vervanging-/Renovatiemaatregelen werk-met-werk Versterken/renovatie val Centrale brugbediening Vervanging-/Renovatiemaatregelen werk-met-werk Vervangen remmingwerk (hout)

blad 17 van 19

datum 26 april 2023 projectnummer 0479839.100 betreft Vervangings- en renovatieopgave civiele kunstwerken en walkeringen

Nummer KW035

KW036 KW037 KW038 KW425 KW740 divers

Maatregel Vervangen hydraulische aandrijving Afsluitboominstallatie Bedienings- en besturingssysteem Draaibrug Centrale brugbediening hydraulische aandrijving en afsluitboominstallatie bedienings- en besturingssysteem en afsluitboominstallatie Afsluitboominstallatie Vervangen hydraulische aandrijving bruggen Centrale brugbed. Fase 1

Beweegbare bruggen - vervangen Nummer B019 B029 KW034 KW036

Maatregel Vervangen beweegbare brug (hout) Vervangen beweegbare brug (hout) Vervangen beweegbare brug (hout) Vervangen

Vaste kunstwerken Maatregeltype Technisch onderhoud Vervangen

Type kunstwerk Overig Verkeersbrug Fiets-voetbrug

Verkeersbrug

Nummer KW398 divers KW133 KW183 KW185 KW186 KW222 KW252 KW310 KW381

Maatregel Vervangen remmingwerk (hout) Versterken of vervangen dek Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen fiets-voetbrug (hout) Vervangen damwand (beton)

Walkeringen Maatregeltype Vervangen

Type walkering Damwand

Nummer WA296 WA311 WA316 WA317 WA355 WA362 WA533 WA872 WA949, WA950

Maatregel Vervangen damwand (beton) Vervangen damwand (beton) Vervangen damwand (hout) Vervangen damwand (hout) Vervangen damwand (beton) Vervangen damwand (beton) Vervangen damwand (staal) Vervangen damwand (hout) (leeg)

blad 18 van 19

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Monitorweg 29 1322 BK Almere Postbus 10044 1301 AA Almere T. +31 6 22 69 89 87 E. Giel.Klanker@Anteagroup.nl

Copyright © 2023 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@antegroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.

www.anteagroup.nl