Agenda rol bestuur in verantwoorde dataethiek.docx

AGENDA Aan:

Presidium

Van:

Griffie/kernteam Leeuwarder Digitale Agenda

Onderwerp:

Verkenning ethiek in een digitale samenleving & zoektocht naar toetsingspalet

Datum:

11 oktober 2021

Tijd:

20.15-22.15 uur

Plaats:

Raadszaal gemeente Leeuwarden

1. Opening - Wethouder Hilde Tjeerdema -10 minuten 2. Voorbeeld 1: Zwerfafval en kunstmatige intelligentie - 15 minuten Albert Holthoon – Programmamager Leeuwarder Digitale Agenda Filmpje met uitleg over het experiment en ev. stellingen in relatie tot ethiek 3.

Ethiek in een digitale samenleving: Waar wordt het politiek? (werktitel) - 25 minuten Bart Karstens- Rathenau instituut

Korte pauze – 15 minuten 4. Data en maatschappij: Speelruimte en toetsingsmogelijkheden (gereedschapskist) – 25 minuten prof. dr. J.A. (Anne) Beaulieu – RuG Campus Fryslân, Directeur Data Research Centre 5. Afrondende reflectie – op zoek naar toetsingspalet Leeuwarden – 25 minuten Plenair met input van Bart Karstens/Anne Beaulieu Opstart en afsluiting door Jeroen Kremer

Blad 2

Toelichting op de agenda Inleiding In december 2020 is de raad geïnformeerd over de experimenten die in het kader van de Leeuwarder digitale agenda (LDA) in 2020 zijn uitgevoerd. Het verzoek was om een vervolgsessie te wijden aan dataethiek. Dataethiek wint momenteel terrein. Vlak vóór de zomer kwam n.a.v. een onderzoek van NHL Stenden Hogeschool en de RUG het monitoren van bewoners door gemeenten in het nieuws. Verschillende fracties stelden hierover vragen aan het college. Maar wat is nou precies dataethiek. Hierover en over de taken voor raad en organisatie willen we het in een bijeenkomst eind september hebben. We laten ons daarbij begeleiden door Bart Karstens van het Rathenau-instituut en Anne Beaulieu van de RUG, tevens directeur van Data Research Centre. Dataethiek als normatief begeleidingskader Bij maatschappelijke opgaven zetten we steeds vaker innovatieve technologieën in. Onze LDA experimenten benutten onder andere kunstmatige intelligentie en sensoren. De inzet hiervan moet bijdragen aan de leefbaarheid van onze stad en dorpen: schonere straten, minder schulden etc.. Inzet ervan kan tegelijkertijd een grote invloed hebben op belangrijke publieke waarden, zoals privacy, rechtsgelijkheid en autonomie. We willen alle burgers en ondernemers én hun rechten beschermen als die door nieuwe ontwikkelingen onder druk komen te staan.

De discussie hierover is ingewikkeld, omdat veel belangen moeten worden afgewogen. Ethiek biedt een normatief begeleidingskader om die afweging te kunnen maken. Dat wil zeggen dat naast de juridische kaders, ook de wenselijkheid van gebruik van data en technologieën bevraagd wordt: Mag het (juridisch)? Kan het (technisch)? Willen we het ook (ethisch)? Invoering verantwoorde dataethiek in Leeuwarden Wethouder Tjeerdema heeft i.h.k.v. de LDA opdracht gegeven tot de invoering van verantwoorde dataethiek in onze organisatie. In het plan hiertoe staat naast doelbinding (een heldere koppeling met een concreet maatschappelijk doel), verantwoording centraal. Dat laatste betreft de noodzaak tot het kunnen uitleggen waarom er voor een specifiek (data)project is gekozen. Met verantwoord data-gebruik creëren we een systeem van checks en balances. Het biedt ruimte om te reflecteren en te leren van fouten om ontsporing waar mogelijk te voorkomen en fouten tijdig te corrigeren. Het omvat ook maatregelen om transparantie te creëren. Het stimuleert de verantwoordelijken om zich bewust te zijn van de risico’s die een (data)project met zich mee brengt voor de rechten en vrijheden van natuurlijke personen en verantwoordelijkheid te nemen voor een zorgvuldige verwerking. Ethische reflectie moet een vast onderdeel worden van ieder (data)project.

Het college is verantwoordelijk voor deze invoering van verantwoorde dataethiek in de organisatie. Onderwerp van gesprek Waar op lokaal niveau digitalisering raakt aan publieke belangen, is een belangrijke rol weggelegd voor de gemeenteraad. Waar wordt het politiek? Deze sessie is bedoeld om wat meer beeld te krijgen van de maatschappelijke impact van digitalisering. De sprekers leveren ingrediënten aan voor mogelijke bijsturing, wat de speelruimte is en welke gereedschapskist u tot uw beschikking heeft. Met elkaar verkennen we tot slot plenair welk toetsingspalet voor Leeuwarden relevant kan zijn.

Blad 3

Uw input nemen we mee in de verdere ontwikkeling van verantwoorde dataethiek in Leeuwarden. We informeren u hierover weer in februari/maart 2022 als we de nieuwste ervaringen met experimenten in het kader van de Leeuwarder digitale agenda weer met u delen. Vorm bijeenkomst Het is op 11 oktober weer mogelijk om zonder 1,5m afstand bij elkaar te komen. Daarom stellen we een fysieke bijeenkomst in de raadszaal voor. De bijeenkomst is openbaar en kan online worden gevolgd.