2026-06-30 Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf 2028 e.v.
Tekst van het document
De behandeling richt zich op het verminderen van klachten, het vergroten van inzicht en het versterken van vaardigheden bij de jeugdige én diens opvoeders. Specialistisch Behandeling specialistisch is bedoeld voor jeugdigen met ernstige psychische, ontwikkelings- en/of gedragsproblemen, waarbij sprake is van een (vermoeden van een) psychische stoornis en een verhoogd risico op ontregeling en/of ontwikkelingsstagnatie. Deze vorm van behandeling vraagt om gespecialiseerde, intensieve en methodische inzet. Zeer Specialistisch Behandeling Zeer specialistisch is bedoeld voor jeugdigen met zeer ernstige en hoogcomplexe psychische, ontwikkelings- en/ of gedragsproblematiek, waarbij sprake is van een hoog risico op ernstige ontregeling, ontwikkelingsstagnatie of onveiligheid voor de jeugdige zelf en/of diens omgeving. Behandeling Groep Regulier Behandeling groep is bedoeld voor jeugdigen met lichte tot matig complexe psychische, emotionele of gedragsproblemen, waarbij behandeling in groepsverband bijdraagt aan het ontwikkelen, versterken of herstellen van vaardigheden en functioneren.
De groepsbehandeling richt zich op het aanleren van nieuw gedrag, het vergroten van sociaal-emotionele vaardigheden en het bevorderen van zelfredzaamheid, met behulp van een programmatische en methodische aanpak Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 28 Behandeling groep Specialistisch Behandeling groep specialistisch is bedoeld voor jeugdigen met ernstige ontwikkelings-, gedrags- of psychiatrische problematiek, die baat hebben bij een intensieve, methodische groepsbehandeling in een gestructureerde setting. De behandeling richt zich op gedragsverandering, ontwikkeling, stabilisatie en het versterken van vaardigheden binnen een setting waarin jeugdigen van én met elkaar leren, onder voortdurende sturing door een multidisciplinair team. Gezins- en systeembehandeling Multi Systeem Therapie (MST) Multi Systeem Therapie (MST) is een hoog-intensieve, evidence-based en systeemgerichte behandelmethodiek voor jeugdigen met ernstig antisociaal en grensoverschrijdend gedrag. De behandeling wordt volledig uitgevoerd in de thuissituatie en directe leefomgeving van de jongere. Multi-Dimensionele Familietherapie (MDFT) MDFT is bedoeld voor jongeren waarbij problematiek zich manifesteert op meerdere domeinen en waarbij reguliere ambulante hulp onvoldoende toereikend is gebleken.
De behandeling is gericht op duurzame gedragsverandering, niet uitsluitend op symptoomvermindering. Systeemtherapie Systeemtherapie is bedoeld voor jeugdigen en ouders/ verzorgers waarbij sprake is van complexe meervoudige problematiek, die tot uiting komt in verstoorde relatie- en interactiepatronen binnen het gezin en/of het bredere sociale netwerk. Dagbesteding Dagbesteding met onderwijsperspectief Dagbesteding bedoeld voor jeugdigen met een onderwijsperspectief tussen de 5 en 18 jaar: • Die vanwege een ziekte, beperking of psychosociale problematiek (tijdelijk) niet naar school gaan, of; • Die onderwijstijdverkorting hebben gekregen van de onderwijsinspectie (max voor 2 jaar); • Die langdurig uitvallen en daarmee de route vrijstelling 5 onder a volgen; • Waarbij er een ingroeiplan is vanuit school voor de terugkeer naar onderwijs en voor het onderwijsaanbod tijdens de onderwijstijdverkorting; • Die intensieve begeleiding nodig hebben om ontwikkeling en stabiliteit te ondersteunen en die in groepsverband plaatsvindt; • Die baat hebben bij een gestructureerde, veilige omgeving met duidelijk programma en begeleiding; • Zonder indicatie vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz).
Dagbesteding zonder onderwijsperspectief Dagbesteding bedoeld voor kinderen zonder onderwijsperspectief die (nog) niet in aanmerking komen voor een Wlz-indicatie of een andere wettelijke voorziening: • Voor kinderen zonder onderwijsperspectief (vastgesteld door Leerplicht); • Die vanwege een dusdanige lichamelijke en/of verstandelijke beperking geen onderwijsperspectief hebben; • Op voorwaarde dat er een Wlz-indicatie is aangevraagd en dit actief gemonitord wordt (bedoeld als overbrugging naar de Wlz); • Alleen voor doordeweekse dagen. Dagbehandeling Behandelprogramma gedurende een aantal dagdelen per werkweek op locatie. Dagbehandeling voor (jonge) kinderen waarbij sprake is van ontwikkelingsproblematiek, psychosociale-, gedrags- en/of psychiatrische problematiek. (Gedeeltelijk) onderwijs volgen is niet mogelijk gezien de problematiek; er is een intensief behandelprogramma met intensieve ontwikkelingsstimulering noodzakelijk om het kind (weer) in het onderwijs te laten instromen. Onderzocht wordt hoeveel intensiteiten voor dit product noodzakelijk zijn. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 29 Vervoer Vervoer Regulier Het vervoer van jeugdigen van de thuissituatie naar de jeugdhulplocatie van de aanbieder en van de aanbieder weer terug naar huis.
Vervoer rolstoel Jeugdigen die rolstoelafhankelijk zijn en in het kader van de Jeugdwet vervoer nodig hebben Medicatiecontrole Uitvoeren van een voor de Behandeling noodzakelijke periodieke medicatiecontrole waarvoor betrokkenheid jeugdpsychiater noodzakelijk is. Vergoeding reistijd Wadden Reistijd die gemaakt moet worden voor ondersteuning op een van de Waddeneilanden Consultatie en advies Consultatie en advies Consultatie en Advies kan ingezet worden als betrokken professional(s) dreigen vast te lopen met de casus of behoefte hebben aan tijdelijk extra deskundigheid om escalaties of door- of overplaatsingen te voorkomen. Inzet richt zich op het vergroten van kennis en expertise op de verblijfsvoorziening of ambulante inzet, zodat de reeds betrokken professional handvatten krijgt om zelf verder te gaan. Zoals: • Tijdelijk meelopen met de betrokken professional in de contacten met jeugdige, gezin en netwerk met als doel handvatten aan te reiken aan de betrokken professionals om zelf verder te kunnen (‘coaching on the job’); • Consultatie bij specialistische vragen en het geven van advies; • Kortdurend ondersteunen van de bij een jeugdige betrokken professionals om door- en overplaatsingen te voorkomen; • Toevoegen van specifieke kennis aan een bestaand traject, zodat de betrokken professional(s) beter zijn toegerust in de begeleiding van de casus.
Er wordt onderzocht hoe overbruggingszorg kan worden vormgegeven in het geval de jeugdhulpaanbieder vanwege wachtlijsten nog niet van start kan met de toegewezen ondersteuning. 5.2.1. Groepsaanbod voorliggend op individuele inzet Het Wetsvoorstel Reikwijdte stimuleert waar mogelijk de inzet van groepsgerichte vormen van jeugdhulp en beoogt de inzet van individuele trajecten te beperken. De Friese gemeenten onderschrijven deze doelstelling. Groepsaanbod kan krachtig zijn doordat jeugdigen en hun omgeving ervaren dat zij niet de enigen zijn, de kracht van de groep wordt benut en sociale banden worden versterkt. Het kan relativeren en normaliseren. Je ziet dat ook anderen worstelen met vergelijkbare vraagstukken, dat je samen kunt oefenen en dat het (met de ander of met jezelf) na verloop van tijd beter gaat. Groepsgericht werken kan daarnaast bijdragen aan een effectievere inzet van schaarse capaciteit en aan het terugdringen van wachtlijsten, of kan worden ingezet ter overbrugging van een wachtlijst voor individuele hulp. Inzet van groepsgerichte jeugdhulp ten opzichte van een individueel traject vraagt een zorgvuldige professionele afweging door de verwijzer. Hoewel groepsaanbod voorliggend is op individuele inzet, is niet in iedere situatie groepsgerichte inzet geschikt. Zoals dat overigens ook geldt voor individuele inzet.
De inzet moet passen bij de vraag en de situatie van de jeugdige. Groepsinzet kan worden gecombineerd met een individueel traject, bijvoorbeeld deelname aan een groepsbegeleiding Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 30 en daarnaast individuele begeleiding of behandeling. Groepsaanbod kan zowel begeleiding als behandeling betreffen. Het uitgangspunt binnen de nieuwe uitvraag is hulpverlening in groepsaanbod. Waar in de inkoop SJH en Wonen 2024 – 2027 groepsaanbod niet expliciet werd gefaciliteerd, wordt dat in deze inkoop SJH en Verblijf 2028 en verder nadrukkelijk wel gedaan. Dit is in het licht van de gewenste ontwikkelingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd naar een meer collectieve inzet en nieuwe wetgeving zoals het Wetsvoorstel Reikwijdte. Maar ook omdat jeugdhulpaanbieders hebben aangegeven positieve ervaringen te hebben met groepsinzet. En omdat de verwachting is dat dit op inhoud zal bijdragen aan normaliseren, aan het aanspreken van talenten en krachten van jeugdigen, aan het samen leren en het aan elkaar optrekken. Lokaal is er op diverse plekken ervaring met (voorliggend) collectief aanbod en ook in andere wetgevingen is inzet van groepsbegeleiding of groepsbehandeling (eventueel naast een individueel traject) al meer gebruikelijk. Bijvoorbeeld in de Wmo of bij GGz-behandeling van volwassenen vanuit de Zvw.
Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 31 6. Opdracht Verblijf De inkoop vindt in twee opdrachten plaats, te weten SJH en Verblijf, die ieder via een afzonderlijke procedure worden ingekocht. Hieronder wordt de opdracht Verblijf beschreven. 6.1. Doelgroep Verblijf Het uitgangspunt van de Friese gemeenten is dat Friese jeugdigen opgroeien in hun eigen gezin. Ouders zijn primair zelf verantwoordelijk voor de verzorging, opvoeding en ontwikkeling van hun kinderen. Het kunnen opgroeien in een gezinssituatie waarin je je veilig kunt hechten, is in het belang van het kind. Alleen als er sprake is van een bedreiging van een veilige (cognitieve, sociale, emotionele en lichamelijke) ontwikkeling van de Jeugdige wordt van dit uitgangspunt afgeweken. Vanzelfsprekend sluiten we in die situaties aan bij de landelijke doelstelling om meer kinderen zo thuis mogelijk te laten opgroeien, waaronder in pleeggezinnen en gezinshuizen.
De beoogde transformatie voor zo thuis mogelijk vertalen de Friese gemeenten concreet in: • Jeugdigen groeien thuis op; • Jeugdigen in het eigen netwerk helpen, zo nodig met ambulante vormen van Jeugdhulp; • Jeugdigen gezinsgericht opvangen als zij niet meer thuis kunnen wonen, waarbij pleegzorg altijd de eerste keuze is; • Kleinschaligheid en kwaliteit staan voorop; • Minder jeugdigen in residentiële of gesloten instellingen plaatsen. Soms is het voor de veiligheid of ontwikkeling van een jeugdige nodig dat hij/zij (tijdelijk) ergens anders gaat wonen (buiten de gezinssituatie). Gezien de impact van een uithuisplaatsing op de jeugdige, ouders en andere gezinsleden is het nooit de eerste keus om een jeugdige uit huis te plaatsen en wordt altijd eerst ambulante hulp in de thuissituatie geboden. Uithuisplaatsing wordt zoveel mogelijk voorkomen (tenzij er acute zorgen zijn over de veiligheid van de Jeugdige). Ook wordt er gekeken of door de inzet van logeren of deeltijdwonen een (volledige) uithuisplaatsing voorkomen kan worden. Een gezin biedt jeugdigen meer kans om stabiele, veilige relaties op te bouwen met vertrouwde mensen, dan een woongroep waar de jeugdige te maken heeft met wisselende groepsleiders. Gezinsvervangende woonvormen zijn gebaseerd op de kracht van ‘het gewone leven’ en deze vormen van wonen hebben daarom de voorkeur.
Met deze opdracht wil de Friese regio: • Jeugdigen pedagogisch ondersteunen en een stabiele en veilige omgeving bieden als zij (tijdelijk) niet kunnen opgroeien bij hun ouders; • Door inzet van ambulante ondersteuning, logeren of deeltijdwonen de Friese jeugdigen (zo lang mogelijk) veilig thuis laten opgroeien; Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 32 • De Friese jeugdige die niet thuis kan wonen (zoveel als mogelijk) laten wonen in een gezinsvorm dicht bij de eigen leefomgeving; • Aansluiten bij de behoeftes en de ontwikkeling van jeugdigen naar volwassenheid; • Het aantal uithuisplaatsingen verminderen; • Het aantal overplaatsingen verminderen (first time right); • Een passend aanbod contracteren op Friese schaal met: - Regionale spreiding en een graduele opbouw, waarbij pleegzorg de lichtste vorm is die de thuissituatie het sterkste benadert. - Kwalitatief goede woonvormen die toetsbaar zijn aan gestelde normen. - Kleinschalige voorzieningen ontwikkelen voor jeugdigen voor wie pleegzorg of een gezinshuis geen goede oplossing is. 6.2. Producten verblijf Voor het inzetten van een product vallende onder Verblijf, is (met uitzondering van logeren) een Verklarende Analyse noodzakelijk. Een uithuisplaatsing is een ingrijpende maatregel die niet zonder goede analyse kan plaatsvinden.
Gedurende het verblijf wordt er altijd gekeken naar de mogelijkheden om weer thuis te gaan wonen, mogelijk met (intensieve) ambulante ondersteuning. Om meer zicht te krijgen op de verblijfsvragen binnen Friesland, wordt er onderzocht of er een coördinatiepunt verblijf ontwikkeld kan worden. Hiermee kan inzicht worden verkregen in de verblijfsvragen en het aanbod en kan sneller en beter een match worden gemaakt. Deeltijd verblijf Logeren Regulier Logeren Regulier is bedoeld voor jeugdigen met een lichte tot matige ondersteuningsbehoefte. De begeleiding is laag intensief en vooral gericht op respijt, structuur en ontwikkeling, waarbij de gedragsproblematiek hanteerbaar is en geen continue nabijheid van begeleiding vereist. Specialistisch Logeren Intensief is bedoeld voor jeugdigen met een complexe en zware ondersteuningsbehoefte. De begeleiding is hoog intensief, met continue nabijheid van professionals, inzet van specialistische expertise (zoals een gedragswetenschapper) en een sterke focus op stabilisatie, voorkomen van crisis en uithuisplaatsing. Deeltijd Wonen Deeltijd wonen is een vorm van jeugdhulp met verblijf, waarbij een jeugdige een deel van de week (circa 3–4 dagen) verblijft in een woonvoorziening of gezinshuis en de overige dagen thuis woont.
Deze vorm van wonen wordt ingezet wanneer een volledige uithuisplaatsing voorkomen kan worden, maar er wél noodzaak is aan intensieve ondersteuning, structuur en begeleiding die thuis (tijdelijk) niet voldoende geboden kan worden. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 33 Verblijf Gezinshuis Regulier Vanwege de opvoed- of begeleidingsvraag kan de jeugdige niet terecht in het eigen netwerk of een pleeggezin. Door extra begeleiding geboden door de gezinshuisouder, kan jeugdige functioneren in een gezinsstructuur. Intensief Vanwege de hoge en intensieve opvoed- of begeleidingsvraag kan de jeugdige niet terecht in het eigen netwerk of een pleeggezin. De begeleidingsintensiteit die geboden moet worden door de gezinshuisouder en ondersteunde medewerkers, maakt dat het onder gezinshuis intensief valt. Woongroep Middelgroot In de woongroep middelgroot verblijven jeugdigen waarbij: • Er is sprake van opvoed- en opgroeiproblemen, waarbij 24-uurs begeleiding nodig is; • De problematiek matig complex is; er behoefte is aan structuur en begeleiding, met ruimte voor groepsdynamiek; • De jeugdige kan functioneren in een middelgrote groep, waar structuur en nabijheid geboden wordt; • De jeugdige kan deelnemen aan groepsactiviteiten.
Kleinschalig In de woongroep kleinschalig verblijven jeugdigen waarbij: • Er is sprake van matige tot zware opvoed- en opgroeiproblemen, waarvoor 24-uurs begeleiding nodig is; • De problematiek complex is, waarbij een grotere groep te druk en/of onveilig voelt; • Er vaak sprake is van ernstige hechtingsproblematiek en/of een verstandelijke beperking; • Er veel behoefte is aan structuur en begeleiding, met veel persoonlijk aandacht en minder ruimte voor groepsdynamiek; • Er rust, voorspelbaarheid en veel individuele aandacht nodig is en daardoor beter functioneren in een kleinschalige groep. Zelfstandigheidstraining De zelfstandigheidstraining (kamertraining) is een ontwikkelingsgericht traject voor jeugdigen vanaf circa 16 jaar die (nog) niet in staat zijn om volledig zelfstandig te wonen en daarbij begeleiding nodig hebben. Het betreft jeugdigen die zich in de overgang bevinden van afhankelijkheid naar zelfstandigheid en die (tijdelijk) niet kunnen terugvallen op een stabiele thuissituatie of sociaal netwerk. Vaak heeft de jeugdige al een jeugdhulptraject doorlopen en is hij/zij toe aan de volgende stap: wonen met begeleiding. Ondersteunend Plus module Dit product kan ingezet worden bij woongroepen en gezinshuizen. Hiermee is het mogelijk tijdelijk extra begeleiding op een jeugdige en/of groep in te zetten, om zo escalatie en mogelijke doorplaatsing te voorkomen.
De inzet van de plus module wordt periodiek heroverwogen door de verwijzer. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 34 Behandeling met verblijf Ouderschapsdiagnostiek en observatie met verblijf Ouderschapsdiagnostiek betreft een analyse van het ouderschap en wordt ingezet als de ontwikkeling en/of veiligheid van het kind/ de kinderen is of wordt bedreigd. Veelal is er sprake van een dreigende uithuisplaatsing of zijn de kinderen al uit huis geplaatst en dient er ingeschat te worden of ouders (weer) in staat zijn hun kinderen gezond, veilig en kansrijk op te laten groeien. Gezinsbehandeling met verblijf Gezinsopname is een vorm van jeugdhulp met verblijf waarbij ouder(s) en kind(eren) tijdelijk samen in een behandelsetting wonen. Het doel is om in een veilige, stabiele en intensief begeleide omgeving te werken aan het versterken van het ouderschap, het verbeteren van de interactie tussen ouder(s) en kind(eren) en het voorkomen van uithuisplaatsing of het verkorten van de duur daarvan.
Klinische Opname Klinische opname is bedoeld voor jeugdigen die: • Te maken hebben met ernstige psychische (psychiatrische), gedragsmatige of emotionele problemen • Tijdelijk 24/7 nabijheid, structuur en veiligheid nodig hebben • Intensieve behandeling nodig hebben die niet ambulant kan worden uitgevoerd • Vastlopen in hun thuissituatie, school of eerdere hulpverlening • Baat hebben bij observatie, diagnostiek of een kortdurende behandelinterventie in een beschermde omgeving Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 35 7. Bekostigingssystematiek 7.1. Bekostigingssystematiek De producten van zowel de SJH als Verblijf worden in beginsel inspanningsgericht bekostigd (pxq). Voor de producten MDFT en MST is een trajectprijs passend. In de voorbereiding van dit inkooptraject is uitgebreid onderzocht wat de kenmerken, prikkels en werkzame elementen zijn van de drie bekostigingsvarianten (zie https://www.sdfryslan.nl/wp-content/ uploads/2025/12/Inventarisatie-kenmerken-bekostigingsmodellen.pdf): • Inspanningsgericht (pxq) • Taakgericht (lumpsum) • Outputgericht (trajectfinanciering) Ook is dit meermaals onderwerp van gesprek met jeugdhulpaanbieders geweest.
Aan de hand van de verschillende mogelijkheden die de bekostigingsvarianten bieden voor sturing, administratieve lasten, flexibiliteit, simpelheid, grip voor gemeenten, (perverse) prikkels én de beoogde inkoopmethodiek semi-Open House toelatingsprocedure is voorgesteld om in beginsel inspanningsgericht te bekostigen. Hiermee kan preciezer worden aangesloten bij de daadwerkelijke inzet van jeugdhulp, is er voldoende flexibiliteit mogelijk voor op- en afschalen en worden de administratieve lasten versimpeld. Dit past ook bij de lokale opbouw van voorzieningen door gemeenten. Zodra gemeenten minder gebruik maken van de regionale overeenkomst, betalen ze ook minder. Inspanningsgerichte bekostiging is nog steeds de meest voorkomende bekostigingsvariant in het land. Aandachtspunt blijft dat inspanningsgerichte bekostiging vanuit bedrijfsvoeringsperspectief een productieprikkel bevat. Doordat de verwijzer (gemeente, GI) de q (kwantiteit) bepaalt en de looptijd, komt er wel meer grip op deze inzet. Ook bij een verzoek tot verlenging bepaalt de verwijzer of en zo ja hoe deze wordt toegekend. Taakgerichte financiering (lumpsum) heeft een aantal voordelen, met name waar het gaat om ruimte voor innovatie, lage administratieve lasten en macro-beheersing van het budget.
Maar voor het goed kunnen toepassen van taakgerichte financiering moeten gedurende de looptijd van de overeenkomst de populatie én de opdracht duidelijk afgebakend kunnen worden en stabiel blijven. Dit is hier naar verwachting niet het geval gezien de opbouw van stevige lokale teams waardoor de inzet van SJH gedurende de looptijd zal afnemen. Elders in het land wordt de taakgerichte variant met name toegepast op het niveau van één gemeente; hetzij voor de bekostiging van hun lokale team hetzij voor de bekostiging van specialistische ondersteuning door één aanbieder of een consortium. Bij de outputgerichte variant (trajectfinanciering) bleek de afgelopen periode dat deze niet voldoet aan de beoogde doelen. Waar de insteek was dat binnen het traject alle hulp geboden zou worden die Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 36 nodig was, worden in de praktijk vaak trajecten gestapeld en hebben gemeenten daar weinig invloed op. Trajecten worden door jeugdhulpaanbieders omgerekend naar pxq inzet, waarbij de benodigde p en q in de praktijk leidend zijn geworden voor de bepaling van het passende traject. Daarnaast ontstond veel discussie doordat jeugdhulpaanbieders zelf de intensiteit (= tarief) van het traject mogen bepalen, waardoor gemeenten nauwelijks meer grip hebben op de kosten van trajecten.
Elders in het land neemt de toepassing van outputgerichte financiering fors af; de voorwaarden die Friesland hanteerde worden nergens gebruikt. PxQ bekostiging sluit ook het best aan bij de AmvB reële tarieven. 7.2. Kostprijsonderzoek Na vaststelling van de inkoopstrategie vindt een kostprijsonderzoek plaats. Jeugdhulpaanbieders zullen worden betrokken bij het kostprijsonderzoek. Doel is te komen tot reële tarieven bij de in deze inkoop omschreven producten. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 37 8. Inkoopmethodiek 8.1. Semi-Open house toelatingsprocedure Gelet op de besproken visie en uitgangspunten wordt gekozen voor een (semi) open house toelatingsprocedure om Specialistische Jeugdhulp en Verblijfsvoorzieningen in te kopen. Deze inkoopmethodiek biedt mogelijkheden om tussentijds nieuwe aanbieders toe te laten, om zo het jeugdhulplandschap dekkend te houden. Ook als door verminderde instroom van jeugdigen of het uitstappen van gemeenten het regionale aanbod onvoldoende wordt. Zo behouden we een robuust vangnet. Kenmerkend voor deze inkoopmethodiek is dat er een raamovereenkomst wordt opgesteld waarin alle toelatings- en uitvoeringseisen op een uniforme manier zijn beschreven. Afwijken van de uniforme overeenkomsten is niet mogelijk. Er worden geen individuele afspraken met jeugdhulpaanbieders gemaakt.
Alle inschrijvers die aantoonbaar voldoen aan de gestelde eisen komen in aanmerking voor een overeenkomst. Het is niet mogelijk om jeugdhulpaanbieders te ‘rangschikken’ of om bij voorbaat een maximumaantal te contracteren aanbieders te bepalen. Welke gecontracteerde aanbieder jeugdhulp mag leveren, wordt gekozen door de jeugdige, ouders/ verzorgers en de verwijzer. Hier wordt gekozen voor een semi-open house toelatingsprocedure in plaats van een open house toelatingsprocedure. Dit heeft te maken met de mogelijkheid om bij semi-open house als opdrachtgever zelf te bepalen op welke momenten tussentijdse toetreding van nieuwe aanbieders mogelijk is. Een open house toelatingsprocedure kan gedurende de gehele looptijd nieuwe inschrijvingen toestaan, waardoor in theorie iedere maand nieuwe jeugdhulpaanbieders een overeenkomst kunnen aangaan. Binnen een semi-open house toelatingsprocedure is het alleen mogelijk om op bepaalde momenten een nieuwe of aanvullende inschrijving in te dienen (tussentijdse toetreding). SDF en de Friese gemeenten bepalen die momenten. Reden daarvoor kan bijvoorbeeld zijn om een ontstaan hiaat in het gecontracteerde jeugdhulpaanbod op te vullen, waardoor tussentijdse toetreding alleen mogelijk is voor jeugdhulpaanbieders die (een deel van) dat hiaat kunnen oplossen.
Tussentijdse toetreding kan beperkt worden tot bepaalde producten, specialisaties of doelgroepen. 8.1.1. Geen selectieprocedure Er wordt niet gekozen voor een aanbestedingsprocedure voor sociale en andere specifieke-diensten (SAS-procedure), waarbij een beperkte selectie van het aantal te contracteren jeugdhulpaanbieders mogelijk is. Een dergelijke aanbestedingsprocedure sluit niet aan bij de vangnetfunctie van de regionale opdracht, omdat het tussentijds aanvullend contracteren van jeugdhulpaanbod dan niet mogelijk is. Ook beschikken de Friese gemeenten op dit moment over onvoldoende betrouwbare data om vast te kunnen stellen hoeveel en welk jeugdhulpaanbod exact gecontracteerd moet worden, wat een voorwaarde is bij een aanbestedingsprocedure. De werkwijze met trajectfinanciering in de Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 38 afgelopen jaren biedt daarvoor niet voldoende gedetailleerde informatie. Daarnaast bestaat binnen een aanbestedingsprocedure minder ruimte voor wijzigingen bij de overgang naar het meer lokaal organiseren van jeugdhulp. Daarmee past een aanbestedingsprocedure zowel inhoudelijk als juridisch niet bij de voorgestelde beweging naar lokaal organiseren. En niet bij de benodigde stevigheid én flexibiliteit van het regionale vangnet.
Hoewel binnen een semi-open house toelatingsprocedure alle inschrijvers die aantoonbaar aan de gestelde eisen voldoen in aanmerking komen voor een overeenkomst, kan er wel worden gestuurd op te contracteren aanbieders door deze eisen voldoende hoog te stellen. Daardoor komen alleen kwalitatief hoogstaande jeugdhulpaanbieders, die aansluiten bij de werkwijze, kwalitatieve eisen en visie van de Friese gemeenten, in aanmerking voor een overeenkomst. Dit wordt nader toegelicht in de volgende paragraaf. 8.2. Twee opdrachten De inkoop vindt plaats in twee opdrachten, die ieder via een afzonderlijke procedure worden ingekocht. 1. Specialistische Jeugdhulp (SJH) 2. Verblijf Jeugd Voor beide afzonderlijke opdrachten geldt dat het een regionale inkoop betreft voor de gehele regio Friesland. De opdracht voor Verblijf bestaat uit producten die wettelijk verplicht regionaal ingekocht moeten worden. Hierbij is het niet mogelijk voor gemeenten om tussentijds uit te treden. Deze mogelijkheid wordt wel opgenomen binnen de opdracht voor Specialistische Jeugdhulp. Middels de twee opdrachten wordt voor alle Friese gemeenten een dekkend aanbod aan jeugdhulpvoorzieningen ingekocht, in aanvulling op de bestaande opdrachten.
Vanuit de doelstellingen om een stevig vangnet te organiseren, een simpeler systematiek te ontwerpen en om optimaal ruimte te bieden aan gemeenten om lokale alternatieven voor ambulante jeugdhulp te organiseren, wordt Friesland in deze regionale inkoop niet onderverdeeld in subregio’s. 8.3. Opdrachtnemers/Jeugdhulpaanbieders De keuze voor een semi-open house toelatingsprocedure betekent dat alle jeugdhulpaanbieders die aantoonbaar voldoen aan de gestelde toelatings- en uitvoeringseisen in aanmerking komen voor een overeenkomst. Dit betekent niet automatisch dat iedere aanbieder van jeugdhulpverlening wordt toegelaten en er een zeer groot aantal gecontracteerde partijen komt. Aan de hand van geschiktheidseisen wordt duidelijk vastgelegd waar jeugdhulpaanbieders minimaal aan moeten voldoen en welke kwaliteit zij moeten leveren. Door de lat voor toetreding hoger te leggen, komen naar verwachting minder aanbieders in aanmerking voor een overeenkomst. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 39 De kwaliteit van jeugdhulp staat voorop – alleen jeugdhulpaanbieders die een hoge kwaliteit kunnen leveren worden gecontracteerd. Daarnaast faciliteert een kleiner aantal gecontracteerde jeugdhulpaanbieders de mogelijkheden om te sturen op de uitvoering van de overeenkomst.
Naast kwalitatieve uitvoeringseisen en duidelijke contractuele voorwaarden, wordt aan de hand van geschiktheidseisen al bij inschrijving getoetst welke jeugdhulpaanbieders in aanmerking komen voor een overeenkomst. Geschiktheidseisen hebben betrekking op de kwalificaties van de organisatie van de jeugdhulpaanbieder. Inhoudelijke geschiktheidseisen kunnen betrekking hebben op onder andere: • Bieden van een voldoende breed palet aan jeugdhulpaanbod, zodat jeugdigen bij een gewijzigde hulpvraag niet naar een andere jeugdhulpaanbieder hoeven worden overgedragen; • Aansluiting bij de visie en werkwijze van de Friese gemeenten; • Beschikking over en toepassing van een kwaliteitsmanagementsysteem; • Aantoonbare ervaring met het bieden van vergelijkbare vormen van jeugdhulp. 8.4. Samenhang met lokaal georganiseerde jeugdhulp De regionale overeenkomst voor Specialistische Jeugdhulp vormt voor bepaalde producten een vangnetfunctie. Voorzieningen die wettelijk verplicht regionaal moeten worden ingekocht of waarvoor regionale inkoop beter passend is, bijvoorbeeld wegens een zeer specialistische aard en schaarse beschikbaarheid, blijven regionaal gecontracteerd. Vormen van begeleiding, behandeling en diagnostiek worden op termijn lokaal (anders) georganiseerd.
Voor de producten waarvoor geen verplichting tot regionale samenwerking bestaat, bestaan kort samengevat drie manieren waarop het jeugdhulpaanbod georganiseerd kan worden: 1. Lokaal (zonder uitstappen uit de regionale inkoop): De gemeente verstevigt de lokale algemene voorzieningen, waaronder het stevig lokale team. Het lokale aanbod is vrij toegankelijk (algemene voorziening). Dit kan georganiseerd worden door het toevoegen van jeugdexpertise aan het lokale team. De gemeente blijft daarnaast deelnemen aan de regionale overeenkomst Specialistische Jeugdhulp en kan indien nodig nog een beroep doen op het gecontracteerde aanbod (zie onder 3). Uitstappen uit de regionale inkoop is niet nodig, aangezien er geen risico bestaat dat (namens) één gemeente twee keer dezelfde jeugdhulpvoorziening wordt gecontracteerd. Gevolg is dat er minder instroom is in de regionale producten. Algemene voorzieningen kunnen worden bekostigd via subsidie, inkoop of als onderdeel van de gemeentelijke organisatie. 2. Lokaal (met uitstappen uit de regionale inkoop): De gemeente(n) kopen lokaal of subregionaal (van onderop) specialistische, niet vrij toegankelijke jeugdhulp in die inhoudelijk grotendeels overeenkomt met de regionaal ingekochte jeugdhulp. Uitstappen uit de regionale inkoop is dan nodig en juridisch mogelijk, mits vooraf transparant gecommuniceerd en er proportionele voorwaarden voor gelden.
Voor die producten eindigt dan de raamovereenkomst voor de betreffende gemeente(n). Het is immers niet toegestaan om inbreuk te maken op de regionale Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 40 overeenkomsten met aanbieders, door een vergelijkbaar product tegelijk lokaal extern in te kopen/ te subsidiëren. 3. Regionaal: via de regionale inkoop SJH die als vangnet fungeert. Dit betreft de specialistische, niet vrij-toegankelijke jeugdhulp. In beginsel zal het stevige lokale team die jeugdhulp moeten gaan bieden, maar het regionaal gecontracteerde aanbod is beschikbaar als vangnet wanneer het lokaal team dit (nog) niet kan. Aannemelijk is dat gemeenten vanaf 2028 eerst nog relatief veel gebruik maken van het regionale vangnet. Na verloop van tijd wordt er steeds minder volume afgenomen (van bepaalde producten). Zo lang de gemeente niet uittreedt (zie optie 2) blijft het vangnet beschikbaar voor inzet, bijvoorbeeld wanneer specifieke specialistische jeugdhulp nodig is of het lokale team (tijdelijk) onvoldoende capaciteit heeft. Gemeenten kunnen per product besluiten om wel of niet uit te stappen. De drie bovengenoemde opties kunnen dus naast elkaar bestaan. 8.5. Looptijd overeenkomsten De initiële looptijd van de raamovereenkomsten bedraagt 4 jaar, van 01-01-2028 tot en met 31- 12-2031.
Deze overeenkomsten kunnen vervolgens drie maal voor een periode van 2 jaar worden verlengd. De maximale looptijd van de opdrachten bedraagt hiermee 10 jaar. Gezien de inhoudelijke samenhang tussen Specialistische Jeugdhulp en verblijfsvoorzieningen wordt de looptijd van beide opdrachten gelijk gehouden, zoals ook in de huidige situatie het geval is. Deze relatief lange looptijd wordt noodzakelijk geacht om voldoende ruimte te bieden aan gemeenten om invulling te geven aan de transformatie waarbij een groter deel van de ambulante jeugdhulp op lokaal niveau anders wordt georganiseerd. Naar verwachting hebben gemeenten meerdere jaren nodig voor de planvorming en overgang naar lokale alternatieven. Gedurende die periode is het regionale vangnet nodig. Daarnaast vraagt de voorbereiding van een nieuwe regionale inkoop ruim twee jaar voorbereidingstijd. Het is wenselijk om, voorafgaand aan een besluit daarover omstreeks het eind van de looptijd van de nieuwe overeenkomst, voldoende ervaring opgebouwd te hebben met de nieuwe werkwijze. Dan kan deze zorgvuldig worden geëvalueerd voordat wordt besloten over een nieuwe regionale inkoop. Ook biedt de langere maximale looptijd stabiliteit in een snel veranderend jeugdhulplandschap, zowel voor jeugdigen en gezinnen, gemeenten als jeugdhulpaanbieders.
De initiële looptijd van 4 jaar biedt de mogelijkheid om de overgang naar de nieuwe overeenkomsten en werkwijze zorgvuldig in te voeren. Door te kiezen voor drie verlengingsopties van steeds twee jaar wordt een balans gevonden tussen enerzijds flexibiliteit om bij veranderende omstandigheden die leiden tot gewijzigde behoeftes te kiezen om al eerder een nieuwe inkoopprocedure te starten. En anderzijds de mogelijkheid om stabiliteit te bieden voor de regionaal ingekochte jeugdhulpvoorzieningen. Tijdens de uitvoering van de nieuwe overeenkomst kan dus door gemeenten besloten worden om géén gebruik te maken van de verlengingsopties. Tegelijk is die verlenging wél beschikbaar als deze nog nodig is als vangnet. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 41 8.6. Omvang van de opdracht (geraamde waarde) De geraamde waarde van de totale opdracht voor Specialistische Jeugdhulp bedraagt: € 145.000.000,- *10 jaar is € 1.450.000.000,- Deze geraamde waarde is ruim berekend en gebaseerd op basis van uitsluitend de inzet van regionaal gecontracteerde jeugdhulpvoorzieningen. In de praktijk nemen de kosten gedurende de looptijd naar verwachting aanzienlijk af, omdat gemeenten lokaal (voorliggende voorzieningen op) jeugdhulp gaan organiseren en steeds minder gebruik gaan maken de regionale producten.
Op dit moment bestaat onzekerheid over de totale uitgaven binnen de regionale overeenkomst, die per gemeente sterk kunnen verschillen op basis van de inhoudelijke keuzes en snelheid bij het versterken van de lokale sociale en pedagogische basis. Voor de opdracht Verblijf bedraagt de geraamde waarde: € 45.000.000,- *10 jaar is € 450.000.000,-. Hoewel gemeenten de jeugdhulpvoorzieningen binnen deze opdracht niet lokaal gaan organiseren, is ook voor de verblijfsproducten de verwachting dat de totale kosten gedurende de looptijd afnemen omdat de versteviging van de lokale sociale pedagogische basis een preventieve werking heeft op de noodzaak om verblijf in te zetten. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 42 9. Contractmanagement 9.1. Opdrachtgeverschap en sturing De sturingsfilosofie is de manier waarop gemeenten de relatie met jeugdhulpaanbieders zien en hoe gemeenten willen sturen op uitvoering volgens de leidende principes. Dit is bepalend voor de wijze waarop het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap worden ingericht. Er wordt gestuurd op basis van zakelijk opdrachtgeverschap. Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren en de evaluatie van de inkoopprocedure voor de overeenkomsten van 2024-2027, wordt het opdrachtgeverschap steviger en zakelijker ingericht.
Doel is dat er meer regie komt van gemeenten op kwaliteit, kosten, uitvoering en het voorkomen van doorplaatsingen. Op inhoud blijft er ruimte voor partnerschap met aanbieders, bijvoorbeeld waar het gaat om de inhoudelijke deskundigheid en het gezamenlijk transformeren naar een beter jeugdlandschap. 9.1.1. Hoe is het opdrachtgeverschap en de sturing nu? In de overeenkomsten voor 2024-2027 is uitgegaan van sturing op basis van strategisch partnerschap en vertrouwen. De beoogde doelstelling van deze vorm van sturing was dat gemeenten en jeugdhulpaanbieders gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor de maatschappelijke opgaven. In de praktijk blijkt die doelstelling onvoldoende gerealiseerd en zijn gemeenten regie kwijtgeraakt op het proces en de financiële impact. Daarmee nam de behoefte vanuit gemeenten om meer regie te nemen toe. In het licht van de veranderingen in het jeugdhulpstelsel (o.a. het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet en Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg) is het logisch om de sturing te versterken. 9.1.2. Zakelijk opdrachtgeverschap De Friese gemeenten hebben leidende principes geformuleerd die bijdragen aan een beter beheersbaar en dekkend jeugdhulplandschap. Om dit doel te behalen, is een passende vorm van samenwerking en sturing vereist.
In de afgelopen jaren lag de nadruk van het opdrachtgevers- opdrachtnemerschap vooral op samenwerking onder de noemer strategisch partnerschap, waarbij vertrouwen tussen gemeenten en jeugdhulpaanbieders centraal stond. Deze benadering leidde onvoldoende tot de gewenste resultaten. In de praktijk bleek dat SDF, gemeenten en jeugdhulpaanbieders niet altijd een gelijkwaardige positie innemen (of hebben) en niet altijd vanuit dezelfde belangen handelen. Naast de gezamenlijke betrokkenheid op inhoud hebben aanbieders begrijpelijkerwijs ook een bedrijfsbelang. Het ligt voor de hand om de opdrachtgeversrol steviger en explicieter in te gaan invullen. Dit betekent niet dat de inhoudelijke betrokkenheid vanuit ieders rol en positie om bij te dragen aan een beheersbaar en dekkend jeugdhulplandschap vermindert. Samenwerking blijft noodzakelijk, maar wordt vormgegeven binnen een duidelijker begrensde structuur en vanuit zakelijk opdrachtgeverschap. Er zal meer worden gestuurd op naleving van Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 43 contractuele afspraken, de kwaliteit van de uitvoering en de financiële kaders. Daarbij is ook helder vastgelegd welke consequenties verbonden zijn aan het overschrijden van afspraken of kaders zodat er steeds effectief kan worden (bij)gestuurd.
Deze mogelijkheden worden transparant uitgewerkt in de inkoopdocumenten en de overeenkomsten die met jeugdhulpaanbieders worden gesloten. 9.1.3. Sturing in de praktijk Uitgangspunt voor de sturing is dat iedere partij zich houdt aan de afgesproken kaders en daarover periodiek verantwoording aflegt. Jeugdhulpaanbieders tonen via Key Performance Indicators (KPI’s), kengetallen en monitorgegevens aan hoe zij presteren. Het doel van de KPI’s moeten helder geformuleerd en haalbaar zijn. Via contractmanagementgesprekken wordt besproken welke verbeteringen zijn doorgevoerd en waar verdere ontwikkeling nodig is. De intentie van zowel kwaliteitsmonitoring als sturing is om de juiste gegevens met elkaar uit te wisselen zodat de gemeente haar wettelijke taken kan uitvoeren. Het is belangrijk dat dit tot zo min mogelijk administratieve last leidt bij jeugdhulpaanbieders. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij reeds bestaande landelijke toetsingskaders en wordt dubbel werk zo veel mogelijk voorkomen. Het regionale contractmanagement wordt uitgevoerd door SDF. (Kwaliteits)monitoring is hier onderdeel van. Er wordt voor monitoring gebruik gemaakt van onder andere: • Berichtenverkeer • Beschikbaarheidswijzer • Jaarverantwoording zorg • Signalen Wanneer er signalen zijn dat de uitvoering niet goed verloopt, zal SDF in contact treden met de jeugdhulpaanbieder.
Afhankelijk van de situatie kan dit leiden tot een verbeterplan, al dan niet met meer formele stappen zoals een ingebrekestelling, boete of in het uiterste geval ontbinding van de overeenkomst. 9.2. Bibob-toetsing De Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur (Wet Bibob) heeft tot doel te voorkomen dat bestuursorganen ongewild criminelen faciliteren door het aangaan van overeenkomsten of verlenen van beschikkingen. Deze wet kan worden toegepast op de inkoop van ondersteuning in het kader van de Jeugdwet en de Wmo. Een Bibob-onderzoek maakt deel uit van de inkoopprocedure (selectiefase) en van de contractuele fase (als ontbindende voorwaarde in de overeenkomst) van de inkoop SJH en Verblijf 2028 e.v. De uitkomst van de Bibob-toetsing tijdens de selectiefase kan zijn dat de overeenkomst niet wordt gegund Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 44 aan de jeugdhulpaanbieder of dat er wordt gegund onder voorwaarden. De uitkomst van de Bibob- toetsing tijdens de contractuele fase kan zijn dat de overeenkomst wordt ontbonden. De toepassing van de Wet Bibob wordt uitgewerkt in de inkoopdocumenten. 9.3. Kwaliteitseisen Gemeenten zijn in het kader van de Jeugdwet verantwoordelijk voor de uitvoering van jeugdhulp.
Van jeugdhulpaanbieders wordt verwacht dat zij verantwoorde Specialistische Jeugdhulp en Verblijfsvoorzieningen verlenen. Hierbij horen diverse kwaliteitseisen, zowel voor de jeugdhulpaanbieder als hun jeugdprofessionals. Deze inkoop vindt plaats conform de wettelijke vereisten op het gebied van kwaliteit, aangevuld met regionale vereisten. Deze worden nader opgesomd in de inkoopdocumenten, maar onderstaand geeft een beeld van de eisen die er in ieder geval onder vallen. Wettelijke vereisten Jeugdwet voor Jeugdhulpaanbieders: • Het bieden van verantwoorde hulp die veilig, doeltreffend, doelmatig, en cliëntgericht is en afgestemd op de behoefte van het kind of de ouder (art. 4.1.1 eerste lid); • Het hebben van kwalitatief en kwantitatief voldoende personeel zodat de jeugdhulpaanbieder verantwoorde hulp kan bieden (norm van verantwoordelijkheidstoedeling) (art. 4.1.1 tweede lid); • Het werken met een familiegroepsplan, hulpverleningsplan of plan van aanpak (art. 4.1.3); • Het hebben van een kwaliteitssysteem (art. 4.1.4); • Het werken met medewerkers die een verklaring omtrent het gedrag (VOG) hebben (art. 4.1.6); • Het hebben van en werken conform een verplichte meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling (art. 4.1.7); • Hebben een meldplicht bij calamiteiten en geweld (art. 4.1.8); • Het hebben van een vertrouwenspersoon (art.
4.1.9); • Het hebben een klachtenregeling en -commissie (art. 4.2.1); • Het hebben van een cliëntenraad (art. 4.2.5); • Werken conform het JIJ Kader Inspectie Gezondheidszorg en Jeugdzorg; • Handelt overeenkomstig het Kinderrechtenverdrag. In aanvulling op de wettelijke vereisten worden regionale vereisten vastgelegd in de inkoopdocumenten, met name in het Fries Kwaliteitskader dat in aanvulling op de ‘basis op orde’ van het JIJ Kader is opgesteld. Ook dient te worden voldaan aan de Wtza en in het bijzonder de governance-eisen die gelden op grond van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, waaronder de verplichting tot het hebben van een interne toezichthouder. 10. | Planning 10.1. | Planning inkoopprocedure De volgende planning wordt aangehouden voor het vervolg. Voor beide inkoopprocedures wordt in hoofdlijnen dezelfde planning gehanteerd. Uitvoeren kostprijsonderzoek | Juli-september 2026 Nadere uitwerking inkoopdocumenten | Juli-oktober 2026 Publicatie inkoopprocedures | November 2026 Nota van Inlichtingen ronde 1 | Dec 2026 – jan 2027 Nota van Inlichtingen ronde 2 | Jan – febr 2027 Inschrijf- en beoordelingsfase | Maart – apr 2027 Voorgenomen gunningsbeslissingen | April 2027 Ondertekenen overeenkomsten | Vanaf mei 2027 Implementatie en conversie | Juni – dec 2027 Ingangsdatum nieuwe overeenkomsten | 1 januari 2028 10.2.
| Overgang naar de overeenkomsten per 1-1-2028 Veel jeugdigen ontvangen reeds jeugdhulp onder de huidige overeenkomsten en hebben ook na 1 januari 2028 behoefte aan hulp. Voor de overgang naar de nieuwe overeenkomsten geldt dat de exitprocedure zoals vastgelegd in de overeenkomsten SJH en Wonen in Friesland 2024-2027 wordt nageleefd. Jeugdhulpaanbieders en gemeenten treden in overleg en maken afspraken over lopende trajecten. Hierbij worden in beginsel de volgende uitgangspunten toegepast: • | Hersteltrajecten binnen SJH die vóór 31 december 2027 zijn gestart kunnen afgerond (uitgediend) worden conform de geldende toewijzing. Er is geen mogelijkheid om een aanvullend traject op basis van de overeenkomst SJH 2024 - 2027 in te zetten of om de einddatum van het traject te verlengen. • | Indicaties van jeugdigen die in een woonvoorziening verblijven in het kader van de overeenkomst Wonen in Friesland 2024 – 2027 en ook na 1 januari 2028 gebruik blijven maken van een woonvoorziening, worden waar mogelijk voor 1 januari 2028 omgezet naar een nieuw verblijfsproduct. • | De inzet van overige jeugdhulpvoorzieningen wordt waar mogelijk afgerond voor 1 januari 2028. Indien de jeugdige ook na 1 januari 2028 behoefte heeft aan jeugdhulp wordt dit omgezet naar de nieuwe producten. Dit betekent dat de verwijzer tijdig een beoordeling moet hebben uitgevoerd.
• | Voor jeugdhulpaanbieders die niet meer gecontracteerd zijn vanaf 1-1-2028, geldt de exitprocedure. Hierbij geldt dat er vroegtijdig wordt gekeken naar wat de benodigde ondersteuning is en de mogelijke overdracht naar een gecontracteerde aanbieder. Het is daarmee mogelijk dat de jeugdige dan vanaf 2028 van een andere jeugdhulpaanbieder hulp ontvangt. • | Jeugdigen met een indicatie vanaf 1 januari 2028 kunnen alleen op basis van de nieuwe overeenkomsten jeugdhulp ontvangen. Vanaf deze datum kunnen geen nieuwe indicaties meer worden afgegeven op basis van de overeenkomsten die in 2024 - 2027 van toepassing waren, ook niet voor jeugdigen die eerder jeugdhulp hebben ontvangen. 45 Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 46 11. Risico’s en aandachtspunten Risico Beheersmaatregel Het lukt gemeenten onvoldoende om (tijdig) stevige lokale (ambulante) voorzieningen op te bouwen. • Gemeenten kunnen gebruik blijven maken van het regionale vangnet zo lang er geen lokale voorziening is: regionaal ingekochte ondersteuning kan dan worden ingezet. • Gemeenten kunnen elkaars expertise en slagkracht benutten door samen (subregionale) voorzieningen te gaan organiseren. Het vangnet wordt minder stevig doordat een aantal gemeenten meer lokaal organiseert en daardoor minder regionaal afneemt.
• Regionaal gecontracteerde aanbieders dienen conform de overeenkomst hun diensten te (blijven) leveren, ook wanneer er minder instroom/afname is. Een raamovereenkomst biedt geen afnamegarantie. Dat er gedurende de looptijd minder instroom/afname gaat komen is op voorhand bekend gemaakt (transparantie). Landelijke regelgeving biedt onvoldoende (juridisch) houvast aan gemeenten om de inzet van jeugdhulp af te bakenen. • Gemeenten zorgen voor stevige voorliggende en algemene voorzieningen waarmee jeugdigen en hun gezinnen zich geholpen voelen. • Gemeenten organiseren lokaal aanbod in lijn met de Hervormingsagenda, het Convenant Stevige Lokale Teams en wetgeving die in dat kader in voorbereiding is. Kosten voor jeugdhulp stijgen en overschrijden de beschikbare budgetten. Er geldt een verplichting om een reële kostprijs te betalen voor jeugdhulp (AMvB Reële prijs). • Door een inspanningsgerichte bekostiging (pxq) waarbij de gemeente de q bepaalt, krijgen gemeenten meer grip op de inzet van jeugdhulp dan bij trajectfinanciering waarbij de aanbieders de intensiteit bepalen. • De regionale opdracht voor SJH biedt ruimte om een groter deel van de jeugdhulp lokaal te gaan organiseren, waar mogelijk door de inzet van laagdrempelige voorzieningen en het versterken van de lokale pedagogische basis. Hierdoor wordt (op termijn) een lagere instroom in SJH en Verblijf verwacht.
• Door groepsgerichte ambulante jeugdhulp voorliggend te maken nemen de kosten per jeugdige af. • Er wordt gestuurd op minder doorplaatsingen van jeugdigen, waardoor frictiekosten bij de overdracht naar een nieuwe jeugdhulpaanbieder worden voorkomen. Maatregelen om doorplaatsingen te verminderen zijn onder andere de verplichting om een breder palet aan jeugdhulpaanbod te leveren en in beginsel een acceptatieplicht en het niet toestaan van contra-indicaties. Door de nieuwe producten Consultatie & Advies en de plusmodule kunnen aanbieders makkelijker tijdelijke extra expertise invliegen om escalatie en doorplaatsing te voorkomen. Diverse landelijke regelgevings- en standaardisatietrajecten zijn nog niet afgerond. Deze kunnen alsnog zorgen voor veranderingen in het jeugdlandschap die van invloed zijn op de inkoop en houdbaarheid van de contractuele afspraken. • In de overeenkomsten worden herzieningsclausules opgenomen die het mogelijk maken om gedurende de looptijd (proportioneel) mee te bewegen met dergelijke ontwikkelingen. De inkoop zorgt voor onzekerheid bij jeugdhulpaanbieders over hun werkzaamheden en positie • Jeugdhulpaanbieders zijn uitgebreid geconsulteerd en meegenomen tijdens dit inkooptraject.
Ook op momenten dat nog niet alle keuzes gemaakt waren zijn toch zo veel mogelijk informatie en scenario’s gedeeld, met als doel om maximaal transparant te zijn zodat jeugdhulpaanbieders zich zo goed mogelijk kunnen voorbereiden op de veranderingen. • De inkoopstrategie wordt na vaststelling gedeeld met jeugdhulpaanbieders, zodat zij zich vanaf dat moment al kunnen voorbereiden op de nieuwe inkoop (reeds enkele maanden vóór publicatie van de inkoopdocumenten en 1,5 jaar vóór de ingangsdatum van de nieuwe overeenkomsten). • De planning van het inkooptraject is zodanig opgesteld dat er zo veel mogelijk tijd is voor jeugdhulpaanbieders om zich te verdiepen in de inkoopdocumenten, om vragen te stellen en om een zorgvuldige inschrijving te doen. Vervolgens is er voldoende tijd gepland voor implementatie en overgang naar de nieuwe werkwijze. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 47 De inkoop zorgt voor ingewikkelde uitvoerings- en administratieve eisen aan jeugdhulpaanbieders. • De inkoop volgt zo veel mogelijk de landelijke standaarden: contractstandaarden, productstructuur, tariefopbouw, overige uitvoerings- en administratieve vereisten voor zover landelijk gestandaardiseerd. Deze standaarden hebben o.a.
tot doel om zo veel mogelijk uniformiteit te creëren voor jeugdhulpaanbieders, ongeacht tot welke regionale of lokale inkoop zij zich hebben te verhouden. Gemeenten die lokaal gaan inkopen moeten zich hier dus ook aan te houden. • De inkoop 2024 – 2027 is beoordeeld als zeer complex qua uitvoering en (financiële) administratie, met name vanwege de manier waarop de trajectfinanciering was ingericht en de afspraken rondom stapeling. De systematiek van de inkoop 2028 e.v. is meer in lijn met de landelijk gebruikelijke systematiek. Het werken met een nieuwe productstructuur leidt tot onduidelijkheid in de uitvoering • De nieuwe productstructuur is opgesteld met en door de Friese gemeenten en SDF. Vanuit verschillende disciplines is meegedacht, waarbij uitvoerbaarheid een belangrijk criterium is. • De concept productstructuur is voorgelegd aan jeugdhulpaanbieders ter consultatie. Naast een aantal suggesties voor aanscherping qua beschrijving en voorwaarden, was de algemene reactie dat dit goed uitvoerbaar lijkt. • De nieuwe productstructuur is mede gebaseerd op de producten die in andere jeugdhulpregio’s worden gebruikt en op beschikbare concepten van de in ontwikkeling zijnde landelijke productstructuur. De pxq bekostiging bevat een productieprikkel voor jeugdhulpaanbieders (meer of duurdere ondersteuning bieden dan nodig).
• De gemeente bepaalt waar het kan de inzet (dat wil zeggen: in ieder geval bij verwijzingen via de gemeentelijke toegang; waar mogelijk zijn er daarnaast ook afspraken met GI’s en huisartsen over hun verwijzingen). Dat wil zeggen dat de gemeente bepaalt welk product wordt ingezet (bijvoorbeeld regulier of specialistisch) en voor hoeveel uur of dagdelen of etmalen en voor welke periode. Ook bepaalt de gemeente of en zo ja welke ondersteuning daarna nog nodig is. • Medisch verwijzers: het Wetsvoorstel Reikwijdte beoogt stapsgewijs de directe verwijsbevoegdheid van huisartsen af te bouwen. Verwijzingen zouden uiteindelijk van de huisarts (alleen) naar de gemeentelijke toegang moeten gaan, waardoor die meer grip heeft. • Met GI’s zijn in het samenwerkingsprotocol afspraken gemaakt over inzet van jeugdhulp. Het Toekomstscenario beoogt een nauwere samenwerking tussen GI’s en gemeenten te bevorderen. De praktijk laat zien dat vooral ook van belang is in hoeverre er lokaal stevig en duurzaam contact is tussen gemeentelijke toegangsmedewerkers en medewerkers van de GI’s. Met een Open House toelatingsprocedure komen veel aanbieders in aanmerking voor een overeenkomst. Sturing is dan lastiger dan bij een beperkt aantal aanbieders.
• De semi-Open House procedure past – in tegenstelling tot een selectieprocedure (aanbestedingsprocedure) - bij de flexibiliteit die de komende jaren nodig is vanwege de opbouw van lokale voorzieningen en om een stevig vangnet te kunnen vormgeven en om – indien nodig – tussentijds te kunnen bijcontracteren in geval er een hiaat ontstaat. Kiezen voor een selectieprocedure met weinig aanbieders biedt die flexibiliteit niet. • Een manier om de kwaliteit te verbeteren en om daarnaast tot een minder onbegrensd aantal jeugdhulpaanbieders te komen, is door hogere eisen te stellende voor toetreding. Bijvoorbeeld door jeugdhulpaanbieders te verplichten een breder palet aan voorzieningen te bieden. Niet alleen helpt dit tegen versnippering van het landschap en doorplaatsingen van jeugdigen, maar het maakt ook dat aanbieders hun expertise moeten bundelen en er naar verwachting minder aanbieders in aanmerking komen voor een eigenstandige overeenkomst. • Een zakelijke invulling van het opdrachtgeverschap is nu nadrukkelijk het uitgangspunt; daarnaast is partnerschap op inhoud mogelijk. Dit betekent ook de bereidheid om als opdrachtgever stappen te zetten wanneer contractafspraken niet worden nageleefd, en zo te sturen op goede uitvoering.
• Door te kiezen voor een semi-open house toelatingsprocedure kunnen nieuwe jeugdhulpaanbieders alleen toetreden indien en voor zover de Friese gemeenten een behoefte zien voor aanvullende gecontracteerde aanbieders. Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 48 De inkoop is juridisch onvoldoende stevig • Op meerdere momenten heeft tijdens de voorbereiding zowel interne als externe juridische toetsing plaatsgevonden op de planvorming, tussenstappen en inkoopstrategie (en in het vervolg ook op de inkoopdocumenten), gericht op juridische stevigheid en houdbaarheid van deze inkoop in lijn met verplichtingen vanuit de Jeugdwet en algemene beginselen van behoorlijk bestuur (waaronder proportionaliteit). • De definitieve inkoopdocumenten worden voor publicatie uitgebreid juridisch getoetst. • Aanbevelingen vanuit de evaluaties naar de inkoop 2024 – 2027 hebben een plek gekregen in dit inkooptraject. Jeugdhulpaanbieders die een smal palet aan ondersteuning bieden (zoals kleine of heel specialistische aanbieders) hebben straks geen plek meer als de eisen omhoog gaan. • De deskundigheid van kleine of heel specialistische (monodisciplinaire) jeugdhulpaanbieders is waardevol. Gezien de arbeidsmarktkrapte is de verwachting dat er voldoende werk is voor jeugdprofessionals.
Het kan wel zijn dat, om voor contractering in aanmerking te komen, jeugdaanbieders met een smal palet hun palet moeten verbreden. Dit kan bijvoorbeeld door een samenwerking aan te gaan met (een) andere partij(en), door expertise toe te voegen of door je als jeugdprofessional bij een partij met een breder palet te voegen. Dit is ook nodig met het oog op de kwaliteit van jeugdhulp. Op- en afschalen is nodig. Het steeds wisselen van aanbieder is niet efficiënt en ook vanuit het oogpunt van de jeugdige en het gezin onwenselijk. • De taak van gemeenten is primair om goede jeugdhulp te organiseren voor jeugdigen die dat nodig hebben. Daartoe zijn jeugdhulpprofessionals en jeugdhulpaanbieders nodig. Gemeenten bepalen zelf in welke vorm zij dat organiseren en welke contractering daar bij past. Er is geen “recht” van aanbieders om te allen tijde zelfstandig in aanmerking te komen voor een overeenkomst. Omdat er een vangnet is, gaan gemeenten achterover leunen en te weinig lokale voorzieningen opbouwen. • Niet alleen vanuit deze inkoop, maar ook vanuit de Hervormingsagenda en het Convenant Stevige lokale teams is het de bedoeling om de lokale uitvoering te verstevigen. • Gemeenten hebben uitgesproken elkaar te willen ondersteunen bij deze beweging.
Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 49 Bijlage I: Opbrengst en verwerking marktconsultaties Voor uitgebreide verslaglegging van de marktconsultaties en de Werkgroep Belanghebbenden: zie https://www.sdfryslan.nl/onderwerpen-jeugd/inkoop-sjh-en-wonen/ Hieronder volgt een overzicht op hoofdlijnen van de inbreng die is ontvangen tijdens de marktconsultaties en op welke manier het wel of niet is meegenomen in de inkoopstrategie. Inbreng jeugdhulpaanbieders Wel/niet/ deels meegenomen in inkoop-strategie Toelichting Jeugdhulpaanbieders willen zelf invloed hebben op de inzet van de jeugdhulp en het tarief Deels • De tarieven worden vastgesteld middels kostprijsonderzoek. Vervolgens bepaalt de verwijzer (gemeente, GI) welk product wordt ingezet en voor hoeveel uur, dagdelen of etmalen. Dan wordt een aanbieder ingezet die zich heeft ingeschreven op dat product met bijbehorend tarief en moet het conform uit te voeren. • Zorginhoudelijk houden aanbieders de professionele ruimte om, binnen de gestelde kaders, goede en passende jeugdhulp te bieden. Jeugdhulpaanbieders willen flexibiliteit in de bekostiging en zorginzet om te kunnen op- en afschalen in intensiteit Deels • Met pxq financiering kan de inzet preciezer worden afgestemd op wat nodig is (binnen de beschikking).
Voor significante duidelijke aanpassingen moet de verwijzer de beoordeling doen. Jeugdhulpaanbieders willen een balans in de inkoop tussen flexibiliteit en vaste afspraken: ruimte voor maatwerk maar ook behoefte aan grip, kaders en enige standaardisatie Wel • Productenstructuur biedt naast de “basis” voorzieningen een paar producten die tijdelijk kunnen worden ingezet om tijdelijk expertise toe te voegen (maatwerk binnen kaders); • Pxq bekostiging in combinatie met de beschikbare producten waarbij producten naast elkaar kunnen worden ingezet, maakt een behoorlijk precieze inzet mogelijk binnen de structuur. Voorkeur bekostiging: 1. Groot deel aanbieders wil trajectfinanciering behouden inclusief zelf bepalen van de intensiteit (= het tarief); 2. Groot deel aanbieders wil overstap naar pxq; 3. Klein deel aanbieders ziet lumpsum als geschikte bekostiging, maar twijfelt over toepasbaarheid op regionaal niveau. Deels • Bekostiging pxq sluit aan bij de wens van een deel van de aanbieders. Vanuit aanbieders wordt als onderbouwing gegeven dat het simpeler is, overzichtelijk en transparant en meer recht doet aan de daadwerkelijke inzet. • Geen trajectfinanciering: voldoet te weinig aan de beoogde doelen en geeft gemeenten te weinig grip. • Geen lumpsum regionaal: de opdracht leent zich hier niet voor. Komt met name lokaal voor; kan een optie zijn voor lokale inrichting voorzieningen.
Sociaal Domein Fryslân | Inkoopstrategie Specialistische Jeugdhulp en Verblijf - 2028 en verder 50 Zo laag mogelijke administratieve lasten Deels • Pxq heeft administratieve lasten, maar die zijn minder ingewikkeld dan bij de huidige trajectfinanciering; • Inkoop sluit zo veel mogelijk aan bij landelijke standaarden (eenduidigheid). Jeugdhulpaanbieders willen het liefst geen acceptatieplicht en dat contra-indicaties gehanteerd mogen worden Niet • Landelijke standaarden gaan in beginsel uit van een acceptatieplicht. • Vanuit het perspectief van jongeren (o.a. voortkomend uit gesprekken met ervaringsdeskundigen) werken contra-indicaties enorm belemmerend. • Er zijn nieuwe producten toegevoegd die jeugdhulpaanbieders extra handvatten geven bij ingewikkelde situaties: consultatie & advies en de plus-module. • In beginsel wordt van jeugdhulpaanbieders verwacht dat zij de ondersteuning kunnen leveren waarvoor ze zich hebben ingeschreven (inschrijven voor complexe jeugdhulp = leveren van complexe jeugdhulp). • Realiteit is dat ondersteuning niet altijd lukt, ondanks goede inzet. Dat is wat anders dan er niet eens aan beginnen (afwijzen op voorhand). Oproep: houd het simpel Wel • De nieuwe inkoop volgt zo veel mogelijk de landelijke standaarden waar het gaat om producten, eisen etc.