2024-01-30 Uitvoeringsplan preventie 'Grip houden op je geld'
Tekst van het document
Preventie Gemeente Leeuwarden Uitvoeringsplan “Grip houden op je geld” (versie januari 2024) 1
2
Inhoudsopgave 1.
Inleiding......................................................................................................... 4
5.
Monitoring..................................................................................................... 21
1.1
Aanleiding........................................................................................................................................ 4
1.2
Probleemomschrijving - waar staan we nu?....................................................................... 4
6.
Personele- en budgettaire effecten........................................................... 22
1.3
Totstandkoming en leeswijzer.................................................................................................. 4
6.1
Toelichting........................................................................................................................................ 23
2.
Extra risico op armoede en schulden
Bijlagen.................................................................................................................... 24
bij levensgebeurtenissen en ‘risicogroepen’........................................... 6
Bijlage 1. Preventie in de Visie armoede en schuldhulp............................................................ 25
2.1
Levensgebeurtenissen................................................................................................................ 6
Bijlage 2. Betrokken afdelingen/ketenpartners............................................................................... 26
2.2
‘Risicogroepen’............................................................................................................................... 7
Bijlage 3. Partners voor verspreiding informatie levensgebeurtenissen................................ 27
3.
Strategie......................................................................................................... 8
3.1
Aanpak.............................................................................................................................................. 8
3.2
Extra aandacht en tijdpad.......................................................................................................... 8
3.3
Waarom dit tijdpad?..................................................................................................................... 10
3.4
Niet in beton gegoten................................................................................................................. 10
4.
Wat doen we al en wat gaan we aanvullend doen ?.............................. 11
4.1
Pijler 1: Informeren en voorlichten........................................................................................ 11
Bijlage 4. Programmaplan Leeuwarden Oost................................................................................. 30
4.1.1 Wat doen we al?............................................................................................................................ 11 4.1.2 Wat gaan we aanvullend doen?.............................................................................................. 13 4.2
Pijler 2: Stimuleren van financieel gezond gedrag........................................................... 15
4.2.1 Wat doen we al?............................................................................................................................ 15 4.2.2 Wat gaan we aanvullend doen................................................................................................ 16 4.3
Pijler 3: Signaleren, persoonlijk advies en ondersteuning............................................. 17
4.3.1 Wat doen we al?............................................................................................................................ 17 4.3.2 Wat gaan we aanvullend doen?.............................................................................................. 19
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Armoede en schulden zijn voor sommige inwoners van de gemeente Leeuwarden helaas een dagelijkse werkelijkheid. Dat wil de gemeente Leeuwarden veranderen. Om die reden is begin 2022 een langdurige visie op armoede en schuldhulp vastgesteld.1 Het uiteindelijke doel: een armoedevrij Leeuwarden. Een belangrijk en nog nader uit te werken onderdeel van deze visie is preventie: het voorkomen dat inwoners in armoede en schulden terecht komen door van tevoren in te grijpen. Daar is dit plan voor bedoeld. Dit uitvoeringsplan preventie beschrijft de manier waarop we de komende jaren uitvoering geven aan het voorkomen van armoede en schulden. In bijlage 1 staat weergegeven welke verbinding er is tussen preventie en andere programma’s en interventies.
1.2 Probleemomschrijving waar staan we nu? Wat verstaan we onder armoede? De gemeente Leeuwarden staat helaas al jaren in de top tien van gemeenten met de meeste armoede. Het blijkt een hardnekkig probleem, maar wat wordt er precies onder verstaan? In de visie van de gemeente Leeuwarden is armoede als volgt gedefinieerd:
‘Onze inwoners zijn arm wanneer zij gedurende langere tijd niet ervaren de middelen te hebben voor goederen en voorzieningen die in de samenleving als minimaal noodzakelijk gelden, om menswaardig te leven, mee te doen en je te ontwikkelen. Het ontbreekt veelal aan perspectief op verbetering.’
Armoede in Leeuwarden Om een indicatie te geven, uit de meest recente cijfers voor de gemeente Leeuwarden (2020) blijkt dat 1 op de 10 huishoudens een inkomen lager heeft dan 101% van het wettelijk sociaal minimum. Bij 125% van het sociaal minimum is dat 1 op de 5 huishoudens. Daarmee is niet gezegd dat al deze huishoudens in armoede leven of dat er geen armoede is bij hogere inkomens. Iedereen kan voor korte of lange termijn in armoede terecht komen.
Armoede en/of schulden voorkomen De gemeente wil dat zoveel mogelijk voorkomen met behulp van activiteiten gericht op preventie. Met preventie bedoelen wij: ‘het voorkomen dat financiële problemen ontstaan en dat bestaande problemen groter worden, door van tevoren in te grijpen.’ Preventie is niet nieuw in Leeuwarden. De gemeente heeft zowel in 2014 als in 2017 gewerkt met een schuldpreventieplan. Daarmee is een goede basis gelegd voor het voorkomen van armoede en schulden. Maar er is nog ruimte voor verbetering, blijkt uit een evaluatie in 2018. Tot op heden heeft deze evaluatie onvoldoende aandacht gekregen. Mede als gevolg van andere gebeurtenissen die aandacht vroegen,
1 Visie voor armoede en schuldhulp ‘Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden’, 2022
4
zoals de Coronacrisis, de oorlog in Oekraïne en de huidige energiecrisis en inflatie. Dat betekent niet dat er sinds 2018 niets is gedaan. Activiteiten zijn in de tussentijd ‘gewoon’ uitgevoerd, maar er is niet doorontwikkeld en het ontbreekt soms aan onderlinge samenhang en regie in de aanpak. Juist die samenhang is essentieel om acute armoede te voorkomen en intergenerationele armoede te doorbreken. Dit preventieplan is dan ook bedoeld om de preventie in Leeuwarden verder vorm te geven en meer onderlinge samenhang en regie aan te brengen. De evaluatie uit 2018 biedt daar nog goede handvatten voor.
1.3 Totstandkoming en leeswijzer Naast de evaluatie uit 2018 zijn een aantal andere bronnen een belangrijke basis geweest voor dit plan. Er is gebruik gemaakt van inzichten uit diverse landelijke onderzoeken. De uitkomsten daarvan zijn in dit preventieplan opgenomen. Denk hierbij aan informatie beschikbaar op de vindplaatsen, voorlichting op scholen, proactief informatie en hulp bieden, behoefte aan financieel inzicht en laagdrempelige bereikbaarheid. Ook hebben we input opgehaald bij en samengewerkt met collega’s van diverse domeinen (zowel uitvoerend als beleidsmatig) , ervaringsdeskundigen en externe partners (bijlage 2). Hieruit is naar voren gekomen dat er tijdens bepaalde gebeurtenissen in het leven en bij bepaalde ‘groepen’ inwoners een extra risico bestaat op het ontstaan van armoede en schulden. In hoofdstuk 2 lichten we toe welke dat zijn.
Uiteraard gaan we niet het wiel opnieuw en alleen uitvinden. Zoals aangegeven maken we dankbaar gebruik van ervaringen uit het heden en verleden. Daarnaast kijken we ook mee met de collega’s, partners en omliggende gemeenten. Zo wordt er in Leeuwarden Oost o.a. geëxperimenteerd op het vlak van armoede en schulden, op zowel curatief als preventief vlak (zie voor het programma bijlage 4). Maar ook intern en extern volgen we ontwikkelingen op de voet om zo samen te leren en vooruitgang te boeken in de verbeterslag van onze dienstverlening (o.a.) op gebied van preventieve schuldhulp. Zoals gezegd in onze preventie-aanpak sluiten we aan op deze levensgebeurtenissen en ‘risicogroepen’. Tegelijkertijd weten we dat we er met dit plan niet
meteen voor iedereen en op ieder moment bij kunnen zijn als het gaat om het voorkomen van armoede en schulden. Daar waar we direct een brede actie kunnen uitzetten voor al onze inwoners, gaan we dit uiteraard doen. Zo zal in 2024 een brede communicatiecampagne van start gaan, die ingezet zal worden voor de overall communicatie op het thema armoede en schulden. Voor de aanvullende en specifieke acties, brengen we focus aan. Bij de uitwerking van de eerste specifieke, aanvullende acties (zie hoofdstuk 4), richten we ons met dit plan eerst op jongeren en levensgebeurtenissen waar zij mee te maken kunnen krijgen. Dat lichten we toe in hoofdstuk 3. Bij de uitvoering van dit plan zullen de partijen, die met ons mee hebben gedacht, opnieuw betrokken worden.
5
In hoofdstuk 3 gaan we in op de strategie: de manier waarop we inwoners in het algemeen, en jongeren (en hun ouders) specifiek, willen bereiken. Vervolgens is in hoofdstuk 4 beschreven welke activiteiten en acties daarvoor worden uitgevoerd. In de laatste 2 hoofdstukken beschrijven we de monitoring en de personele en budgettaire consequenties van dit plan. Tot slot is het goed om te benoemen dat dit een dynamisch preventieplan is. Dat wil zeggen dat acties doorlopend zijn en, indien nodig, aangepast kunnen worden. Of versneld worden uitgevoerd als daar aanleiding voor is. Datzelfde geldt ook voor de focus in de aanpak.
2. Extra risico op armoede en schulden bij levensgebeurtenissen en ‘risicogroepen’ Armoede en schulden kunnen iedereen overkomen. Wel weten we op basis van landelijk onderzoek en gesprekken met stakeholders dat bepaalde persoonlijkeen omgevingsfactoren de kans op een leven in armoede of op problematische schulden vergroten of juist kunnen verkleinen. In dit hoofdstuk zoomen we in op de twee belangrijkste: levensgebeurtenissen en risicogroepen.
2.1 Levensgebeurtenissen Uit onderzoek blijkt dat er een duidelijke relatie is tussen levensgebeurtenissen en armoede en schulden.2 Levensgebeurtenissen kunnen impact hebben op verschillende onderdelen van iemands dagelijks leven.
Met name bij ingrijpende levensgebeurtenissen kunnen de financiële gevolgen groot zijn en kan het voorkomen dat daar onvoldoende bij stil wordt gestaan. Daardoor kan iemand financiële problemen krijgen.3 Cijfers laten zien dat de helft van de mensen die een heftige levensgebeurtenis meemaakt, rekeningen te laat betaalt. Maar het zijn niet alleen ‘negatieve’ of ingrijpende levensgebeurtenissen die financiële gevolgen kunnen hebben. Een ‘positieve’ gebeurtenis zoals 18 jaar worden of zelfstandig gaan wonen kan ook financiële gevolgen hebben. Samen met interne collega’s, ervaringsdeskundigen en externe partners zijn de belangrijkste levensgebeurtenissen hieronder op een rij gezet.
De hoeveelheid aan gebeurtenissen is groot. Al deze gebeurtenissen kunnen financiële gevolgen hebben, maar de impact is niet bij elke gebeurtenis even groot. Uit onderzoek blijkt dat vooral mensen die het vorige jaar een scheiding hebben meegemaakt of werkloos of arbeidsongeschikt zijn geworden, financiële gevolgen ervaren. Zij hebben moeite met rondkomen en staan vaker rood. Ook ontwikkelen ze vaker (ernstige) betalingsproblemen.4 In 3.2 geven we het tijdspad aan waarin we de risicogroepen en levensgebeurtenissen willen oppakken.
18 jaar worden
Een verblijfsvergunning krijgen
Baan krijgen
Terug naar school/gaan studeren
In detentie gaan of uit detentie komen
Woning verliezen
Kind krijgen
Ziek worden (zelf of gezinslid)/mantelzorger worden
Zelfstandig gaan wonen
Uit elkaar gaan/ scheiding
Vroegtijdig / voortijdig schoolverlaten
Overlijden partner of (pleeg)kind(eren)
AOW-leeftijd bereiken of met pensioen gaan
Baan verliezen of deelontslag
Samenwonen, geregistreerd partnerschap, trouwen
Arbeidsongeschikt raken
2 Westhof, 2015 3 Nibud, 2020 4 Nibud, 2019
6
2.2 ‘Risicogroepen’ Sommige groepen kunnen vanwege hun omstandigheden een groter risico hebben op een leven in armoede of voor het opbouwen van schulden. Er is bijvoorbeeld geen of minder inkomen. Of iemand moet relatief hoge vaste lasten (hypotheek, energie, boodschappen, etc.) betalen met één inkomen. Denk aan alleenstaande ouders. Daarnaast kan het zijn dat iemand niet goed met geld om kan gaan of moeite heeft om overzicht en grip te houden op de uitgaven. De belangrijkste risicogroepen: Jongeren
Uitkeringsgerechtigden
Alleenstaande ouders
Inwoners met een ((licht) verstandelijke) beperking
Inwoners met psychische problematiek
Laaggeletterden
Inwoners in detentie
Inwoners met een verslaving
(chronisch) zieken
Ouderen
Werklozen
ZZP’ers/Flexwerkers
Werkenden armen
Nieuwkomers
Mantelzorgers
7
3. Strategie De Visie Armoede en Schulhulp gaat over de brede ambitie van de gemeente Leeuwarden om de negatieve gevolgen van armoede te beperken en schulden te voorkomen. Een belangrijke sleutel voor succes is dat we onze bejegening, benadering en houding afstemmen op wat armoede en schulden voor mensen betekent en hoe het hun denken en handelen beïnvloedt. Vanuit de Global Goal “geen armoede” wil de gemeente Leeuwarden de weerbaarheid van mensen in kwetsbare situaties vergroten. Met dit uitvoeringsplan preventie zetten we in op verbetering van onze huidige preventieve dienstverlening voor al onze inwoners en hebben we extra aandacht voor specifieke situaties en risicogroepen, waarbij iets extra’s nodig is. De ambitie om alle inwoners zeker te stellen in hun bestaansminimum staat hoog in het vaandel.
3.1 Aanpak
Met deze aanpak willen we het ontstaan van armoede en schulden zoveel als mogelijk voorkomen en risico’s daarop tijdig signaleren en verminderen, rekening houdend met de in hoofdstuk 2 genoemde levensgebeurtenissen en risicogroepen. De primaire, secundaire en tertiaire aanpak loopt soms door elkaar heen. Daarom hebben we gekozen voor verdere uitwerking volgens onderstaande pijlers. Binnen deze pijlers is overlappend aandacht voor de primaire, secundaire en tertiaire laag in de piramide. Deze preventie geven we vorm aan de hand van drie pijlers: • Pijler 1: Informeren en voorlichten; • Pijler 2: Stimuleren van financieel gezond gedrag; • Pijler 3: Signaleren, persoonlijk advies en ondersteuning.
Met dit preventieplan willen we voorkomen dat inwoners financiële problemen krijgen en dat bestaande problemen erger worden. Zodat iedereen grip krijgt en houdt op zijn of haar geld. Dit willen we bereiken door in te zetten op verschillende vormen van preventie, beginnend met een aanbod voor alle inwoners van de gemeente. Dit wordt ook wel primaire preventie genoemd. Ten tweede investeren we in het vroegtijdig herkennen van beginnende financiële problemen of risico’s daarop en bieden we op basis daarvan informatie en advies op maat (secundaire preventie). Tot slot ondersteunen we mensen die kampen met financiële problemen of problematische schulden. Deze vorm van preventie wordt tertiaire preventie genoemd en is bedoeld om erger of terugval te voorkomen.
8
3.2 Extra aandacht en tijdpad Primaire preventie bieden we aan voor al onze inwoners. Bij onze extra inzet aan secundaire en tertiaire preventie kunnen we echter niet iedereen op ieder moment bereiken. Dat heeft namelijk als risico dat we met onze beschikbare middelen van alles een beetje doen, maar te weinig effect bereiken waar het echt nodig is. Dit was dan ook de kern van de evaluatie van het preventieplan van 2017-2018: breng focus aan. Dat doen we in dit plan op basis van de volgende uitgangspunten: • Waar is het probleem en de urgentie het grootst? • Waar hebben we als gemeente de meeste invloed? • Waar ligt op de korte termijn de meeste winst?
Dat vertaalt zich in het volgende tijdpad:
Jaar
Extra aandacht voor
Levensgebeurtenissen
2024
In dit jaar zetten we, naast de brede communicatiecampagne voor al onze inwoners en financiële educatie voor scholieren en studenten, extra in om het ontstaan van armoede en schulden te voorkomen bij jongeren t/m 27 jaar oud. Hierbij zetten we in op het bereiken van jongeren tijdens bepaalde levensgebeurtenissen, zoals:
• 18 jaar worden • Terug naar school/gaan studeren • Zelfstandig gaan wonen • Vroegtijdig/voortijdig schoolverlaten
2025
In dit jaar zetten we extra in op meerdere ‘risicogroepen’ waarbij wij als gemeente rechtstreeks contact hebben en waar wij over veel data beschikken. Dit zijn onder andere inwoners in detentie, alleenstaande ouders, ouderen, nieuwkomers, werkende armen en uitkeringsgerechtigden. De gemeente komt in contact met hen tijdens gebeurtenissen als:
• AOW-leeftijd bereiken of met pensioen gaan • Uit elkaar gaan/scheiding • Overlijden partner • In detentie gaan/uit detentie komen • Baan krijgen (uitkeringsgerechtigden) • Kind krijgen • Samenwonen/geregistreerd partnerschap, trouwen • Woning krijgen, inburgering (nieuwkomers)
2026
In dit jaar zetten we extra in op groepen waarbij net zo goed risico is op armoede en schulden, maar waar wij als gemeente minder of geen rechtstreeks contact of invloed hebben. Te denken valt aan werklozen, ZZP’ers en flexwerkers, mantelzorgers en (chronisch) zieken.
• Woning verliezen • Baan verliezen of deelontslag • Arbeidsongeschikt raken • Ziek worden (zelf of gezinslid) • Baan krijgen (niet-uitkeringsgerechtigden)
*psychische problematiek, LVB, laaggeletterdheid en verslaving gaat over de grenzen van de doelgroepen heen. Dit zal bij de uitwerking van alle doelgroepen mee worden genomen
9
3.3 Waarom dit tijdpad? Zoals eerder aangegeven, gaan we in 2024 de communicatiecampagne armoede en schuldhulp uitrollen voor al onze inwoners, Voor de specifieke en aanvullende acties, richten we ons eerst op jongeren t/m 27 jaar oud, omdat we merken dat financiële problemen en schulden onder hen een toenemend probleem is. Ten tijde van de evaluatie (2018) was er al sprake van een toename van het aantal jongeren dat kampt met schuldenproblematiek. Dat tij is nog niet gekeerd. Een aantal recente cijfers op een rij: • 55% van de scholieren komt soms of regelmatig geld tekort;5 • 70% toename van het aantal jongeren onder de 24 jaar met schulden in de afgelopen vijf jaar;6 • één op de drie MBO’ers laat meer dan € 1.000 per jaar liggen doordat ze geen zorgtoeslag aanvragen.7 De oorzaken zijn divers. Niet iedere jongere tussen de 12 en 18 jaar heeft omgaan met geld vanzelfsprekend meegekregen. Hulp is niet altijd dichtbij en informatie over geldzaken is niet voor iedere jongere goed te begrijpen. Daarnaast zijn jongvolwassenen vanaf hun 18e voor de wet gezien financieel zelfstandig. Dat wil zeggen dat zij onafhankelijk van hun ouders of verzorgers abonnementen en contracten af kunnen sluiten, geld kunnen lenen, studiefinanciering kunnen regelen en
5 6 7 8 9
toeslagen aan kunnen vragen. Hierbij is van belang dat jongeren en jongvolwassenen gevoelig kunnen zijn voor verleidingen, bijvoorbeeld voor het ‘snel geld maken’ met cryptomunten.8 De recent gewijzigde wetgeving rondom online gokken lijkt dit probleem enkel te vergroten. Daarnaast blijkt uit het onderzoek “schuldenproblematiek jongeren9” en onze gesprekken met Tienskip dat de eenvoud van eerst bestellen, achteraf betalen (Afterpay) een grote risicofactor is bij jongeren om in de financiële problemen te komen. Op deze leeftijd al in de financiële problemen kan verstrekkende gevolgen hebben voor prestaties op school of de studie en kansen op latere leeftijd op werk, een woning en het opbouwen van een zelfstandig bestaan. De urgentie is daarom hoog. Tegelijkertijd ligt bij deze groep ook de meeste winst. Jongeren zijn in het algemeen goed in beeld via school of het hoger onderwijs en hebben in het algemeen wat meer voorspelbare levensgebeurtenissen, zoals 18 jaar worden en zelfstandig gaan wonen, waar we effectief preventie in kunnen zetten dan bij andere groepen. De kanttekening is wel dat onze invloed hierop varieert. Financiële opvoeding begint namelijk in de thuissituatie. Daarnaast heeft het onderwijs en de omgeving van een jongere veel invloed.
De gemeente heeft daar geen directe rol in, maar werkt wel nauw samen met partners in de omgeving van een jongere, zoals het onderwijs, en kan ondersteuning bieden bij het verder vormgeven van preventie.
Rapport Nibud Scholierenonderzoek (2020). BKR, Schuldenmonitor (2019). Rapport Nibud MBO-onderzoek (2021). https://www.nibud.nl/dossiers/jongeren-en-hun-geld/ Rapport van F. Huisman, zoals besproken in informatieve raadbijeenkomst d.d. 17 mei 2023
10
Zo ook wordt er op dit moment, door Bureau Zelfstandigen Fryslan, al gewerkt aan een specifiek preventieplan voor ondernemers. Hierin zal ook aandacht zijn voor de jonge ondernemers. Er is daarom voor gekozen om eerst de aandacht te leggen op jongeren t/m 27 jaar oud en de levensgebeurtenissen waar zij mee te maken kunnen hebben. Vervolgens is gekeken bij welke andere groepen en gebeurtenissen we als gemeente op korte termijn de meeste resultaten kunnen bereiken.
3.4 Niet in beton gegoten Bij dit tijdpad is het van belang om te benoemen dat we deze focus hebben aangebracht op basis van de huidige omstandigheden, waaronder signalen van stakeholders en informatie uit landelijke en lokale bronnen. We willen echter flexibel zijn in deze focus. Dat was ook een advies uit de evaluatie van 2018. In dit plan gaan we daarom vooralsnog alleen in op wat er al is aan preventie en wat in 2024 aan aanvullende inzet gaan plegen voor jongeren t/m 27 jaar. De aanvullende inzet voor de andere groepen (2025 en 2026) gaan we de komende tijd nog verder uit werken, samen met de betrokken partners. Mocht er dan aanleiding zijn om eerder of later extra aandacht of inzet te plegen op bepaalde risicogroepen, dan doen we dat. Datzelfde geldt als blijkt dat we voorlopen op de planning. Deze opzet is dus, behalve voor 2024, niet in beton gegoten, maar wel een houvast om gericht met preventie aan de slag te gaan.
4. Wat doen we al en wat gaan we aanvullend doen? 4.1 Pijler 1: Informeren en voorlichten In Nederland beschikken we gelukkig over een uitgebreid vangnet van Rijks- en gemeentelijke regelingen voor wanneer iemand tijdelijk te weinig te besteden heeft. Mede door de uitgebreidheid van dit vangnet is echter niet altijd makkelijk in te zien van welke regeling of ondersteuning je gebruik kunt maken. En juist die informatievoorziening is van belang om financiële problemen of schulden te voorkomen.
Er kunnen meerdere oorzaken zijn voor het ontstaan van financiële problemen of schulden. Zoals omgevingsfactoren, levensgebeurtenissen en hoe iemand daar, bewust of onbewust, mee om gaat (of kan gaan). Bij de preventie van schulden blijkt vooral dat laatste, het gedrag, van belang te zijn. Een goede informatievoorziening en voorlichting kunnen iemand handvatten geven hoe te handelen, bijvoorbeeld wanneer er iets gebeurt met een grote financiële impact. Dat verkleint het risico op schulden. We zetten daarom in op goede informatie voor al onze inwoners en voor specifieke groepen die vanwege hun omstandigheden
extra risico lopen op armoede en schulden. Dat doen we als gemeente niet alleen, ook andere partijen hebben een belangrijke informerende rol rondom het voorkomen van armoede en schulden. Door de juiste verbinding te leggen met diverse vindplaatsen, zetten we daarbij ook in op de groep, die wel wil, maar niet altijd kan. Daarbij is het van belang dat we naast voorlichten en aanbieden van het juiste voorlichtingsmateriaal, ook in zetten op het leggen van verbinding met bijv. WMO, participatie en onderwijs. Hieronder sommen we de belangrijkste activiteiten op.
4.1.1 Wat doen we al? Omschrijving
Voor wie ?
Workshop Geldzaken Binnen de afdeling Uitvoering Sociaal Domein van de gemeente Leeuwarden wordt aan mensen die een bijstandsuitkering toegekend hebben gekregen, een voorlichtende workshop gegeven. Het doel van de workshop: mensen met een bijstandsuitkering o.a. te informeren over de gevolgen van aan het werk gaan, wat te doen als je in de schulden komt, waar je terecht kunt voor vragen.
Deelnemers traject vizier op werk en deels overige bijstandsgerechtigden uit team jongeren en werk.
Voorzieningenwijzer We werken met de Voorzieningenwijzer als dé plek voor inwoners om na te gaan op welke minimaregelingen en toeslagen zij mogelijk recht hebben. Hiermee willen we bereiken dat inwoners geen geld laten liggen. Gemeente, energiecoaches, woningcorporaties en huurdersbelangenverenigingen wijzen inwoners op de Voorzieningenwijzer. De Voorzieningenwijzer is te vinden op www.datgeldtvoormij.nl.
De Voorzieningenwijzer is er voor alle inwoners. Daarnaast voeren wij of één van onze partners in de volgende situaties een persoonlijk gesprek en attenderen wij op de mogelijkheden van de Voorzieningenwijzer met twee opties: zelf invullen of inplannen van een adviesgesprek bij Humanitas. Het gaat hier om inwoners met: • huurachterstanden, • aangaan nieuwe huur, • aanvraag bijstand,
Bijlage “hulp bij geldzaken” Bij verschillende soorten brieven en beschikkingen (o.a. toekenning uitkering, terug- en invordering, energietoeslag) voegen wij een folder toe met informatie over hulp bij geldzorgen. De folder beschrijft de organisaties, inclusief contactgegevens, waar iemand terecht kan met financiële vragen en waar ondernemers terecht kunnen met vragen over geldzaken. Ook de minimaregelingen worden hier benoemd. 11
contact energiecoaches, invorderingszaken USD.
Inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen van of geld moeten betalen aan de gemeente (WOZ, terugvordering, invordering).
Informatievoorziening overall We bieden regelmatig informatie aan over de verschillende minimaregelingen van de gemeente, via: • De website van de gemeente Leeuwarden; • De digitale specificatie van de bijstandsuitkering; • Flyers; • Social media.
Voor alle inwoners en soms specifiek voor bijvoorbeeld bijstandsgerechtigden.
Flyers en brochures Brochure ‘Iedereen in beweging’ (paarse boekje) We verstrekken en lichten deze brochure toe aan inwoners die een bijstandsuitkering toegekend hebben gekregen. Hierin staat informatie over de rechten en plichten van de inwoner tijdens de bijstandsperiode.
Inwoners die een bijstandsuitkering toegekend hebben gekregen.
Flyer energiecoach In deze flyer staat informatie over de energiecoaches. Wat kunnen ze voor je doen en hoe kom je in contact? Flyer energiemeter In deze flyer staat informatie over het energieloket. Ook hier informatie over de energiecoaches en een handige checklist met energiebesparende tips. Flyer Voorzieningenwijzer In deze flyer wordt gewezen om de mogelijkheid om te checken voor welke regelingen (minimaregelingen en toeslagen) je aanmerking zou kunnen komen en te checken of je energiecontract en zorgverzekering nog passend is. Ook de mogelijkheid tot hulp bij de check, aanvraag of overstap wordt hier kenbaar gemaakt. Kwijtscheldingsformulier gemeentelijke belastingen Via de website van de gemeente en via formulieren bij de gemeentelijke balie en de buurt- en dorpskamers kunnen inwoners een kwijtschelding aanvragen voor de gemeentelijke belastingen. Bij de toekenning van de uitkering wordt het fysieke formulier standaard meegegeven. Welkomstprogramma met aandacht voor financiën voor statushouders Iedere statushouder die in onze gemeente komt wonen ontvangen we met een welkomstprogramma. Het programma is bedoeld om kennis te maken met de gemeente, netwerk opbouwen en geeft informatie over waar je terecht kunt met vragen op alle leefgebieden, o.a. financiën.
12
Nieuwe statushouders die in de gemeente komen wonen.
4.1.2 Wat gaan we aanvullend doen? Omschrijving
Voor wie ?
Planning
Communicatiestrategie/campagne Er is vanuit de gemeente een groot aanbod aan communicatie rondom armoede en schulden. Met veel verschillende boodschappen en niet altijd herkenbaar. We gaan onze communicatie opnieuw vormgeven. Zodat we inwoners beter en gerichter kunnen bereiken en dat het aanbod van (financiële) hulp overzichtelijk, herkenbaar en vindbaar is. Dit doen we enerzijds door meer focus aan te brengen in onze communicatie, rekening houdend met verschillende ‘doelgroepen’ en hun informatiebehoefte, anderzijds door verschillende communicatiemiddelen in te zetten.
Alle inwoners
Q2 2024
Levensgebeurtenissen krijgen een plek in de digitale informatievoorziening Levensgebeurtenissen vormen een extra risico op het ontstaan van financiële zorgen of problemen. We willen dat bezoekers van de gemeentelijke website snel en gemakkelijk informatie en hulp kunnen vinden over de financiële impact van levensgebeurtenissen. Dit doen we door de gemeentelijke website aan te vullen met informatie levensgebeurtenissen en hierbij door te linken naar de website ‘levensgebeurtenissen’ van rijksoverheid.
Alle inwoners
Q1 2024
Praktische informatie voor iedereen die 18 wordt Iedereen die 18 jaar wordt, sturen we een kaartje met informatie over diverse zaken rondom volwassen worden en praktische zaken die iemand vanaf het 18e jaar moet regelen, denk hierbij aan toeslagen aanvragen, regelen van een zorgverzekering, zelfstandig gaan wonen en het krijgen van stemrecht. Via een QR code op deze kaart wordt er verwezen naar de gemeentelijke website levensgebeurtenissen, met daarin tevens de link naar de website ‘levensgebeurtenissen’ van Rijksoverheid.
Toekomstige 18-jarigen
Q2 2024
MBO-leerlingen informeren over de Voorzieningenwijzer en mogelijkheid van toeslagen Uit onderzoek van Nibud blijkt dat 1 op de 3 MBO’ers geld laat liggen door geen zorgtoeslag aan te vragen. Daar zetten we specifiek op in, door via de MBO-scholen scholieren die 18 worden te informeren en door hier aandacht voor te vragen. Hierbij werken we samen met het budgetloket op school en de SAW/SAV teams. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van de Voorzieningenwijzer via www.datgeldtvoormij.nl.
MBO-studenten, 17 en 18 jaar
Q2 2024
13
Gebruik data energietoeslag voor vergroten bereik minimaregelingen De groep inwoners (met een inkomen tot 125%), die energietoeslag hebben/gaan ontvangen, informeren we proactief over de minimaregelingen. De overige groepen (125-150%), die middels deze toeslag in beeld zijn gekomen, vallen buiten onze minimaregelingen. Voor deze groep gaan we extra inzetten op toeleiding naar hulp, Voorzieningenwijzer etc.
Alle inwoners
Q1 2024
Studenten
Q3 2024
Jongeren
Q3 2024
Studiefinanciering Uit onderzoek en signalen uit het veld blijkt dat het aangaan van een studielening en het met rente terugbetalen daarvan één van de oorzaken is voor het ontstaan van geldproblemen bij studenten. Hier willen we iets mee, maar de realiteit is dat wij als gemeente weinig invloed hebben. De student gaat de lening aan. DUO verstrekt deze lening. Daar komt de gemeente niet aan te pas. De belangrijkste invloeden en factoren zijn: • Bewustzijn van de student over consequenties van een studielening • Informeren en educatie vanuit de ouders • Informatie vanuit DUO • Informatie en wetgeving vanuit het Rijk Er ligt dan ook niet vanzelfsprekend een rol voor de gemeente. Tegelijkertijd is de gemeente wel aan zet om geldproblemen en schulden te voorkomen. Aangezien dit een belangrijke oorzaak is voor geldproblemen bij studenten, maken we dit signaal kenbaar bij DUO en verzoeken wij DUO om meer aandacht te besteden aan het voorlichten van de risico’s en consequenties van een studielening. Ook de gemeente zal de jongeren wijzen op dit risico op de informatiepagina 18 jaar worden.
After-pay, online betalingen, crypto en gokken Uit onderzoek en signalen uit het veld blijkt dat naast het aangaan van een studielening, een aantal andere factoren een belangrijke oorzaak zijn van geldproblemen bij jongeren, namelijk: • Het gemak van online-betalingen en after-pay; • Financiële verleidbaarheid, crypto en de recent opengestelde online gokmarkt. Ook dit zijn factoren waar de gemeente weinig invloed op heeft, maar waar wel een belangrijke opgave ligt in het kader van preventie. Een eenvoudige oplossing is er niet, maar landelijk zijn er wel meer instrumenten beschikbaar om hier wat mee te doen. Denk aan wet- en regelgeving, brede informatie en voorlichting en de inzet van landelijke rolmodellen. We blijven ons als gemeente er daarom voor inzetten dat de toename in schuldenproblematiek onder jongeren landelijk bij de VNG en het Rijk op de agenda komt. Daarnaast wijzen wij als gemeente jongeren zelf op de risico’s van after-pay, online-betalingen, crypto en gokken op de informatiepagina 18 jaar worden.
14
4.2 Pijler 2: Stimuleren van financieel gezond gedrag Vanaf 18 jaar ben je volwassen voor de wet. Van iedereen wordt dan verwacht dat je in staat bent om zelfstandig zaken te regelen. Zoals verzekeringen afsluiten, toeslagen en studiefinanciering aanvragen, belasting betalen of huisvesting regelen. Het is dan heel belangrijk dat iemand bewuste keuzes
kan maken waarmee zijn financiën zowel op korte als lange termijn in balans zijn. Dat wordt ook wel financiële zelfredzaamheid genoemd.10 In de praktijk is dat niet zo eenvoudig. Er kunnen omstandigheden zijn waardoor iemand tijdelijk minder zelfredzaam is. Of iemand heeft onvoldoende financiële opvoeding of voorlichting gehad om financieel zelfredzaam te zijn. Zonder die zelfredzaamheid is het risico groter om financiële problemen of schulden te krijgen.
Daar willen wij verandering in brengen door te investeren in financiële educatie. Hierbij richten we ons op de toekomstige 18-jarigen en inwoners die om wat voor reden dan ook moeite hebben met financiële zelfredzaamheid. Aan de hand van de volgende acties willen we bij hen financieel gezond gedrag bevorderen.
4.2.1 Wat doen we al? Omschrijving
Voor wie ?
Schoolverlaterskorting wordt niet (meer) toegepast Studenten die door omstandigheden moeten stoppen met hun studie kunnen tijdelijk aangewezen zijn op een bijstandsuitkering. In het verleden werd deze groep gekort op hun bijstand, omdat zij eerder recht hadden op studiefinanciering. In sommige gevallen leidde dit tot betalingsachterstanden en financiële problemen. Sinds 1 januari 2023 korten we deze groep daarom niet meer op hun bijstand.
Jongeren
Op diverse scholen in Leeuwarden Oost wordt het project Financiële educatie/Klassekas uitgevoerd JINC, de Kredietbank, stichting Sociaal en Solidair Friesland bieden programma aan leerlingen van groep 7 en 8 van scholen in wijken met een lage sociaal economische status. In het 5-weekse programma wordt de financiële bewustwording van de leerlingen versterkt, en vindt er voorlichting over schulden en de gevolgen daarvan gegeven. De leerlingen leren zo wat de waarde van geld is, dat je je geld maar één keer kan uitgeven en dat keuzes maken belangrijk is. Ook is er aandacht voor het taboe op schulden en dat praten over geldproblemen een belangrijke stap is in het verder voorkomen van grote geldzorgen. Het programma bestaat uit drie onderdelen: Bliksemstage, Klasse!Kas en Arm en Rijkspel.
Basisschoolleerlingen groep 7 en 8 uit scholen in Leeuwarden Oost
Inzet Budget coaching: Amaryllis biedt de collectieve budgetcursus Geld telt aan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het cursusmateriaal van het Nibud. Dit programma bestaat uit vijf bijeenkomsten en de persoonlijke leerdoelen van de deelnemers staan centraal. Doel van de cursus is dat bewoners na afloop in staat zijn om zelfstandig hun financiële huishouden te regelen of dat zij weten dat en waar zij tijdig hulp kunnen inschakelen.
Alle bewoners die hun financiële kennis en vaardigheden willen verbeteren
Binnen de samenwerking met het Jongerenperspectieffonds wordt aan deelnemende jongeren ingezet op budget coaching In het project JPF wordt aan 50 jongeren een traject aangeboden om schulden op te lossen waarvoor een tegenprestatie moet worden gedaan, bijvoorbeeld een maatschappelijke stage of het volgen van een training. We zetten in op extra begeleiding en budget coaching om de jongere weer stabiel en financieel zelfredzaam te maken.
Deelnemende jongeren 18-27 jaar
Aandacht voor financien bij verzuimgesprek (met dreiging tot exitgesprek) De regionale doorstroomcoaches binnen USD voeren regelmatig verzuimgesprekken o.a. met leerlingen, die dreigen uit te vallen van school. Tijdens dit gesprek is aandacht voor het creëren van bewustwording op financieel gebied. Wat is het effect van stoppen? Wat moet geregeld worden etc. Ook binnen de scholen is hier aandacht voor.
Scholieren/ studenten
10 https://www.movisie.nl/financiele-situatie-tools-sociaal-professionals 15
4.2.2 Wat gaan we aanvullend doen Omschrijving
Voor wie ?
Planning
We ondersteunen scholen bij het vormgeven van financiële educatie middels een menukaart We bieden VO en MBO scholen de mogelijkheid om financiële educatie in diverse vormen in te kopen. Bijvoorbeeld door gastlessen of door een interactieve theaterproductie, waarbij het gesprek over de waarde van geld, en de financiële zelfredzaamheid centraal staan.
VO en MBO scholen
Q1 2024
Financiële opvoedwijzer van het Nibud Het Nibud heeft een opvoedwijzer ontwikkeld die aangeeft wat per leeftijd wordt aangeraden om te weten of leren op financieel vlak. We plaatsen deze opvoedwijzer op de site van de gemeente Leeuwarden. Daarnaast zorgen we ervoor dat de opvoedwijzer bekend is bij de GGD op de diverse afdelingen. Denk aan consultatiebureaus, pedagogen, opvoedpunt etc.
Ouders met opgroeiende kinderen
Q1 2024
We besteden aandacht aan de campagne ‘Week van geld’ Tijdens de Week van het Geld (maart) haken we aan bij de campagne van Wijzer in geldzaken om financiële bewustwording bij scholieren te vergroten. We communiceren daarover met diverse ketenpartners.
Scholieren in PO/VO/MBO
Q1 2024
Groep 7 &8 primair onderwijs
Q1 2024
Bijdragen aan de doorontwikkeling van een Serious game m.b.t. schulden voor VO en MBO Er is voor MBO nivo3/4 en HBO een game ontwikkeld “1 uur in de schulden” om studenten bewust te maken van financieel gezond gedrag en wat te doen als hulp nodig is ? Dit initiatief van o.a. NHL gaan we mede door ontwikkelen voor VO en MBO niveau 1/2 , zodat de game op VO/MBO én HBO ingezet kan worden als financiële educatie om hiermee bewustwording rondom financiën te creëren. Dit instrument moet bereikbaar worden voor alle MBO-leerlingen. In 2024 start de ontwikkeling van de game en gaan we in gesprek met het MBO om de borging in het lesprogramma te bespreken.
Studenten VO/MBO
Q4 2024
Doorontwikkeling financiële educatie MBO/HBO Op dit moment verkennen we met Firda en NHL/Stenden op welke manier we financiële educatie in het onderwijs kunnen door ontwikkelen en welke rol we als gemeente kunnen innemen. Met deze 2 scholen bereiken we al een groot deel van de doelgroep. In 2024 werken we dit verder uit en kijken we gezamenlijk hoe we Aeres, Van Hall Larenstein en RUG locatie LWD hierop aan kunnen haken. We blijven in gesprek om te kijken hoe we aan kunnen sluiten op elkaars beleid rondom financieel fitte studenten.
Studenten MBO/HBO
Q1 t/m Q4 2024
Intakegesprekken doorstroomcoaches versterken op financiën Tijdens de huidige intakegesprekken door doorstroomcoaches op VO en MBO wordt gesproken over het inkomen. Het bredere thema financiën gaan we uitbreiden en beter borgen. Er zal een bredere uitvraag gaan plaats vinden op financiën. Aangezien de doorstroomcoaches regionaal werken, zal nader onderzocht worden hoe en in hoeverre we de regiogrens over kunnen om zoveel mogelijk jongeren te bedienen.
Scholieren/ studenten
Q3 2024
MoneyWays MoneyWays is het armoede- en schuldenpreventieprogramma voor jongeren, ontwikkeld door Diversion en het Nibud en mede gefinancierd door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Middels dit programma maak je geldzaken en financiële problemen bespreekbaar in schoolklassen. We gaan met de scholen verkennen of dit programma van toegevoegde waarde kan zijn v.w.b. financiële educatie en daar waar gewenst, helpen bij de uitrol van het programma.
Scholieren/ studenten
Q3 2024
In de week van het geld inkopen gastlessen voor PO in groep 7/8 dit aanvullen op de menukaart We onderzoeken in PO of we extra aandacht kunnen vragen voor waarde van geld en omgaan met geld, bij voorkeur in de week van het geld.
16
4.3 Pijler 3: Signaleren, persoonlijk advies en ondersteuning Met behulp van informeren, voorlichten en financiële educatie willen we bereiken dat in de toekomst alle inwoners zoveel als mogelijk financieel zelfredzaam zijn
en indien nodig de weg weten te vinden naar passende hulp. Desondanks kan het voorkomen dat iemand door omstandigheden of ongelukkige keuzes toch financiële problemen heeft of in de schulden dreigt te komen. In die situaties moeten we er op tijd bij zijn. Dit willen we bereiken door tijdig te signaleren en op basis daarvan persoonlijk advies en ondersteuning te bieden. Daarvoor is het nodig dat we goed samenwerken met de partners
in de keten van (vrijwillige) schuldhulpverlening. Maar minstens zo belangrijk is dat het hebben van financiële zorgen ook herkend wordt op andere locaties of door personen in het formele en informele circuit. Hier zetten we op in met behulp van de volgende acties:
4.3.1 Wat doen we al? Omschrijving
Voor wie ?
Tijdens de bijstandsuitkering wordt een uitvraag gedaan naar de financiële situatie Tijdens de bijstandsuitkering wordt uitgevraagd of er zaken spelen rondom financiën, vermogen, mogelijkheden tot werk/school etc. Bij een hulpvraag wordt doorverwezen naar onze beschikbare ketenpartners. Tijdens dit gesprek wordt ook de check Voorzieningenwijzer uitgevoerd om er voor te zorgen dat de bijstandsgerechtigden alle financiële regelingen optimaal benutten.
Alle bijstands gerechtigden
Workshop Geldzaken Naast de voorlichting zoals omschreven bij 4.1.1 wordt er bij deze workshop ook mogelijkheid geboden voor persoonlijk advies en ondersteuning.
Alle deelnemende bijstandsgerechtigden
Geldfit Wij werken met Geldfit als het ‘digitale loket’ voor financiële vragen en hulp op maat, bijvoorbeeld als iemand niet meer rond kan komen of in de schulden dreigt te komen. Als het digitale contact geen passende oplossing biedt, wordt de inwoner verwezen naar andere, lokale organisaties die verder hulp kunnen bieden. Geldfit is een website van de stichting NSR.
Voor alle inwoners met financiële vragen en/of zorgen
Adviesgesprek Voorzieningenwijzer Inwoners die de Voorzieningenwijzer liever niet alleen invullen, kunnen een persoonlijk adviesgesprek aanvragen. Een consulent bekijkt dan samen met de inwoner welk geld hij of zij mogelijk laat liggen en kan ondersteunen bij het aanvragen van de betreffende regeling(en).
Alle inwoners
Signalering door jeugdondersteuners op IKC’s Op plus IKC’s zijn jeugdondersteuners aangesteld die een signalerende rol vervullen. Zij letten in eerste instantie op de ontwikkeling van het kind. Mocht de ontwikkeling in het geding komen door armoede of financiële problemen in de thuissituatie, dan biedt de jeugdondersteuner ondersteuning / verwijst door naar andere organisaties
Primair onderwijs met Jeugdondersteuning Kindcentrum
Inzet financieel coaches We zetten drie financieel coaches in om statushouders gedurende hun inburgeringstraject minimaal 6 en maximaal 9 maanden te ondersteunen op financieel gebied.
Nieuwe statushouders die in de gemeente komen wonen
17
PING loket in het gemeentehuis We hebben samen met de Kredietbank Nederland een PING loket opgericht in het gemeentehuis. Inwoners kunnen hier terecht voor informatie en ondersteuning bij het grip krijgen op hun financiën en ‘huishoudboekje’.
Alle inwoners
Inloop buurt- en dorpskamers Op diverse locaties in de gemeente werken vrijwilligersorganisaties, KBNL en Amaryllis samen om de vragen van inwoners te beantwoorden en ondersteuning te bieden waar nodig.
Alle inwoners
Rechtstreeks melden KBNL De inwoners kunnen zich via de wijkteams, maar ook rechtstreeks bij KBNL melden voor schuldhulp en budgetbeheer.
Alle inwoners
Jimmy’s In de stad is een inloopcentrum voor jongeren van 12 t/m 27 jaar, wat fungeert als ontmoetingsplek. De basisondersteuning biedt ambulant en gebiedsgericht jongerenwerk. Dit betreft preventief en outreachend jongerenwerk, gericht op zelfredzaamheid, talentontwikkeling en participatie. Inzet van jongerenwerk moet ernstigere problemen en inzet van zwaardere ondersteuning voorkomen. Jimmy’s, het stedelijk inlooppunt voor jongeren, en het Ontmoetingscentrum Jonge Ouders behoren tot het jongerenwerk.
Jongeren
Budgetloket Firda Gemeente financiert Amaryllis om uitvoering te geven aan Jongerenwerk. Onderdeel daarvan is de bemensing van het budgetloket op locaties nood en zuid van Firda. NHL heeft een eigen loket, die bemenst wordt door eigen studenten. De gemeente heeft hierin geen rol.
Studenten
Scholenteams Firda Multidisciplinair team op scholen, die MBO-leerlingen ondersteund bij problematiek op diverse leefdomeinen.
MBO leerlingen
Hulp door vrijwilligersorganisaties De vrijwilligersorganisaties Humanitas, Buurtservicepunt en Schuldhulpmaatje zijn op diverse locaties (en ook aan huis) beschikbaar voor hulpvragen en ondersteuning. Deze partijen worden gesubsidieerd door de gemeente.
Alle inwoners
Vroegsignalering van schulden De gemeente voert de wettelijke vroegsignalering uit. De signaalpartners melden achterstanden bij ons, die vervolgens met de meest passende aanpak worden opgepakt. Hierbij maken we gebruik van huisbezoeken (Amaryllis), brieven, email, telefoon en SMS
Alle inwoners
Studietoeslag proactief aanbieden Middels een jaarlijkse campagne wordt aandacht gevraagd voor de regeling Studietoeslag. Hierbij wordt de regeling toegelicht en gepromoot. Toolkit werkgevers In 2022 is een toolkit voor werkgevers ontwikkeld, waarin een brochure is opgenomen voor zowel de werkgever als de werknemer, die inzet op hulp bij geldzorgen. De werkgever heeft zo een handvat om het gesprek aan te gaan met zijn werknemer over geldzorgen.
18
Jongeren
Alle werkende inwoners
4.3.2 Wat gaan we aanvullend doen? Omschrijving
Voor wie ?
Planning
Pilot financiële intake In een pilot zal tijdens de intakefase van de bijstandsuitkering uitvoeriger worden uitgevraagd of er zaken spelen rondom financiën. Met de financiële intake wordt financieel inzicht/overzicht geboden, waarbij meer o.a. aandacht besteed wordt aan benutten (financiële) regelingen en worden de jongeren begeleid bij wijzigingen in hun situatie (naar school gaan, aan het werk gaan, etc.…) om inzicht en grip te houden op eventueel financiële gevolgen en te regelen zaken. Daar waar nodig zullen de beschikbare ketenpartners worden aangehaakt. In 2024 gaan we een pilot draaien om te experimenteren met dit proces, waarbij het doel is om eind 2024 dit een plek te kunnen geven in het reguliere aanvraagproces voor alle bijstandsgerechtigden.
Jongeren
Q4 2024
Via vindplaatsen wordt info en hulp aangeboden Bij de 1e schil-vindplaatsen (zie bijlage 3) die rechtstreeks met jongeren en de bijbehorende levensgebeurtenissen te maken hebben gaan we langs om de bewustwording over de financiële impact van levensgebeurtenissen te vergroten en de informatiefolder uit te reiken en toe te lichten.
Jongeren
Q3 2024
Effectiviteit en bereik van de budgetloketten op MBO/HBO evalueren We evalueren de effectiviteit en vindbaarheid van de loketten op scholen om op basis daarvan te bepalen of uitbreiding van capaciteit of extra communicatie nodig is.
Jongeren
Q2 2024
Onderzoeken behoefte en noodzaak budgetloket op universiteit We onderzoeken samen met de Rijksuniversiteit Groningen of er behoefte en noodzaak is voor een “budgetloket” op de universiteitslocatie in Leeuwarden.
Jongeren
Q1 2024
Onderzoeken of een fysieke bijeenkomst van toegevoegde waarde kan zijn voor 18 jarigen Naast dat we proactief informatie bij de bijna-18 jarigen brengen, gaan we middels een enquête de behoefte peilen voor een eventueel aanvullende fysieke bijeenkomst. Op de verjaardagskaart (zie 4.1.2) staat een verzoek (link) naar een paar enquêtevragen of een aanvullende bijeenkomst van toegevoegde waarde kan zijn en zo ja, in welke vorm en op wat voor locatie. In 2024 gaan we met de VO/ MBO scholen verkennen hoe we hierin de krachten kunnen bundelen.
Jongeren
Q1 - Q4 2024
Regionaal Toekomstplan breder onder de aandacht brengen Bij jongerenwerkers van Amaryllis en scholen wordt het toekomstplan (nu nog voor de kwetsbare jongeren) onder de aandacht gebracht, om ook de jongeren die geen jeugdhulp ontvangen ermee bekend te maken
Jongeren
Q3 2024
19
Toolkit werkgevers De bestaande toolkit (zie 4.3.1.) verdient meer aandacht. We gaan daarom actief met werkgevers (vooralsnog waarbij veel jongeren werkzaam zijn, later ook werkgevers van andere doelgroepen) in gesprek om de toolkit onder de aandacht te brengen.
Jongeren
Q3 2024
Fysieke plekken meer bekend maken of creëren voor financiële ondersteuning In de stad zijn diverse plekken waar een inwoner zich kan melden voor hulp. Het is gebleken dat onze inwoners deze hulp niet altijd kan vinden. We gaan meer bekendheid creëren door hier extra op in te zetten bij de nieuwe communicatiecampagne
Alle inwoners
Q2 2024
Bij aanvang werk tijdens de bijstandsperiode wordt proactief een financieel advies gegeven Aan het werk gaan tijdens de bijstand heeft financiële gevolgen, die niet altijd helder zijn voor de inwoner. Om te voorkomen dat door deze stap vooruit (aan het werk gaan) financiële onbalans ontstaat, krijgt elke bijstandsgerechtigde, die aan het werk gaat (deeltijd/voltijd) een financieel advies over gevolgen en te regelen zaken
Middels pilot bij een aantal uitkerings gerechtigden
Q1-Q4 2024
20
5. Monitoring De armoedemonitor geeft een beeld van de armoede binnen onze gemeente. Dit geeft ons inzicht in de grootte en samenstelling van de minimapopulatie en het gebruik van de minimaregelingen in de gemeente Leeuwarden. Naast deze monitor gaan we een nieuwe (aanvullende) monitor ontwikkelen, waarin we de bestaande informatie willen verrijken met effecten van onze acties vanuit dit preventieplan. Daar waar acties meetbaar zijn, volgen we het resultaat van de betreffende actie. Bijvoorbeeld bij het gebruik van een QR code om uit te lezen hoe vaak een site wordt bezocht. Met deze twee overzichten of monitoren werken we toe naar een nog een completer beeld van ontwikkelingen en effecten op het gebied van armoede en schulden in onze gemeente. Daarnaast verzamelen onze partners data. Samen met hen kunnen we gezamenlijk vorm geven aan het totale effect van onze acties. Hiervoor willen we de tijd nemen om te inventariseren wat er al is, wat er al wordt gemeten en wat er aanvullend nog nodig is. Middels deze totale effectmeting kunnen we vervolgens wenselijke verfijning en aanvulling doen in de processen, zowel intern als bij onze partners. Het huidige plan is opgesteld aan de hand van landelijke cijfers en signalen uit het veld. We hebben helaas geen gebruik kunnen maken van een zogenaamde nulmeting.
Bij de opzet van monitoring op dit plan gaan we hier de eerste stappen voor zetten.
21
6. Personele- en budgettaire effecten Met dit preventieplan willen we, zoals in hoofdstuk 3 beschreven, een stevig preventief aanbod neerzetten voor al onze inwoners en extra inzet plegen voor bepaalde groepen en levensgebeurtenissen waarbij het risico op armoede of schulden groter is. Daar zijn financiële middelen voor nodig. Tegelijkertijd willen we bij de uitvoering van dit plan focus aanbrengen en
flexibel zijn, zodat we tijdens de looptijd van dit plan mee kunnen bewegen met maatschappelijke ontwikkelingen of problemen die aandacht vragen. De acties van dit plan zijn daarom met name gericht op 2024 met de focus op jongeren. De acties voor 2025 en 2026 moeten nog verder uitgewerkt volgens het tijdpad geschetst in paragraaf 3.2. Er is daarom gekozen voor het opstellen
van een berekening van de te verwachten kosten voor het eerste deel van het preventieplan, gericht op jongeren. Dit budget is inmiddels gereserveerd. Voor het vervolg, na 2024, zal opnieuw een raming moeten worden gemaakt, voor de uitvoering van de acties op de andere levensgebeurtenissen in 2025 en 2026.
Vooralsnog is er rekening gehouden met onderstaande kosten:
Omschrijving
Jaarlijkse kosten
Ontwikkeling menukaart financiële educatie
€
30.000,-
Communicatie
€
15.000,-
Eenmalige kosten
Pilot financiële intake
€
25.000,-
Doorontwikkeling serious game
€
20.000,-
€
45.000,-
Uitvoeringskosten (trekker/verbinder)
€
120.000,-
Facilitaire kosten
€
80.000,-
Totaal
€
245.000,-
22
6.1 Toelichting Ontwikkeling menukaart financiële educatie Dit bedrag is op basis van ervaringen uit het verleden. Sinds dit jaar draagt het Rijk ook financieel bij aan financiële educatie in het onderwijs. De regeling is in het najaar 2023 als eerste beschikbaar voor MBO-scholen en in 2024 ook voor het primair en voortgezet onderwijs. In 2023 is er landelijk € 8 miljoen beschikbaar gesteld. We gaan er van uit dat we met het extra geraamde bedrag (naast de landelijke regeling) een goede basis neer kunnen zetten voor financiële educatie. Mocht er aanvullend op de Rijksfinanciering toch meer budget nodig zijn om financiële educatie in het onderwijs te verstevigen en beter te borgen, dan nemen we dat mee bij de verdere uitvoering van het plan.
Communicatie
aanvragen daarvan. Het geraamde bedrag, betreft inzet van extra expertise bij de uitrol van de financiële intake binnen de teams (1/2 FTE voor een half jaar). Verdere borging vindt plaats binnen de bestaande organisatie van Uitvoering Sociaal Domein en Publieke Dienstverlening.
Doorontwikkeling Serious game Dit budget betreft een subsidie voor de doorontwikkeling van een game waarmee gebruikers kunnen ervaren hoe het is om in de schulden of in de bijstand te zitten. Het doel is om financiële bewustwording onder studenten op het Voortgezet onderwijs en MBO te vergroten. Verdere borging van de game zal worden afgestemd met de scholen en worden ondergebracht in het pakket financiële educatie van de MBO scholen.
Uitvoeringskosten (trekker/verbinder)
Naast de reguliere acties vanuit communicatie, hebben we de inschatting gemaakt om extra kosten te moeten dekken voor specifieke acties voor de jongeren. Denk hierbij bijv. aan het ontwikkelen van een specifieke verjaardagskaart als een jongere 18 jaar wordt en extra communicatiemateriaal voor op de vindplaatsen.
Dit uitvoeringsplan komt voort uit de eerder vastgestelde Armoedevisie (januari 2022). De uitvoering van het plan kan niet binnen de huidige formatie uitgevoerd worden. Hiervoor is een bedrag geraamd voor inzet van 1 FTE. Hiermee zetten we in op uitrol van de acties, maar voornamelijk op de rol van verbinder voor het gehele preventieplan.
Pilot financiële intake
Facilitaire kosten
De financiële intake is een werkwijze voor de uitvoeringsteams in het Sociaal Domein van de gemeente (USD). De intake is bedoeld om inwoners goed financieel inzicht te kunnen bieden bij aanvang of wijziging van hun bijstandsuitkering. Er wordt daarnaast gekeken of de inwoner nog andere financiële middelen laat liggen, zoals bijvoorbeeld toeslagen of minimaregelingen, en indien nodig geholpen bij het
Het geraamde budget kan gedekt worden vanuit de bestaande armoedemiddelen.
Dit budget is gereserveerd voor facilitaire kosten, zoals benodigde scholing, het organiseren van bijeenkomsten en andere manieren waarmee we extra kracht kunnen geven aan de uitvoering, het bereik en effect van dit plan.
23
Bijlagen 24
Bijlage 1 Preventie in de Visie armoede en schuldhulp Begin 2022 stelde de gemeenteraad de Visie armoede en schuldhulp ‘Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden’ vast. Hierin staat uitgelegd dat de gemeente Leeuwarden zich onder meer richt op preventie. Met deze preventieve aanpak wil de gemeente voorkomen dat onze inwoners leven in armoede of schulden opbouwen. Binnen de pijlers van het visiedocument zijn al verschillende preventieve acties opgenomen. Daarnaast wordt vanuit de visie verbinding gelegd met andere programma’s en interventies. Dit preventieplan is een aanvullend plan op de hieronder genoemde acties in de visie.
Acties uit de visie in een overzicht
Pijler 1 De laatste generatie in armoede
Pijler 2 Vergroten van de bestaans zekerheid
Pijler 3 Vereen voudigen schulden aanpak
Interventies overig
Kansrijke start
Kansrijke start: in het programma Kansrijke start wordt de samenwerking tussen de medische geboortezorg en het sociaal domein versterkt, waardoor zo vroeg mogelijk kwetsbare zwangeren of kwetsbare situaties in beeld komen. Met dit programma voorkomen we blijvende achterstanden bij kinderen, door het wegnemen van risicofactoren gedurende de zwangerschap en de eerste levensjaren
Inzet Voorzien ingenwijzer
Ontwikkelen Voorzieningenwijzer en borgen brede inzet om te voorkomen dat inwoners geld vanuit beschikbare regelingen laten liggen
Inzet energie coaches
Door goede voorlichting en inzet van de juiste duurzame middelen, hoge energiekosten voorkomen
Bereiken van de werkende armen
Naar aanleiding van een onderzoek over hoe werkende armen te bereiken, is er vanaf 2022 gestart met het aanbieden van informatiepakketten aan werkgevers.
Aanpak vroeg signalering
Minder huishoudens hebben achterstanden in de betaling van hun vaste lasten en/ of rekeningen. Verkenning vergroten effectiviteit aanpak en inzetten ervaringsdeskundigen door inzet van een pilotteam, waarbij deze deskundigheid geborgd is.
Pilot schuldenvrij LWD
In de pilotperiode 100 huishoudens schuldenvrij maken, zodat er vrijheid ontstaat om te werken aan een (nieuw) toekomstperspectief. Deze pilot betreft curatieve schuldhulpverlening, maar er wordt naast het regelen van de schulden ook preventie ingezet om herhaling te voorkomen en de inwoner stabiel richting een blijvende schuldenvrije toekomst te begeleiden.
Financieel ontzorgen nieuwkomers
Vanaf de start van het ontzorgen, zet de gemeente in op begeleiding naar zelfredzaamheid. Hiermee wordt voorkomen dat na de verplichte periode van ontzorgen alsnog financiële problemen ontstaan. De uitvoerder maakt een persoonlijk plan met de nieuwkomer. Dit plan hangt in drie fasen samen met het ontzorgen. De begeleiding is gericht op: begrijpen wat er in de ontzorging gebeurt (stap 1), begeleiding in het leren van het zelf doen (stap 2) en begeleiding en ondersteunen waar nodig (stap 3).
Programma Leeuwarden Oost
Binnen het programma Leeuwarden Oost worden eveneens acties uitgezet m.b.t. preventie. Bij de uitwerking van dit plan zal verbinding gemaakt worden om de acties en ervaringen op te halen. Voor het programma, zie bijlage 5.
25
Bijlage 2 Afdelingen/ketenpartners die mee hebben gelezen en waar input is opgehaald Eigen organisatie
Ketenpartner
Overig
Leeuwarden Oost
Amaryllis
Ervaringsdeskundigen
Jongerenteam USD
Kredietbank
Adviesraad Sociaal Domein
Beleid bestaanszekerheid
Budgetloket
Platform Armoede en Schulden
Team werk USD
Veiligheidshuis
Tienskip
Burgerzaken
NHL
Claim your future
Beleid cultuur
Burgerinitiatiefgroep SchuldenvrijLWD
Floris Huisman
Team Financiële ondersteuning en Invordering USD
Frida
(student bestuurskunde opsteller rapport dit te “schuldenproblematiek onder jongeren en hoe verminderen”)
Bureau Zelfstandigen Fryslân
Fix your Finance (NHL Stenden)
RUG, locatie Leeuwarden
Beleid WMO Team handhaving USD Publieke dienstverlening Inkomen en Zorg Publieke dienstverlening JET Afdeling belastingen Beleid Op maat Beleid Jeugd Beleid LVB Beleid onderwijs Beleid dak- en thuislozen PO & O
26
Bijlage 3 Overzicht partners/instanties/ hulpverleners voor verspreiding informatie bij levensgebeurtenissen
27
1e schil en 2e schil vindplaatsen 1e schil vindplaatsen
2e schil vindplaatsen
Woningcorporaties
Mediators
Particuliere verhuurders
Makelaars
Scholen ((VO, mbo, HBO en universiteit) incl. speciaal/praktijkonderwijs)
Notarissen
Budgetloket
Hypotheekverstrekkers
Duo
Echtscheidingsadvocaten
Leerplicht
Brancheorganisaties
Veiligheidshuis
Mantelzorginstellingen
IBOS Leeuwarden (studentenverenigingen)
Uitvaartondernemers
Uitvoering Sociaal Domein