2023-11-29 Voortgangsrapportage Pilot SchuldenvrijLWD

Voortgangsrapportage Pilot SchuldenvrijLWD

Datum: 29-11-2023 Door: Anke Sinnema (gemeente Leeuwarden)

Inhoudsopgave 1. Korte beschrijving van de interventie

3.

2. Doelgroep 2.1 Aantal deelnemers 2.2 Achtergrondkenmerken

3. 3. 4.

3. Inzet schuldhulpverlening 3.1 Ondanks instabiele situatie sneller saneringskrediet 3.2 Schuldbemiddeling

4. 4. 5.

4. Inzet begeleiding

5.

5. Effectmeting pilot 5.1 Maatschappelijke kosten en baten 5.2 Digitale enquête 5.3 Kwalitatief onderzoek NHL Stenden

6. 6. 6. 6.

6. Inzet ervaringsdeskundigheid

7.

7. Stand van zaken budget

7.

8. Fondsen

8.

9. Vervolg

8.

2

1. Korte beschrijving van de interventie Op 1 oktober 2022 is de Pilot SchuldenvrijLWD gestart. De pilot richt zich op 100 huishoudens in Leeuwarden Oost die problematische schulden hebben. De schulden van deze bewoners worden met behulp van een saneringskrediet via Kredietbank Nederland (KBNL) geregeld. De gemeente Leeuwarden lost het krediet vervolgens in een keer af, waardoor deze bewoners versneld schuldenvrij zijn. De verwachting is dat hierdoor bij bewoners eerder ruimte ontstaat om aan het verbeteren van hun toekomstperspectief te werken. De bewoners worden hierbij ondersteund door Amaryllis of een andere begeleidende partij. Voor de nadere invulling en aansturing van de pilot is een kernteam gestart. In dit kernteam zijn KBNL, Amaryllis, NHL Stenden, drie ervaringswerkers van Sterk uit armoede en de gemeente actief. Het kernteam overlegt zo’n een keer per twee maanden. De vrijwilligersorganisaties Humanitas, Schuldhulpmaatje en het buurtservicepunt zijn via de reguliere uitvoeringsoverleggen aangehaakt. Toen de pilot SchuldenvrijLWD startte, duurden minnelijke (msnp) en wettelijke schuldregelingen (Wsnp) nog drie jaar. Per 1 juli 2023 zijn deze regelingen verkort naar 18 maanden. Deze verkorting van de schuldhulpverlening draagt bij aan het doel om inwoners sneller te helpen uit de schulden te komen. 2.

Doelgroep 2.1 Aantal deelnemers Op 28 november 2023 doen 19 deelnemers aan de pilot SchuldenvrijLWD mee. Daarnaast starten 3 bewoners zeer binnenkort met de pilot SchuldenvrijLWD. Zij moeten nog de stukken behorende bij het schuldregeling ondertekenen, waarna zij definitief kunnen deelnemen. Verder zitten 50 bewoners in het voortraject voor de pilot SchuldenvrijLWD. Om een schuldregeling met alle schuldeisers te kunnen treffen, is het eerst nodig dat de inkomenssituatie van de bewoner wordt gestabiliseerd, de schulden van de bewoner worden geïnventariseerd en er vervolgens een voorstel aan alle schuldeisers wordt gedaan. Dit voortraject duurt in de regel zo’n 4 tot 5 maanden. Pas nadat dit voortraject is doorlopen, is duidelijk of de schulden van de bewoner met een saneringskrediet kunnen worden geregeld en of de bewoner kan deelnemen aan de pilot SchuldenvrijLWD. Op basis van het oorspronkelijke uitvoeringsplan zou de pilot SchuldenvrijLWD per 1 juli 2022 starten. De feitelijke startdatum was 1 oktober 2022. Op basis van de gewijzigde startdatum is het streven dat op 1 oktober 2023 50 bewoners aan de pilot SchuldenvrijLWD resp. het voortraject deelnemen en dat op 1 april 2024 in totaal 100 bewoners aan de pilot resp. het voortraject deelnemen.

In de oorspronkelijke planning is geen rekening gehouden met het voortraject dat eerst moet worden doorlopen om een schuldregeling op te starten. Tot nu toe is de ervaring dat het overgrote deel van de bewoners dat aan het voortraject deelneemt ook doorstroomt naar deelname aan de pilot. Wanneer de bewoners in het voortraject worden meegerekend, dan gaan op dit moment naar verwachting 72 bewoners deelnemen aan de pilot. Hiermee verloopt de instroom tot op heden volgens planning.

3

2.2 Achtergrondkenmerken De huidige 19 deelnemers hebben de volgende achtergrondkenmerken: Geslacht Aantal %

man 12 63%

vrouw 7 37%

Leeftijd Aantal %

< 27 jaar 1 5%

27-65 jaar 16 84 %

Leefvorm

alleenstaand

gehuwd/samenwonend

Aantal %

15 79%

4 21%

Kinderen

kinderen

geen kinderen

Aantal

6

13

%

32%

68%

>65 jaar 2 11%

Inkomen

PW

Wajong/WIA

AOW

ANW

Werk

Aantal

11

4

2

1

1

% 58%

21%

11%

5%

5%

Beheer inkomen Beschermingsbewind Aantal %

8 42%

Inkomensbeheer 7 37%

Bewoner beheert inkomen zelf 4 21%

De initiële schuld van de deelnemers bedroeg gemiddeld € 14.147,-, waarbij de laagste schuld € 3590,- bedroeg en de hoogste schuld € 49.663,- Aan de 19 deelnemers is in totaal tot op heden € 44.813,- aan saneringskredieten verstrekt. Dit is gemiddeld een krediet van € 2359,- per bewoner. 3. Inzet schuldhulpverlening 3.1 Ondanks instabiele situatie sneller saneringskrediet Ervaring tot nu toe is dat de schulden van de bewoner door de inzet van de pilot sneller kunnen worden geregeld. Wanneer de situatie van de bewoner nog instabiel is en de verwachting is dat de aflossingscapaciteit gedurende het traject lager kan worden, dan is het niet altijd verstandig om al

4

een saneringskrediet voor de aflossing van de schulden te verstrekken. Dan is er namelijk een groter risico dat de bewoner vervolgens een achterstand op de aflossing van het krediet krijgt of dat er nieuwe schulden ontstaan. Doordat in de pilot de gemeente het krediet aflost, is dit risico bij deelname aan de pilot kleiner en kunnen schulden van de bewoners sneller worden geregeld. 3.2 Schuldbemiddeling Voor een bewoner uit Leeuwarden-Oost is het afgelopen jaar een schuldbemiddeling in plaats van een saneringskrediet ingezet. Deze bewoner kon hierdoor niet aan de pilot deelnemen. Bij een schuldbemiddeling lost een bewoner gedurende drie jaar (per 1-7-2023 1,5 jaar) de restschuld met behulp van de aanwezige aflossingscapaciteit maandelijks af. Er wordt een schuldbemiddeling ingezet wanneer de verwachting is dat de bewoner in de toekomst een hogere draagkracht heeft en dat schuldeisers dus een hoger bedrag afgelost kunnen krijgen. Conform de NVVK-convenanten die met de schuldeisers zijn gesloten en ook gezien de toetsing van de rechter bij een eventueel dwangakkoordverzoek, dient in zo’n situatie een schuldbemiddeling te worden ingezet. Schuldbemiddelingen worden met name ingezet bij de doelgroep die werkt en meer zou kunnen werken.

Deze groep kan juist ook erg geholpen zijn bij het versneld schuldenvrij worden om zo hun inkomenspositie en toekomstperspectief ook sneller te kunnen verbeteren. De kans dat een dergelijke situatie het komende jaar nogmaals voorkomt, is kleiner geworden. Per 1 juli 2023 is de trajectduur van een schuldregeling verkort naar 1,5 jaar, waardoor de kans op inkomensverbetering gedurende de looptijd van de regeling kleiner wordt en er vaker een saneringskrediet wordt ingezet. Mocht een dergelijke situatie zich weer voordoen, dan verkent KBNL met instemming van de bewoner met de schuldeisers of er toch een saneringskrediet kan worden ingezet. Wanneer niet alle schuldeisers akkoord gaan, is er daarbij wel een risico dat alle schuldeisers later in het traject weer opnieuw moeten worden benaderd. 4. Inzet begeleiding Eén van de doelen van de pilot SchuldenvrijLWD is om aan te tonen dat de kwaliteit van leven van deelnemers verbetert wanneer hun (rest)schulden worden kwijtgescholden en zij daardoor een beter toekomstperspectief krijgen. Daarnaast is een doel om bewoners naar en in de schuldenvrije toekomst te begeleiden. In het uitvoeringsplan voor de pilot SchuldenvrijLWD is ervoor gekozen om de motivatie van bewoners en de persoonlijke situatie niet voorwaardelijk te maken aan de deelname aan de pilot. Dat betekent dat bij eventuele deelname aan de pilot er niet wordt gekeken naar bv.

de motivatie, leerbaarheid en in hoeverre de bewoner ‘last’ van de huidige financiële situatie heeft. 16 van de 19 deelnemers worden op dit moment begeleid door Amaryllis. 1 bewoner wordt daarnaast ook begeleid door de Dreamfabryk. De reacties van de deelnemers op de pilot zijn erg verschillend. Sommige bewoners zijn bezig met overleven, ervaren ook na deelname aan de pilot nog steeds een uitdaging om rond te komen en hebben daarnaast andere problemen. Dan is deelname aan de pilot een klein lichtpuntje. Andere bewoners zijn ontzettend dankbaar en ervaren ruimte om hun leven weer op de rit te brengen. Via het kwalitatief onderzoek van NHL Stenden (zie ook het kopje effectmeting pilot) worden de verhalen van de bewoners opgehaald en in beeld gebracht.

5

Een paar deelnemers hadden afgelopen jaar te maken met een dreigende woningontruiming. Zodra de ontruiming is voorkomen, is voor deze bewoners het belangrijkste probleem opgelost en is het huidige beeld dat er dan vooralsnog vaak minder ruimte en motivatie aanwezig is om met andere doelen aan de slag te gaan. Drie deelnemers ontvangen op dit moment geen begeleiding. Deze bewoners staan onder bewind. Het afgelopen jaar is gebleken dat het lastig is om met de doelgroep onderbewindgestelden in contact te komen en begeleiding te bieden. Daarbij is er ook regelmatig sprake van multiproblematiek, bv. zware psychiatrische problemen, een lichtverstandelijke beperking, detentieverleden, problemen met huisvesting, langdurige PW-uitkering etc. Het afgelopen jaar werden de onderbewindgestelden voor begeleiding benaderd, nadat duidelijk was of de bewoner aan de pilot kon deelnemen. Inmiddels is dit aangepast. KBNL neemt tijdens de intake contact op met de bewindvoerder over een mogelijke deelname aan de pilot en wat dit betekent. De sociaal werker van Amaryllis benadert tijdens deze intakefase de onderbewindgestelde, informeert deze bewoner over een mogelijke deelname aan de pilot en verkent samen met de bewoner (en de betrokken bewindvoerder) welke ondersteuning gewenst is. 5.

Effectmeting pilot 5.1 Maatschappelijke kosten en baten Op basis van een eerdere effectmeting die voor de aanpak Jongeren Perspectief Fonds (JPF) is uitgevoerd, is de verwachting dat de aanpak van de pilot financieel rendabel kan zijn. In 2021 heeft gemeente Den Haag deze effectmeting door Purpose laten uitvoeren (https://www.purpose.nl/files/JPF-effectmeting-2021---publieksrapportage2.pdf ). De JPF-aanpak is vergelijkbaar met de pilot SchuldenvrijLWD. Belangrijk verschil is dat bij JPF er sprake is van een maatschappelijke tegenprestatie die de jongere in ruil voor de kwijtschelding verricht en dat ook naar de motivatie van de jongere wordt gekeken. Uit deze effectmeting blijkt dat JPF een Social Return Of Investment (SROI) van 1,9 opleverde. Dus voor elke geïnvesteerde euro, is bijna 2 euro terugverdiend. De baten hebben vooral betrekking op het voorkomen of beperken van kosten van bijstand/WW, dakloosheid, oplopende incassokosten en besparingen op kosten GGZ en verslavingszorg. 5.2 Digitale enquête Binnen de pilot SchuldenvrijLWD was in eerste instantie het plan om de deelnemers te vragen en te motiveren om gedurende het traject zo’n drie a vier keer deel te nemen aan een digitale enquête van de gemeente. Via de enquête wilden we de omstandigheden en beleving van de deelnemers en het effect van de pilot monitoren.

Gedurende de pilot bleek de digitale enquête niet het juiste middel te zijn. De benaderde deelnemers hadden teveel moeite met het zelfstandig invullen van de enquête. Daarom is besloten om met de enquête te stoppen. 5.3 Kwalitatief onderzoek NHL Stenden De verwachting is dat kwalitatief onderzoek, waarbij van de ervaringen van de deelnemers en de betrokken uitvoerende partijen wordt geleerd, voor de pilot waardevollere inzichten oplevert dan het uitwerken van bijvoorbeeld een nieuwe maatschappelijke kostenbatenanalyse zoals die eerder voor JPF is uitgewerkt. Per 1 mei 2023 is NHL Stenden daarom gestart met een waarderend en oplossingsgerichte vorm van onderzoek.

6

De onderzoeksopzet bestaat uit drie fases: A. Verhalen ophalen van 10 à 15 deelnemers, ervaringskennis verzamelen en in beeld brengen. Op basis van de in het uitvoeringsplan genoemde Theory of change heeft NHL Stenden een contextueel interview voor de gesprekken uitgewerkt. B. Brownpaper sessie na een half jaar en een jaar: inzichten en ervaringen ophalen van de netwerkpartners – gemeente Leeuwarden, KBNL, Amaryllis, ervaringsdeskundigen en vrijwilligersorganisaties – waarmee hun perspectief in beeld wordt gebracht: praktijkkennis en beleidskennis. C. De bevindingen vanuit fasen A en B worden geduid in het kader van het raamwerk van Sociale Kwaliteit. Daarbij wordt ingezoomd op de volgende condities: sociaal economische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociale empowerment. NHL Stenden heeft inmiddels 7 bewoners gesproken. Verder heeft de eerste brownpaper sessie op 29 november 2023 met de netwerkpartners plaats gevonden. De bevindingen van het onderzoek worden uiterlijk 1 juli 2024 door NHL Stenden opgeleverd. 6. Inzet ervaringsdeskundigheid In het kernteam van de pilot participeren drie ervaringswerkers. Beleidsmatig zijn de ervaringswerkers hierdoor goed betrokken. In de vroegsignaleringsaanpak werkt de inzet van ervaringsdeskundigheid inmiddels goed.

In de pilot SchuldenvrijLWD is afgesproken dat de sociaal werker tijdens het intake- of driegesprek met de bewoner verkend of hij/zij door een ervaringswerker wil worden ondersteund. Deze ervaringswerker zou dan als een soort buddy voor de bewoner kunnen fungeren. In de praktijk blijkt dat bij de betrokken sociaal werkers de rol van de drie ervaringswerkers onvoldoende duidelijk is, waardoor zij nog weinig worden ingeschakeld en in de pilot nog niet zijn ingeschakeld. In november 2023 was er een sessie georganiseerd met de uitvoering en ervaringswerkers om hier stappen in te zetten. Helaas kon niet iedereen aanwezig zijn en wordt in januari 2024 opnieuw verkend hoe ervaringsdeskundigheid ook in de uitvoering van deze pilot kan worden benut. 7. Stand van zaken budget In het visiedocument armoede en schuldhulp, Samen werken aan een armoedevrij Leeuwarden is in 2022 en 2023 € 200.000,- per jaar voor experimenten rondom schuldenkwijting opgenomen. Uit de separate financiële onderbouwing die destijds naar de raad is gegaan, blijkt dat € 175.0000,- per jaar voor SchuldenvrijLWD bestemd is en € 25.000,- per jaar voor de aanpak jongeren en schulden bestemd is.

Aangezien de begroting voor SchuldenvrijLWD vrij ruim was en er middelen nodig waren voor financiering van de trajectbegeleiding voor de aanpak rondom schuldenkwijting voor de jongeren (JPF), wordt € 60.000 in 2023 en € 60.000,- in 2024 aangewend voor financiering van de trajectbegeleiding van JPF. Hierdoor is voor SchuldenvrijLWD in totaal € 230.000,- (€ 350.000,- - € 120.000,-) beschikbaar. De pilot SchuldenvrijLWD richt zich op 100 deelnemers. In het uitvoeringsplan is budgettair gerekend met een gemiddeld krediet van € 3000,- per deelnemer. Tot op heden is aan de 19 deelnemers in totaal € 44.813,45 aan saneringskredieten verstrekt. Verwachting is dat het gemiddelde bedrag door de halvering van de standaard trajectduur lager wordt. Voor 1-7-2023 bedroeg het gemiddelde

7

saneringskrediet binnen de pilot € 2966,-. Na 1-7-2023 bedroeg het gemiddelde krediet € 1510,-. Op basis van deze ervaringscijfers zal in ieder geval zo’n € 170.000,- nodig zijn om aan 100 deelnemers een saneringskrediet te verstrekken. Daarbij is het verstandig om een buffer van € 20.000,- te hanteren. De kosten van het onderzoek van NHL Stenden bedragen € 38.880,-. Op basis van bovenstaande ziet het budgettaire plaatje voor de pilot SchuldenvrijLWD er als volgt uit: Beschikbaar € 230.000,Saneringskredieten € 170.000,Buffer Saneringskredieten € 20.000,Onderzoek NHL Stenden € 38.880,Besteedbare ruimte € 1.120,8. Fondsen In het Uitvoeringsplan Pilot SchuldenvrijLWD is opgenomen dat gedurende de pilot wordt verkend hoe een lokaal fonds bij het kwijtschelden van schulden het beste kan werken. Deze manier van financieren wordt in eerste instantie in de pilot JPF verder verkend. Daarbij hebben Aegon en ING NL Fonds middelen beschikbaar gesteld voor een fonds van JPF. Via dit fonds wordt de JPF aanpak voor de gemeente voorgefinancierd. Bij bewezen effect en behaalde baten betaalt de gemeente de voorfinanciering terug aan de Stichting JPF. Bij uitval hoeft de gemeente (een gedeelte van) de voorfinanciering niet terug te betalen.

Op deze manier ontstaat er naar verwachting een revolverend fonds dat financiering en opschaling mogelijk maakt en waarbij risico voor de gemeente wordt afgedekt. 9. Vervolg Positief is dat het bereik van bewoners voor de pilot tot nu toe volgens planning verloopt en dat voor een aantal deelnemers de overname van het saneringskrediet ontstresst en ruimte en perspectief geeft. Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk bewoners gedurende de pilot de benodigde begeleiding ontvangen, worden bewoners (en eventuele betrokken bewindvoerders) nu eerder in het proces geïnformeerd over wat de pilot inhoudt en wat er van hen wordt verwacht en gaan de betrokken sociaal werkers en specialisten schuldhulpverlening intensiever gezamenlijk optrekken in de begeleiding aan de deelnemers. In januari vindt er een vervolgbijeenkomst met de ervaringswerkers en sociaal werkers plaats om concretere afspraken over de inzet van ervaringsdeskundigheid gedurende te pilot te maken. Het kwalitatief onderzoek van NHL Stenden wordt voor 1 juli 2024 opgeleverd. In het derde kwartaal van 2024 wordt met de betrokken partijen de balans omtrent de resultaten van de pilot opgemaakt, wordt een advies over het vervolg aan het college gegeven en wordt de raad geïnformeerd.

8