2021-12-08 bijlage Contouren pilot #SchuldenvrijLWD

CONTOUREN PILOT #SCHULDENVRIJLWD In de notitie ‘Schuldenvrij Leeuwarden, door een radicale aanpak!’ hebben we globaal aangegeven hoe een pilot in Leeuwarden er uit kan zien. We kozen er voor om de pilot na besluitvorming door de gemeente verder handen en voeten te – laten - geven. “ Van een driemans-voorstel naar een projectplan van partners”, zo hadden we ons dat voorgesteld. In de vele gesprekken over ons initiatief kregen we echter de terugkerende vraag om eerder concreter te worden over de pilot. Dat doen we nu in deze notitie door ideeën te schetsen over de invulling van de pilot. We willen daarmee een bijdrage leveren voor de komende samenwerking tussen de bij de pilot betrokken partners. In deze notitie hebben we 6 kernonderdelen van de pilot uitgewerkt: 1. Bij welke schuldsituaties kan volledige kwijtschelding toegepast worden? 2. Hoe werkt de overname van schulden door een lokaal fonds? 3. Wat voor begeleiding wordt geboden om perspectief te geven en niet weer in schulden te belanden? 4. Hoe kan de projectorganisatie er uit zien? 5. Welke vorm van onderzoek kan worden ingezet om de resultaten van de pilot te toetsen? 6. Wat zijn de kosten van de pilot? Wanneer volledige kwijtschelding? De pilot richt zich op situaties waarbij schulden niet meer zonder hulp op te lossen zijn.

De volledige kwijtschelding wordt toegepast om direct de schuldenlast en stress weg te nemen en volop ruimte te geven om aan perspectief te werken. We denken aan de volgende schuldsituaties: * in het kader van preventie en vroegsignalering: beginnende en snel oplopende schulden waarbij betalingsregelingen niet meer mogelijk zijn. * problematische schulden van huishoudens met een laag inkomen. In deze situaties is er sprake van een minimale aflossingscapaciteit, meestal uitmondend in een lang saneringstraject met kleine aflossingsbedragen. Het betreft vaak mensen die meervoudige problemen ervaren en weinig perspectief hebben op inkomensverbetering. * huishoudens waarin sprake is van hoge stress die de handelingsvaardigheid en deelname in de samenleving verlamt. Binnen deze schuldsituaties gaat het om verschillende leefvormen en leeftijdsgroepen, met speciale aandacht voor de huishoudens met thuiswonende kinderen. Fonds voor overname van schulden Er wordt een lokaal fonds opgericht waarvoor maatschappelijke partijen geld inbrengen om schulden over te nemen. We denken aan private financiers als banken, vermogensfondsen, particuliere doelfondsen en donerende privé personen. Daarnaast kunnen (nuts)bedrijven, woningbouwcorporaties en (zorg)verzekeraars investeren in het fonds.

Deze organisaties hebben baat bij tijdige en probleemoplossende hulp ten behoeve van hun klanten of werknemers. Het levert hen uitgespaarde kosten op die deels - bijvoorbeeld 25% - omgezet kunnen worden in een bijdrage in het fonds. Als publieke financiers kunnen de gemeente Leeuwarden, ministeries en overheidsinstanties als UWV en Sociale Verzekerings Bank optreden. De financiering kan ook in de vorm van facilitaire investering zijn: leveren van deskundigheid en menskracht. Het fonds kan beheerd worden door een stichting met afgebakende financieringstaken in het kader van de pilot. Het fonds financiert niet de totale schuldbedragen: er wordt met de schuldeisers een deal gemaakt over een schikkingsbedrag, het restant wordt door de schuldeisers kwijtgescholden. Het fonds betaalt het schikkingsbedrag, de schuldenaar krijgt volledige kwijtschelding. De vorm van een stichting met beperkte beheerstaken maakt het ook mogelijk om het fonds onder te brengen bij een van de partijen. 1

De begeleiding Uitgangspunt voor de Pilot is het loslaten van de klassieke normen ‘eigen schuld, dikke bult’ en ‘boetedoening’. Als deze niet meer spelen dan kan alle energie gestopt worden in een maatwerkbegeleiding die gericht is op perspectief voor de betrokkenen. De volledige kwijtschelding ontlast en ontstrest en geeft direct ruimte om te werken aan dat perspectief, zoals inkomensverbetering, het vergroten van een sociaal netwerk en actieve deelname in de samenleving. Er wordt niet een verplichte tegenprestatie van de schuldenaar gevraagd. In de gesprekken met de cliënten zullen de oorzaken van de schuldproblemen ontrafeld worden. Vervolgens wordt samen een plan van aanpak gemaakt waarin de behoeften en ideeën van de cliënt de leidraad zijn, eigen regie staat voorop. De afspraken en inspanningen worden in een overeenkomst vastgelegd. Bij deze op maat- aanpak gaat het niet om de beschikbaarheid van de hulp maar om de geschiktheid van de hulpverlener, om zo een goede ‘match’ tussen cliënt en begeleider te borgen. De begeleiding stopt niet op het moment dat de kwijtschelding is toegepast en de cliënt schuldenvrij is. Er moet dan immers hard gewerkt worden aan het afgesproken perspectief en het voorkomen van nieuwe schulden. In het plan van aanpak wordt aangegeven hoe de begeleiding er uit ziet, variërend van regelmatige gesprekken tot advies op afroep.

De projectorganisatie In de pilot zal samengewerkt worden door de vrijwillige en betaalde (schuld)hulpverleners in Leeuwarden. Bij de organisaties waar zij in dienst zijn komen de hulpvragen binnen. Er zal een selectie gemaakt moeten worden van schuldsituaties die in aanmerking komen voor de pilot èn van geschikte hulpverleners. Het is volgens ons het meest effectief als die keuze gemaakt wordt in een klein team, bestaande uit gedelegeerde vrijwilligers en beroepskrachten. De betrokken organisaties sluiten een samenwerkingsovereenkomst waarin de bijdragen aan menskracht en faciliteiten vastgelegd worden. De aanpak vraagt om een regelmatige uitwisseling van ervaringen van hulpverleners en schuldenaren, goede coördinatie en monitoring van het begeleidingstraject. We pleiten voor een panel van ervaringsdeskundigen dat de voortgang volgt en beoordeelt. Het team en het panel verzorgen ook de verbinding met de onderzoekers die de Pilot toetsen. De Moedige Dialoog Leeuwarden kan naar ons idee de verbindingen tussen de deelnemende organisaties stimuleren! Onderzoek naar de resultaten van de pilot Een pilot is een proefperiode om te toetsen of een aanpak werkt. Daar is onderzoek voor nodig.

Klopt onze aanname dat het direct toepassen van totale kwijtschelding ontlast en ontstrest en daarmee ruimte creëert voor het vrijuit werken aan perspectief (zoals het vergroten van zelfvertrouwen, handelingsvaardigheid en routes naar werk en/of scholing)? Levert de aanpak besparingen op doordat er minder een beroep gedaan wordt op zorgvoorzieningen, uitkeringen of langduriger (schuld)hulpverlening? Dat kunnen belangrijke onderzoeksvragen zijn. De partners in de Pilot zullen samen met de onderzoekers scherp geformuleerde en meetbare onderzoeksvragen moeten opstellen. Het college van B&W van de gemeente Leeuwarden stelt de gemeenteraad voor om de pilot uit te voeren met 100 huishoudens. Dat zal dan gedurende een periode van 2 jaar (2022 en 2023) moeten gebeuren in het kader van de brede, integrale aanpak van armoede en schulden in Leeuwarden Oost. De gemeenteraad neemt daarover op 22 december a.s. een besluit. We denken dat toegepast onderzoek de hoofdmoot zou moeten zijn: het systematisch volgen van de ontwikkelingen en effecten van de aanpak in de pilot. Dat is kwalitatief onderzoek waarbij onder andere de meest betrokkenen – schuldenaren, hulpverleners, schuldeisers en financiers – geïnterviewd worden. Het kan gecombineerd worden met het inlezen van rapportages en gespreksverslagen. Toegevoegd kwantitatief onderzoek levert data over aantallen en verhoudingen in de pilot op.

Met daarnaast concrete cijfers over bijvoorbeeld de financiële en sociale effecten. 2

Voor meetbare resultaten zal de omvang van de deelnemende schuldenaren volgens ons minimaal 100 huishoudens moeten zijn. Geen representatief aantal maar wel voldoende om volume voor het onderzoek te hebben. Indicatoren – geformuleerd op grond van de onderzoeksvragen – zullen bij de start (0-situatie) en na afloop gemeten moeten worden. Als er groen licht is voor de start van een pilot dan kan de keuze gemaakt worden welke onderzoeksinstelling ingeschakeld wordt. Te denken valt aan onderwijsinstituten als Hogescholen en de Rijks Universiteit Groningen, het Sociaal Cultureel Planbureau, het Fries Sociaal Planbureau of andere onderzoeksbureaus. Er kan gebruik gemaakt worden van onderzoekservaringen rond de schuldenproblematiek, zoals het recente onderzoek van het Jongeren Perspectief Fonds in Den Haag. De kosten van de Pilot Uitgaande van een gemiddeld schikkingsbedrag van € 3.000,- (gemiddeld schuldbedrag van 30.000 euro – 90% kwijtschelding door de schuldeisers) is voor de vulling van het fonds een bedrag nodig van 100 deelnemers x € 3.000,- = € 300.000,-. Het fonds financiert de schikkingsbedragen. Daarnaast zijn er natuurlijk kosten voor de projectorganisatie en voor de begeleiding van de deelnemers aan de pilot.

Deze kosten zullen in onze ogen gedragen moeten worden door de gemeente en de deelnemende organisaties: uit het budget voor Armoede en Schuldhulpverlening en via gemeentelijke subsidiëring Sociaal Domein. Het onderzoek zal ook separaat van het fonds bekostigd moeten worden. Het gaat dan om de kosten voor het voortraject, de uitvoering en de analyse van de resultaten. Hiervoor zou financiering gehaald kunnen worden uit onderzoeks-fondsen (zoals het landelijke fonds ZonMw) of uit middelen van de onderzoeksorganisatie zelf.

Leeuwarden, december 2021. Initiatiefgroep #SchuldenvrijLWD

3