2021-05-20 Aanvraag Volkshuisvestingsfonds

OUehoofslerkerkhofZ

www.leetiuartien.nl

Postbus ’1000

E-mail gemeeute(t( leeuwarden.nl

890(1 LA Leeuwarden

Teletóoii 14 0S8

KVK-nummer S973+8I7

BTW-nuiiuner NL 11019.0 5,664.801

Gemeente |^uwarden . WGEi<OMtiM 2 8 MEI 2021 Aan de gemeenteraad

Onderwerp

Aanvraag Volkshuisvestingsfonds

Uw kenmerk Ons kenmerk Dienst Sector

Contact Bijlagen Datum

Z235924-2021 Fysiek domein Sector DOK 14058, Katja Horeman 1 20 mei 2021 VERZONDEN

2 7 MEI 2021

• J

Geachte leden van de gemeenteraad

f

Op 28 april jl. hebben v/e met u gesproken over de voorgenomen aanvraag voor een bijdrage uit de Rijksregeling Volkshuisvestingsfonds. Er is u toegezegd dat we een afschrift van de aanvraag met u zullen delen, deze is bijgevoegd. De aanvraag geeft een fysieke impuls aan Leeuwarden Oost en zal ook effecten hebben op de leefbaarheid van het gebied. De aanvraag past binnen de context van het programma leefbaarheid en veiligheid van het ministerie van BZK. In dat kader wordt op dit moment gewerkt met een brede groep van stakeholders en bewoners aan maken van een integraal programma voor Leeuwarden Oost. We zien het Volkshuisvestingsfonds als een eerste mogelijkheid om Rijksmiddelen aan te vragen voor de stedelijke vernieuwing in dit deel van de stad. Proces Een eerste concept van de aanvraag is op 6 mei aan het ministerie gestuurd voor een controle op juistheid en volledigheid. De definitieve aanvraag is via eherkenning op 19 mei ingediend. Het streven vanuit het ministerie is om nog voor het Haagse zomerreces de aanvragen beoordeeld te hebben. We zullen bij een positief besluit de aanvraag verder concretiseren in een werkbaar plan van aanpak en dit aan uw raad voorleggen inclusief de dekking van (een eerste tranche) van de benodigde cofinanciering.

Aanvraag pe aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds ziet er nu als volgt uit: Renovatie/verduurzamins woningen

SjiK'h

siêd; sjoch weit der runom Iwirt — It aide spegelet him yn wat de takomst hai — PilerTerpstw

Blad 2

We vragen het financiële tekort aan voor de renovatie/verduurzaming van 1610 particuliere woningen in de wijken Oud Oost, Heechterp/Schieringen, Bilgaard en Vrijheidswijk. Per woningtype is berekend op basis van kengetallen wat nodig is om naar label A/B te komen en minimaal drie labelstappen te stijgen. De geselecteerde woningen zijn gefilterd op een WOZ waarde van € 220.000,-. Gemiddeld hebben de geselecteerde type woningen een maximale WOZ waarde van € 135.000,-. Communicatie hierover met de betrokken eigenaren heeft nog niet plaatsgevonden vanwege de korte indientermijn en de onzekerheid of er ook daadwerkelijk middelen worden toegekend. Het tekort is berekend op een subsidie van 80% van de totale verbouwsom voor eigenaar bewoners. We hebben gerekend met een bijdrage van eigenaren van 20%, wat overeenkomt met de gemiddelde besparing op de energierekening. Een compensatie hiervoor is eventueel nog aan te vragen via de iSDE subsidie. In de uitwerking hebben we aandacht voor bewoners die de eigen bijdrage niet (direct) op kunnen brengen. Bewoners worden begeleidt door een Energiecoach. Totale kosten renovaties €24.669.064,-

Particuliere verhuurders Waar eerder nog uitgegaan werd van eigenaar bewoners en verhuurders met maximaal 5 huurwoningen zijn nu ook woningen andere particuliere verhuurders meegenomen. Dit is wel beperkt naar de reeds geselecteerde 10 woning types We denken dat de renovatie ten goede komt aan de huurders vanwege de comfortverbetering en ook een winst oplevert in de leefbaarheid van het gebied. In de subsidievoorwaarden voor particuliere verhuurders wordt opgenomen dat toekenning van de subsidie betekent dat de jaarlijkse huurverhoging voor 10 jaar gekoppeld wordt aan die van de corporatiesector en dat mutatie niet tot aanpassing van de gehanteerde huurprijs + jaarlijks verhoging mag leiden. Deze voorwaarden moeten in een ketenbeding worden opgenomen. Daarnaast wordt nog opgenomen dat de 20% energiebesparing die de renovatie oplevert, ten goede komen aan de huurder. Openbaarsebied Voor het financiële tekort in het openbaar gebied zijn we uitgegaan van de 1610 te renoveren woningen, zoals de regeling voorschrijft. Het uitgangspunt is ontstenen en vergroenen, zodat het naast de verfraaiing van het openbaar gebied ook bijdraagt aan de klimaatdoelen. We ontstenen 20% van het totale gebied naar rato van de betreffende woningen dat komt neer op 17m2 per woning. Deze m2 worden vergroend met heesters, vaste planten kruiden en gazon.

Daarnaast rekenen we de aanplant van 1 boom per woning in het gebied. Totale kosten klimaatadaptatie openbare ruimte: € 7.647.844

Blad 3

Proceskosten De regeling staat toe om 10 % proceskosten op te voeren van de aangevraagde rijksbijdrage. Deze proceskosten zijn bedoeld voor de begeleiding van het project gedurende de gehele looptijd. Totale proceskosten € 2.000.000,-

Dekking cofinanciering gemeente Het totale bedrag van de benodigde cofinanciering komt uit op €8.814.929,- . Dit bedrag zal gedurende de looptijd van de regeling gevonden moeten worden. Indien de aanvraag gehonoreerd wordt zal het plan verder geconcretiseerd worden, waarna er op basis van reële bedragen een kredietaanvraag aan uw raad kan worden voorgelegd. De Provincie heeft aangegeven ook middelen beschikbaar te stellen voor de cofinanciering van de aanvragen in Fryslan. We hebben inmiddels verzocht om een intentieverklaring van de Provincie voor deze cofinanciering.

We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend i

burgemeester en wethouders van Leeuwarden,

burgemeester.

secretaris.

'Dit document is rechtssetdis digitaal ondertekend.

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

1. Algemene gegevens aanvraag 1.1 Contactgegevens________________

Gegeven___________________________

Invulling

Indienende gemeente*_______________ Indien van toepassing: deelnemende gemeente(n)________________________ Rekeningnummer indienende gemeente

Leeuwarden n.v.t.

Contactpersoon indienende gemeente

naam: Joep Poot

Eindverantwoordelijke directeur indienende gemeente__________________________________ Bestuurlijk portefeuillehouder indienende gemeente__________________________________ Naam ondersteunend bureau en contactpersoon

naam: Homme de Jong

Datum aanvraag

18 mei 2021

Gemeente Leeuwarden bankrekeningnummer

naam: Hein de Haan

Bureau: Ecorys Bureau: Witteveen + Bos

1.2 Voorwaarden van het Volkshuisvestingsfonds (Checklist) Geef aan in hoeverre het deelplan voldoet aan de voorwaarden van het Volkshuisvestingsfonds. De aanvraag moet aan alle onderstaande voorwaarden voldoen om in aanmerking te komen voor een bijdrage. Voorwaarde_______________________

Invulling

Toelichting (max. 50 woorden)_________

De aanvraag is ingediend door een college van B&W dat optreedt namens de aanvragende gemeente(n). Voeg een aanbiedingsbrief van B&W toe.______

[Ja]

Mandaatbesluit zie artikel 18: https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/ cvdr/xhtmIoutput/actueel/Leeuwarden/ CVDR611499.html

Het programma waarvoor een bijdrage wordt gevraagd bevat ten minste € 7.500.000 aan kosten voor fysieke maatregelen of met het programma worden ten minste 200 woningen geherstructureerd.

[3a]

Aanvraag = €20.568.166 Aantal te herstructureren (renoveren) woningen: 1.610 woningen, waarvan: - Bilgaard: 590 - Oud-Oost: 696 - Heechterp & Schieringen: 227 - Vrijheidswijk: 97________________________

Het programma bevat één of meerdere van de fysieke activiteiten renovatie, transformatie naar woningen en/of sloop-nieuwbouw. In geval van renovatie of transformatie naar woningen wordt de energieprestatie van het gebouw met ten minste 3 labelstappen verbeterd of tot ten minste label B verbeterd.___________________________

[Ja]

Het programma bevat de fysieke activiteit 'renovatie', het gaat om een deelplan bestaande uit in totaal 1.610 woningen en de openbare ruimte daar omheen.________ - Bilgaard: van label E>B - Oud-Oost: van label F>C - Heechterp & Schieringen: E>B en van G>D - Vrijheidswijk: van label E>B

Het programma bevat enkel fysieke activiteiten waarbij sprake is van een financieel tekort.

[Ja]

[Ja]

Financieel tekort: - lage WOZ-waarde, hoge renovatiekosten, waardoor onrendabel dus financieel te kort; - bewoners hebben onvoldoende financiële draagkracht om renovatiekosten te betalen; - gemeente heeft onvoldoende financiële middelen om subsidieregeling op te zetten om tegemoet te komen in renovatiekosten.

1 Ook mogelijk: samenwerkingsverband op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen, of provincie. Allebei namens één of meerdere gemeenten.

Pagina 2 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

Het programma bevat ten minste één fysieke activiteit waarvan de uitvoering binnen twee jaar na toekenning van de uitkering opgestart kan worden._______________________ Het programma bevat enkel fysieke activiteiten waarvan de uitvoering binnen tien jaar na toekenning van de uitkering afgerond kan worden.______ Elk deelplan ziet toe op een kwetsbaar gebied van één of meerdere gemeenten.

[Ja]

De eerste fysieke activiteiten starten in het jaar 2022, dit betreft het informeren van de bewoners over de subsidieregeling die de gemeente op touw gaat zetten.

[Ja]

Toekenning van de bijdrage in het financiële tekort vindt alleen plaats binnen de planperiode van 10 jaar.

[Ja]

Het programma wordt door de gemeente en/of andere medeoverheden van een financiële bijdrage voorzien van ten minste 30 procent van het totale financiële tekort van elk deelplan.____________ Indien corporatiewoningen onderdeel zijn van een deelplan, is onderbouwd dat de woningcorporatie onvoldoende financiële draagkracht heeft gedurende de looptijd van het programma.______________________ Voor de maatregelen waarvoor een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds gevraagd wordt, is geen ander financiering vanuit het Rijk aangevraagd en/of toegekend.

[Ja]

Ja, het deelplan valt onder het kwetsbaar gebied 'Leeuwarden Oost', tevens aangewezen als stedelijk vernieuwingsgebied (bron: brief BZK aankondiging regeling VHF). De wijk Camminghaburen nemen we niet mee in deze aanvraag omdat de gekozen woningtypes met een laag energielabel niet geclusterd in deze wijk staan. Het gemiddelde energielabel is in Camminghaburen label C waardoor een stijging van 3 labels onvoldoende tot zijn recht kan komen._____________________ Ja de gemeente staat voorde 30 procent cofinanciering. Dat gaat om een bedrag van €8.814.929,-

[Nee]

n.v.t.

[Ja]

Er is geen financiering vanuit het Rijk aangevraagd en/of toegekend.

Pagina 3 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds 1

2. Omschrijving van het programma en deelplannen

2.1 Vragen over het programma

2.1.1 Omschrijving van het programma Geef in maximaal 250 woorden een algemene omschrijving van het programma en de eventuele samenhang tussen deelplannen. Herstructureringsprogramma Het stedelijk vernieuwingsgebied Leeuwarden Oost ligt ten noordoosten van de binnenstad van Leeuwarden. Binnen dit gebied liggen de wijken Bilgaard, Oud-Oost, Heechterp & Schieringen en de Vrijheidswijk. Deze wijken vormen gezamenlijk één deelplan . Er zijn traditionele en 'nieuwe' volksbuurten en uitbreidingslocaties uit de tweede helft van de vorige eeuw, met een concentratie van (portiek)flats. De wijken worden ten opzichte van Leeuwarden en de G40 gemeenten gekenmerkt door een gemiddeld lagere WOZ-waarde, lager inkomen, lager opleidingsniveau en meer onveiligheid. Relatief veel inwoners zitten in de bijstand. Vrijwel alle gekozen type woningen hebben momenteel energielabel E of lager. Het aandeel groen in de wijken is relatief laag. Met de bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds worden 1.610 woningen in de vier wijken gerenoveerd.

De renovatieopgave in de vier wijken omvat: - verbeteren isolatiewaarde: gevelisolatie, isolerende beglazing, vloerisolatie en dakisolatie; - Achterstallig onderhoud; - verbeteren binnenklimaat: verbeteren kierdichting en aanpassen ventilatiesysteem; - duurzaam verwarmen: woningen gereedmaken voor de aansluiting op het (aan te leggen) warmtenet. Openbare ruimte De wijken Bilgaard, Vrijheidswijk en Oud-Oost hebben te maken met wateroverlastknelpunten als gevolg van klimaatverandering. Er kan schade aan woningen optreden bij hevige neerslag. Daarnaast hebben alle wijken last van hittestress. De leefbaarheid in de wijken staat zomers onder druk, op veel plekken is het veel warmer dan in andere gebieden in de stad. Om deze problematiek aan te pakken, willen we gaan vergroenen in de wijken en bomen aanplanten om schaduw te creëren. Extra groen zorgt voor minder hitte en voor een plek waar het water bij hevige neerslag naartoe kan stromen.

2.2.1 Omschrijving van de deelplannen Geef in maximaal 350 woorden per deelplan een algemene omschrijving. Ga daarbij in op de huidige problematiek op het gebied van woonkwaliteit, samenstelling van de woningvoorraad, duurzaamheid en leefbaarheid. Geef daarbij aan welke (bredere) effecten met de herstructurering worden beoogd. [Maximaal 350 woorden]

Pagina 4 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

Dit deelplan bestaat uit vier wijken: Bilgaard, Oud-Oost, Heechterp & Schieringen en de Vrijheidswijk.

Bilgaard In de wijk bedraagt het aandeel sociale huurwoningen 67%. De wijk kent een mix van hoogbouw en laagbouw. De beoogde renovatie leidt tot een lagere energierekening en lagere onderhoudskosten, waardoor woonlasten van de huishoudens substantieel worden verlaagd. Door beter hang- en sluitwerk en beter onderhoudsniveau wordt de leefbaarheid en veiligheid van het gebied verhoogd. Oud-Oost Meer dan 60% van de woningvoorraad is vooroorlogs met een laag energielabel. De onderhoudsbehoefte is hoog; met de beoogde maatregelen wordt achterstallig en noodzakelijk onderhoud gepleegd en tegelijkertijd het energielabel verhoogd. Dit leidt tot substantieel lagere energie- en onderhoudslasten. Daarnaast wordt de ruimtelijke kwaliteit (momenteel slecht beoordeeld door bewoners met een 5,7), door deze ingrepen verhoogd, wat tot een grotere leefbaarheid leidt. Het aandeel groen wordt sterk verbeterd.

Heechterp & Schieringen De wijk Heechterp & Schieringen kent een eenzijdige samenstelling van twee type woningen: portieketageflats en stempelstructuur laagbouw. De energieprestatie van de particuliere koopen huurwoningen is laag, achterstallig onderhoud is relatief laag. Met de renovatiemaatregelen krijgen de woningen een substantieel betere energieprestatie, wat leidt tot een lagere energierekening (en woonlasten) voor armere huishoudens. De openbare ruimte wordt door bewoners beoordeeld met een 6,1 t.o.v. het Leeuwarder gemiddelde van 8,6. Door verbetering van de openbare ruimte wordt de kwaliteit van de leefomgeving en leefbaarheid verhoogd.

Vrijheidswijk De Vrijheidswijk heeft een naoorlogse woningvoorraad die voor de helft uit appartementen bestaat. De woningen kennen een laag energielabel. Met de renovatiemaatregelen krijgen de woningen een betere energieprestatie en beter onderhoud, waardoor de woonlasten van de bewoners lager worden. Door beter hang- en sluitwerk stijgt de veiligheid en leefbaarheid. Effect van de herstructurering Door de voorgenomen renovatie, wordt het gemiddeld energielabel in de wijken aanzienlijk verbeterd. Dit zorgt voor een aangenamer binnenklimaat en duurzamere wijken. Het wegwerken van achterstallig onderhoud draagt tevens bij aan een hogere leefbaarheid van de gebieden. Het vervangen van de beglazing kan worden gecombineerd met het aanbrengen van nieuw hang & sluitwerk wat de inbraakgevoeligheid verminderd. Door de maatregelen in de openbare ruimte worden wateroverlastknelpunten opgelost en effecten van hittestress verminderd.

2.2.2 Toelichting op de kwetsbaarheid van het gebied Geef in maximaal 250 woorden per deelplan een onderbouwing dat elk deelgebied van het programma op grond van landelijke data onder gemiddeld scoort binnen de eigen gemeente op ten minste: de indicator woonkwaliteit en -omgeving en een van de indicatoren: veiligheid, werk en inkomen en opleiding en jeugdhulp. Zie voor een toelichting op de indicatoren de artikelsgewijze toelichting van artikel 1 in de Regeling Herstructurering volkshuisvesting.

Pagina 5 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

Woonkwaliteit- en omgeving: De woningen hebben een slecht binnenklimaat en een hoog energieverbruik: energielabel E of lager. In Leeuwarden Oost hebben meer woningen (19%) een label tussen E en G t.o.v. 17% van G40. Het percentage groen in Leeuwarden Oost is 26%, t.o.v. 64% van de G40. De beoordeling van 'schoon, heel en veilig' is in de gekozen wijken in Leeuwarden Oost een 7,1 t.o.v. het Leeuwarder gemiddelde van 8,7. Veiligheid: in Leeuwarden vonden 47 geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners plaats. In de Bilgaard zijn dat er 36, Oud-Oost 72, Heechterp & Schieringen 82 en de Vrijheidswijk 45, per 1.000 inwoners (CBS Statline, 2018). In Oud-Oost en Heechterp & Schieringen dus meer geregistreerde misdrijven dan gemiddeld in de gemeente. Werk en inkomen: 5% van de inwoners van Leeuwarden zit in de bijstand. In de Bilgaard is dat 12%, Oud-Oost 8%, Heechterp & Schieringen 19% en in de Vrijheidswijk 12% (CBS Statline, 2018). In alle vier wijken is het aandeel inwoners in de bijstand hoger dan het gemiddelde van de gemeente Leeuwarden. Het aandeel mensen in een schuldregeling is in deze wijken twee keer zo hoog als het Leeuwarder gemiddelde.

Opleiding en jeugdhulp: het aandeel laagopgeleiden in Leeuwarden bedraagt 20%. In Bilgaard is dat 29%, Oud-Oost 24%, Heechterp & Schieringen 36% en in de Vrijheidswijk 31% (CBS Statline, 2019). Het aantal laagopgeleiden is in de vier wijken hoger dan in de gemeente Leeuwarden. In de gehele gemeente ontving 11% (3.675) van de jongeren tot 23 jaar in 2019 jeugdzorg in natura. In de Bilgaard (13%), Oud-Oost (11%), Heechterp & Schieringen (17%) en de Vrijheidswijk (13%) ontvingen relatief meer jongeren jeugdzorg (CBS Statline, 2019).

2.2.3 Kerngegevens deelplan(nen) Geef hieronder aan wat het beoogde herstructureringsprogramma van elk deelplan is. Vul per deelplan apart in. Deelplan 1 Leeuwarden-Oost Totaal aantal te herstructureren woningen waarvan:_________________________________

Renovatie____________________________ Transformatie Sloopt Nieuwbouw (na sloop) Totaal in te ponden woningen

1.610 n.v.t.

Geef indien van toepassing ook aan in hoeverre dit deelplan betrekking heeft op een van de prioritaire gebieden zoals benoemd in de regeling. Vul daarvoor in de tabel in welk aandeel (percentage) van te herstructureren woningvoorraad zich binnen het prioritaire gebied bevindt. Deelplan 1 Leeuwarden-Oost

Aandeel van te herstructureren woningen dat zicht in prioritair gebied bevindt, waarvan: Renovatie

Transformatie Sloop Nieuwbouw (na sloop) Totaal in te ponden woningen

100% (van de te herstructureren woningvoorraad bevindt zich binnen het prioritaire gebied) n.v.t.

Voor sloop en nieuwbouw wordt het hoogste aantal woningen onder sloop óf nieuwbouw meegeteld voor de ondergrens van 200 woningen. Pagina 6 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

3. Toelichting op het herstructureringsprogramma

3.1 Toelichting op de activiteiten Geef een kwantitatieve onderbouwing en toelichting van het herstructureringsprogramma.

Daarnaast bent u verplicht om de voorgenomen activiteiten, maatregelen en de omvang en de oorzaak van het financiële tekort toe te lichten. Ga daarbij in op de beoogde resultaten en energetische verbetering van de woningen. 3.2 Effectiviteit 3.2.1 Verbetering woonkwaliteit en omgeving

Kwaliteit van de openbare ruimte Geef een korte omschrijving van de noodzaak van de maatregel, de toerekenbaarheid per deelplan (op basis van de PTP-criteria) en het verwachte effect van de maatregelen op de kwaliteit van de openbare ruimte. Betrek hierbij de effecten op de leefbaarheid en veiligheid van het deelgebied. Maximaal 250 woorden Vergroenen in de vier wijken is een echte noodzaak. Zoals in de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (https://sway.office.com/HWLjOGtzjJRMOapi’ref=Link&loc = play) is weergegeven treedt er op veel plekken in de wijken wateroverlast op als gevolg van hevige neerslag. Bovendien is er sprake van hittestress. Dit kan alleen opgelost worden door verstening tegen te gaan. We gaan daarom de wijken in Oud Oost met 20% vergroenen. Daarnaast planten we bomen om schaduw te creëren. Door het vergroenen voelen mensen zich gezonder er gelukkiger, wordt er meer bewogen en is er meer contact met de buurt. De totale kosten voor het vergroenen van de wijk, rekenen we terug naar rato van de woningen die deel uitmaken van deze aanvraag.

Afspraken over de betaalbaarheid Licht toe welke afspraken er zijn gemaakt met (particuliere) eigenaren-verhuurders die profiteren (bijv, door waardevermeerdering of verhoogde huuropbrengsten) van de inzet van middelen uit het Volkshuisvestingsfonds over de toekomstige huurprijzen en huurverhogingen na herstructurering. Licht verder toe welk instrumentarium ingezet wordt om koopwoningen na herstructurering van het deelgebied meerjarig betaalbaar te houden. Geef ook aan in hoeverre bestaande bewoners terug in het gebied kunnen komen bij sloop-nieuwbouw en grootschalige renovatie. Betrek hierbij ook wat dit betekent voor de huishoudenssamenstelling van het gebied. Verwijs waar mogelijk naar opvraagbare documenten.

In de subsidievoorwaarden voor particuliere verhuurders wordt opgenomen dat toekenning van de subsidie betekent dat voor tien jaar de jaarlijkse huurverhoging gekoppeld wordt aan die van de corporatiesector en dat mutatie niet tot aanpassing van de gehanteerde huurprijs + jaarlijks verhoging mag leiden. Deze voorwaarden moeten in een ketenbeding worden opgenomen. Daarnaast moet ook de 20% energiebesparing die de renovatie oplevert ten goede komen aan de huurder, dit wordt opgenomen in de subsidievoorwaarden. De subsidie voor particuliere huizeneigenaren kan naar onze mening leiden tot een stijging van de huizenprijs, maar dat deze stijging ondergeschikt zal zijn t.o.v. van de overige stijging van de huizenprijs. De gevraagde eigen bijdrage van de eigenaar-bewoner compenseert voor de stijging van de huizenprijs, waardoor additionele afspraken niet nodig zijn. Er vinden in het deelgebied geen sloop/ nieuwbouwactiviteiten plaats die mede gefinancierd worden door middelen uit het Volkshuisvestingsfonds. De door de corporaties autonoom uitgevoerde sloop/ renovatiewerkzaamheden vallen onder de herstructureringsprotocollen die de betrokken corporaties met de aan hen gelieerde huurdersorganisaties hebben afgesloten. Daarin is het recht op terugkeer na grootschalige renovatie opgenomen.

Pagina 7 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

3.2.2 Balans samenstelling woningvoorraad

Aanpakken kwantitatieve mismatch Geef aan in hoeverre er nu en op lange termijn een kwantitatief tekort of overschot aan woningen is en/of te verwachten valt in het deelgebied. Gebruik hierbij de huidige woningvoorraad (bijv, woningtype en hoeveelheid), de huishoudensprognoses. In dit onderdeel ligt de focus op het in balans brengen van de vraag en aanbod van de woningen in het deelgebied. Benoem per deelplan hoe de fysieke activiteiten en maatregelen bijdragen aan het herstellen van de woningvoorraadbalans. Verwijs waar mogelijk naar opvraagbare brondocumenten.

Binnen de scope van onderhavige aanvraag wordt niet direct de kwantitatieve mismatch aangepakt, maar wel de kwalitatieve mismatch (zie volgende vraag). Binnen Leeuwarden Oost worden de komende jaren echter wel investeringen gedaan om ook de kwantitatieve mismatch aan te pakken. In het plangebied worden forse investeringen gedaan om meer gedifferentieerde buurten en wijken te creëren, conform de volkshuisvestingsvisie 2021.

In Heechterp zullen in de planperiode 576 portieketageflats van de corporatie worden gesloopt en vervangen door een gemengd programma huur en koop, [zie https://www.elkien.nl/fileadmin/Liser__upload/Publicaties/Toekomstvisie_Heechterp_Leeuwarden_0 3-04-2020_def.pdf] Op de grote transformatielocatie Nieuw Oud Oost zal na sloopt van het voetbalstadium (Cambuur) ter plekke een gemengd programma sociale huur (ca. 150) en koop (ca. 350) worden toegevoegd, [zie https://nieuwoudoost.nl/]

Het nog te ontwikkelingen woon/ werkgebied Spoordok vervult een cruciale rol voor het succes van het balanceren van de woningvoorraad. Hier zal ook een programma sociale huur worden toegevoegd, zodat daarmee ruimte omstaat om elders in het plangebied de voorraad sociale huur af te laten nemen, [zie: https://openarchivaris.nl/blob/89/a5/a87d6b308ed0c3e38a9dcdld5e6a.pdf] Aanpakken kwalitatieve mismatch Geef aan in hoeverre er sprake is van een kwalitatieve mismatch in de woningvoorraad die leidt tot een clustering van kwetsbare huishoudens in het gebied. In dit onderdeel ligt de focus op het aanpassen van het woningaanbod met als doel om andere type huishoudens aan te trekken door bijvoorbeeld het wijzigen van type eigenaar en prijsniveaus. Benoem per deelplan hoe de fysieke activiteiten en maatregelen bijdragen aan het herstellen van de kwalitatieve balans in de woningvoorraad door het veranderen van type eigendom of het aanpassen van prijsniveaus. Verwijs waar mogelijk naar opvraagbare brondocumenten.

De particuliere koopwoningen in Leeuwarden Oost zijn vanwege hun prijs en situatie vlakbij het centrum zeer gewild voor de lagere inkomensgroepen. Echter door de lage energieprestatie en onderhoudstoestand worden ze steeds vaker door beleggers en verhuurders in een bepaald minder gewild segment opgekocht en voor teveel geld weer verhuurd. Door het (energetisch) renoveren van de woningen en het direct aangrenzende openbare gebied wordt deze voorraad weer passend voor de lagere inkomensgroepen. Dit geldt ook voor het renoveren van de particuliere huurwoningen. Waar het gaat om particuliere verhuur verbinden we voorwaarden aan de subsidieverstrekking zodat de opgeknapte woningen bereikbaar blijven voor de huidige huurders en (qua inkomen) vergelijkbare huishoudens. De renovaties samen met de ingrepen die ook plaatsvinden (sloop/ nieuwbouw door corporaties, overige nieuwbouw) maken dat er meer balans komt in de woningvoorraad.

3.2.3 Samenhang (sociale) leefbaarheidsaanpak Onderbouw per deelplan hoe het deelplan onderdeel uitmaakt van een integraal leefbaarheidsprogramma om de leefbaarheid in het deelgebied te verbeteren. Betrek hierbij ook aspecten als veiligheid (incl. ondermijning), arbeidsmarkt, zorg en onderwijs. Geef verder aan welke ingrepen in het deelgebied plaatsvinden bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid etc.

Leeuwarden-Centrum Oost is aangewezen als stedelijk vernieuwingsgebied en wordt gezien als een van de 16 meest kwetsbare gebieden van Nederland. Gemeente Leeuwarden is een samenwerking aangegaan met het onderwijs, de zorgverzekeraar, de corporaties, huurdersorganisaties, politie, OM, werkgever, zorg/welzijnsorganisaties, en (georganiseerde)

Pagina 8 van 12

Definitief j Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

bewoners om een programma op te stellen om de komende 20 jaar de kwaliteit van wonen en leven in dit gebiedsdeel te verbeteren. De ambitie van het programma is om de ervaringen kwaliteit van leven van de bewoners te verbeteren en perspectief te bieden op school, werk, wonen en een betere gezondheid. Er wordt in eerste instantie gekeken naar de koppelkansen van een goede samenwerking tussen organisaties en tussen thema's, maar de verwachting is dat er ook extra investeringen in dit gebied gedaan gaan worden, zodat er een integrale aanpak van sociale en fysieke maatregelen kan starten. Het hoofddoel is om de inwoners een betere bestaanszekerheid te bieden, gelijke kansen vergroten en de leefbaarheid van de wijken te verbeteren. We bouwen de aanpak van de bestrijding van (energie)armoede uit zodat mensen met weinig geld wel maximaal controle hebben over hun uitgaven en daarmee een perspectief hebben op een gezond bestaan. Bij de renovaties in het kader van het Volkshuisvestingsfonds worden leertrajecten gestart die maken dat er een gezonde instroom is in de bouw, er perspectief is op werk en ook de bouw voldoende personeel blijft houden. Door de extra en verscherpte aandacht die het programma genereert zal de veiligheid toenemen, zal uitbuitende verhuringen afnemen en gebruik van woningen voor andere zaken dan wonen aangepakt gaan worden en verdwijnen.

In het proces van het informeren van de bewoners werken we samen met opbouwwerkers. Opbouwwerkers benaderen bewoners waar nodig en die dat willen voor extra begeleiding in het proces. In die gesprekken kunnen opbouwwerkers ook aandacht hebben voor andere leefgebieden als bewoners dat wenselijk vinden om ze een stap vooruit te helpen.

Onderbouw de mate van betrokkenheid van particuliere woningeigenaren, bewoners, woningcorporaties, verhuurders en andere relevante partijen bij het opstellen en realisatie van het programma. Dit kan blijken uit (reeds bestaande) participatietrajecten, samenwerkingsverbanden, actieagenda's, intentieverklaringen of welke plannen er zijn om tot goede participatie te komen. Geef aan hoe zij zijn of worden betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van het programma. Benoem kort welke bijdrage zij kunnen leveren aan het programma en in hoeverre er draagvlak is, of wordt verwacht en welke afspraken er zijn of (naar verwachting) worden gemaakt. Verwijs waar mogelijk naar bij u opvraagbare brondocumenten waarin de samenwerkingen zijn vastgelegd. Leeuwarden stelt jaarlijks prestatieafspraken op met corporaties en huurdersorganisaties. Hierin staan o.a. afspraken over verduurzaming van de woningvoorraad. Daarnaast zijn er afspraken over leefbaarheid, veiligheid en inzet in sociaal domein. De gebieden van dit programma vallen onder de werking van de prestatieafspraken, zie ook https://oDenarchivaris.nl/blob/8a/a3/39ba78657b7al5c2110a41bb7352.pdf Daarnaast werkt de gemeente samen met wijkorganisaties en opbouwwerkers en ondersteunt deze in het opstellen van plannen en activiteiten.

Hiermee zal periodiek overleg plaatsvinden en zijn de onderwerpen verduurzaming en leefbaarheid vast gesprekspunt. De gemeentelijke inzet t.b.v. verduurzaming wordt via beleid vastgelegd. Hierover wordt zowel direct gesproken met de meest betrokken en daarnaast staat dit open voor het reguliere participatietraject. Het zelfde geldt voor de volkshuisvestingsvisie 2021, die tot stand is gekomen na een uitgebreid voorbereidings- en participatietraject. De huidige en verdere uitwerking van de renovatieplannen doet de gemeente in overleg met de bewonersorganisaties en opbouwwerkers, waarin bewonerscommunicatie en -participatie centraal staat. Bij de verdere uitwerking van de verschillende trajecten t.b.v. de 10 deeltypes willen wij met een vertegenwoordiging van eigenaren van deze type woningen samen een optimaal renovatiepakket gaan samenstellen. De gemeente wil met een representatieve groep particuliere verhuurders uitwerken welk renovatietraject haalbaar is en op welke wijze de subsidietoekenning gekoppeld wordt aan een gematigde huurontwikkeling.

De provincie Fryslan heeft zich gecommitteerd om in ieder geval financieel bij te dragen aan projecten in het kader van het Volkshuisvestingsfonds, zoals blijkt uit de door GS vastgestelde 'uitvoeringsagenda wonen'.

Pagina 9 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds I

3.3 Hardheid Ga in op de fasering, status en organisatie van het deelplan

Start eerste activiteit Afronding laatste activiteit

Deelplan 1 Leeuwa rden-Oost 2022 2032

3.3.1 Onderbouwing tijdige uitvoering Onderbouw op welke wijze wordt geborgd dat de realisatie gehaald wordt.

Na toekenning van de Rijksbijdrage wordt de gemeentelijke subsidieregeling inclusief financiële onderbouwing uitgewerkt en door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin is onder andere personele inzet opgenomen om de beschikbare middelen ook effectief in te zetten. In de subsidievoorwaarden is in ieder geval opgenomen dat de subsidie alleen definitief worden toegekend indien binnen de planperiode van dit plan (tien jaar) de subsidiabele activiteiten zijn uitgevoerd. Aangezien eigenaren ook een eigen financiële inbreng hebben, is er een duidelijke financiële motivatie om ervoor te zorgen dat de subsidiabele activiteiten ook daadwerkelijk binnen de planperiode gerealiseerd worden. De duurzame borging van de uitvoering van dit plan zit in de inbedding van dit plan in het grotere - nog op te stellen programma Leefbaarheid en Veiligheid voor Leeuwarden Oost.

3.3.2 Status van het deelplan Omschrijf in maximaal 250 woorden de huidige status van het deelplan. Beschrijf daarvoor de planologische status, het draagvlak van het plan van relevante stakeholders in het gebied en stand van zaken rondom afspraken met derden zoals uitvoerende partijen. Verwijs zoveel mogelijk naar concrete mijlpalen die bereikt zijn.

Het renoveren van de woningen binnen deze aanvraag is een nieuw plan, opgestart naar aanleiding van het Volkshuisvestingsfonds. Alle uit te voeren activiteiten binnen de renovatieopgave zijn activiteiten die passen binnen de regels van de vigerende bestemmingsplannen, of betreffen activiteiten die vrijgesteld zijn van planologische inpassing. Er zijn gesprekken gevoerd met relevante stakeholders. Vanuit de gemeenteraad is er een breed draagvlak voor het plan. Een aantal betrokken bewonersorganisaties zijn geïnformeerd over de aanpak. Ook is onlangs in de pers een positief nieuwsbericht gepubliceerd over onderhavige subsidieaanvraag van de gemeente Leeuwarden (https ://frieschd agblad.nl/2021/4/29/gemeente-leeuwarden-wil-oudere-koopwoningenaanpakken-subsidie-van-twintig-miljoen-euro-aangevraagd). Dit bevestigd en versterkt het draagvlak.

Momenteel worden er met de bewonersorganisaties wijkvisies ontwikkeld. Na toekenning van de subsidie vanuit het Volkshuisvestingsfonds zal de gemeente deze visies verder uitwerken met bewoners(organisaties) en afspraken maken met uitvoerende partijen.

3.3.3 Mijlpalen Geef in maximaal 250 woorden zo concreet mogelijk aan welke mijlpalen bereikt moeten worden om te kunnen starten met de uitvoering van het deelplan.

Pagina 10 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds |

Er zijn de volgende mijlpalen te onderscheiden die bereikt moeten worden voordat kan worden gestart met de uitvoering van het deelplan: 1. Toekenning bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds; 2. Subsidieregeling opstellen: de gemeente kan met de gelden uit het Volkshuisvestingsfonds een subsidieregeling opzetten waar particulieren een beroep op kunnen doen voor het uitvoeren van renovatiewerkzaamheden; 3. Bewoners informeren: bewoners van de betreffende woningen worden geïnformeerd over de subsidieregeling en hoe deze kan worden aangevraagd. Opbouwwerkers kunnen hierin ondersteunen; 4. Met vertegenwoordiging particuliere verhuur uitwerken hoe en onder welke voorwaarden het voor hen aantrekkelijk is deel te nemen; 5. Inventarisatie deelnemingsgraad subsidieregeling: aantal deelnemers particulier versnipperd bezit inventariseren + clusteren van woningen voor aanbesteding; 6. Inventarisatie 'voor-na scenario' energetische verbetering woningen; 7. Maatregelpakketten renovatie voorde woningen definitief vaststellen; 8. Opstellen Programma van Eisen en aanbestedingsdocument; 9. Gezamenlijke aanbesteding per type woningen.

3.3.4 Risico's deelplan Beschrijf in maximaal 250 woorden de specifieke, financiële en/of marktrisico's van het deelplan. Ga hierbij in op risico's in de planvorming, juridisch risico's, draagvlak in de omgeving en afspraken met de markt en corporaties (contracten). Verwijs waar nodig naar openbare of bij u opvraagbare brondocumentatie. De risico's die een effectieve inzet van de middelen uit het Volkshuisvestingsfonds in de weg staan, zijn onder te verdelen in het volgende: 1. Indien de bouwkosten blijven stijgen komen de schaal, het type en de kwaliteit van de voorgenomen activiteiten onder druk te staan, De voorgenomen kwaliteitsslag zal dan niet, moeilijker of alleen door inzet van extra middelen bereikt kunnen worden. Hier is wel rekening mee gehouden in het plan wat het risico beperkt. 2. Aanpassing van de wettelijke leennormen voor individuele huishoudens kan de inzet van eigen middelen in de weg staan, waardoor de participatiegraad daalt. We verkennen hierop compensatiemogelijkheden voor bewoners. 3. Het huidige gebrek van vakmensen in de bouw en installatiebranche blijft zo groot waardoor er onvoldoende menskracht is om de plannen binnen het gewenste tijdvak te realiseren. Door afspraken met werkgevers en een plan met uitkeringsgerechtigden proberen we dit te voorkomen. 4.

Participatie van particuliere verhuurders is te gering indien er geen of te weinig financieel gewin voor deze groep te vinden is. In de informatievoorziening proberen we extra in te investeren om de bewustwording op meerwaarde te vergroten. 5. Handhaafbaarheid van de maatregelen is gebaat bij een adequaat juridisch instrumentarium, vooral ten behoeve van de particuliere huurmarkt. Zonder deze wettelijke instrumenten is dit niet afdwingbaar. 6. Indien de huizenprijzen blijven stijgen is het voor een deel van de nieuwe eigenaren niet interessant of haalbaar om te investeren en zullen zittende eigenaren wellicht eerder hun woning willen verkopen dan te investeren in de eigen woning.

3.4 Doelmatigheid kwantitatief 3.4.1 Additionaliteit van de bijdrage Volkshuisvestingsfonds Geef per deelplan en per activiteit aan welk aandeel van het herstructureringsprogramma niet gerealiseerd kan worden zonder bijdrage van het Volkshuisvestingsfonds. Omschrijving

Renovatie___________ Transformatie_______ Sloop______________ Nieuwbouw (na sloop)

aandeel woningen dat zonder bijdrage niet geherstructureerd kan worden, uitgedrukt in %________________________________ 100% n.v.t. n.v.t. n.v.t.

Pagina 11 van 12

Definitief | Aanvraagdocument Volkshuisvestingsfonds 1

Kwantitatieve additionaliteit Geef een zo concreet mogelijke onderbouwing van het feit dat het aantal woningen dat geherstructureerd kan worden binnen het deelplan aangepast zou moeten worden indien er geen bijdrage vanuit het Volkshuisvestingsfonds wordt verstrekt.

Wanneer gemeente Leeuwarden geen bijdrage krijgt uit het volkshuisvestingfonds, kan 0% van de woningen binnen het programma worden gerenoveerd. Wanneer de gemeente een bijdrage uit het volkshuisvestingsfonds ontvangt, kan er een subsidieregeling op touw gezet worden waardoor de woningen wel gerenoveerd kunnen worden. Concluderend ontbreekt zonder een bijdrage uit het volkshuisvestingsfonds het vliegwiel om de renovatie van de woningen binnen dit programma te stimuleren. Kwalitatieve additionaliteit Geef, indien van toepassing, een zo concreet mogelijke omschrijving van welke kwalitatieve bijstellingen aan het deelplan plaats moeten vinden indien er geen bijdrage vanuit het Volkshuisvestingsfonds wordt verstrekt. Wanneer gemeente Leeuwarden geen bijdrage krijgt uit het volkshuisvestingfonds, kan geen enkele woning binnen het programma worden gerenoveerd. Wanneer de gemeente een bijdrage uit het volkshuisvestingsfonds ontvangt, kan er een, subsidieregeling op touw gezet worden waardoor de woningen wel gerenoveerd kunnen worden. Concluderend ontbreekt zonder een bijdrage uit het volkshuisvestingsfonds het vliegwiel om de renovatie van de woningen binnen dit programma te stimuleren.

Pagina 12 van 12