2021-02-18 Cultuurnota Gemeente Leeuwarden.pdf

Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden

durven en samen doen Lokaal perspectief in een internationale context 2021-2028

1

Foto cover: Iedereen heeft talent, Circus Adje ©Noorderblik Kunstkade

Bonifatiuskerk, Explore the North ©Tess Janssen

2

Leeswijzer

Inhoudsopgave

Deze nota is opgebouwd uit een voorwoord, inleiding, samenvatting, vier hoofdstukken,

Leeswijzer3 Voorwoord 

5

Inleiding 

6

Samenvatting 

8

een literatuurlijst en een viertal bijlagen. In hoofdstuk 1 wordt vanuit een breed maatschappelijk

Om hier een keuze te kunnen maken

Dit moet u weten

en economisch perspectief aangegeven wat de waarde van kunst en

Waarde van kunst en cultuur voor Leeuwarden

2

1.1. Waarde voor de samenleving 11 1.2. Waarde voor het individu 1.3. Waarde voor de economie

12 12

19

2.3. Cultuureducatie

20

2.4. Amateurkunst

20

2.5. Talent­ontwikkeling21 21

3.1. Visie

4

de inbreng van het veld, vertaald naar de gemeentelijke inzet

25

33

Bijlagen

4.2. Benchmark 

33

1. Resultaten van het huidige cultuurbeleid

4.3. Basis op orde 

3.2. Ambities richting 2028

25

3.3. Kansen

27

3.4. SWOT-analyse

31

Literatuurlijst 

4.1. Inleiding 

33

4.5. Matrix  4.6. Toelichting op de matrix 

40

verwoord. Hoofdstuk 3 en ambities, gerelateerd

42

35 36

3. C  ulturele organisaties: functie en ambitie 48 4. Benchmark cultuuruitgaven gemeente Leeuwarden en 10 gemeenten in Nederland67

15

op kunst en cultuur, richt zich op onze visie

2. Overzicht van het culturele veld in de gemeente Leeuwarden46

4.4. Doorontwikkeling34

1.4. Waarde van LF201814 1.5. Waarde van de culturele infra­structuur

is. In hoofdstuk 2 is

Ambitieniveaus

19

2.2. Artistiek klimaat

2.6. Cultuurtoerisme

3

Gemeentelijke visie en ambities

Input van het veld

2.1. Introductie

Hoofdstuk

1

Hoofdstuk

Hoofdstuk

Hoofdstuk

cultuur voor Leeuwarden

aan lokale, regionale, landelijke en Europese ontwikkelingen, gevolgd door een sterkte-zwakte analyse van ons kunst- en cultuurbeleid. Hoofdstuk 4 beschrijft aan de hand van drie ambitieniveaus op hoofdlijnen wat nodig is voor het realiseren van de visie en ambities. Een literatuurlijst en een viertal bijlagen complementeren de nota.

3

“Als ik nog even dromerig mag zijn? Ja, daar ben ik schrijver en actief cultuurdeelnemer voor Kunnen we dan overal in Leeuwarden Ezels, doeken, verf, kwasten, papier, pennen, klei, wegwerpcamera’s en instrumenten neerleggen? Met een bordje erbij van ‘gratis te gebruiken en neem me daarna mee, hang me op of vertel me door’ Dan hoeven we er niet zo lang over te praten Dan is actieve cultuurdeelname en amateurkunst gewoon een feit Laat de mensen ervaren hoe kunst voor hen kan zijn Dan kan iedereen meedoen En heb je je cultuurdeelname en amateurkunst doel perfect behaald” @Marrit Jellema, 2019

Iedereen doet mee 4

Voorwoord Voor u ligt de nieuwe cultuurnota van de

onderwijs en vanzelfsprekend het culturele veld.

Hoek (Noord Nederland Toneel/Club Guy & Roni),

gemeente Leeuwarden 2021-2028 met de titel

Zij waren aanwezig bij de verschillende thematische

Erik Akkermans (Wij vragen Erik/Kunsten ’92), Sanne

Visie op kunst en cultuur in de gemeente Leeuwarden:

cultuursessies die we hebben georganiseerd in de

Scholten (Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie

durven en samen doen. Lokaal perspectief in

periode maart-april 2019. Deze sessies richtten zich op:

en Amateurkunst), Geert Bogaard (Blueyard), Quirijn

een internationale context 2021-2028.

artistiek klimaat, cultuurtoerisme, talentontwikkeling,

van den Hoogen (Rijksuniversiteit Groningen).

cultuureducatie en onderwijs, actieve cultuurdeelname

We hebben de inbreng van de vele betrokkenen

Deze nieuwe nota is de opvolger van de cultuurnota

en amateurkunst. In mei 2019 was er een bijeenkomst

zo veel mogelijk in deze nota verwerkt. Opgemerkt

Legacy cultuur 2018: klaar voor 2018.

waarbij met leden van de raad, met inbreng van

moet daarbij worden dat de meelezers niet één

mensen uit het (culturele) veld, is gesproken

op één gezien moeten worden als ondersteuners

over de kaders van de nieuwe cultuurnota.

van de nota, ze zijn gevraagd om vanuit eigen

De afgelopen jaren heeft het culturele leven dankzij LF2018 een nieuwe dynamiek gekregen. Er zijn

expertise, vrijblijvend, input te leveren.

initiatieven en activiteiten ontstaan, veel inwoners

Mijn speciale dank gaat uit naar de volgende personen

nemen actief deel aan kunst en cultuur in Leeuwarden

die tijd hebben gevonden om kritisch mee te lezen:

Ik wens u veel inspiratie toe tijdens het lezen

en Fryslân en Culturele Hoofdstad heeft de (lokale)

Dieneke Zwiers (Kunstkade), Valentijn Fit (Tryater),

én samen uitvoeren van deze nota.

economie een grote impuls gegeven. Wij willen,

Hilde Mulder (Meeuw|Jonge Theatermakers),

net als de provincie Fryslân, voortgaan op de

Annewiep Bloem (Samenwerkende Leeuwarder

Sjoerd Feitsma,

ingeslagen weg, samen met het team van LF2028.

Muziekverenigingen), Kris Callens (Fries Museum

Wethouder kunst en cultuur gemeente Leeuwarden

Hoe we dat willen doen, kunt u lezen in de nota.

en Keramiekmuseum Princessehof), Sjoerd Bootsma (LF2028), Engbert Boneschansker (Bureau

Deze nota had niet tot stand kunnen komen

Beleidsonderzoek), Tanja Mlaker (Cultuur Eindhoven),

zonder de inbreng van inwoners, ondernemers, het

Jan Jaap Knol (Boekman Stichting), Harmen van der

5

Inleiding De huidige notitie legacy cultuur: klaar voor 2018 gaf

Kansen

LF2018 als vliegwiel

een doorkijk naar LF2018 en de periode daarna. De

- het versterken van de positie van het Noorden

Wij hebben gezien dat kunst en cultuur in de aanloop

hoofddoelstelling was:

in zowel landelijk als Europees verband;

naar en in 2018 een vliegwiel zijn geweest voor

De dynamiek van LF2018 te behouden, waardoor

- het samenwerkingsverband We the North;

maatschappelijke en economische veranderingen.

Leeuwarden aantrekkelijk blijft voor zowel

- het verbreden van de doelgroep voor

Mensen zijn aangeraakt door kunst en cultuur, hebben

inwoners als (inter)nationale bezoekers. Hierbij

cultuureducatie van kinderen in de

zich opengesteld voor bijzondere ervaringen en hebben

verbinden we kunst en cultuur nadrukkelijk met

basisschoolleeftijd naar de doelgroep 0-18 jaar;

samen projecten tot stand gebracht. Het eigenaarschap

maatschappelijke opgaven en versterken we de verbindingen met onder andere zorg, sport, jeugd en onderwijs, economie en citymarketing.

- inzetten op actieve cultuurparticipatie voor alle doelgroepen;

en draagvlak onder bewoners heeft bijgedragen aan het succes van LF2018. Inmiddels heeft de organisatie van

- in de periode tot 2025 heeft Leeuwarden zich

LF2028 hard gewerkt aan een programma voor 2019-

ontwikkeld tot cultuurstad van het Noorden, waarbij

2020 met tijdelijke extra middelen vanuit de provincie

Subdoelstellingen

popcultuur een belangrijke drager is. Mensen

en gemeente en heeft zij de ambities voor de jaren

- de positie van Leeuwarden versterken;

kunnen hun talenten inzetten en ontplooien.

erna benoemd. Een belangrijk deel van het programma

- het op peil houden van de culturele

Festivals, waarmee we ons kunnen onderscheiden,

komt van de bestaande organisaties, ook wat betreft

infrastructuur voor zover deze behoort tot

zowel nationaal als internationaal, spelen hierin

innovatie en samenwerking met jonge makers.

onze directe verantwoordelijkheid;

een belangrijke rol, ook om de levendigheid en

- het vergroten van de binding van

aantrekkelijkheid van Leeuwarden te vergroten.

mensen aan de stad en regio. De resultaten van de afgelopen cultuurperiode treft u aan in bijlage 1.

6

Rol gemeente

Pijlers voor de toekomst

Als gemeente investeren wij met andere partijen, zoals

De nota richt zich op wat vanuit het perspectief van de

andere overheden, cultuurfondsen, het Leeuwarder

gemeente nodig is om ook na 2018 een aantrekkelijke culturele

Ondernemers Fonds (LOF), commerciële partijen en

hoofdstad en regio te blijven en niet terug te vallen naar het

particulieren, in kunst en cultuur omdat zij bijdragen

kunst- en cultuurniveau van de jaren voor 2018. We zetten

aan het welzijn en de welvaart van inwoners en

er vanuit kunst- en cultuurbeleid op in om de volgende vier

bezoekers. Elk van deze partijen heeft hierin zijn

legacy-lijnen van LF2028 mede te helpen verwezenlijken:

eigen rol en verantwoordelijkheid en draagt hiermee bij aan het totaalaanbod van kunst en cultuur in de

1. Streven naar een diverse en inclusieve samenleving

gemeente Leeuwarden. De rol van de gemeente is

2. Versterken van het artistieke klimaat

faciliterend en stimulerend waar nodig. Ze neemt

3. Vanuit het perspectief van meertaligheid streven naar

drempels weg, zodat ondernemerschap en eigen

een sterke lokale identiteit, die verbonden is met

initiatief de ruimte krijgen. De gemeente gaat uit van de eigen kracht van mensen, van een overheid die

openheid en gastvrijheid, in een internationale context 4. Versterken van economie en cultuurtoerisme

minder invloed uitoefent en als partner opereert. Ook voor de vijfde legacy lijn, streven naar een duurzame en circulaire samenleving, zitten aanknopingspunten in deze nota, maar de nadruk ligt daarbij meer op het terrein van economie, innovatie en circulariteit. Met ons kunst- en cultuurbeleid sluiten we aan bij de ambities van LF2028 en wat er in regionaal, landelijk en internationaal verband gebeurt. Ook leggen we dwarsverbanden met onder andere het sociaal domein, de omgevingsvisie, het gemeentelijk economisch beleid en (city)marketing. Voor de komende periode wordt voor monitoring en evaluatie van het cultuurbeleid aansluiting gezocht bij LF2028, de Europese Commissie (via het Joint Research Centre) en de Culture2030 indicatoren van UNESCO. 1

1 http://whc.unesco.org/en/culture2030indicators/

7

Samenvatting in beeld input voor visie

KE, NTELIJ GEMEE CIALE, PROVIN ELIJKE NOORD TER) EN (IN ALE N AT I O N INGEN L E KK ONTWI

4 legacy-lijnen

ambitie-elementen

ambitieniveaus

S WOT

- cultuureducatie

INPUT VAN H ET VELD

1. Streven naar een diverse en inclusieve samenleving

2. Versterken van het artistieke klimaat

VISIE

NST VAN KU WAARDE OR UUR VO E N C U LT N RDE LEEUWA

- initiatieven met maatschappelijke impact

A. HUIDIGE SITUATIE

A

4. Versterken van economie en cultuurtoerisme

B

C

ambitie LF2028 wordt niet gerealiseerd

C

ambitie LF2028 deels gerealiseerd

C

ambitie LF2028 volledig gerealiseerd

- culturele basis­ infrastructuur op orde - divers en aantrekkelijk aanbod voor inwoners en bezoekers

B. BASIS OP ORDE

A 3. Streven naar een sterke lokale identiteit

LEGA CY C U LT UUR 2018

- amateurkunst (actieve cultuurparticipatie)

B

- meertaligheid

- onderscheidende evenementen/festivals - kwalitatief hoogstaande producties, waaronder blockbusters

- optimaal gebruik maken van mogelijkheden van netwerken (internationaal, landelijk en noordelijk)

8

C. LEGACY-AMBITIE

A

B

Samenvatting De gemeente Leeuwarden wil met haar ­kunst- en cultuurbeleid op de volgende wijze bijdragen aan de legacy-lijnen:

als het erfgoed die tezamen de consumptie en/of

c. d  e unieke positie van de eigen taal in deze regio

productie van kunst en cultuur mogelijk maken;

(samen met de provincie) zichtbaar maken en

b. ook na 2018, als culturele hoofdstad,

betrekken in onze internationale netwerken.

provinciehoofdstad en tweede stad van Noord1. Streven naar een diverse en inclusieve

Nederland, een divers en aantrekkelijk aanbod

4. Versterken van economie en cultuurtoerisme,

samenleving: kunst en cultuur voor iedereen.

bieden aan inwoners en bezoekers van Leeuwarden.

waarbij we ons richten op een aantrekkelijke

Dit betekent dat we:

Het gaat hierbij om de breedte van kunstdisciplines:

binnenstad en aantrekkelijke dorpen voor inwoners

a. cultuureducatie willen versterken

muziek, dans, theater, beeldende kunst en

en bezoekers. Dit betekent dat we:

vormgeving, literatuur, taal, film en erfgoed;

a. inzetten op onderscheidende evenementen/festivals;

en verbreden, onder andere op het voortgezet en beroepsonderwijs (met name de leeftijdsgroep 12-21);

c. ons richten op: een doorgaande leerlijn

b. inzetten op kwalitatief hoogstaande

cultuureducatie, sterke culturele ketens, gevestigde

producties, waaronder blockbusters;

culturele organisaties en festivals beschikken over

c. d  e culturele organisaties (financieel) in

voor alle doelgroepen, waarbij we aandacht

een solide financiële basis, er is ruimte voor zowel

de gelegenheid stellen een afwisselend

hebben voor onder andere amateurkunst,

amateurs als professionals, (pas afgestudeerd)

cultureel aanbod te programmeren.

talentontwikkeling, ouderen en doelgroepen

talent en nieuwe makers en broedplaatsen krijgen

die minder affiniteit met cultuur hebben;

een kans. De geboden kunst- en cultuuruitingen

We kunnen onze doelstellingen, waardoor we de

zijn van waarde voor bezoekers en makers.

regionale, landelijke en internationale positie van

b. o  ns richten op actieve cultuurparticipatie

c. initiatieven met maatschappelijke

Leeuwarden versterken, mede bereiken door:

impact ondersteunen. 3. Vanuit het perspectief van meertaligheid 2. Het versterken van het artistieke klimaat.

streven naar een sterke lokale identiteit, die

a. nauw samen te werken met LF2028, provincie Fryslân en overige Friese gemeenten;

Dit betekent dat we:

verbonden is met openheid en gastvrijheid, in een

a. ervoor zorgen dat de culturele basisinfrastructuur

internationale context. Dit betekent dat we:

Cities netwerk als ook het via LF2028 deelnemen aan

a. inzetten op Fries en meertaligheid als

het European Capital of Culture (ECoC) netwerk;

betreft het geheel van culturele organisaties,

onderdeel van City of Literature;

c. deel te nemen aan de stedelijke regio We the North.

culturele voorzieningen, collecties, individuele

b. meertaligheid zien als één van de

op orde is. De culturele infrastructuur

b. deel te nemen aan het EUROCITIES en UNESCO Creative

initiatiefnemers, vrijwilligers en tijdelijke culturele

speerpunten van We the North en in

Een nadere uitwerking van de genoemde punten

initiatieven/projecten binnen zowel de kunsten

contacten met het Ministerie van OCW;

treft u aan in hoofdstukken twee en drie.

9

Eritreatown, locatietheater Oosterstraat ©Lucas Kemper

10

De overheid heeft, kort gezegd, de opdracht: het

zijn bepalend voor de betekenis voor welzijn en

creëren van welzijn en welvaart voor de burgers.

welvaart. Door te investeren in artistieke kwaliteit3

Net als onderwijsvernieuwing, het stimuleren van

en bereik nemen de betekenissen toe. Dan stijgt

werkgelegenheid, het aanleggen van wegen, het

de aantrekkingskracht van de stad en regio, wordt

toegang hebben tot zorg, draagt ook het investeren

innovatie gestimuleerd, neemt de werkgelegenheid

in kunst en cultuur bij aan het welzijn en de

toe en verbetert het woon- en vestigingsklimaat.

2

welvaart van de burger. Kunst en cultuur kennen

De aanwezigheid van een kwalitatief goed en divers

een hele cirkel aan betekenissen voor welzijn

kunst- en cultuuraanbod is één van de factoren waarom

en welvaart, die hieronder zijn weergegeven.

mensen zich in Leeuwarden willen vestigen. Ook levert een zich onderscheidend aanbod bezoekers op die één of meerdere dagen in Leeuwarden en de regio verblijven, en hiermee een economische spin-off realiseren.

IMAGO positionering 

omzet

aantrekkingskracht 

Welvaar t

Waarde van kunst en cultuur voor Leeuwarden

Deze betekenissen zijn tegelijkertijd in meer of mindere mate aan de orde. Twee krachten, kwaliteit en bereik,

inkomen maker

vestigingsklimaat

waarde eigen huis

prijsniveau vastgoed

status

bestedingen werkgelegenheid

Kunst en Cultuur

INNOVATIEONTWIKKELING betere buurt

vermaak

mondige burger

expressie

democratietroost

Welzijn

1

1.1. Waarde voor de samenleving

gezondheidinspiratie sociale cohesie

onderscheiden

onderwijsbevestiging 

ontmoeting

IDENTITEIT

Collectief

Individueel

2 Blueyard, De staat van cultuur in Nijmegen, p. 9-12. De afbeelding is eveneens ontleend aan Blueyard, p.10.

11

3 Blueyard, De staat van cultuur in Nijmegen. p12. Kwaliteit is datgene wat door een relevante kennersgroep als kwaliteit wordt ervaren.

1.2. Waarde voor het individu

1.3. Waarde voor de economie

diensten, maar ontwikkelt ook creatieve concepten die vervolgens kunnen worden toegepast bij de productie

Kunst gaat om wat ons mens maakt: ons vermogen om

Een rijk cultureel klimaat heeft bewezen positieve

van andere goederen en diensten (“creatief kapitaal”).

iets nieuws te creëren, om creatief te denken in een eigen

effecten op de waardering voor het woon- en

De toegevoegde waarde uit de productie van cultuur-

(beeld-, schrijf-, klank-) taal. Kunst heeft hiermee het

vestigingsklimaat en op de aantrekkingskracht voor

en mediaproducten in 2015 bedroeg 25,5 miljard euro

vermogen om maatschappelijke vraagstukken zichtbaar

cultuurtoeristen. Een zich onderscheidend cultureel

en was daarmee goed voor 3,7 procent van het bruto

te maken en hierop te reflecteren. Kunst en cultuur

aanbod levert bezoekers op die één of meerdere

binnenlands product (bbp). De arbeidsinzet voor deze

confronteren ons met wat we tot nu toe nog niet voor

dagen in Leeuwarden en de regio verblijven, en

productie was 320 duizend arbeidsjaren, dat is 4,5

mogelijk hielden en met de (be)leefwereld van een ander,

hiermee een economische spin-off realiseren.

procent van de totale werkgelegenheid in Nederland.

en dus ook van onszelf. Dat stimuleert onafhankelijk

Leeuwarden is de afgelopen jaren, mede dankzij

De bijdrage van cultuur en media aan het bbp is

waarnemen en denken, niet alleen onder de makers,

LF2018, aantrekkelijker geworden om te wonen, als

hiermee iets kleiner dan die van de bouwnijverheid

maar ook onder de toeschouwers, toehoorders en

plek waar bedrijven zich willen vestigen en als plek

(4,1 procent) maar ruim tweemaal zo groot als die

lezers. Actieve deelname van kinderen, jongeren en

waar mensen naar toe gaan om dingen te beleven.

van landbouw, bosbouw en visserij (1,6 procent).

volwassenen aan culturele activiteiten, in stad, dorp,

De culturele sector is een belangrijke economische

Ook is de bijdrage meer dan die van sport (1,0 %) en

wijk en buurt leidt bovendien tot meer zelfvertrouwen,

activiteit die zorgt voor een aanzienlijke bijdrage

iets minder dan de bijdrage van toerisme (4,0%).6

meer sociale contacten en een groter gevoel van

aan economische groei en voor directe en indirecte

veiligheid en tevredenheid met de woonomgeving. Ook

banengroei, ook in relatie tot het binnen- en

leidt het tot meer vertrouwen in de gemeenschap en

buitenlands toerisme. Het belang van de culturele-

4

in de gemeenschappelijke identiteit. Kunst en cultuur

en creatieve sector is groter dan traditionele cijfers

kunnen zorgen voor kostenbesparing op het gebied

suggereren. Zij levert niet alleen zelf producten en

6 Economisch Statistische Berichten (ESB), 104 (4775), 4 juli 2019, p.4 Satellietrekening cultuur en media 2015. De bijdrage van cultuur en media aan de Nederlandse economie, Centraal Bureau voor de Statistiek, 2019, p.5. Zie ook J. van Hove, https://www.tijd.be/opinie/algemeen/cultuurbeleid-magniet-vertrekken-vanuit-kortzichtig-besparingsbeleid/10181035.html, p.1-4.

van zorg, omdat zij een hele eigen bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven, zingeving en het welzijn van mensen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft 900 onderzoeken geanalyseerd en concludeert: kunst kan gezondheidsproblemen voorkomen, ontwikkeling ondersteunen en leefstijl verbeteren en daarnaast een positief effect hebben op het omgaan met ziekte en de behandeling van een ziekte. Muziek kan bijvoorbeeld het leervermogen van mensen met dementie verbeteren.5

“Kunst kan ons de wereld laten zien niet alleen hoe we die nu kennen maar ook de wereld die we eerder niet konden zien”

4 G. Marlet, De aantrekkelijke stad, 2009.

@Marrit Jellema, 2019

5 Zie https://www.lkca.nl/nieuwsoverzicht/who-bevestigt-kunst-en-cultuurbevorderen-de-gezondheid.

12

Het European Investment Fund (EIF) heeft meerdere

Industrieel design

rapporten gepubliceerd over de (economische) impact van kunst en cultuur.7 Relevant is dat bovenstaande toegevoegde waarde aan het BBP, is opgebouwd

CREATIEVE INDUSTRIE EN ACTIVITEITEN

volgens het model hiernaast. Overheidsbijdragen vormen de basis van dit model. Investeren in de binnenste cirkel zorgt voor een economische spin-off

Onderwijs

Consumenten elektronica

CULTURELE INDUSTRIE

in alle hieronder genoemde gerelateerde sectoren. Met andere woorden: het rendement van een geïnvesteerde

Film en video

euro in kunst en cultuur, werkt door in veel andere (creatieve) sectoren. Ook het culturele ecologiemodel van John Holden, waarbij cultuur beschouwd wordt als

Reclame

Luxe goederen

kunst en cultuur een brede invloedssfeer hebben en

Video games

Beeldende kunst Erfgoed

het effect van de gesubsidieerde cultuur ook buiten de cultuurbeleid is dus niet alleen gerelateerd aan de

Muziek

Telecommunicatie

Toerisme

KUNSTENSECTOR

een ecologie in plaats van een economie, laat zien dat

gesubsidieerde cultuur zelf zit. Het succes van publiek

Uitgeverijen en Drukkerijen

Podiumkunsten User generated content

Televisie en radio

Mode Design

Design

organisaties die rechtstreeks gesubsidieerd worden.8 Architectuur

GERELATEERDE SECTOREN

7 Market analysis of the cultural and creative sector in Europe, EIF, https://www.eif.org/what_we_do/guarantees/cultural_creative_sectors_ guarantee_facility/ccs-market-analysis-europe.pdf 8 J. Holden, How We Value Arts and Culture, Asia Pacific Journal of Arts and Cutural Management,vol.6, no. 2, 2009, p.447-456.2009. Zie ook J. Holden, The Ecology of Culture. A Report Commissioned by the Arts and Humanities Research Council’s Cultural Value Project, Londen: Arts & Humanities Research Council, 2015.

13

Software

1.4. Waarde van LF2018 Waardering van inwoners van Fryslân voor LF2018 In 2018 stond de kracht van de gemeenschap centraal. Met LF2018 werd gestreefd naar een vernieuwde vorm van ‘mienskip’, de ‘iepen mienskip’. Gebaseerd op de kracht van de gemeenschap en de onderlinge verbondenheid van de Friezen, maar met een blik naar buiten, naar de rest van Nederland en Europa (Bidbook LF2018).9 In vergelijking met 2016 zijn de door het Fries Sociaal Planbureau benaderde panelleden uit de gemeente Leeuwarden

“We moeten experimenteren en risico’s nemen, ook al gaat het soms mis – anders stoppen we met het schrijven van geschiedenis”.

vaker buurtgenoten gaan helpen. Betrokkenheid speelt

Architect Graham Stirk van bureau Rogers Stirk Harbour

een belangrijke rol in de waardering van LF2018. Ruim twee derde (68%) van de inwoners van Fryslân was betrokken bij LF2018. Veruit de meeste mensen (63%) waren als bezoeker of toeschouwer betrokken, een kleiner aandeel als vrijwilliger (10%) of organisator (3%). Mensen die betrokken waren gaven gemiddeld een 7,4, terwijl mensen die niet betrokken waren een 5,7 gaven.

Maatschappelijke impact van LF2018

Bijdrage van kunst en cultuur aan economie en

Voor een compleet overzicht van de resultaten van LF2018

Er zijn ruim 60.000 vrijwilligers betrokken geweest

cultuurtoerisme

verwijzen wij u naar de ‘slotmeting LF2018 – meetresultaten’,

bij LF2018, 2500 cliënten van Talant en Wil hebben

De culturele evenementen van het hoofdprogramma

deelgenomen, ruim 11.000 basisschoolkinderen

hebben samen ruim 4,5 miljoen bezoeken geteld

deden mee aan Circus Adje. Under de Toer zorgde

in Leeuwarden-Fryslân. Het Mienskipsprogramma

voor verbinding in de Friese dorpen en bracht

heeft ongeveer 800.000 bezoeken gegenereerd. De

amateurtoneel op een hoger niveau. Tevens was er

waardering voor deze evenementen was hoog. Een

veel aandacht voor Fossylfrij Fryslân, in een streven

aantal projecten heeft blijvend cultuur-toeristisch

om toe te werken naar een circulaire en duurzame

aanbod gecreëerd, zoals 11 Fountains, Taalexperience

samenleving. Veel projecten krijgen de komende

OBE en Sense of Place.11 LF2018 heeft in Fryslân een

jaren een vervolg: gedragen door de Mienskip.

economische impact gegenereerd van 220 tot 310

zoals deze op 28 februari 2019 is gepresenteerd.

10

Hieronder treft u een korte beschrijving aan.

9 Provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en het Fries Sociaal Planbureau (FSP) hebben een vragenlijst ontwikkeld rond de ‘iepen mienskip’ Zie https://www.fsp.nl/ publicaties/lf18-wordt-gewaardeerd-met-een-68/ 10 https://www.fryslan.frl/document. php?m=1&fileid=57031&f=a7d531f661527d734f6b5ffbc680e307&attachment=0&c=5236

11 Slotmeting LF2018 Onderzoeksresultaten, p.8-9 en 11.

14

1.5. W  aarde van de culturele infrastructuur

miljoen euro.12 Hefboom voor deze impact was een

De podia trokken in totaal 7% meer bezoekers. De

investering van 102 miljoen euro, bijeengebracht

zestien in beeld gebrachte festivals lieten een stijging

door overheden, sponsoren en fondsen. Dit

van 17% bezoekers zien ten opzichte van 2016.

De gemeente Leeuwarden kent een breed scala aan

betekent dat LF2018 minimaal een multiplier van

Van de organisatoren van events geeft 85% aan dat

culturele opleidingen, initiatieven en organisaties

2,2 tot 3,0 heeft opgeleverd. Dit laat zien dat LF2018

LF2018 de samenwerking met collega’s en andere

die een bijdrage leveren aan het artistieke klimaat

beschouwd kan worden als een maatschappelijk

organisaties heeft versterkt. De samenwerking

(zie bijlage 2). De laatste jaren zijn er merkbaar

en budgettair rendabel project, in die zin dat de

wordt als waardevol en duurzaam getypeerd.

meer initiatieven op het gebied van kunst en cultuur

opbrengsten (impact) groter zijn dan de kosten.

ontstaan, bijvoorbeeld New Noardic Wave (film), Internationale meerwaarde

Self.Collective (beeldende kunst), multidisciplinair

Culturele doelstellingen

Europese subsidies zijn, naast het ontstaan van

productiehuis Explore the North (literatuur en muziek),

Deelname aan culturele activiteiten is een indicatie voor

netwerken, een goede indicatie voor de internationale

Skoft en Skiep (theater), Heksenhamer (muziek/

volwaardige deelname aan de samenleving. Daarom

meerwaarde van projecten en evenementen.

theater), Iepen Up! (media), H47 (beeldende kunst)

streefde LF2018 naar 25% deelname van mensen die

Het doel was daarom dat 15% van de projecten

en Generatiehuis/UP!, dat zich op ouderen richt.

traditioneel weinig affiniteit hebben met cultuur. Het

(mede) door de inzet van internationale financiers

gaat hier om mensen met een laag inkomen, een laag

mogelijk werd gemaakt. Dit doel is, met 42% voor

Momenteel loopt er tevens een verkenning

opleidingsniveau, mensen met een beperking en een

de hoofdprojecten, ruimschoots gehaald.14 In 2017

door de initiatiefnemers van Muziek Campus

beperkt sociaal netwerk. Gemiddeld bezocht 34%

en 2018 is er voor €­ 6.151.125,- aan Europees geld

Fryslân, met als achtergrond het bevorderen van

bezoekers van deze doelgroep de evenementen.13

naar Fryslân gekomen vanwege LF2018 (gerelateerde)

leefbaarheid en het versterken van muziekeducatie

projecten. De internationale meerwaarde vertaalt zich

in de regio. De aandacht van de initiatiefnemers

De musea in Fryslân zijn er in 2018 in geslaagd

in economische meerwaarde als er meer internationale

gaat daarbij in eerste instantie uit naar het

34% bezoekersgroei te realiseren ten opzichte van

bezoekers komen. In 2018 was dat duidelijk merkbaar.

opvullen van mogelijke hiaten die zijn ontstaan

2016. Onder andere het Fries Museum liet een

in de keten van professionele muziekeducatie en

verdubbeling van de bezoekersaantallen zien.

talentontwikkeling door onder andere het vertrek van het conservatorium uit Leeuwarden begin jaren ‘90. LF2018 is aantoonbaar een succes gebleken voor de samenleving. De culturele sector was

12 H  et gegeneerde bedrag kende vier bronnen: bestedingen van extra bezoekers, extra bestedingen door de culturele sector, extra uitgelokte private en publieke investeringen en afgeleide bestedingseffecten. Zie notitie Economische Impact 2018 van Bureau Beleidsonderzoek, Leeuwarden, 27 februari 2019, p.8. 13 Slotmeting LF2018 Onderzoeksresultaten, p.5. Hierbij moet opgemerkt worden dat niet alle evenementen in het onderzoek zijn meegenomen, vanwege onder meer het ontbreken van relevante gegevens. Naar lange termijn effecten wordt nog onderzoek gedaan.

hier de drijvende kracht voor. De investeringen die in de culturele sector zijn gedaan hebben 14 Slotmeting LF2018 Onderzoeksresultaten p.37. Voor LF2018-projecten zijn succesvol aanvragen gedaan bij in totaal 7 Europese fondsen: Europees fonds voor Regionale Ontwikkeling, Interreg A Nederland – Duitsland, Interreg B North Sea Region, Leader, Creative Europe, Erasmus+ en Pice/Movilidad.

15

een blijvend effect gehad. Dit laat zich onder meer zien in de omvang van de sector, die onmiskenbaar groter is dan tien jaar geleden.

Ook is de kwaliteit hoger en er is samenwerking

De functies van de culturele infrastructuur zijn

ontstaan op regionaal, nationaal en internationaal niveau.15 Bestaande en nieuwe organisaties en

• Het produceren, programmeren en vertonen

• Het bieden van ondersteuning op het

initiatieven zoeken elkaar veel meer op dan een

van cultuuruitingen van gemeentelijk en (inter)

gebied van amateurkunst, cultuureducatie,

aantal jaar geleden en werken meer samen. De

nationaal belang. Uitingen van hoogwaardige

bibliotheken, musea, talentontwikkeling,

netwerkstructuur is beduidend steviger geworden.

kwaliteit in uiteenlopende genres en stromingen.

deskundigheidsbevordering,

Een voorbeeld is de ambitie van Friesland

Daarbij gaat het naast gevestigde ook om

informatievoorziening, onderzoek en

Pop, Popfabryk, de Academie voor Popcultuur

vernieuwende en experimentele cultuuruitingen.

ontwikkeling, beheer en behoud, reflectie en

en Neushoorn om in noordelijk verband een landelijke ontwikkelorganisatie in de culturele basisinfrastructuur (BIS) te realiseren. Het

debat. Daarnaast is ondersteuning nodig voor • Het ontsluiten en presenteren van collecties op het gebied van (hedendaagse) kunst, media en erfgoed.

bestaande profiel van Leeuwarden als hotspot voor poptalent wordt hiermee verder uitgebouwd.

bedrijfsvoering, financiering en marketing. • Inzetten op hoogwaardige en/of vernieuwende,

• Het ontwikkelen (verwerven) en beheren

experimentele producties en presentaties.

van collecties van gemeentelijk, regionaal en (inter)nationaal belang.

• Het beschikbaar stellen van beurzen en stipendia en het organiseren van concoursen

• Het aanbieden van gemeentelijke, noordelijke

en prijzen voor makers en kunstenaars.

en nationaal toonaangevende voorzieningen en festivals voor talentontwikkeling, experiment of producties.

15 Verslag bijeenkomst met de raad, 23 mei 2019, p.1.

16

• Het ontwikkelen van projecten en programma’s voor cultuureducatie en –participatie.

artistiek klimaat

”Ik kan me alleen maar een voorstelling maken van hoe een artistiek klimaat er ongeveer uitziet de zon als schilderij de hemel en haar sterren als gedicht de maan als dichter die tevreden op haar pen kauwt de mensen als liedjes wellicht en dat de aarde een museum is dat de mensen verwonderend stilstaan naar de zon en de hemel en elkaar wijzen en dan glimlachend zeggen dit is dus kunst”

@Marrit Jellema, 2019

17

Het DNA van Leeuwarden, mienskip, erfgoed en beeldende kunst ©LF2028

18

2

Input van het veld

2.1. Introductie

Cultuurdeelname, zowel op amateur- als professioneel niveau is noodzakelijk, evenals voldoende

De inbreng van het culturele veld, inwoners,

mogelijkheden voor verdieping en bekwaming.

ondernemers en het onderwijs is verwerkt in paragrafen

Dit betekent dat er geïnvesteerd moet worden

2.2. tot en met 2.5. en wordt gekoppeld aan de

in gevestigde organisaties die behoren tot de

gemeentelijke visie en ambities op het gebied van

culturele basisinfrastructuur en in jonge makers.16

kunst en cultuur, die worden beschreven in hoofdstuk

Gevestigde organisaties hebben de kennis en het

3. De visie en ambities worden geconcretiseerd door

(inter)nationale netwerk om jonge (pas afgestudeerde)

lokale, regionale en (inter)nationale ontwikkelingen

makers verder op weg te helpen. Jonge makers kiezen

te benoemen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met

ervoor om in Leeuwarden werkzaam te zijn, omdat

een sterkte-zwakte analyse, die mede tot stand is

Leeuwarden, als onderdeel van Noord-Nederland,

gekomen naar aanleiding van de gesprekken met

mogelijkheden biedt om nog veel te ontginnen en

het veld en de benoemde ontwikkelingen.

te ontdekken (in tegenstelling tot de Randstad). Creatieve broedplaatsen, waarin (jonge)

2.2. Artistiek klimaat

kunstenaars en creatieve ondernemers samenwerken, experimenteren, hun talent en hun ondernemerschap

Voor een bloeiend artistiek klimaat is het van belang

verder ontwikkelen leiden tot initiatieven die van

om zowel aan ‘topsport’ als aan ‘breedtesport’

belang zijn voor de versterking van het artistiek klimaat

te doen. Dit betekent dat artistieke topkwaliteit,

en zorgen voor een kwaliteitsimpuls. In het bidbook

maar ook startups, amateurkunst en jonge makers

Leeuwarden-Fryslân 2028 wordt aangegeven dat de

nodig zijn. In de culturele infrastructuur moet een

ervaring leert dat broedplaatsen als een magneet

gelaagdheid zitten, waar ruimte is voor diversiteit,

werken voor nieuwe initiatieven, economische spin-

waarbij gestreefd wordt naar zoveel mogelijk inclusie

off en culturele reuring.17

en het betrekken van de diverse doelgroepen. Een voorbeeld hiervan is het project Eritreatown van LF2018.

16 Verslag themabijeenkomst artistiek klimaat, 26 maart 2019, p.2. Gevestigde instellingen zijn bijvoorbeeld: dbieb, Stadsschouwburg De Harmonie, Neushoorn en Kunstkade. 17 Programma Leeuwarden-Fryslân 2028, generatie 2028, p.24. In de uitvoeringsnota broedplaatsen, die in het eerste kwartaal van 2020 gereed is, worden gemeentelijke atelierpanden en (potentiële) gemeentelijke broedplaatsen beschouwd in de context van de gemeentelijke vastgoedportefeuille, de mogelijkheden van de panden/plekken, de aansluiting bij LF2028 en voorliggende cultuurnota alsook de nota broedplaatsen: creatieven in het hart van innovatie 2018 e.v.

19

Een bloeiend artistiek klimaat kan niet bestaan

2.3. Cultuureducatie

leef-en arbeidsperspectief (21st century skills).20 Met name in de leeftijdsgroep 12-21, met een focus

zonder dat alle elementen aanwezig zijn: een brede basis, waar talent zich kan ontwikkelen,

Cultuureducatie in het basisonderwijs (4-12 jaar) is met

op de 16-21-jarigen (voortgezet onderwijs en mbo)

experimenteerplekken en podia om door te kunnen

Kunstkade en de cultuurcoaches en het Kunstmenu

valt nog veel winst te behalen. Deze groep moet

18

groeien, kunstvakopleidingen voor de toptalenten

goed geregeld en geborgd.

en de mogelijkheid om de top te bereiken.

steeds rijker en sluit goed aan bij de belevingswereld

Het aanbod wordt

actief betrokken worden bij het vormgeven van nieuw beleid, zodat aangesloten wordt bij hun leefwereld.

van kinderen in de basisschoolleeftijd. De afgelopen Onderstaande afbeelding illustreert deze samenhang.

jaren is gewerkt aan de uitrol van cultuureducatie

2.4. Amateurkunst

naar het voorschoolse (2-4 jaar) en voortgezet

TOPEVENEMENTEN

onderwijs (12-18 jaar). Om de doorgaande leerlijn

Amateurkunstenaars nemen actief deel aan cultuur,

structureel te borgen in het voorschoolse onderwijs

vaak in groepsverband. In de gemeente Leeuwarden

streeft Kunstkade ernaar om Kunstmenu vanaf 2 jaar

is een groot aantal muziekverenigingen- en korpsen,

aan te bieden. De leeftijdgrens ligt nu op 4 jaar.

toneelverenigingen en dansscholen actief. Deelnemen

Wat belangrijk is, is dat ervaringen aangeboden

aan kunst en cultuur is een verbindende factor voor

worden. Kinderen en jongeren leren kunst maken,

mensen met verschillende achtergronden en draagt bij

kunst meemaken en betekenis geven aan wat zij

aan persoonlijke ontwikkeling, minder sociaal isolement

19

EXPERIMENTEERPLEKKEN EN PODIA

TALENT

maken en meemaken.

Ze moeten de mogelijkheid

en meer sociale activiteit. Amateurkunst draagt bij

krijgen om te ontdekken wat zij zelf leuk vinden.

aan het versterken van het gemeenschapsgevoel,

Cultuureducatie draagt bij aan de ontdekkingstocht

verbetert de leefbaarheid en zorgt naast participatie

naar wie je zelf bent. Ervaringen, gevoelens, gedachten

voor wederzijds begrip, zelfbewustzijn en is

en ideeën worden in een ander perspectief geplaatst.

emanciperend.21 2018 heeft mensen geprikkeld om

Hierdoor leren kinderen en jongeren zichzelf, de

projecten te ontwikkelen, om elkaar op te zoeken en

omgeving, de maatschappij en de wereld ontdekken

om in beweging te komen. Voor de toekomst zou het

en begrijpen. Hier moet ruimte voor worden

goed zijn om, net als LF2018, aan de hand van een

geboden in het onderwijsprogramma. Erkenning

thema uitdagingen te blijven zoeken. Hiervoor zijn

voor creativiteitsontwikkeling benut de talenten van kinderen en jongeren. Dit is van belang voor het

18 Verslag themabijeenkomst cultuureducatie en onderwijs, 21 maart 2019, p.1-2. 19 Zie https://www.curriculum.nu/voorstellen/kunst-cultuur/samenvattingkunst-cultuur/

20

20 Naar schatting 65% van de huidige basisschoolleerlingen zal later gaan werken in beroepen die nu nog niet bestaan. https://www.innovatiefinwerk. nl/toekomst-van-werk/2017/10/jongeren-opleiden-voor-niet-bestaandebanen-drie-stappen 21Verslag themabijeenkomst actieve cultuurdeelname en amateurkunst, 1 april 2019. p.2. Het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) heeft onderzoek gedaan naar deelname van amateurs aan kunst en cultuur. Zie hiervoor https://www.lkca.nl/~/media/downloads/ publicaties/2017/2017%20nmak%20publieksversie.pdf

professionele aanjagers nodig. Voor de gemeente ligt

2.6. Cultuurtoerisme

culturele organisaties spelen hier een belangrijke rol in.25

er een taak op het gebied van het faciliteren hiervan,

Succesvolle projecten van LF2018 werpen ook na 2018

onder meer op het terrein van subsidies en vergunningen

Het is van belang om in te blijven zetten op een

hun vruchten af. 11Fountains is hier een goed voorbeeld

en het met elkaar verbinden van evenementen.

aantrekkelijk en toegankelijk kunst- en cultuuraanbod

van. Een goede PR en marketing zijn noodzakelijk, evenals

voor onze inwoners uit de stad en de dorpen en

een langetermijnvisie. Marketing Leeuwarden, Merk

bezoekers. De vraag die samenhangt met het bereiken

Fryslân en LF2028 werken momenteel samen met de

2.5. Talentontwikkeling

van publiek van buitenaf is: hoe worden mensen van

provincie Fryslân aan een marketingagenda richting 2028.

Talent kan zich ontwikkelen in Leeuwarden. Er is

buiten de regio verleid om een bezoek te brengen aan

Een fonds voor startende jonge makers is ondersteunend

voldoende aanbod, onder andere op het gebied van

Leeuwarden-Fryslân. Gemeente(n), provincie Fryslân,

aan cultuurtoerisme, waarbij getoetst wordt vanuit de

creatieve opleidingen op mbo- en hbo-gebied, maar er

LF2028 en ondernemers (onder andere het Leeuwarder

markt, cultuur en overheid. Een dergelijk fonds biedt

23

jong talent professionele ondersteuning om goede

zijn weinig mogelijkheden voor mensen die aan het begin

Ondernemersfonds (LOF))

van hun professionele carrière staan. Wat er de laatste

gezamenlijke verantwoordelijkheid in. Het aantrekken

plannen te ontwikkelen en sluit aan bij LF2028 en

jaren is ontstaan, in aanloop en in 2018, blijft niet zonder

van sponsoren is hierbij een aandachtspunt: er is sprake

hun plannen voor een interdisciplinair cultuurfonds,

meer intact en moet financieel en in beleid geborgd

van afname en versnippering van cultuursponsoring.

waarbij steun van overheden, bedrijfsleven, culturele

Uit het onderzoek van LF2018 blijkt dat mensen in

organisaties en het maatschappelijk veld wordt gezocht.

22

worden.

Het is daarom van belang om te investeren

hebben hier een

in (pas afgestudeerde) makers, om hen de ruimte

2018 met name naar Leeuwarden zijn gekomen voor

geven om te experimenteren en om hun talent

een specifiek evenement.24 Dit geldt bijvoorbeeld voor

verder te ontwikkelen. Ook is het belangrijk dat er

De Reuzen en de Escher-tentoonstelling in het Fries

netwerken zoals We the North zijn en dat makers

Museum. Blockbusters van een hoog artistiek

zich kunnen presenteren. De culturele infrastructuur

niveau horen bij een hoog ambitieniveau en

moet hiervoor goed georganiseerd en gefinancierd zijn

zorgen ervoor dat stad en regio ook (inter)nationaal

en is nodig om de ontwikkeling naar toptalent mogelijk

op de kaart blijven staan. Kiezen voor kwaliteit en

te maken. Ook is het van belang om talent van buiten

een beperkt aantal trekkers zorgt voor toeristen uit

naar binnen te halen, op nationaal en internationaal

binnen- en buitenland voor Leeuwarden en de regio.

niveau, om expertise uit te wisselen. Hiervoor moeten

Als mensen hier eenmaal zijn, zien ze hoe aantrekkelijk

mogelijkheden tot uitwisseling zijn binnen de

Leeuwarden is. Erfgoed is hierin belangrijk, net als

verschillende kunstdisciplines-ketens (zie bijlage 2). Een

een divers en breed cultureel aanbod en een goed

keten begint bij kennismaking met kunst en cultuur door

aanbod van winkels en horeca. Het gaat hierbij om

middel van cultuureducatie en maakt doorgang naar

een totaalaanbod voor diverse doelgroepen. Bestaande

een volgend niveau mogelijk, voor wie dat wil en kan. 23 Zie voor het LOF https://leeuwarderondernemersfonds.nl/lf-2018/ 22 Verslag themabijeenkomst talentontwikkeling, 28 maart 2019, p.1.

24Slotmeting LF2018 onderzoeksresultaten, p.21.

21

25 Verslag themabijeenkomst cultuurtoerisme, 19 maart 2019, p.1-2.

“Op school gaat het vaak om de juiste cijfers, de correcte antwoorden kunst gaat een stapje verder dan dat en leert kinderen om hun eigen oordeel of mening te vormen af te wijken van de gebaande paden oplossingen vinden voor wat eerst een probleem lijkt te zijn en achteraf een uitdaging problemen kunnen meer dan één oplossing hebben en vragen meer dan één antwoord woorden en cijfers alleen zijn niet genoeg om uit te drukken wat we weten de grenzen van onze taal zijn niet de grenzen van ons denken zoals Elliot Eisner ons ooit zo mooi zei”

@Marrit Jellema, 2019

Cultuureducatie 22

Parttime Paradise van Tryater satelliet SkoftenSkiep ©Florian Cats

23

Lân fan Taal projectie ©Lucas Kemper

24

3

Gemeentelijke visie en ambities

3.1. Visie

2. Met innovatieve en duurzame ideeën geven we nieuwe impulsen aan de toekomst van stad en de

We dragen met ons kunst- en cultuurbeleid bij aan

dorpen. Kunst en cultuur worden hierbij ingezet

het meedoen van onze inwoners aan de samenleving.

als vliegwiel, hefboom en aanjager voor sociale,

Dit doen we door kunst- en cultuur voor iedereen

economische en duurzame groei;27 een bloeiend

bereikbaar te maken. Cultuureducatie is hierin, net

artistiek klimaat is hiervoor noodzakelijk. We

als talentontwikkeling, een belangrijke pijler. We

investeren in kinderen, jongeren, studenten en jonge

richten ons hierbij op een levendige, culturele en

makers; zij zijn het kapitaal voor de toekomst.

creatieve omgeving, waar plek is voor kwalitatief goed aanbod van verschillende niveaus (van

3. We richten ons op de verdere ontwikkeling

amateur- tot professionele kunst), voor experiment

van Leeuwarden als aantrekkelijke historische,

en waar ruimte is voor talentvolle (jonge) makers.

levendige binnenstad met een sterk cultureel

Wij zijn één van de toonaangevende steden/

profiel en op ruimtelijke ontwikkelingen, zoals

gebieden in Nederland, die met haar cultureel aanbod

de ontwikkeling van het Spoordokgebied.

regionaal, nationaal en internationaal zichtbaar is en bezoekers trekt. Hierbij spelen we in op thema’s en

4. We versterken onze positie op economisch

samenlevingsvraagstukken, waarbij kunst en cultuur

gebied in Noord-Nederland en Europa:

een autonome waarde hebben én worden ingezet

in 2028 is Leeuwarden doorgegroeid tot een gemeente

als katalysator voor maatschappelijke verandering.

met ongeveer 130.000 inwoners en als tweede stad van Noord-Nederland het economisch en cultureel

3.2. Ambities richting 2028

centrum van de regio. Met ons cultuuraanbod trekken we nationaal en internationaal blijvend de aandacht. Dit

Onderstaand zijn onze ambities, verbonden met de

draagt bij aan het positieve imago van stad en regio en

hiervoor reeds benoemde legacy-lijnen, beschreven.

zorgt voor een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven.

1. We richten ons op brede welvaart, en dragen met ons (kunst- en cultuur) beleid bij aan de inclusieve samenleving: iedereen doet mee. De leefomgeving in de stad en de dorpen nodigt uit tot ontmoeting, ontspanning en beweging.26

26 Gemeente Leeuwarden, Leeuwarden in 2028. De aftrap voor een Leeuwarder Omgevingsvisie, p. 3-11.

25

27 Collegeprogramma Gemeente Leeuwarden 2018-2022, De kracht van samen, p.26. Zie ook het programmaboek generatie LF2028 https://www.fryslan.frl/document. php?m=7&fileid=63020&f=0f9a467c6c7009e8374d119f1e9d28b8&attachment=0

Talent ontwikkeling

“Vind de talenten, kijk goed en neem ze aan de hand Motiveer ze, laat ze focussen Houd vooral je ogen open, bied de helpende hand Want hoeveel potentiële Mozarts en Da Vinci’s hebben eerder nooit de kans gekregen om te zijn wie ze werkelijk zijn?”

@Marrit Jellema, 2019

26

3.3. Kansen

Taal, een van de majeure projecten van LF2018.29

Evenementen, waaronder festivals

Andere projecten waar wij vanuit de gemeente aan

Vanuit ons kunst- en cultuurbeleid dragen we

Om de benoemde visie en ambities te realiseren biedt

bijdragen zijn initiatieven van dbieb, die, aanvullend op

bij aan kwalitatief hoogstaande laagdrempelige

het aansluiten bij de volgende ontwikkelingen kansen:

het leesonderwijs op basisscholen, mediacoaches inzet

festivals die toegankelijk zijn voor diverse en nieuwe

om kinderen plezier in taal en lezen te laten ervaren

doelgroepen, en waar ruimte is voor (jong) talent.

LF2028 en evenementen

en Explore the North/multidisciplinair productiehuis,

De Triënnales van LF2028. Elke drie jaar wordt een

gericht op literatuur en muziek. Ook dragen wij bij aan

Ze bepalen mede de levendigheid, het culturele

triënnale georganiseerd. Voor elke editie wordt steeds

het theatergezelschap Tryater, dat onder meer Friese en

klimaat, sfeer en aantrekkingskracht van

twee jaar genomen om voor te bereiden. Gedurende

meertalige producties brengt, alsook een plek biedt voor

Leeuwarden voor (toekomstige) bewoners

die twee jaar zijn er publieksvoorstellingen, jaarlijkse

jonge toneelschrijvers en Meeuw|Jonge Theatermakers,

en (startende) ondernemers en zorgen ervoor

festivals en kunstprojecten. Ondertussen werken

waar jongeren hun schrijvers- en performerskwaliteiten

dat bezoekers (lokaal, regionaal, nationaal en

professionele makers en de mienskip aan een sterk

kunnen ontwikkelen. Voorts heeft de gemeente

internationaal) naar Leeuwarden komen. De

triënnaleprogramma, voor iedereen in Fryslân en voor

Leeuwarden een stadskunstenaar, die zich met ingang

festivals dragen bij aan maatschappelijke

kunstliefhebbers en cultuurtoeristen van elders. In 2022

van 2020 richt op meertaligheid. In de gemeente

ontwikkelingen, economische spin-off en aan

vindt de eerste triënnale plaats, waarvan het thema

Leeuwarden wordt jaarlijks de Rely Jorritsmapriis, die

een artistiek-inhoudelijk hoogstaand aanbod van

Op de bodem van de zee is. In de jaren daarop, richting

zich richt op Fryske taal en poëzie, uitgereikt.

kunstuitingen en cultuuruitingen; kortom aan de cultureel bruisende stad in Noord-Nederland

de triënnale van 2025, wordt gewerkt aan het streven om Fryslân te laten stijgen tot de top drie van meest

De Piter Jelles Priis wordt eens per vijf jaar uitgereikt

die we willen zijn.”30 Naar schatting gaat het bij

circulaire regio’s in Europa.

en richt zich op zowel Friestalige als Nederlandstalige

evenementen en festivals per jaar om 7,5 miljoen

werken, waarin door de taal of het onderwerp

euro bestedingen en 125-150 banen (fte).

Fries en meertaligheid als onderdeel van

een relatie met Fryslân tot uitdrukking komt.

City of Literature De gemeente Leeuwarden investeert al in projecten die aansluiten bij City of Literature, zoals de proeftuin Meertaligheid van We the North.28 Dit project leidt tot producties – in het Nederlands, het Fries en het Nedersaksisch - op het snijvlak van taal, kunst en cultuur. Het is een bredere voortzetting van Lân fan

28 In de gemeente Leeuwarden komt meer aandacht voor meertaligheid, en dus ook voor Fries. Taalnota Frysk. Dúdlik yn byld, gemeente Leeuwarden, 2018.

29 Het ministerie van OCW heeft voor de proeftuin Meertaligheid voor de periode 2019 en 2020 een bedrag van € 185.000,- beschikbaar gesteld. Dit bedrag wordt gematcht vanuit We the North. Hierdoor is in totaal € 370.000,- beschikbaar voor een ‘taalkaravaan’ die drie provincies aandoet, voor netwerkvorming en voor cultuurprogrammering op bijvoorbeeld festivals waarbij extra aandacht is voor taal.

27

30 Quickscan BBO, 20 juni 2019. Daarnaast zijn met Leeuwarder evenementen in totaal ruwweg 50-100 fulltime banen bij evenementenorganisaties gemoeid en een zelfde aantal bij regionale toeleveranciers. De afgeleide bestedingseffecten hiervan – uitgaande van ca. 30% aan consumptieve bestedingen in de regio - worden geschat op 1-1,5 miljoen euro.

Netwerken

Noordelijk: We the North

Landelijk, provinciaal en gemeentelijk beleid

Internationaal: EUROCITIES

De provincies Groningen, Drenthe, Fryslân en de steden

We sluiten aan bij het Rijksbeleid (2021-2024),36

Leeuwarden is sinds oktober 2017 één van de

Groningen, Assen, Emmen en Leeuwarden, hebben

dat aandacht heeft voor regionale spreiding en

deelnemende steden aan EUROCITIES31 en maakt

voor de periode 2017 – 2020 het cultuurprogramma

bereidheid toont tot cofinanciering. We richten ons

hiermee deel uit van een internationaal netwerk

Noord-Nederland We the North ontwikkeld. Met

hierbij op cultuur van en voor iedereen, verbreding

dat Leeuwarden kansen biedt om koppelingen te

dit programma en met het stedelijk regioprofiel, dat

en vernieuwing (ruimte voor meer genres en nieuwe

leggen met Europees beleid, onder andere op het

in het kader van de nieuwe Rijksperiode (2021-2024)

spelers zoals urban arts en ontwikkelplekken in

gebied van cultuur, onderwijs en innovatie. Doel

op uitnodiging van de minister is opgesteld, heeft

alle disciplines en sectoren), sterker profileren

is kennisdeling, het opbouwen en onderhouden

34

We the North zich landelijk sterk geprofileerd.

van een internationaal netwerk op het gebied van

van de regio (stedelijke regioprofielen),37 en de Fair Practice Code (betere arbeidsmarktpositie

kunst en cultuur (voor zowel de gemeente als het

We the North is een krachtig instrument om cultuur

voor kunstenaars en goed werkgeverschap van

Leeuwarder/Friese culturele veld) en het verzilveren

in het Noord-Nederland steviger op de landelijke

opdrachtgevers). Specifiek voor de verbinding tussen

van Europese financieringsmogelijkheden samen met

cultuurkaart te zetten. Speerpunten van het programma

onderwijs en cultuur geldt dat we ons richten op

partnersteden. Een overzicht van de eerste resultaten,

zijn talentontwikkeling, cultuureducatie, innovatie

het creëren van gelijke kansen, waarbij de sociale

inclusief City of Literature, treft u aan in bijlage 1.

en het versterken van het makersklimaat,

en economische achtergrond van de leerling geen

met als doel om een grotere maatschappelijke en

belemmering mogen zijn. Er wordt ingezet op meer

Met de titel City of Literature zijn we toegetreden

economische impact van kunst en cultuur in de

ruimte voor het voortgezet onderwijs en aansluiting

tot het UNESCO Creative Cities Network. De drie

regio te realiseren, een duurzame versterking van het

tussen binnen- en buitenschoolse activiteiten.

samenwerkende partijen, gemeente Leeuwarden,

noordelijke culturele ecosysteem, een groter bereik

provincie Fryslân en LF2028 investeren samen met

van publiek en ontschotting tussen het domein

betrokken partners

32

in: het literaire klimaat en

cultuur en die van economie, participatie en natuur.

vertaling; sociale inclusie, onder andere ten behoeve

De samenwerkende noordelijke overheden

van bestrijding van laaggeletterdheid en stimuleren

van We the North hebben jaarlijks € 600.000,-

van meertaligheid en internationalisering. 33

beschikbaar voor noordelijke impulsen die de overheden samen met het culturele veld realiseren. Er worden onder meer drie proeftuinen gefinancierd.

31 http://eurocities.eu/eurocities/about_us

Dit zijn Artist in Space (beeldende kunst),

32 Zie voor het bidbook https://lanfantaal.nl/bidbook/ De partners zijn: Afûk, Tresoar, Historisch Centrum Leeuwarden, Fryske Akademy, Omrop Fryslân, Fers, Rijksuniversiteit Groningen / Campus Fryslân, Explore the North.

meertaligheid en er is een proeftuin om nieuw

33 Ibid, p.13. In 2018 was er binnen de programmering van LF2018 ruimte voor Mienskipsinitiatieven. Het open karakter hiervan kwam naar voren in de verscheidenheid van taal. Zestig initiatieven gaven aan dat er twee of meer talen werden gesproken. Er waren dertig projecten met drie of meer talen. Partoer, Evaluatie Mienskipprogramma van Culturele Hoofdstad 2018: mogelijkheden om groots te denken, p.12.

publiek te bereiken: Cultuur, mag dat in de frituur. 35 34 We the North Regioprofiel 2018 en samenvatting We the North. Kader voor Noordelijk programma experimenteerregio 2017-2020. 35 Visienota evenementen gemeente Leeuwarden, 2019, p.2.

28

36 https://vng.nl/publicaties/cultuurbeleid-2021-2024-stedelijke-en-regionaleprofielen 37 Uitgangspunten cultuurbeleid 2021-2024, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, p.15.

Provincie Fryslân

Gemeente Leeuwarden

Leeuwarden moet een attractieve en creatieve

Het doel van de provincie Fryslân is om de volgende

Economie, recreatie en toerisme

stad worden voor young professionals.

ambitie te realiseren: het culturele leven in Fryslân heeft

In Fryslân is, met uitzondering van de stad Leeuwarden,

De gemeente Leeuwarden werkt aan een visie op het

in 2028 de energie en het vermogen die het had ten

sprake van een krimpende beroepsbevolking en een

gebied van recreatie en toerisme. De ambitie is om ons

tijde van LF2018 om Fryslân in beweging te brengen.

krimp van de totale bevolking. Voor economische

te richten op slimme groei van de toeristische sector

Fryslân biedt een blijvend vernieuwend podium voor

ontwikkeling is productiviteitsgroei noodzakelijk.

en de leefbaarheid te verbeteren. De bouwstenen hiervoor zijn: leveren van een bijdrage aan het LF2028-

een hoogwaardig en bruisend cultureel klimaat en is hiermee een culturele, maatschappelijke en economische 38

Daarom zetten we in op een sterke relatie

programma (blockbusters, Triënnales), hedendaagse

De provincie heeft in haar bestuursakkoord

tussen onderwijs en arbeidsmarkt en op het

kunst in de openbare ruimte in samenwerking met

2019-2023 Geluk op 1 voor de periode 2020-2023 in

stimuleren van innovatie in de volle breedte.

kunstorganisaties, erfgoedtoerisme, Fryslân culinair,

totaal 6 miljoen euro beschikbaar gesteld voor LF2028.

De kwaliteit van voorzieningen in Leeuwarden

Wadden- en waterrecreatie, fietsen en wandelen.

De provincie Fryslân richt zich onder meer op een

draagt bij aan de economische ontwikkeling. Het

sterke infrastructuur als basis voor een bloeiend

‘product’ Leeuwarden gaat over een aantrekkelijke

artistiek klimaat, op innovatie en experiment, op de

historische binnenstad, horeca-en winkelaanbod,

toegankelijkheid van kunst en cultuur voor iedereen, op

evenementen, gastvrijheid, een breed en divers

taal en identiteit als inspiratie voor culturele initiatieven,

aanbod op het gebied van kunst en cultuur, onderwijs

producties en nieuwe netwerken en op het vertellen

en als bestemming voor zakelijke congressen. We

van het ferhaal van Fryslân (erfgoed en cultuur) door

zetten Leeuwarden met een gevarieerd aanbod

trekker.

39

musea.

Wij sluiten met ons beleid zoveel mogelijk aan

als ‘place to be’, als stad van ontmoeting op de

bij de koers van de provincie; zowel de provincie als

kaart en houden talent, dat van mbo-, hbo en

de gemeente ondersteunen een aantal professionele

universitaire opleidingen komt, vast door de kans

organisaties, waaronder festivals, gezamenlijk.40

op een uitdagende baan te vergroten. Dat vraagt om een sterkere verbinding tussen het bedrijfsleven en het onderwijs in de gemeente Leeuwarden.41

38 NIJ POADIUM, Kunst en cultuur, taal & onderwijs en erfgoed in Fryslân 2021-2024, p.6. Bestuursakkoord provincie Fryslân 2019-2023, Vernieuwen in vertrouwen. Geluk op 1, p.10-11. Zie ook https://www.fryslan.frl/document. php?m=7&fileid=69103&f=8064715641513da02233f9d69150a01a&attachment=0 39 NIJ POADIUM (p.11), Kunst en cultuur, taal & onderwijs en erfgoed in Fryslân 2021-2024, p.6. 40 Ibid, p. 35. De provincie Fryslân zet in op een sterke kunstsector, waarbij artistieke kwaliteit het leidende principe is. De provincie ondersteunt professionele kunstorganisaties via een provinciale vierjarige subsidieregeling. Een externe commissie beoordeelt de aanvragen. Voor de financiering van de overige programmalijnen gelden andere regels. Voor de programmalijn innovatie en experiment wordt bijvoorbeeld een stimuleringsregeling ontwikkeld.

41 Aanpak Economische ontwikkeling Leeuwarden 2019-2022. Van visie naar uitvoering, gemeente Leeuwarden, 2019, p. 13.

29

Leeuwarden moet een attractieve en creatieve stad worden voor young professionals.

en vormgeving zijn te beperkt om deze vraag op te vangen. Daarnaast is op dit moment de focus van de subsidieregelingen op het gebied van cultuur een andere, bijvoorbeeld als het gaat om artistieke kwaliteit en publieksbereik. De komende periode richten we ons op het evalueren van de subsidieregelingen van het Sociaal Domein, inclusief de subsidieregelingen op het gebied van cultuur, om te bezien of aanpassingen mogelijk en/of nodig zijn. Daarnaast experimenteren we met het inzetten van cultuur voor maatschappelijke opgaven.44 Voorbeelden hiervan zijn de LF2018 projecten Circus Adje en Look@Me, geïnitieerd door Kunstkade, die een vervolg kennen in 2019 en 2020.45 Wij richten ons, gezien de verbinding van cultuur met bestaande beleidsprogramma’s binnen en buiten het

Vastgoed

kunst en cultuur zowel de sociale basis als het

Sociaal Domein, op inhoudelijke versterking van de

Door de gemeente gesubsidieerde culturele

makersklimaat in Leeuwarden. Daarom is het van

verschillende programma’s en op het waar mogelijk

organisaties worden bij voorkeur gehuisvest

belang om mensen van jongs af aan in aanraking

genereren van middelen die meerdere doelen dienen.

in locaties die in eigendom zijn van de

te laten komen met kunst en cultuur, in de stad en

Kunst in de openbare ruimte biedt bijvoorbeeld de

gemeente. Hiermee wordt zo efficiënt mogelijk

dorpen en om bewonersinitiatieven zoveel mogelijk

mogelijkheid om vanuit cultuur, toerisme en recreatie,

omgegaan met publieke middelen.

te faciliteren. Eén van de mogelijkheden die wij

stadsontwikkeling en LF2028 samen te werken.

daarvoor hebben is het Mienskipsfonds. Hieruit Sociaal domein

wordt jaarlijks een groot aantal culturele initiatieven

Cultuurparticipatie draagt bij aan positieve

vanuit de wijken en dorpen gesubsidieerd.43 Voor

gezondheid, aan het doorbreken van sociaal

dit fonds zijn middelen beschikbaar tot en met

isolement (bestrijding eenzaamheid), aan

2021. De middelen die vanuit cultuur beschikbaar

actieve betrokkenheid bij de samenleving en aan

zijn voor de subsidieregelingen talentontwikkeling,

meer begrip voor elkaar.42 Hiermee versterken

kleine producties, amateurkunst en beeldende kunst

42 S. Eikhuizen, P. Gielen, Q. van den Hoogen, T. Lijster en H. Otte, De waarde van cultuur, een onderzoek naar het meetbare en onmeetbare, onderzoekscentrum Arts in Society, Rijksuniversiteit Groningen, p.39.

43 De culturele aanvragen richten zich op het maken en vertonen van voorstellingen, het realiseren van kunstwerken in de openbare ruimte, community art projecten of projecten die de cultuurhistorie van het dorp of de wijk betreffen.

30

44 In samenwerking met LF2028 heeft de gemeente dit najaar een oproep gedaan onder culturele- en maatschappelijke organisaties om projecten in te dienen, die zich richten op de aanpak van eenzaamheid. Zie https://www.omropfryslan.nl/nieuws/916428-bijna-dertigcultuurplannen-tegen-eenzaamheid-ingediend-bij-gemeente-leeuwarden 45 Zie http://nieuwsbrieven.blauwe.zone/t/r-213A9EA4C5F238E12540EF23F 30FEDED

3.4. SWOT-analyse Onderstaande analyse biedt inzicht in de sterktes en zwaktes voor het toekomstige cultuurbeleid van de gemeente Leeuwarden. Deze SWOT-analyse vloeit voort uit de hoofdstukken 1, 2 en 3.3. De analyse is relevant voor hoofdstuk 4, waarin drie ambitieniveaus worden geschetst voor het toekomstige kunst- en cultuurbeleid van de gemeente Leeuwarden.

STERKTES

Z WA K T E S

• Veel en divers aanbod.

• Beperkte middelen: exploitatie en programmering van culturele basisorganisaties. Beperkte ruimte voor nieuwe initiatieven.

• Veel doen met weinig middelen. • De wil en ambitie om een vervolg te geven aan LF2018 is er. • Culturele basis is steviger dan 10 jaar geleden: gevestigde organisaties en nieuwe initiatieven, de culturele ketens en netwerken lokaal, regionaal, nationaal en internationaal zijn versterkt. • Rol en belang van kunst en cultuur in Leeuwarden worden breed onderkend (overheid, bewoners, horeca, detailhandel, landelijk en Europa). • Stevige positie in het cultuurnetwerk We the North en in landelijke netwerken.