Transcript begrotingsvergadering 8 november 2024

TRANSCRIPT VAN DE GEMEENTERAAD VAN GEMEENTE LAREN d.d. 8 november 2024

1.

Opening en vaststelling agenda De voorzitter: Goedemorgen, het is 09.30 uur. Het is vrijdag 8 november alweer 2024. Vanmorgen vindt de vergadering van de gemeenteraad van Laren plaats over de begroting voor het komend jaar en opvolgende jaren. En dat op een vrijdag waarin wij volgens mij heel tevreden mogen terugblikken op een mooi bezoek van de commissaris van de Koning aan ons dorp, waarmee wij met een mooi programma hem langs een aantal hoogtepunten van ons dorp, maar ook uitdagingen geleid hebben. Ik vind absoluut het hoogtepunt van de dag het gesprek met de gemeenteraad. Daar kijk ik ontzettend tevreden op terug. Ik begreep uit de terugblik en de naborrel dat u dat ook doet. Volgens mij is dat een heel mooi moment geweest. Ik zou bij aanvang van deze vergadering vooral ook onze griffier en onze commissiegriffier, plaatsvervangend getier willen bedanken, want zij hebben ook een heel belangrijk aandeel gehad in de organisatie, naast onze gemeentesecretaris, medewerkers van de BEL en het Brinkhuis. Dank daarvoor. Ook vandaag is deze vergadering weer puik voorbereid, zodat we goed met elkaar over de begroting kunnen spreken. Ik heb een bericht van afmelding ontvangen van de heer Andreas Grunwald. De heer R. van den Berg, de fractievoorzitter van het CDA, is tot 11.00 uur aanwezig, dus hij heeft een halfuur om te knallen. Gelukkig komt dat in de sprekersvolgorde helemaal goed.

We hebben technische vragen ontvangen van de VVD van Stef Merckx en van de heer Koldenhof. De beantwoording staat bij het agendapunt gepubliceerd. Dat is ook allemaal heel snel gegaan met veel overgave. We hebben een amendement ontvangen van de VVD en ook twee moties van dezelfde fractie. Ik wil graag u nog vragen, vooral de fractievoorzitters, aandacht voor het feit dat er na afloop nog een seniorenconvent plaatsvindt. Ik wil ook iedereen op de publieke tribune van harte welkom heten. Een mooie delegatie namens ons managementteam, ons zeer bevlogen managementteam, onze directeur Femke Plot, Petra Zwanenikken, onze nieuwe gemeentesecretaris. We hebben er dus eigenlijk de facto twee op de tribune, twee voor de prijs van één vandaag. Ronald Van den berg, Jeroen van Oostende. Ik zie ook dat Rachel Sandvliet er vandaag is. Die zit verdekt opgesteld achter de wethouder Rood voor mij, maar ze is even opzij gaan zitten. Onze controler. Ontzettend goed werk geleverd. De perstribune is ook mooi gevuld. Fijn dat je er bent. Dus we gaan mooi aan de slag vandaag.

2.

Begroting gemeente Laren 2025 De voorzitter: Wij hebben algemene politieke beschouwingen ontvangen. Die zijn ook gepubliceerd in iBabs. Ik zie al warme banden ontstaan tussen de VVD en Groen Laren. Dat belooft wat voor de besluitvorming van vandaag. De volgorde is dat wij beginnen met de fractie van Liberaal Laren, daarna het CDA, die de algemene politieke beschouwingen zal presenteren in de vorm van een presentatie, Groen Laren, VVD Larens Behoud, Democratisch Laren en D66. U heeft een maximale spreektijd van tien minuten. Die hou ik scherp in de gaten. Even voor de orde. Ik ga ervan uit dat de moties die wij reeds ontvangen hebben ook zullen worden ingediend. Dat is ook fijn voor het college. Als u dat zelf vergeet te melden in uw beschouwingen, dan gaan wij er wel in de eerste reactie van het college alvast op reageren. Kleine correctie. De griffier corrigeert mij. Na het uitspreken worden ze gepubliceerd. Eerst luisteren, dan lezen. Dan geef ik als eerste het woord aan de fractievoorzitter van Liberaal Laren, mevrouw Timmerman. Mevrouw Timmerman: Nu wel. Goedemorgen allemaal. Ik mag vanavond, of vanmorgen, het spits afbijten. Ik wens iedereen harte welkom. Mijnheer de voorzitter, geachte aanwezigen. Deze begroting zou in het teken Pagina 1 van 48

moeten staan van anticiperende maatregelen om het rampjaar 2026 te kunnen overleven op een voorspelde korting van 1 miljoen op de algemene uitkering. Vorig jaar tijdens de begrotingsbehandeling alsmede onze algemene beschouwingen op de kadernota in juni riepen wij dan ook op tot soberheid en het in de ijskast zetten van niet direct noodzakelijke projecten. Regeren is immers vooruitzien, want ook na het ravijnjaar moeten we verder, liefst als zelfstandige gemeente, die zijn eigen broek kan ophouden. Want anders is het al snel einde verhaal. Het f-woord is een paar dagen geleden al gevallen. Ook schreven we dat de relevante vraag het komende jaar slechts zou mogen zijn, is dit echt op dit moment in het belang van onze inwoners, of kan het nog even wachten. We hebben in de eerste plaats immers nog een hele inhaalslag te maken qua onderhoud wegen, inclusief rioleringen en stoepen, onderhoud scholen, achterstand groenonderhoud et cetera, et cetera. Allemaal kerntaken van de gemeente die de afgelopen jaren niet de prioriteit hadden die we verplicht zijn te leveren. Op den duur wreekt zich dat en gaat het in the end veel meer geld kosten dan normaal structureel onderhoud jaarlijks kost.

Dat is de afgelopen maanden ook gebleken bij de behandeling van het wegenbeheerplan, onderhoud speeltuinen, groenonderhoud en, niet te vergeten, het onderhoud van onze scholen die we vanaf 2025 zullen moeten ophoesten om onze kapitaalgoederen op een fatsoenlijke wijze te kunnen blijven onderhouden. Deze oproep tot anticiperen op de schaarste die komen gaat, was echter tegen dovemans oren. Er is tot op heden nog niets gebeurd. Sterker nog, het jaar voor het rampjaar, nu dus, wilt u nog enkele nieuwe projecten opzetten komende uit het coalitieakkoord. Wij doelen hierbij op het project Ons Laren, extra inwonersbetrokkenheid voor een slordige 100.000 euro structureel per jaar. En b, wij houden ons hart vast, want de opzet van de inwonersbetrokkenheid voor de potentiële bouwlocaties afgelopen maanden hebben alleen maar chaos en onrust teweeggebracht. Het aanstellen van een cultuureducator, ook 100.000 euro structureel per jaar, is dit nu echt op dit moment nodig? Bij elkaar hebben we het wel over twee ton structureel extra uitgaven. Dat kan veel beter en goedkoper. Wij vinden dit buiten proportie. In deze begroting zijn echter slechts enkele zinnen gewijd aan de noodzakelijke bezuinigingsoperaties om het rampjaar te kunnen overleven, en dan nog alleen doelend op de komende jaren.

Wanneer bent u van plan met de raad en de inwoners in gesprek te gaan hierover? In welk jaar kunnen we dan uiteindelijk echte bezuinigingen verwachten. Deze begroting wordt immers vandaag al vastgesteld. Hoe ziet u dit voor u? Nadat de begroting voor 2025 is vastgesteld, we pas gaan nadenken over waarop er in 2026 bezuinigd gaat worden, dus na de verkiezingen, het zuur voor het volgende college? Of wilt u al eerder deze begroting openbreken? Dat lijkt me nogal omslachtig. Graag antwoord op onze vragen. Zou het niet veel chiquer zijn om een aantal nieuwe wensen uit het coalitieakkoord die nu al niet haalbaar en betaalbaar blijken, zoals bovengenoemde twee projecten, te laten vallen voor 2025, in plaats van ze op de valreep in 2025 op te starten en vervolgens weer te moeten schrappen in 2026? Regeren is immers vooruitzien. Het ontbreken van een programmabegroting 2025 uitvoeringsorganisatie, dat is de cijfermatige uitvoeringsorganisatie. In tijden van krapte en noodzaak tot bezuinigen is gespecificeerd inzicht in uitgaven cruciaal. Nu zijn met de nieuwe opzet van de begroting al een aantal programma's in elkaar geschoven en dat zou op zich nog niet erg zijn, als daarnaast inzicht gekregen kan worden over gespecificeerde inkomsten en uitgaven.

Door het ontbreken van het boekwerk is echter niet na te gaan wat waaraan wordt uitgegeven, omdat slechts van het totale budget voor een veelomvattend programma wordt uitgegaan. Op deze wijze ontbreekt het gespecificeerde inzicht totaal. Over 2024 werd bij de vorige begrotingsbehandeling al zes ton winst begroot. Nu blijkt deze winst geheel verdampt en blijkt er zelfs acht ton te veel zijn uitgegeven. Ook dit valt voor ons niet te analyseren waaraan. Vraag, hoe denkt u zonder dit gespecificeerde financiële inzicht de raad en de inwoners mee te laten denken over toekomstige bezuinigingen en zelf in control te zijn. Hoe denkt u dat wij als raad zonder cijfers onze controlerende taak kunnen uitoefenen? Wij verzoeken u via het alsnog opstellen van het boekwerk Programmabegroting Uitvoeringsorganisatie nog dit jaar inzicht in de cijfers te geven, zodat zowel de raad als de inwoners financiële helderheid en openheid krijgen die volgens de wet Open overheid verplicht is en, als dit al niet strikt juridisch verplicht is, dan wel moreel. Wij zijn ook benieuwd in dit kader wat Pagina 2 van 48

de provincie van de bestuurskracht vindt. In dit kader missen wij ook wederom de lijst met subsidies in de begroting. Voor iedereen zichtbaar als onderdeel van de begroting. Nu blijkt de lijst wel aan de commissie Audit overhandigd te zijn, waaruit onder andere blijkt dat Hart voor Laren voor 2024 een extra subsidie van 148.000 euro kan verwachten. Dit is niet in de begroting vermeld en dus niet zichtbaar. Niet de openheid die wij nastreven. Gemeentelijke lasten. Let wel, bezuinigen is in onze optiek iets anders dan belasting verhogen. Want daar jaag je vele mensen het dorp mee uit, omdat de lastendruk gewoon veel te hoog is geworden. Op welke wijze bent u voornemens ook de gewone man in Laren te kunnen houden? Dan heb ik het niet alleen over het bouwen van sociale woningen. Even wat cijfers. De gemiddelde WOZ-waarde staat op nummer twee van de ranglijst van Nederland. 893.000 euro. Een jaar eerder was dat nog 781.000. Vraag, een aanzienlijke verhoging terwijl u rekent met een waardestijging van slechts 2,5 procent in Laren, hoe bent u voornemens de werkelijke waardestijging van minimaal 9 procent in december te compenseren met het tarief? De rioolbelasting is vorig jaar al met 18,87 procent gestegen en voor 2025 met 11 procent. Bijna 30 procent verhoging in twee jaar tijd.

We maken ons hier echt zorgen om en vragen u wederom een specificatiegedeelte onderhoud riolering versus rentelasten Laren Regenklaar. Ook graag duidelijkheid over het aantal miljoenen die u voor het project Laren Regenklaar al is gelinkt en nog zal moeten worden geleend. De rentelastenleningen worden een-op-een namelijk verrekend met de rioollasten van de burgers. Het valt ons op, op pagina 74, dat de afvalstoffenheffing in Laren aanzienlijk hoger is dan in Blaricum. Eenpersoonshuishoudens, 191 versus 286, en tweepersoonshuishoudens, 383 versus 420. Dit terwijl we toch dezelfde GRD hebben met dezelfde ophaaldiensten. Kunt u hier opheldering over geven? Veiligheid. Op pagina 25 kunnen we lezen dat de boa-capaciteit gehandhaafd blijft op 3 fte om onze veiligheid te kunnen garanderen, terwijl we op pagina 31 kunnen lezen dat er sprake is van een formatie-uitbreiding van 3 fte voor onze veiligheid. Graag correctie, want wij zijn heel erg voor de uitbreiding. De BEL-organisatie. Uit de managementletter van de accountant over 2023 blijkt dat de interne beheersing van de processen nog niet op orde is. Control moet versterkt. Er is geen deugdelijk contractregistratiesysteem, de IT en dataveiligheid, het personeelsverloop, het verzuimende inzet van derden zijn nog steeds niet opgelost.

Wederom hebben bij als raad geen plan gekregen wat u eraan gaat doen? Wat de BEL wel gaat doen, is het neerzetten van een nieuw financieel systeem. In onze ogen kan dat pas succesvol worden als eerst aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Eén, stabiele organisatie zonder inhuur die weer vertrekt. Twee, de administratieve organisatie en de procedures moeten goed ingebed zijn in de organisatie. En als laatste, de ICT-structuur moet aangepast zijn op deze juiste interne werkwijze en procedures. Wij vragen ons af of dat dat nu op orde is, want alleen een nieuw pakket kopen zonder goede basis, is weggegooid geld. Graag een toelichting op al onze zorgen. Wij danken u voor uw aandacht en zijn benieuwd naar uw antwoorden. De voorzitter: Dank, mevrouw Timmerman, voor een hele inhoudelijke algemene beschouwing. De spits is eraf. Dan geef ik het woord aan de heer Van den berg van het CDA. De heer Van den Berg: Doet hij het nu? Even de stand aanpassen. Voorzitter, dank u wel. Collega's, aanwezigen op de tribune, wij hebben een creatieve geest in onze CDA-fractie, dus we dachten, we doen het eens een keer via deze weg. Dan hopen we ook nog steeds binnen de tien minuten te blijven, voorzitter. Het CDA heeft een iets andere insteek gekozen als andere jaren. Wij zijn met elkaar eens dat wij heel veel moeten gaan doen in Laren. Hier hebben we een lijstje opgeschreven.

Dat gaat van verduurzaming van renovatie van scholen ,verduurzaming van de Biezem. Nog maar even onthouden dat de gemeente Eemnes had bedacht, althans de raad, om misschien wel zelfs de bijdrage in de Biezem te verlagen. Ik zou denken dat die eerder verhoogd moet worden, maar dat is een extra opdracht aan het college om Eemnes binnenboord te houden. De Verkeersvisie 2035, autoluw centrum. We horen al drie jaar, tweeënhalf jaar, drie jaar dat er een autoluw centrum moet komen, maar de Verkeersvisie moet nog komen. Een langetermijnoplossing, parkeren voor Pagina 3 van 48

Singer. We hebben het langs gehoord, korte termijn, dat lukt allemaal wel. Daar loopt de wethouder zich goed voor warm. Maar de lange termijn is er nog steeds niet en is er al jaren niet. Net als iedereen hebben we denk ik zorgen over de ontwikkeling binnen het zorg en sociaal domein. De beheersing van de kosten binnen de gemeenschappelijke regelingen zijn altijd ingewikkeld voor ons als klein dorp en zullen de komende jaren alleen maar ingewikkelder worden. De noden en ontwikkelingen van onze Larense sportverenigingen, als het de oplossing moet zijn om commercieel padel binnen te halen om te overleven als Larense sportvereniging, kan dat niet onze toekomst zijn. De ontwikkeling van de kosten van de BEL-combinatie, idem, zijn al genoemd. Daar wel bij opgemerkt dat natuurlijk iedereen die hier werkt heel erg goed zijn best doet, maar wij zijn verantwoordelijk voor de kosten en voor de ontwikkeling daarvan. Dan het opzetten en de uitvoering van het beheerst financieel beleid. De wethouder doet zijn uitstekende en wij zijn er allen mee eens dat we verbeteringen zien, maar het is er gewoon nog allemaal niet, om maar eens even kort en plat te zeggen. Woningbouw is niet een open einde. Kennelijk moet je in hongerstaking gaan als statushouder om in de krant te komen.

Maar ik wil daar wel bij opmerken dat wij hier ook heel veel mensen, jongelui hebben, twintigers en ouderen die ook een woning zoeken en daar vragen we toch echt wel gewoon onze gemeenteraad om een stevige visie. Als we dit dan zo zeggen, dan geeft de begroting toch, ondanks alle, nou mag je drukken, toch een positief beeld. Het lijkt erop dat onze positie goed is. Een begrotingsoverschot voor het komende jaar 2025. We hebben wat gespaard. De solvabiliteitspositie 2024 is ook goed te noemen. Dat kunnen we niet ontkennen. Maar naar onze mening worden wij in slaap gesust en is het scorebordjournalistiek. De inkomsten nemen af vanaf 2026, hoge uitgaven worden er verwacht. Echter onzeker is hoeveel. Onze begroting is gewoon niet sturend, niet richtinggevend. Laren lost ieder probleem afzonderlijk ad hoc op. Naar onze mening is er een integrale aanpak vereist. Wij vragen inzicht in de te verwachten uitgaven voor de komende jaren van de wethouders in het college, zodat we meer tot integrale oplossingen voor Laren kunnen komen. We hebben een aantal punten die ik zo meteen nader ga toelichten, maar hier staan ze alvast. De begroting. We gaan het over besturen en diensten verlenen in een veilig Laren hebben. De buitenruim onderhouden in Laren, duurzaam en prettig wonen in Laren, sporten en ontwikkelingen en leren in Laren, meedoen in Laren.

En dan onze algemene inkomsten en uitgaven van Laren. Onze begroting is niet richtinggevend. De uitvoeringsorganisatie BEL is niet in control, er is weinig inzicht, inzicht dat wel nodig en noodzakelijk is. We hebben het al gezegd over de tekorten van de 2026 en er moeten dus keuzes gemaakt worden. Laren voldoet dan nu wel aan de wensen van en eisen van de provincie, het weerstandsvermogen is nog hoog, maar de inkomsten verhogen blijft noodzakelijk. Ontwikkeling en uitgaven met alle projecten die komen, is dan weer volstrekt onduidelijk. Wij hebben als gemeenteraad te weinig grip op de gemeenschappelijke regelingen en sommige voelen als openeindregelingen. Het CDA wil dus meer zekerheid, meer inzicht in de uitgaven voor de periode 2026-2028, zodat adequaat beleid opgesteld kan worden. Hier kunt u ook lezen dat de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 misschien vandaag al begonnen zijn. Besturen en diensten verlenen en veilig Laren. We hebben het verzoek dat de digitale dienstverlening stevig wordt ondersteund. Maar waar staan we en welke kosten moeten nog gemaakt worden? We ondersteunen de veiligheidsagenda, maar hoe beheersen wij de kosten? Excuses. Je mag drukken. Hoe beheren wij de kosten van de veiligheidsregio? Wat zijn echt onze aandachtspunten waar we op moeten investeren? Goed bestuur staat of valt dus bij een goed functionerende BEL-organisatie.

Nogmaals, iedereen die hier werkt, doet zijn uitstekende best. Dat heb ik zelf net nog weer kunnen constateren. Maar het is een uitdaging om de kosten … Te vergroten van het inzicht en het verlagen van die kosten. Waar staan we nu met de BEL en welke kosten en investeringen moeten wij nog maken? Dan is het niet onbelangrijk wat ook onze buurgemeentes bij in Eemnes nog in de BEL willen investeren. Want als we geen BEL meer hebben, dan is het zo meteen ook een keer klaar. De buitenruimte onderhouden. Voor het onderhoud van de buitenruimte staan heel veel activiteiten op de agenda. Vaststellen van een water- en rioleringsplan, aanbesteding onderhoud openbare ruimte. Maar is er wel voldoende kennis van groenvoorziening om aanbesteding uit te voeren? Onderhoud wegen blijft intensief en nodig. Blijven deze Pagina 4 van 48

binnen de begroting, wethouder? Kosten van de Verkeersvisie, kosten regionale verkeersprojecten, het oplossen van het parkeerprobleem in het dorp en Singer moet hoog op onze agenda. Ook het CDA gaat nog eens een keer weer vragen naar het onderzoeken van een parkeergarage onder het hertenkamp, dan wel bij Singer, al dan niet in combinatie met betaald parkeren en een vignet voor de Larense inwoner. Duurzaam en prettig wonen. Onze ambities en beleid sluiten niet bij elkaar aan. Er is een veel tekort … Er is een hoog ambitieniveau op doorstroming, maar een tekort aan betaalbare woningen. We moeten dat inlopen. Maar wat bouw… komen er niet. Helaas heeft deze gemeenteraad in ruime meerderheid een paar weken geleden een zeer goed initiatief van de wethouder om toch eens die discussie los te trekken en masse naar de prullenbak verwezen. Daarmee is dat eigenlijk een hele trieste aangelegenheid. Want hoe integraal willen wij denken? Hoe willen we Laren toekomstig bestendig inrichten met wonen, winkelen, horeca en sport? Hoe past dat ook binnen ons duurzaamheidsbeleid? Wat is ons winkelbeleid? Er blijven nog steeds veel panden leegstaan. Daarvoor moet gewoon aandacht komen. Hoe gaan we die vastgoedboeren aanpakken? Hoe kunnen we hier een woonbestemming van maken? Het CDA streeft ook naar meer sociale cohesie daarbinnen. Extra aandacht voor de buurtprovincie is goed.

Het zou weleens mooi zijn dat het college misschien bij buurtevenementen, en niet alleen met de Baristobar, maar ook misschien bij de BPV zou aansluiten. Dat mag best wat intensiever. Dan vragen we ook nog extra aandacht voor femicide. Sporten, leren en ontwikkelen. Wat gaan we doen met onze toekomstvisie voor Singer? Het is heel erg mooi dat er rijke mensen uit Laren heel veel geld in het Singer stoppen, maar wat willen wij als gemeente met Laren? Museum Hofland. We zijn er op bezoek geweest. Benodigde investeringen in sportvereniging, nogmaals, waar blijven ze en wat is er nodig voor de komende jaren? Waar kunnen we misschien sporten toch gaan integreren? Het is een moeilijk punt, maar meer verenigingen op één terrein kan nog best wel een oplossing zijn. Dat hoort ook bij het integraal huisvestingsplan. Niet dat wij scholen gaan sluiten, maar je mag best eens een keer de discussie met die scholen aangaan waar we naartoe moeten. Het Brinkhuis zijn we ook op bezoek geweest. Daar hebben we veel van gehoord. Het gaat de goede kant op. Maar hoe kunnen we dat Brinkhuis en die organisatie nog meer inzetten voor onze opgaven in de oudere zorg en jeugdzorg? Dan komen we bij meedoen in Laren. Het is gewoon zo. We hebben het ook zelfs met de commissaris gezien. Ik zal niet zeggen wat ik toen dacht, maar de vergrijzing neemt toe. Laten we het daarop houden.

Dat is nou eenmaal zo en dat gaat ook niet anders worden. Wat betekent dat nu voor de beschikbaarheid en kosten van zorg? We hebben het over mantelzorgers, maar hoe gaan we die beschikbaarheid van mantelzorgers vergroten? De jeugdzorg stond vandaag weer in de krant. We hebben er geloof niet heel veel in Laren, maar de ernstige gevallen kosten geld. Hoe gaan wij daarmee om? Want als Laren nog meer jeugdzorg, dan kunnen we daar ook op failliet gaan. Hoe beheersen we die kosten? Hoe houden we de kosten dus van die gemeenschappelijke regeling in bedwang? Kortom, nogmaals, misschien kan het Brinkhuis daar een nog verdere rol in spelen, maar ook andere verenigingen. Verdere ondersteuning van de mantelzorg is voor ons vereist. Dat brengt ons bij een actie, tienpuntenplan. Daarom zei ik net van dat de verkiezingen misschien wel begonnen zijn. We moeten echt, college, wethouder, verbeteren van de inzichten in die uitgaven voor de komende jaren. We moeten werken aan een BEL-organisatie in control. We kregen nog maar net een week geleden de vraag of we nog iets aan de agenda toe konden voegen. Daar zijn we voor gaan liggen. Daardoor moet er nu straks al een eerste amendement op de begroting geloof ik in december komen. Dat is natuurlijk niet hoe het hoort. We moeten opstellen een sturende begroting.

We willen een onderzoek naar waar we de inkomsten kunnen verhogen en dan niet alleen maar een OZB-verhoging, maar bijvoorbeeld ook precario, kosten-batenafweging van het Brinkhuis. Dat we toch met elkaar een integraal plan gaan maken voor wonen, voor werken, winkelen, wonen, wat doen wij waar in Laren de komende 25 jaar? Stap af van ad hoc-beleid, geen probleem meer met een probleem oplossen, want dan is Laren altijd duurder uit. Nogmaals, de zorg, vergroot en bevorder de mantelzorg. We willen dus echt gewoon graag een heel intensief onderzoek binnen de Verkeersvisie naar onderzoek naar een parkeergarage hertenkamp dan wel bij Singer. Denk eens één stap groter om het dorp Pagina 5 van 48

leefbaar te houden. Dan sluiten we mooi met waar we samen zijn, nu niet, dan vandaag. Misschien is dat trouwens wel een mooi voorbeeld van afgelopen week, dat we best nog weleens weer een keer weer in het Brinkhuis kunnen vergaderen. Een onderzoek en verdere ontwikkeling van dat Brinkhuis als hart van Laren. Voorzitter, collega's, dit was onze inbreng. Ik ga met smart luisteren naar de beantwoording en reacties van de overige collega's. Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Van den Berg. Dank aan de fractie van CDA voor deze innovatieve wijze van het weergeven van de algemene politieke beschouwingen. Ik geef het woord aan de heer Vos van de fractie van Groen Laren. Moet hij uit? Dat zou je wel willen. De heer Vos: Voorzitter, aanwezigen. Als we een PowerPoint al beschouwen als een innovatie, dan gaan we niet de goede kant op volgens mij. Maar dit terzijde. De voorzitter: Uw tien minuten lopen al, dus ik zou … De heer Vos: Dat weet ik. Maar daar heb ik geen moeite mee, mijnheer de voorzitter. Dank u wel voor de aanmoediging. In de voorbereiding naar deze vergadering heb ik toch even de moeite genomen om terug te lezen wat ik vorig jaar achter precies deze microfoon heb mogen zeggen. Dat was eigenlijk wel slim voor mezelf, want als ik één ding heb kunnen opmaken uit mijn eigen woorden, is dat ik gewoon het hele stuk opnieuw kan voorlezen.

Het zou aan actualiteit met name op een heel enkel puntje ingeboet hebben. Is dat leuk of is dat erg? Als je Behoud in je naam hebt, dan is dat natuurlijk heel erg fijn. Want het is lekker niet veranderd en voor je idee is alles hetzelfde gebleven. Maar sommige problemen, en mijnheer Van den Berg refereerde daar ook al aan, die schreeuwen om actie. Als ik even terugkijk wat we vorig jaar gezegd hebben, hebben we een paar punten heel nadrukkelijk benoemd. Woningnood, aandacht gevraagd voor de bouw van woningen, meer nadruk op sociale woningbouw in plaats van dure appartementen, het milieu, concrete acties in het dorp om klimaatverandering te helpen stoppen, hij zal niet stoppen, maar wel kunnen helpen stoppen, uiteraard de verkeersdruk, aandacht voor de toenemende drukte en onveilige situaties met betrekking tot het verkeer, armoedebestrijding hebben we het over gehad ten gevolge van toen de snel oplopende energieprijzen, betrouwbaarheid van de financiële stukken en de leesbaarheid van de gemeentestukken. Dat was vorig jaar. Bij die vergadering hebben we ook een paar moties ingediend, maar daar ga ik zo direct in het vervolg van mijn bijdrage, als dat binnen de tien minuten kan, nog iets meer over zeggen. We zijn inmiddels meer dan een jaar verder en nog steeds is Coeswaerd een groot betonnen bak, waar ondanks toezeggingen nog helemaal niets mee gebeurd is.

Altijd wel een reden om het niet te doen. En mogelijk en hopelijk en misschien uiteindelijk zal die vijver wel veranderen, maar op toezeggingen van de wethouder, daar kun je niet op rekenen. Coeswaerd is trouwens wel een mooi voorbeeld voor hetgeen wat er in het dorp niet gebeurt. Want wat is er van al die plannen van het college na het aantreden eigenlijk terechtgekomen? Eerst maar even positief. De gevreesde gevolgen ten gevolge van de stijgende energieprijzen, die zijn gelukkig uitgebleven. Het was trouwens geen verdienste van de gemeente, maar hij had maken met de nationale overheid die ingreep. Overigens zullen die gevolgen van de oorlog in Oekraïne en natuurlijk ook in Gaza ongetwijfeld voelbaar blijven. Dat is afschuwelijk, niet in de minste plaats natuurlijk voor de Oekraïners. Overigens heeft de gemeente fijn verdiend aan de opvang van de Oekraïners. Nog harder, mijnheer Spaan? Ik ga mijn uiterste best doen. Ik ga dichter bij de microfoon staan op uw verzoek. De leesbaarheid van de stukken die is vaak wel verbeterd, maar jammer dat het nog niet voor al die vuistdikke rapporten en documenten van een fijne leeswijzer of een samenvatting voorzien zijn. Dat zou toch nog steeds een diepe wens zijn. Dit jaar zijn we gelukkig niet in het gezelschap, of misschien jammer genoeg wel, van de accountant, die vorig jaar nog net voor de streep zijn akkoord kon geven op de stukken.

Er is dus wel enige vooruitgang geboekt met betrekking Pagina 6 van 48

tot het tijdig aanleveren. Wel weer jammer dat er dan toch nog een post ontbrak in de begroting en weer een erratum toegevoegd moest worden. In de vorige begrotingsvergadering is onze motie M27, motie Groen Laren, Eemnesserweg door een meerderheid van stemmen aangenomen. Voor de volledigheid lees ik nog heel eventjes voor, want ik kan me voorstellen dat niet iedereen hem onthouden heeft. De raad verzoekt het college onderzoek te laten verrichten naar de mogelijkheid genoemd perceel aan de Eemnesserweg voor sociale woningbouw te bestemmen en de raad over de uitkomst hiervan zo spoedig mogelijk te informeren en hier een datum voor te bepalen. Daar hebben we heel weinig meer over vernomen. Tot afgelopen raadsvergadering, toen min of meer gelijkluidende moties ingediend en nog niet is aangenomen. Natuurlijk niet verwonderlijk dat de partijen die afgelopen vergaderingen hiertegen waren, ook vorig jaar al hun eigen belangen zwaarder lieten wegen. Liberalen en lokale liberalen zijn expert in het blokkeren van sociale woningbouw. Even hebben ze vergeten dat ze zo bevoorrecht waren om hier naar Laren te mogen verhuizen. Ik wil zeker niet zover gaan als het zeer gewaardeerde raadslid mijnheer Wortel, die helaas niet meer onder ons is, maar die altijd betoogde, Laren voor de Laarders. Ik zou dat niet willen zeggen, maar wel willen zeggen, Laren ook voor de Laarders.

Het schijnt dat er een voorstel komt van de coalitie. Die zien wij met zeer veel belangstelling tegemoet. Alles wordt vooruitgeschoven, ook het verkeersplan. Dit moet een soort haarlemmerolie worden voor zo'n beetje alles waar we op het ogenblik in Laren mee te maken hebben. Veiligheid, parkeren, verkeersdrukte, Eemnesserweg, hobbelige stoepen, noem maar op. Bij alles wordt verwezen naar die haarlemmerolie. Dat wondermiddel, om die juist genoemde problemen te tackelen, is de wethouder in de slag met een bureau. Ook dat gaat niet zo snel, maar hopelijk komt er wel voor het einde van deze coalitieperiode een uitgewerkt voorstel. Dan begrijpen wij ook dat het maken van die plannen geld kost. Dat is logisch. Maar die kosten zijn natuurlijk maar een fractie van het bedrag dat straks nodig zal zijn om die plannen ook daadwerkelijk uit te voeren. Daarmee heb ik meteen een teer punt te pakken, want vandaag staat de begroting op de agenda en daar is iets mee. Bij eerste lezing zou je denken, niets aan de hand. Gaat goed met de centen in Laren. 2025 kunnen we met een gerust hart tegemoetzien. Maar we moeten toch ook even een korte kanttekening maken, want het lijkt net of er geen ravijn op ons afkomt. Nog afgezien van dat ravijn, er is dus ook geen cent beschikbaar om die mooie plannen straks uit te gaan voeren. Tenminste, ik heb geen reserveringen kunnen ontdekken in de voorstellen.

Gaan we die ook weer door middel van leningen financieren, net als bij het huisvestingsplan voor het onderwijs? Natuurlijk zijn er bij de VNG afspraken gemaakt met betrekking tot ontwikkelingen over de gemeentefinanciën, maar dat ontslaat het college er niet van zich erop voor te bereiden. Laat hiervan binnen de begroting helemaal niets blijken. Volgend jaar weer hetzelfde dilemma, weer niets gebeurd. Een andere motie, vorig jaar, met betrekking tot betaald parkeren, werd vorig jaar verworpen. Maar ik was in Zevenaar, of all places, en zelfs daar hebben ze betaald parkeren. Daar hebben ze doorgekregen dat je gewoon kunt vangen en reguleren van de automobiliteit door mensen te laten betalen voor de gemeenschappelijke voorzieningen voor ons allemaal. Wij begrijpen niet dat dat hier niet kan. Nu moet u natuurlijk niet gaan roepen nu, maar Zevenaar. Gratis geld om mooie plannen te kunnen financieren en tegelijkertijd het dorp veiliger en mooier te maken door middel van langzaam verkeer. Zoals u waarschijnlijk uit mijn verhaal heeft kunnen opmaken, zullen wij deze keer geen moties indienen. Wel een paar vragen. Hoe is het afgelopen met het onderzoek naar de woningbouw aan de Eemnesserweg? Dan de tweede vraag, hoe denkt het college in de nabije toekomst het verwachte verkeersplan te financieren? Steeds meer maatregelen nemen met betrekking tot houtstook.

We hebben daar al eerder aandacht voor gevraagd. Welk beleid gaat het college ontwikkelen en welke concrete acties heeft de wethouder in gedachten? Hoe gaat het college maatregelen nemen in verband met financiële ontwikkelingen, tekorten na 2025? Te weinig gedaan, heb ik gezegd aan het begin van mijn verhaal. Als je op zoek bent naar woonruimte, is dat heel beroerd. De verkeersdrukte in het dorp blijft nog steeds gevaarlijke situaties veroorzaken. Fietsers en voetgangers zijn nog steeds vogelvrij. De financiële situatie van het dorp is nog steeds wankel en de toekomst ziet er waarschijnlijk niet rooskleurig uit. De gevolgen van de klimaatverandering zijn onmiskenbaar. Voor onze Pagina 7 van 48

kinderen en kleinkinderen moeten we echt vrezen voor nog meer ellende en verdere verslechtering. Tot zover mijn bijdrage. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank, mijnheer Vos, voor de bijdrage namens Groen Laren. Ik geef het woord aan de heer Koldenhof van de fractie van de VVD. Hij zat zo ontspannen appjes te lezen, ik denk, hij heeft het zelf niet eens door. De heer Koldenhof: Dank u wel, voorzitter. Geachte voorzitter, collega-raadsleden, dames en heren op de publieke tribune en ook de mensen die thuis de moeite nemen om te luisteren. Goedemorgen. Vandaag stellen we de begroting vast voor het laatste volledig jaar in deze bestuursperiode die begon in 2022. Er rest eigenlijk nog één jaar om de zaken die wij bij de coalitiebesprekingen wilden bereiken nog voor elkaar te krijgen. Met de voorliggende stukken constateert de VVD naar tevredenheid dat het college zich hier terdege van bewust is en een aantal speerpunten nog in gang wil zetten of wil bestendigen. Tegelijkertijd wil ik namens de VVD-fractie ook mijn waardering uitspreken over wat al is opgepakt en wordt uitgevoerd natuurlijk. Zoals we afgelopen woensdag bij het bezoek van de commissaris van de Koning gezamenlijk hebben gezien, is Laren een geweldig dorp om op te groeien en ook om de laatste jaren van je leven door te brengen.

Onze voorzieningen zijn nog steeds op topniveau, zowel professioneel als gedragen door alle vrijwilligers die ik hierbij graag wil bedanken. Maar de charme van Laren was en is ook dat er voor elke portemonnee woningen beschikbaar waren. Jaren ’70-wijken met betaalbare koopwoningen, af en toe een uitbreiding van sociale woningbouw, maken dat het dorp nog enigszins gemêleerd van karakter blijft. Met de nieuwe Woonvisie in de hand en de voorstellen die binnenkort besproken zullen worden, hoopt de VVD dat Laren voor jonge gezinnen, starters en doorstromende ouderen bereikbaar blijft. De VVD maakt zich wel zorgen over de toenemende criminaliteit in het dorp. Na daling tijdens de coronaperiode wordt onze samenleving op meerdere fronten als vanouds bedreigd. De VVD vraagt zich af of de gemeente hier voldoende op is toegerust. Onlangs werd bekend dat de politie voor kleine vergrijpen de deur niet meer uitkomt. De helft van de Nederlanders doet überhaupt geen aangifte meer, omdat het geen vertrouwen heeft dat de politie er iets mee doet. Wat is hierover in Laren met de politie en andere handhavers afgesproken? Wilt u, voorzitter, ook het onderwerp aanpak zware woonoverlast hierbij in de beantwoording betrekken? Want wij denken echt dat een extra inspanning nodig zal zijn. De VVD kijkt uit naar de heel erg langverwachte Verkeersvisie.

Zoals de afgelopen begrotingen is er nog geen enkele reservering gemaakt om ook echt niet aan het razende verkeer te doen. Ook verbaast het de VVD dat in de begrotingstekst de fatbike niet eens wordt genoemd, terwijl dat toch ongeveer verkeersprobleem numero uno is geworden, ook al vanwege de veiligheid voor de jonge gebruikers zelf. De VVD is blij met de extra investeringen in de groenvoorzieningen, maar stelt wel de vraag hoe toekomstbestendig de onderliggende financiering zal zijn. Ook omdat er een aanbesteding wordt voorbereid en iedereen inmiddels wel weet dat inschrijvende partijen altijd onder de prijs gaan zitten en na gunning opeens met extra eisen komen. Hoe zeker zijn deze budgetten als wij in januari met elkaar om de tafel gaan zitten om te praten over het ravijnjaar 2026? Met het zicht op dat ravijnjaar vraagt de VVD de wethouder van Financiën hoe hij de financiering van de renovatie van schoolgebouwen voor zich ziet. Bij de technische vragen heeft de VVD al zorgen geuit, althans, dat was de bedoeling, met het stellen van die vragen over de kengetallen in de balans wat betreft de schuldquota en de solvabiliteit. Graag nog een heldere toelichting over hoe haalbaar die plannen eigenlijk zijn. Het sociaal domein blijft de grootste uitgavenpost binnen de begroting.

Het blijft de VVD intrigeren hoe weinig handelingsmogelijkheden de gemeenteraad heeft om de kosten te beheersen. Het college wil volgens de begrotingstekst verder werken aan het evenwicht tussen vraag en aanbod. Maar de cynicus in mij vraagt zich af, denkt het college nou werkelijk hier invloed te kunnen uitoefenen? De VVD is hogelijk verbaasd over de slechte ramingen in 2023 en 2024 en de enorme verhogingen voor de samenwerking met de HBEL en Huizen. Het lijkt wel epidemisch, zo slecht als het sociaal domein elke Pagina 8 van 48

keer weer financieel wordt onderbouwd. We zijn bijna geneigd om te zeggen, dat doen we gewoon niet. Of kan de wethouder aangeven dat wij deze bedragen gecompenseerd krijgen met hogere inkomsten vanuit het Rijk? Laat het anders maar eens aankomen op slepende procedures, waardoor de regering snapt dat het zo niet langer kan. Kunnen wij in het licht van het ravijnjaar een voorstel van het college verwachten waarin de onderdelen van het brede zorgaanbod worden geschrapt? Zo van, het geld is op, u moet een andere oplossing in uw eigen omgeving gaan zoeken of u moet bijbetalen. In die bredere context bied ik straks een motie aan. Voorzitter, afgelopen voorjaar heeft de VVD zich ervoor ingespannen om de gemeenteraad te laten besluiten om niet verder te gaan met de aparte inzameling van PMD. Op voorhand werden de gemeenteraden door de door de GRD bang gemaakt met enorme kostenstijgingen. Als ik nou naar de tariefsverhoging van volgend jaar kijk, 3,3 procent, wat is er dan van die bangmakerij terechtgekomen? Of krijgen we nog een toetje zoals bij de waterschapsbelastingen? Voorzitter, ik wil nog afronden met een aantal concrete vragen, naast de technische vragen die we afgelopen week al hebben gesteld. Dank overigens voor de beantwoording daarvan.

Wat bedoelt het college met de, tussen aanhalingstekens, optie om de dienstverlening van burgerzaken aan huis te gaan leveren? Gaat het college dit wel of niet doen? Een optie is onzes inziens geen tekst voor een begroting. Wat zou het betekenen als wij aan de lijst met Bibob-plechtige branches ook toevoegen particuliere verzorgingsbedrijven zoals nagelstudio's, zonnebanken, nieuwe kappersbedrijven en massagesalons? Zijn wij direct of indirect ook kwetsbaar voor zorgaanbieders? Gelet op de berichtgeving gisteren nog in de krant, dat veel drugscriminelen illegaal, hoe heet het, diploma's kopen en dan in de zorg gaan werken, met alle ernstige gevolgen van dien. Hoeveel geld verwacht het college nodig te hebben voor de verkeersregelaars in het evenementenbeleid en verhaalt de gemeente deze kosten via de vergunningverlening op de organisatoren? Waarom zijn er nog geen indicatieve kosten te bedenken voor de nieuwe meldkamer Midden-Nederland? Zoiets bedenk je toch van tevoren als je een investering gaat doen? Of wordt dit bij de kadernota in gefietst, als het dan niet vergeten wordt? Volgens mij kan direct gestopt worden met het onderzoek naar de pendelbus Singer, want we hebben een ov-oplossing.

Welke verplichtingen heeft de gemeente op dat vlak nog? Met het oog op het ravijnjaar, hoe stemt het college de eventuele bezuiniging op het gezamenlijk in de BEL gefinancierde voorzieningen af met Blaricum en Eemnes? Er is afgelopen maandag een motie of een amendement, een motie ingediend door de VVD en D66 in Eemnes om maar te kappen met de financiering van het zwembad. Ik moet mijn grote teleurstelling naar mijn eigen partijgenoten uitspreken dat zij dit ons geflikt hebben. Gelukkig is de motie niet aangenomen, maar daar zal zeker nog een woordje over worden gesproken. Waarom wordt een onderzoek naar door fietsroutes gekapitaliseerd met een krediet in plaats van een eenmalig bedrag? Waarom verwacht het college dat het interessant is voor een woningbouwcorporatie om bij een woningbouwlocatie van slechts negen woningen dan welgeteld drie woningen in exploitatie te nemen? Waarom voerde het college geen actief grondbeleid om meer regie te krijgen op die woningbouwproductie? Welke extra kosten zijn te verwachten voor Laren vanwege de nieuwbouw van de dierenopvang Het Gooische Nest? Nog twee vragen, voorzitter. De VVD verbaast zich over de uitbreiding van de formatie van een cultuurcoördinator. Dit is echt een functie die als eerste sneuvelt bij de bespreking voor over het ravijnjaar.

Kan dit niet gewoon door een enthousiaste vrijwilliger worden gedaan? Daarover wil de VVD graag een amendement indienen. Dan nog een vraag over de voorzieningen die inwoners en in de toekomst ook statushouders gratis krijgen van de overheid. De VVD vindt dat altijd eerst aangedrongen moet worden om tweedehands c.q. tweedekansproducten te zoeken. Wat kan het college eraan doen om ervoor te zorgen dat er eerst gekeken wordt naar kringloopspullen, voordat er gloednieuwe spullen worden verstrekt? Ook hierover wil de VVD graag een motie indienen. Dan rond ik af, voorzitter, met de verwachting dat wij ook met u als onze burgemeester een bijzonder jaar tegemoet gaan. Wij hopen dat u van plan bent om uw kandidaat te stellen voor de herbenoeming. De VVD kijkt in elk geval met vertrouwen uit naar de procedure en wenst u hierin heel veel wijsheid en succes. Dank u wel.

Pagina 9 van 48

De voorzitter: Anders word ik gewoon cultuurcoördinator. Dank voor deze gloedvolle uitsmijter van de fractie van de VVD, de heer Koldenhof. Mooi. Dan geef ik het woord aan de heer Loef van de fractie van Larens Behoud. De heer Loef: Interessant dat cultuur een vak is wat iedereen gratis kan doen. Dat vooruitlopend op straks. Geacht college, geachte aanwezige luisteraars, voor zover ze er zijn, voor ons ligt ter bespreking de programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2025-2028. Onze fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van deze stukken en willen u graag complimenteren met de heldere opzet daarvan. Begrotingen zijn ramingen die tijdens de begrotingsjaren kunnen wijzigen. We hebben begrepen dat het eerste wijzigingsvoorstel in de komende maand naar ons toekomt, wat overigens wel keurig door u op tijd is aangegeven. We willen u inhoudelijk ook graag complimenteren met de wijze waarop u structureel een reëel evenwicht bereikt in de begroting 2025 en de ramingen daarna. Daarmee lijkt de begroting op papier nu sluitend, maar we weten allemaal dat het ravijnjaar 2026 nadert. Deze algemene beschouwingen kunnen dan wel gaan over onze eigen begroting, maar eigenlijk zouden wij al onze bijdragen in eerste instantie moeten richten tot het rijk, alles wat wij nu vertellen.

Ik citeer u een antwoord van minister Eppo Bruins van OC&W naar aanleiding van de zorg van de Tweede Kamer over het versmallen van het cultuurbudget. Dat sluit mooi aan op de motie en de vorige spreker. Bruins reageerde schriftelijk naar de Kamer met het volgende antwoord. Gemeenten en provincies hebben zorgen over hun financiën en hoe zij met het geld dat zij vanuit het Rijk krijgen hun taken goed kunnen uitvoeren. Daar ben ik me van bewust. In 2026 is er inderdaad minder geld beschikbaar dan 2025. Dit komt doordat het extra budget in 2022 tot met 2025 voor een groot deel incidenteel is. Daarbij merk ik echter ook op dat dit budget historisch hoog was. De middelen die gemeenten ontvangen uit het gemeentefonds zijn bestedingsvrij. Gemeenten en provincies voeren hun eigen beleid op cultuur en bepalen daarin hun eigen prioriteiten. Het is dan ook niet aan mij om iets te zeggen over hoeveel budget gemeenten aan cultuur kunnen of moeten uitgeven. Overigens zie ik dat gemeenten en provincies de zorg voor cultuur heel serieus nemen. Ik vind het belangrijk dat we ook vertrouwen hebben in de keuzes die zij maken. Een antwoord. Uit het antwoord lijkt te volgen dat we als gemeente geprofiteerd zouden hebben van incidentele gelden. Onze vraag aan het college is of dat zo is en of er nu sprake is van een andere situatie.

U stelt dat er sprake is van een goede en stabiele financiële positie. Onze vraag aan het college is of die goede en stabiele positie ook voor de langere termijn en de toekomst is gewaarborgd. Hoe ziet u in dit kader al onze investeringsplannen? Ik noem er een aantal. Het nieuwe water- en rioleringsprogramma en het wegenbeheerplan, de integrale visie op verkeer, het verlichtingsplan, de begeleiding van de woningbouwopgave, waarvoor geen extra dekking is opgenomen, het groenplan en het integraal huisvestingsplan voor de scholen. Het zijn nogal wat plannen en extra wensen tegen de achtergrond van een lagere Rijksbijdrage. Het inlopen van achterstanden en een hoger wensenpakket van onze burgers. Laten we dat niet vergeten. Minister Bruin stelt dat de bijdrage van het Rijk historisch hoog is, maar naar onze mening komt dat ook omdat er historisch veel taken door het Rijk richting gemeenten worden belegd en dat niet altijd gepaard gaat met de benodigde gelden. Wij denken daarbij niet alleen aan het sociaal domein, dat gelukkig nu op orde lijkt, maar ook aan veel andere taken. Wat betreft het integraal huisvestingsplan voor de scholen zien we dat in 2024 al 1 miljoen in de begroting is opgenomen.

Klopt dat, en zo ja, op welke wijze lopen we hier dan vooruit op de besluitvorming door de gemeenteraad? De vraag die hieraan gekoppeld is, is op welke wijze wij als gemeente deze enorme investeringslast de komende decennia gaan dragen. Kan het soberder en doelmatiger? Zo ja, hoe gaan we dat dan aanvliegen, als we daarvoor zouden kiezen? Voor de sport zien we dat de begroting ongeveer gelijk blijft. Echter, de presentatie van de Stichting Binnensportlocaties maakte duidelijk dat ook hier een verduurzamingsaanvraag aankomt voor het zwembad en de Klaas Bout Hal. Onze vraag, klopt het dat deze verduurzamingsvraag niet in de begroting is verwerkt omdat deze sportfaciliteit ook gebruikt wordt door de scholen? Is er dan een mogelijkheid om deze investeringsaanvraag die gaat komen Pagina 10 van 48

onder te brengen in het IHP? In bredere zin ziet de fractie van Larens Behoud met zorg de toekomstig tegemoet als het gaat over de sport in Laren. Sporten staat bij onze inwoners hoog op de agenda. Echter, we zien dat de sportverenigingen het moeilijk hebben. Grote uitgaven komen eraan. Daarom is onze vraag op welke wijze het college hierop anticipeert. In ons coalitieakkoord hebben we een belangrijke rol opgenomen voor de Sportraad. Deze zou naar onze mening een onafhankelijk overkoepelende strategie moeten aandragen voor de toekomst van alle sportverenigingen in Laren. Wij nemen als Larens Behoud vast een voorschot daarop. We pleiten met klem voor het zoeken naar, wat ik maar voor de helderheid noem, een Els Blokker voor de sport. Eén of meer mecenassen dus. Sport is belangrijk en grote uitgaven als vernieuwing van velden, bijdragen aan renovaties van clubhuizen en het in stand houden van kleine sportinitiatieven kunnen niet zomaar worden opgehoest door de sportverenigingen. Ze kloppen daar vroeg of laat voor aan bij de gemeente. We leven in een dorp met soms zeer vermogende inwoners. Het is niet alleen een noodzaak, maar ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid dat een te enthousiasmeren mecenaat naast de leden de gemeente en de kleinere sponsoren bij gaan dragen aan een gezond sportklimaat.

Dat reikt verder dan de topsport, al helpt dat uiteraard de belangstelling voor de breedtesport te stimuleren. Larens Behoud ziet in Singer Laren met de geweldige schenking van mevrouw Els Blokker van een collectie en een extra vleugel ook dat dat werkt. Singer manifesteert zich inmiddels mede hierdoor als een top 10-museum in ons land. Laat dit een voorbeeld zijn voor andere vermogende inwoners, maar dan vooral voor de sport. Wij vragen het college daarom met een voorstel te komen, samen met de Sportraad dit idee uit te werken en komend jaar bij ons terug te komen met een initiatief hiertoe. Dan een vraag over het hoofdstuk Buitenruimte onderhouden. U stelt dat wij eind 2024 als raad een keuze hebben gemaakt over het kwaliteitsniveau van het dagelijks onderhoud, ik meen op pagina 32. Wij verzoeken u aan te geven waar u naar verwijst, want in onze ogen is dat niet het geval en hebben we die discussie nog niet gevoerd. In het eerder vastgestelde groenbeleidsplan wordt een breder kader gesteld voor gebieden, maar geen uitsluitsel gegeven over de precieze kwaliteit van onderhoud. Wij stellen als fractie vast dat nog steeds sprake is van achterstallig, te laat of onvoldoende onderhoud. Van een zo door onze inwoners gewenste verbetering van de situatie is volgens onze fractie nog beslist geen sprake.

Onze vraag, is er met betrekking tot het op te stellen bestek ruimte voor extra financiële en personele inzet om klachten op te lossen en achterstanden weg te werken en vast een eerste aanzet te geven tot verbetering van de situatie in 2025, onder meer in de Zevenenbuurt. Wat betreft het thema veiligheid zien we met bezorgdheid dat we van de drie BEL-dorpen de hoogste cijfers hebben als het gaat om onveiligheid, zoals winkeldiefstallen, woninginbraken en geweldsmisdrijven. We zijn blij dat u in de begroting een ophoging heeft opgenomen voor team Veiligheid van de BEL, maar onze vraag, helpt dit ook bij deze indicatoren of zijn daar andere maatregelen voor nodig? Tot slot, we missen bij de toelichting bij deze begroting in zijn algemeenheid aandacht voor de doelmatigheidsvraag, met name of zaken ook goedkoper of minder belastend kunnen voor onze begroting uiteraard. Dat lijkt in tegenspraak met de extra wensen die we als fractie hebben, maar zoals de regiovoorzitter van de TOP tevens burgemeester van Hilversum zei bij zijn bezoek aan de raad jongstleden, het loopt vast. We kunnen niet alles steeds beter blijven doen voor minder of hetzelfde geld. Onze fractie verneemt graag van het college hoe zij hierover denkt. Dan nog een punt ten aanzien van het raadsvoorstel zelf. Onder kort inhoud in het raadsvoorstel wordt gerept over de programmabegroting 2025-2028, maar die is er niet.

Er is een programma begroting 2025 en een meerjarenraming 2025-2028. Dat is niet hetzelfde als een programma begroting 2025-2028. Hoe gaan we hiermee om in relatie tot het te nemen besluit? Een procedurele vraag dus. Dat was de bijdrage van onze fractie. We zien uit naar de beantwoording en straks de discussie. De voorzitter: Dank, mijnheer Loef, van de fractie van Larens Behoud. Dan geef ik het woord aan de heer Spaan van de fractie van Democratisch Laren. Hadden we bijna weer een maatwerkvoorziening gehad.

Pagina 11 van 48

De heer Spaan: Voorzitter, dank. Graag start ik deze algemene beschouwingen met mijn waardering uit te spreken voor de collega-raadsleden, collegeleden en griffiers die het mij mogelijk maken mee te denken in het bestuurlijke Laren, wat niet altijd eenvoudig is. Ik zit pas sinds kort in de raad en ik wilde het daardoor ook vrij kort houden wat ik hier vertel. Inmiddels kennen jullie mij en onze fractieleden waarschijnlijk, Frederick Fontaine en Paul van der Maas. Laat ik maar met de deur in huis vallen. Nu eens niet veel woorden en zeker geen kritiek. Wel een bijzonder woord voor waardering aan het adres van onze wethouder Jan van Midden en zijn team voor de duidelijke weergave en toelichting van en bij de cijfers voor het jaar 2025. Het komende jaar is volgens de weergave van onze gemeente nog in goede financiële omstandigheden. Alhoewel er een signaal is van voorzichtigheid, staat onze zelfstandige en zeer kleine gemeente er goed voor. Het komende begrotingsjaar en de resterende raadsperiode tot aan de verkiezingen zullen wij meedenken en vooral luisteren naar wat onze inwoners willen en wensen, en niet alleen wat de regelgeving ons allemaal zegt. Waar een wil is, is een weg. Dat betekent dat er vele mogelijkheden zijn zonder de regelgeving geweld aan te doen.

Op het gebied van de lange termijn moet ons van het hart dat wij daar de meeste zorg over hebben, maar dat hoor ik eigenlijk van iedereen nu. Zeker vanaf de periode van het zogenaamde ravijnjaar. Daar hebben we het allemaal nu over gehad. Daar zijn we zeker niet gerust op, mede omdat vanaf die periode de zelfstandigheid van een kleine gemeente als Laren echt weleens in het geding zou kunnen komen. Hoe erg is dat? Daar zijn de meningen ook over verdeeld. De centrale overheid gaat namelijk snijden in de Rijksbijdragen aan de gemeenten, 3 procent van de begroting. Dat zal zeker ook voor Laren een punt zijn. Ik heb ook begrepen van onze wethouder dat dit punt natuurlijk allang bij de VNG speelt en ook bij ons al de nodige aandacht heeft. Ik sluit af met onze ambtenaren, collegeleden en mijn raads-collega’s veel spirit en vooral goede communicatie en met de nodige inwonersparticipatie toe te wensen. Dat was een mooie korte. De voorzitter: Dank, mijnheer Spaan, van de fractie van Democratisch Laren. Past u op? Goed. Dan, last best, geef ik het woord aan mevrouw Ellen van Dorst, de voorzitter van de fractie van D66. Mevrouw Van Dorst: Dank u wel, voorzitter. Geacht college, geachte raadsleden en alle toehoorders, ook thuis. 2024 was een spannend jaar. De onrust in de wereld dit jaar is erger geworden. De zware aanval in het Midden-Oosten, Oekraïne, weer ernstig opgelopen.

Ook onze eigen Defensie staat op scherp, zoals ikzelf aan den lijve ook mag ondervinden. De presidentsverkiezingen in de VS geven ook al geen hoopvol beeld. Maar vanmorgen houden we ons met Laren bezig en de begroting voor de volgende jaren. Voor onze fractie was het een pittig jaar, maar we staan voor wat we in het coalitieakkoord hebben afgesproken, duurzaamheid, participatie, maatschappelijke ondersteuning en regionale samenwerking. Gelukkig vinden we daarin de ondersteuning van onze coalitiegenoten. Onze reactie op de meerjarenbegroting is die van een realistisch beeld van de financiën. Het college is transparant en geeft ons geen al te somber beeld voor het komend jaar en vermeldt ook geen vreemde zaken erin. Twee vragen waarvan wij de antwoorden niet duidelijk konden vinden, werden door de wethouder al eerder beantwoord. Daarom zijn wij dan ook verheugd te vernemen dat de algemene reserve en daarmee ook de versterking van onze solvabiliteit de laatste jaren gelukkig verbeterd is. We hopen dat deze positieve lijn zich kan blijven voortzetten, ondanks het ravijnjaar 2026. Met het vooruitzicht op een grote investering van 33 miljoen over tien jaar uitgespreid voor achterstallig onderhoud en verduurzaming van onze schoolgebouwen is dat heel belangrijk.

Want D66 vindt het belangrijk dat het brede aanbod aan schoolvormen in Laren, dat een grote aantrekkingskracht op jonge gezinnen heeft, in stand moet blijven. Niet elk kind past in eenzelfde schoolvorm. Natuurlijk zijn we ook benieuwd hoe de gemeente de energietransitie wil aanpakken. Te denken valt aan duurzame investeringen, zoals voor het zwembad, en het Brinkhuis in mindere mate. Wanneer is Laren CO2-neutraal qua eigen publieke organisatie? Dat de OZB qua inkomsten de belangrijkste knop is om aan te draaien, wordt inzichtelijk uitgelegd. Maar het is onverstandig om hier te luchthartig mee om te gaan. Immers, de bestaande bewoners kunnen niets aan Pagina 12 van 48

waardeontwikkeling van onroerend goed doen en moeten nu reeds in absolute eurobedragen jaarlijks flink meer OZB betalen. Het is goed om aandacht te blijven besteden aan de absolute opbrengst van de OZB. Dat zal naar verwachting laten zien dat sterke schouders in Laren ook terecht relatief veel bijdragen. Wij zijn er dan ook voor pas als de prijzen van het onroerend goed fors zouden dalen, dat dan pas gesproken zou kunnen worden over een mogelijke tariefsverhoging OZB. Wat vinden we verder nog belangrijk om aan te tippen? We zijn verheugd het overzicht van subsidieaanvragen te hebben ontvangen. Het geeft ons een goede inkijk aan projecten die onze inwoners aan het hart gaan. Ook zijn dit jaar enkele pittige rapporten gepresenteerd. De Woningbouwvisie en Duurzaamheidsvisie, visie op transformatie binnen het sociaal domein, waarin GALA, SPUK et cetera en andere door landelijke overheid opgelegde opdrachten werden meegenomen. Er zijn klankbordgroepen opgezet, zoals het bomenkapbeleid, de bewonersparticipatie en, not at the least, het onderzoek naar mogelijke bouwlocaties. D66 is trots op de kracht van ons dorp en blijft deze ook graag mede ondersteunen. D66 hecht daarnaast ook aan een efficiënt en transparant bestuur waardoor zij zich vooral weer inzetten voor raadsbetrokkenheid in de regio en de Metropoolregio Amsterdam.

Ze is blij dat dit jaar daarvoor weer grote stappen zijn gezet met de klankbordgroep Raadsbetrokkenheid binnen de regio. Daarnaast mogen we ook trots zijn op onze griffie die via de commissie Bestuurlijke vernieuwing inwoners mogelijkheid geeft ook een niet-geagendeerd onderwerp in te brengen in onze raad en een vooruit- en terugblik van regiozaken heeft toegevoegd aan de agenda, waardoor wij als raadsleden worden meegenomen in de regio-uitvoering. Wat betreft de woningbouwopdracht is er op dit moment nog erg veel onduidelijkheid, maar worden we graag binnenkort goed geïnformeerd over de plannen van Gooi en omstreken voor wat betreft de Erfgooiers woningen. Daarnaast de plannen Caliskamp en Torenlaan en trekken we het onderzoeken van mogelijk andere bouwlocaties weer vlot. De BEL-organisatie gaat een spannende toekomst tegemoet. Er zijn veel jonge, dynamische personeelsleden aangetrokken en het VIBE-project is gestart. Ik meldde het al in de pitch gister bij de commissaris van de Koning, de BEL-organisatie is onze belangrijkste uitvoeringsorganisatie. Als deze zou omvallen, ben ik bang, zal onze zelfstandigheid ook niet lang duren. Het afstoten van de maatschappelijke en belasting taken naar Huizen vinden wij eigenlijk een teken aan de wand.

Zoals net ook al gemeld, het zwembadonderwerp, zoals dat in de begrotingsvergadering van Eemnes werd behandeld, heeft ons ook geschrokken. Wij doen dan ook graag een oproep aan het college om met haar collega hierover toch na te gaan hoe de afspraken goed zijn gemaakt en dat deze niet zo op deze manier veranderd kunnen worden. Als laatste zou ik toch graag nog een oproep aan het college ook willen doen voor wat betreft de opvang van jeugd in ons dorp. Ondanks al jaren lobbyen om voor deze uiterst moeilijk bereikbare groep lukt het ons niet een veilig onderkomen te verschaffen, waardoor ook zij zich in ons dorp op hun plaats voelen. Ook voor de schoolgaande kinderen van college De Brink en het ISK die zich in ons dorp ophouden, zouden we graag een fijne opvangplek gunnen. We zien wel dat in de bibliotheek een steeds grotere groep een plek heeft gevonden om rustig te kunnen studeren. Een mooie ontwikkeling die we graag zouden uitbreiden. Het is wel erg jammer dat we ook hebben moeten vernemen dat de Jeugdraad is gestopt, want onze hoop was daar zeker op gevestigd. Ik sluit hier graag af, onze algemene beschouwingen, met een compliment aan het college. Ik ben blij voor wat ze dit jaar allemaal heeft kunnen waarmaken. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank aan mevrouw Van Dorst van de fractie van D66. Dat was dan de laatste algemene politieke beschouwing van een fractie.

Dan komen wij nu tot de pauze. Die was gepland om 10.45 uur, maar u heeft lekker punten gesproken allemaal, dus we kunnen eerder beginnen. Dan stel ik voor, het is nu 10.30 uur, 10.33 uur, de vergadering te schorsen tot 11.00 uur. Leden van de gemeenteraad, leden van het college, iedereen op de tribune, de schorsing is voorbij. Wij komen bij de, hij staat er al, we komen bij de eerste termijn van het college. Ik geef daarvoor als eerste in reactie op de algemene beschouwingen het woord aan de wethouder van Financiën, de heer Jan van Midden. Pagina 13 van 48

De heer Van Midden: Dank u wel, mijnheer de burgemeester. Ik sta er al, omdat u mij gevraagd heeft het kort te houden en geen hoorcollege te geven, dus ik probeer hier zo goed mogelijk mijn tijd te besteden. Allereerst, bedankt voor alle beschouwingen die door de verschillende partijen gemaakt zijn. Ik zal van mijn kant even ingaan op het algemene beeld van de begroting en wat specifieke dingen, vragen die daarin gesteld zijn. Dan zullen mijn collega-wethouders de verder specifieke vragen beantwoorden en ook de burgemeester voor die onderdelen die tot zijn verantwoordelijkheid behoren. Allereerst, wat hebben we gedaan met de begroting? Als we even kijken naar de reacties van de verschillende fracties, dan is anticiperen daar toch een beetje een buzzwoord, wat ik steeds terug zie komen. Wat we gedaan hebben, is gewoon met de begroting zelf hebben wij het VNG-advies gevolgd. Dat betekent dat het VNG gezegd heeft van, laat als gemeenten voor 2025 heel expliciet zien wat voor gat er ontstaat op het moment dat die algemene uitkering wegvalt. Althans, minder wordt. Naar ons was het ruim 1 miljoen. Ga dus niet in je begroting allerlei bezuinigingsmaatregelen opnemen, want dan wordt het onzuiver. Dan is uiteindelijk ook in discussie met de landelijke politiek onze positie wat lastiger. Laat heel helder zien wat er precies gebeurt. Dat hebben we gedaan.