Transcript begrotingsvergadering 7 november 2025

TRANSCRIPT VAN DE GEMEENTERAAD VAN GEMEENTE LAREN d.d. 7 november 2025

1.

Opening en vaststelling agenda De voorzitter: Dames en heren. Heren, jullie horen volgens mij helemaal niks. Het is 9.30 uur. En we gaan starten met de bijzondere raadsvergadering over de begroting 2026. Welkom allemaal. Er is bericht van verhindering ontvangen van Larens Behoud, de heer Hans van Goozen. De Larense Vrouwenpartij, mevrouw Desirée Niekus. En Groen Laren, de heer Andreas Grunwald. Zijn er mededelingen vanuit uw raad? Die zijn er niet. Zijn er mededelingen vanuit het college? Die zijn er ook niet. Dan kan ik u meedelen dat wij 8 moties hebben ontvangen, waarvan 1 motie vreemd aan de orde van de dag. U kunt, los van de motie vreemd aan de orde van de dag, de overige 7 moties straks toelichten als u uw algemene beschouwingen heeft gehouden. Motie 1 is van de VVD, betreft honden- en toeristenbelasting. Motie 2 is van Groen Laren en Larens Behoud. Alleen Groen Laren, hoor ik de griffier nu zeggen. Larens Behoud streep ik hierbij door. Over sociaal-cultureel jongerenwerk. Motie nummer 3, Liberaal Laren, WOZ-heffing niet-woningen. Motie nummer 4, Liberaal Laren, versterking bibliotheekwerk. Motie nummer 5, VVD en D66, betrekken reserves. Motie nummer 6 van de VVD, aparte paragraaf jaarrekening met betrekking tot onderwijshuisvesting en de investeringen uit het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

En motie nummer 7 van Larens Behoud, betreft eigen risico en bijzondere bijstand. En dan de motie vreemd aan de orde van de dag, nummer 8, van Groen Laren, betreft de feestverlichting. Heer Van den Berg. De heer Van den Berg: Een vraag van procedurele orde. Ik ben dadelijk als eerste aan de beurt, maar ik hoef toch dadelijk die moties nog niet mee te nemen in mijn toelichting, want we hebben maar 5 minuten? De voorzitter: Maar nadat u uw algemene beschouwingen heeft gehouden, is het goed dat u ook meteen uw motie toelicht. Dat is wat we hebben afgesproken in het presidium in ieder geval. De heer Van den Berg: De partijen die een motie hebben ingediend? De voorzitter: Ja. De heer Van den Berg: Precies. De voorzitter: Kunt u de agenda op deze manier vaststellen? Dat is volgens mij het geval. Is de agenda vastgesteld.

2.

Begroting gemeente Laren 2026 De voorzitter: Gaan we door naar agendapunt 2. En dat betreft de begroting van de gemeente Laren voor 2026. We hebben een klein uur uitgetrokken voor de algemene beschouwingen. En de volgorde is als volgt. Als eerste is zo direct inderdaad het CDA aan het woord, dan Groen Laren, VVD, Larens Behoud, Democratisch Laren, D66 en vervolgens Liberaal Laren. Het woord is aan de heer Van den Berg voor de algemene beschouwingen. Gaat uw gang. De heer Van den Berg: Voorzitter, dank u wel. Als eerste en meteen voor mijzelf ook de laatste keer dat we een begrotingsvergadering doen. Ik wil eigenlijk met een persoonlijke noot beginnen aan de wethouder 1

financiën. Die zat in de vorige ronde tegenover mij aan deze tafel. En dan hadden we het weleens over begrotingen, jaarrekeningen en administratieve inrichting, plusjes en minnetjes. En dan zag ik hem weleens vertwijfeld ook naar ons kijken. Maar inmiddels is hij 4 jaar wethouder. En ik wil hem in ieder geval complimenten maken voor de afgelopen 4 jaar. En ook in het bijzonder danken voor de open houding waarop hij altijd bereid is om over financiën en zaken te spreken. Dat maar even gezegd hebbende, bij deze aftrap voor deze mooie dag. We kijken naar het eerste plaatje. Gewoon even waar onze aandacht naar uitgaat in deze begroting, maar vooral ook naar de komende 4 jaar, straks met de verkiezingen. De verduurzaming en de renovatie van de scholen, enorme bedragen voor een kleine gemeente. De verkeersvisie, daar gaan we het eind van de maand over hebben. Of dat allemaal nog zo gelukkig gaat uitpakken en wat dat allemaal gaat kosten, hebben wij nog maar even een pm bij gezet. Maar zo zijn er nog wel een aantal zaken. Dat zeggen we eigenlijk ook omdat de begroting dus best wel algemeen van aard is. En nogmaals, dat is misschien ook wel gewoon het systeem waarin we zitten met de BEL, dat we niet veel verder komen dan dit soort overzichten. Hij mag wat mij betreft naar de volgende. Nogmaals, hij geeft ook een positief beeld.

Ik bedoel, we kunnen zeggen van, dat is niet zo, maar de begroting ziet er op zich algemeen goed uit. Gelukkig hebben we geen ravijnjaar volgend jaar. Dat is denk ik iets waar we aan ontkomen zijn. Maar er komen wel allemaal kosten op ons af. En dan noem ik maar weer het sociaal domein. En dan geeft u wel aan als college dat u denkt dat het na 2026 inderdaad zo is at die kosten dan nog verder dalen. Daar geloven wij nog niet zo in. Ik denk dat we wel de scherpte moeten houden die we afgelopen jaren ook hadden, in aanloop naar het ravijnjaar. Het harde woord scorebordjournalistiek staat hier. Er moet natuurlijk iets politieks ook in. Maar dat is wel de kern volgens mij waarin deze gemeenteraad, maar zeker ook de nieuwe gemeenteraad, aandacht moet blijven houden voor onze financiën van de gemeente Laren. We vinden dat ook wel een beetje een ... Het is niet sturend, het is meer richtinggevend. Het is denk ik ook een opgave aan ons allemaal. Maar dat komt misschien ook wel weer bij de nieuwe coalitie terug, dat we een begroting toch proberen meer te sturen. Dat is een wens, maar die leggen we hier dan maar even neer voor deze gemeenteraad. Volgende. Dit zijn een beetje de hoofdlijnen waarlangs we zo meteen in de komende minuten, nog 3 minuten, langs gaan lopen. Mag die naar de volgende. Ik zeg al, het is niet richtinggevend. Ik denk dat we wel een kritische noot moeten maken.

Ik zei straks, de wethouder doet zijn uiterste best, maar naar ons idee hebben we de BEL-combinatie niet helemaal, of helemaal niet, onder controle. Zo mag je het ook wel zeggen. En vanmorgen stond er in de krant, de begroting van Eemnes en de portefeuillehouder. In Eemnes is de portefeuillehouder financiën toevallig ook nog burgemeester. Eigenlijk richt ik mijn woorden niet alleen tot de wethouder financiën of onszelf, maar denk ik dat er voor onze burgemeester en ook onze nieuwe burgemeester straks vooral in dat BEL-bestuur een hele belangrijke taak ligt. En dat moet een goed samenspel worden tussen een wethouder financiën in Laren en de burgemeester die dan op die plek zit. En dat is toch net anders dan dat je die 2 rollen in 2 vervult. Dat vraagt wel extra aandacht, vind ik ook, van de gemeenteraad hoe we daarop invloed kunnen uitoefenen. Ik heb al gezegd, er komen enorme kosten op ons af. De kosten daarvan zijn allemaal niet bekend. Volgende puntje. De vraag in rood gesteld, is hem eigenlijk beantwoorden. Ik denk dat we eens … We denken eigenlijk, we weten wel zeker, dat we nog steeds niet in control zijn. En dat is niet negatief bedoeld dat mensen hun werk niet doen, maar kennelijk zijn we nog steeds niet in staat om iets flexibel te laten lopen.

En misschien, er staat ook uniformering van beleid, zijn we ook gewoon wel niet in staat als 3 kleine gemeentes om al dat beleid zo te uniformeren als dat ooit in beginsel is bedacht. Maar we zitten in het bootje, dus we zullen moeten roeien en we zullen toch zoveel als mogelijk uniformiteit moeten zoeken. Ik kan me nog maar een paar gemeenteraadsleden herinneren, dat we eigenlijk ook allemaal onze eigenheid wel weer willen houden. Ik denk ook dat dat naar een nieuwe gemeenteraad een enorme uitdaging is. Ik heb het al gezegd. Nog wel een puntje van veiligheid. Maar goed, dat is overal. Ik denk dat het overigens in Laren, buiten incidentele zaken als woningovervallen of gijzelingen, want dat is natuurlijk nooit leuk, maar op zich zijn we in Laren veilig. Maar dat moeten we ook blijven. Maar als de vergrijzing in 2040 ... Want in 2040 ben ik 70. Dan is de vergrijzing op zijn hoogtepunt. Ik denk dat de komende gemeenteraad ook de begrotingen vooral daar wel op in moeten richten, dat we allemaal ouder worden. En de ouderen die nu ons allemaal faciliteren met hulp, die 2

nu 60, 65 en 75 zijn, die zijn vitaal. Maar die moeten over een aantal jaren echt zelf ook geholpen worden. Dit punt van veiligheid en preventief beleid is ook in onze begroting, denk ik … Moet dat een aandachtspunt nog meer worden als nu. De verkeersvisie staat hierin, maar daar gaan we, hebben we net in het presidium besloten, deze maand over praten. Een aantal zaken die erin terugkomen, komen ook met de verkeersvisie terug. Wel willen we hier het punt maken dat een verkeersvisie zonder een parkeervisie en zonder een visie op het Singer ... Het is 5 minuten. Ik ga zo naar de afronding. Een verkeersvisie zonder een parkeervisie en een echt goed overleg met het Singer, want de afgelopen jaren is er vriendelijk gepraat, maar geen oplossing is gekomen, ook nodig is. En of we dat allemaal in die begroting zo terug treffen, maar ook in de uitkomsten straks van de nieuwe coalitie, daar zal de aandacht naar uitgaan. En metroverbinding, waarom ook niet? We gaan toch naar een nieuwe halverwege eeuw toe. Misschien moet je ook weleens wat groter denken, want er moeten immers toch ook nog best wel veel woningen gebouwd worden. Mag ik door naar de volgende? Sociale cohesie, buurtpreventie, heb ik net al gezegd. De bouwvlekjes, daar komen we niet mee. Maar ik ga door naar het einde, want dan komen de woningen nog een keer weer terug. Mag ik de volgende. Heb ik ook al gezegd. Gezondheid.

Ik wil nog wel benoemen, we hebben het steeds altijd over Het Brinkhuis. Daar zitten altijd ... Of we? Het Brinkhuis is voor ons een belangrijke plek. Maar laten we toch ook niet De Blokhut, weliswaar een particuliere vereniging aan de andere kant van het dorp, vergeten. Die misschien weleens een hele goede invloed kan uitoefenen om ons hierbij te helpen. Volgende. En nog een keer de volgende. Maar eigenlijk is er ook nog wel heel veel te doen over jongeren. We hebben een jongerenraad. Ik kijk even naar mijn collega Niels Westendorp. We zitten er allebei voor aan het lat. Maar de jongeren vinden we zelfs niet in een appgroep. Het is ook een beetje naar onszelf praten, maar ook naar de gemeenteraad. We moeten echt die jongeren er wel bij gaan betrekken en die jongerenraad ook gaan opfrissen. En daar moeten we denk ik zelf toch ook wel inzet voor plegen. Komt weer Het Brinkhuis terug, maar ook De Blokhut, maar ook wellicht particuliere initiatieven. Maar die moeten we in hun kracht zetten. Volgende. Voor het samenwerken zijn we gewoon afhankelijk van de andere gemeenten. Dat kan niet ontkend worden. Ik wil er ook wel een positieve benoemen, want uiteindelijk is de buurtschap Crailo nog steeds een enorm succes tussen Laren, Hilversum en Gooise Meren. Dat zou ook best het blauwdruk kunnen zijn voor verdere samenwerking in de regio en met de gemeentes om ons heen. Puntje gemaakt.

Sociale woningbouw, betaalbare woningbouw, we hebben er onlangs nog wel weer uitgebreid over gesproken, maar daar zullen we toch echt mee aan de slag moeten. En dat moet ook op alle fronten, vinden wij, voorrang krijgen. En niet afhankelijk zijn van allerlei discussies of er ergens wel of niet villa’s of duurdere appartementen moeten komen. We moeten sociaal-betaalbaar enorm gaan stimuleren. Maar dat kost ook geld, hebben we de afgelopen jaren gezien. Nog een keer de jongerenraad. En dan de laatste, denk ik ongeveer ... Dan mist er een … De voorzitter: Een aantal minuutjes … De heer Van den Berg: Onze aandacht gaat vooral uit inderdaad naar woningbouw. Dan missen er een paar sheets inderdaad. Heel bijzonder. De voorzitter: Maar dat is maar goed ook, want u zit ruim over de 5 minuten heen. De heer Van den Berg: Ik moet even kijken, want ik wilde nog een bedankwoordje zeggen. De voorzitter: Bedanken mag altijd, maar dan is het wel afgerond voor nu. De heer Van den Berg: Ik wilde eigenlijk jullie als collega’s vooral … We hebben geen enorme vragen, geen moties, maar wel eigenlijk in deze begroting vooral naar de toekomst gaan kijken en elkaar daarin gaan vinden. En daar liggen uitdagingen.

3

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van den Berg. Dan gaan we door naar Groen Laren. De heer Vos. De heer Vos: Dank u wel, voorzitter. Ik was een beetje ingelicht door mijn voorganger dat hij een presentatie zou geven en niet zoveel letters. Ik heb maar wat minder gebruikt. Maar het is wel een beetje een dystopisch beeld van wat ons mogelijkerwijs te wachten staat. Ik was zeer onder de indruk van dit schilderij, wat voor een jaartje geleden in het Singer te bewonderen was. Maar dit ter inleiding. Jazeker, die staat er wel degelijk. Zelfs ’t Bonte Paard staat er op, mijnheer Merckx, dat herkent u waarschijnlijk eerder. De voorzitter: Rechtsboven. Maar ik zou niet te lang wachten met doorpraten. De heer Vos: Nee, want de kookwekker loopt. Anders krijgen we hele harde eieren en dat kunnen we niet hebben. Gelukkig dat wij deze opdracht om een bijdrage te leveren ingekrompen en dat doet mij heel veel plezier. Dus ik ga het lekker kort houden. Ik heb ook maar twee plaatjes en ik zag ook aan mijnheer Van den Berg dat dat van harte aangeraden wordt. Het is maar heel goed dat we nog zoiets als meicirculaire hebben laten uitvinden, want volgens mij hadden we anders een heel ander document moeten behandelen vandaag. Want in plaats dat we in een ravijn gaan storten, hebben we nu gelukkig een stuitend … Een sluitend verhaal, moet ik wel goed zeggen en lijkt alles dik voor elkaar.

Zijn we helemaal bang geweest voor niks. En zorgen gemaakt om niets. Dat is mooi. De leesbaarheid van de begroting is de afgelopen jaren echt behoorlijk verbeterd en dat is zeker een compliment aan de wethouder. Ik vrees alleen dat het merendeel van de Laarders er nog steeds heel weinig van zal begrijpen, maar we zijn op de goede weg, zullen we dan maar zeggen. Er valt te lezen in … De voorzitter: Of u iets dichterbij de microfoon wilt spreken. De heer Vos: Dat ga ik doen. Jazeker. Dank u wel voor de aanwijzing. Op antwoord van de vragen van de VVD staat er, en dat viel mij op, er had een getal van 9,6 moeten staan en een definitieve versie. Dat maakt mij wel een beetje argwanend. Hebben wij hier dus een kladje? Maar ik vermoed van niet. Aan het begin van deze coalitieperiode hadden onze partijen in de coalitie nog volop vertrouwen in Laren. En ik hoop dat dat nog zo is. Het zou wel heel flauw zijn om te betogen dat er niets is gebeurd. Een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs en natuurlijk Cooswaerde en Laren Regenklaar. Tenminste, dat wordt ons gezegd. Maar volgens mij wordt er nog volop gegraven op het Kleine Brinkje, dus het zal nog niet helemaal klaar zijn. Maar er zijn ook hele mooie voornemens blijven liggen. En daar wilde ik toch even op ingaan en ook even vooruitkijken. Om maar een paar belangrijke zaken te noemen, het verkeer is nog steeds superlink.

Het is sterker nog erger geworden. Op de Eemnesserweg wordt er nu helemaal flink vaart gemaakt, ook al wil de wethouder ons op basis van metingen anders doen geloven. Mijn ervaring is dat dat anders is. En als betekenisvolle sluiproute is die ook gestegen, in de waardering van de automobilisten. En alleen op papier en het tempo waarin verkeervisies worden opgeleverd, is er sprake van langzaam verkeer. Als de visie is vastgesteld, zal het vast nog wel even duren voordat er echt met plannen en uitvoering een begin gemaakt gaat worden. En over langzaam verkeer gesproken, de wandelaars zijn er met de kwaliteit van de stoepen niet op vooruitgegaan. En ik ben benieuwd wanneer de volgende kabelaar daar nog zijn aandeel in gaat leveren. De huizen op de Harmen Vosweg, die ziet er echt heel mooi uit. Prachtige plek en er wordt ongetwijfeld naar volle tevredenheid gewoond. En de oplevering heeft weliswaar in deze periode plaatsgevonden, maar verder heeft het college er weinig aan bijgedragen. En voor verdere bebouwing is er weinig in het zicht gebracht. En dat is een hele slechte zaak. Veel papier gebruikt, lang gepraat. Maar om die Amsterdamse banketbakker maar te citeren, in gelul kun je niet wonen. Op basis van de informatie in de begroting, en daar hebben we het over, is het dorp er niet veiliger en ook niet duurzamer op geworden.

En wat betreft de duurzaamheidsmaatregelen worden er nauwelijks stappen gezet, er worden jaarlijks budgetten doorgeschoven en er wordt nog gezocht naar locaties, valt te lezen. Ons dorp wordt vaak genoemd in een top vijf, tien, of nog mooier. Laatst nog het leukste dagje uit. 4

Maar ook in negatieve zin springen we er soms uit. En dus met centen te gaan eindigen, bezwaarlijk om te constateren dat de woonlasten voor onze bewoners tot de hoogste van het land behoren. We hoeven alleen nog Wassenaar en Bloemendaal voor ons te dulden. Wel een beetje een twijfelachtige eer. En gelukkig dat veel liberalen een hondje hebben, dus de lasten voor de echte liefhebbers zullen iets gaan dalen. Geen ravijn meer aan de horizon, maar wel een uitdaging. Kan die lastendruk niet een klein beetje omlaag? Ik heb graag hardgekookte eieren, dus ik ga nog even door. In de schriftelijke beantwoording van onze vragen met betrekking tot de toekenning van 737.000 euro is maar een deel van onze vraag beantwoord. Ik maak van de gelegenheid gebruik. Er wordt een aanzienlijk bedrag toegekend. We hadden gevraagd, is de raad hierin gekend? En wat gaan ze met die bijdrage doen? En waarom krijgen ze dit? En is er misschien ook een … (00:18:40)? En een tweede vraag, naar aanleiding van de vragen die wij gesteld hebben, Bijzonder Laren krijgt structureel 180.000 euro. Is dat juist? Klopt ons vermoeden dat dit bedrag het bedrag is dat we afgesproken hebben voor het ondernemersfonds en dat de gemeente alleen maar int? Is het mogelijk? Ik mag het eigenlijk niet vragen natuurlijk, maar zouden we antwoord op die vraag kunnen krijgen? Dan hebben wij twee moties ingediend.

Allereerst, jongeren kwamen zojuist al bij mijn collega Van den Berg ter sprake. Dynamic Arts, die zal na 1 januari geen geld en geen huisvesting meer hebben. En dat is in een dorp waar de jeugd toch al niet verwend wordt met mogelijkheden, een buitengewoon slechte zaak. Misschien dat we dan toch beter die extra bijdrage aan de winkeltjes op een wat zinnigere manier kunnen aanwenden. En dan de tweede. Waarschijnlijk, naar alle waarschijnlijkheid … Mijn confrère, mijnheer Grunwald, is er niet, dus ik denk dat we een stem gaan krijgen. De lampjes branden volop. En het antwoord van de wethouder op een eerdere oproep om de brandtijden te beperken is op een onnozele manier beantwoord. Het zou technisch niet kunnen. Dan kun je natuurlijk twee vragen stellen. Hoe hebben ze die lampjes dan in godsnaam aan gekregen als je ze niet kunt uitzetten? En ten tweede, er zal toch wel ergens een schakelaar gebruikt zijn? Bovendien, de meeste mensen hier zijn volgens mij in staat om thuis lampjes aan en uit te zetten. En dat is kennelijk bij een professionele organisatie niet mogelijk. We gaan het toch nog maar eens even vragen, want ik ben benieuwd hoe het duurzame hartje echt klopt. Overigens, met die verlichting zijn sommige bangige Laarders heel blij, want het maakt het veiliger. En de veiligheid noemde ik al.

Zou het niet een beter idee zijn om te gaan zoeken naar de reden waarom ze die diepe angst hebben. En voor die angsten een echte oplossing te vinden in plaats van feestverlichting? Feestelijke verlichting hoort bij een feestelijke periode, maar daarna moeten we weer gaan denken aan duurzaamheid, lichtvervuiling en verspilling. Ik dank u wel voor de aandacht. Er is nog een tweede plaatje met enkele details. Die hadden we nog gemist. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Heel vindingrijk, dank u wel. De VVD, de heer Koldenhof. De heer Koldenhof: Dank u wel, voorzitter. Leden van het college en de gemeenteraad uiteraard, beste toehoorders en de luisteraars thuis, als die er zijn. Staan we aan vandaag? Ik weet het eigenlijk niet. Ik sta zeker aan in ieder geval. Vanochtend stellen we de laatste begroting vast van deze bestuursperiode 2022– 2026. En met nog een paar maanden te gaan, vragen wij de inwoners van Laren om op 18 maart een nieuwe gemeenteraad te kiezen. Wat we met deze begroting in elk geval aan hen kunnen voorleggen, is een deugdelijke financiële basis voor de jaren 2026 en verder. Door de beperking van de spreektijd is het nu helaas te kort om alle resultaten van het college en de gemeenteraad van de afgelopen jaren op te sommen, maar in het algemeen kan ik namens mijn partij onze waardering uitspreken voor de inzet.

Op verantwoordingsdag, voorafgaande aan de verkiezingen, zullen we er dan nog wel op terugkomen. Terug naar de begroting, voorzitter. Wie had kunnen denken dat het zover zou komen, als we terugdenken aan de jarenlange dreiging van het ravijnjaar 2026. Opeens ligt er een zonnige toekomst voor ons, terwijl wij jarenlang in financiële angst gezeten hebben. Als een konijn uit de hoge hoed verschijnt opeens een mooie, structureel sluitende begroting. Ik zou bijna zeggen halleluja. Maar het geeft wel te denken. In maart van dit jaar hebben wij het college gevraagd om met voorstellen tot bezuiniging te komen en met voorstellen om nieuwe inkomsten te genereren. Het college heeft zijn werk gedaan met het aanscherpen van de OZB voor niet-woningen. De vraag 5

die de VVD wel bijgesteld heeft, is welke gevolgen dit nu heeft voor de ondernemers in ons dorp. Wie betaalt uiteindelijk deze rekening? En hoe kan het eigenlijk dat dit voorstel niet door eerdere colleges is bedacht? Voor de overige ombuigingen zien wij vooral een waardevolle voorbeeldfunctie van Blaricum en Eemnes, als ik kijk naar de argumentatie of waar het idee vandaan kwam. Waaruit je zou mogen concluderen ga nog eens verder kijken hoe zij dit beter of slimmer dan wij doen. De VVD stelt bij motie bovendien voor om een nieuwe inkomstenbron te onderzoeken in 2026, namelijk de invoering van toeristenbelasting. De VVD verwacht dat alleen al door de verhuur van woningen en kamers via Airbnb deze heffing voldoende zal opleveren om tegelijkertijd, ook een wens van de VVD, de hondenbelasting af te schaffen. Ik zal die motie straks, voor zover nog nodig, toelichten. De VVD vindt in dat verband dat het college zich onvoldoende heeft ingespannen om een hotel te realiseren in Laren. Dit was een concreet coalitiepunt van de VVD, dat het college naar ons inziens onvoldoende, of eigenlijk niet echt, heeft opgepakt. We zullen hier blijkbaar in de nieuwe bestuursperiode nog harder op moeten inzetten. Twee andere grote verkiezingspunten van de VVD zijn gelukkig wel opgepakt en deels opgenomen, ook al in de begroting.

Het Integraal Huisvestingsplan voor onderwijsgebouwen is opgesteld, ingepland en begroot. Complimenten aan alle collega's en het college hoe geweldig dit proces is gelopen. En daarnaast heeft de VVD aangedrongen op het opnieuw optuigen van een vereveningsfonds. Dat is nog niet af. En de VVD vraagt het college waarom hier nog geen financiële doorvertaling over is opgenomen in de begroting of in de meerjarenraming. U verwacht hier voor volgend jaar immers wel de eerste ervaringen mee op te doen. Dan vooruitkijkend, voorzitter, heeft de VVD gekeken naar alle onnodige reserves. Het is een goed gebruik dat bij de laatste begroting van een bestuursperiode elk college ook zou behoren te kijken naar investeringsruimte voor een nieuwe coalitie. Ik kon deze nergens vinden. En we zullen hierover een motie indienen die verband houdt met de beantwoording van onze vragen, 29 en 30, over de alsmaar voortdurende reserves en voorzieningen waar naar onze mening niets mee gebeurt. Het advies zal zijn om dit bij de vaststelling van de jaarrekening 2025 recht te trekken, zodat de nieuwe coalitie straks dit geld kan inzetten om hun politieke wensen voor de volgende bestuursperiode te realiseren. Wat betreft de beantwoording van de technische vragen, dank allereerst voor de beantwoording van onze vragen.

Maar we vragen voor de toekomst wel meer reflectietijd tussen het sturen van de antwoorden en het schrijven van de algemene beschouwingen. En het eventueel opstellen van moties en amendementen. Die tijd was nu veel te kort. Wij willen graag in debat met de wethouder wonen over wat hij bedoelt met het cryptische antwoord bij vraag 11 over de sociale woningbouw in het Larense deel van Crailo. Dan vragen we graag een debat aan met de wethouder financiën over de onwaarschijnlijk gemakkelijke verhogingen met forse percentages, zoals we concludeerden bij onze vragen op 21, 22, 23 en 27. Het gaat allemaal over de organisatie BEL en de regio. Het lijkt alsof dit er even in gefietst wordt. Vraag 28, waarom wordt niet het gehele bedrag van een ton aan de bibliotheek uitgekeerd? En wat vindt de bibliotheek zelf? Wat gebeurt er nu met die niet-uitgekeerde 33.000 euro en mag dit zomaar? Dan rond ik af, voorzitter, met het feliciteren van het college met deze begroting. Waar wij weliswaar een aantal kritische vragen bij hadden, maar die in het algemeen op onze instemming kan rekenen. Wij geven het college en de organisatie graag ons vertrouwen bij de uitvoering daarvan. Dan ga ik op uw voorstel even in op de moties die we hebben ingediend. Moment. Krijg ik nu een sticker of een krul dat ik het binnen de tijd heb gedaan? De voorzitter: Zo ongeveer wel, als eerste.

De heer Koldenhof: Je weet het niet. Motie 1. Die gaat over het verhogen van … Sorry, het voorstel is eigenlijk om een onderzoek te doen, het college daar nu al toe op te dragen, om in het voorjaar van 2026 met een voorstel te komen hoe we toeristenbelasting kunnen invoeren en dat mee te nemen bij de voorjaarsnota. En daarmee dan voldoende inkomsten te genereren om vanaf 2027 de hondenbelasting af te schaffen. De argumenten. Wilt u dat ik ze helemaal voorlees? De voorzitter: Hoeft niet helemaal, want komt straks ook nog aan bod. Het gaat om de kern. 6

De heer Koldenhof: De kern is dat we de enige gemeente in de regio zijn die nog hondenbelasting heft. Ook Eemnes schaft het af, heb ik begrepen. Dat is dan niet de regio Gooi, maar het is wel BEL in dit geval. En ook andere gemeenten om ons heen verhogen, want die hebben daar al de toeristenbelasting. Dus als wij meer gezamenlijk willen optrekken, ook een beetje uniformiteit van beleid willen in de regio, dan zouden we ... Daarom hebben we deze motie ook ingediend. Maar ook bovendien vanuit de hele ouderwetse gedachte van hondenbelasting, dat het ooit is ingevoerd als een luxebelasting. Terwijl we toch tegenwoordig niet meer kunnen zeggen dat dit nu echt een luxe is om een hond te hebben en dat daar extra voor betaald zou moeten worden. Bovendien komen de inkomsten van de hondenbelasting in de algemene middelen terecht en niet ten gunste van honden of hondenbezitters. Dan ga ik over naar de motie 5, die heb ik samen met D66 ingediend. Ik meen dat mevrouw Van Dorst ook iets zal zeggen over dezelfde intentie die wij hebben, namelijk dat de nieuwe coalitie enige bestedingsruimte moet hebben om eerste gedeeltelijke of gehele politieke wensen te kunnen realiseren. Al was er maar het starten van een onderzoek of iets dergelijks. En daar is nu niks over opgenomen in de begroting en we vinden dat eigenlijk een tekortschieting in het voorstel van het college.

Dus we kijken dan of in de reserves die er staan, met naam en toenaam genoemd welke reserves dat zijn, of daar ruimte zit om het nieuwe college bijvoorbeeld in de orde van grootte van een kwart of 500.000 euro geld te kunnen geven of voor te leggen. Dan nog een technische motie. Er gaat ontzettend veel geld om in onderwijshuisvesting. Van het beheer en onderhoud van het schoolplein tot en met natuurlijk de enorme forse investering van 34 miljoen, waar we allemaal onze handtekening onder hebben gezet. Maar het staat zo verspreid in de begroting waar wat wordt uitgegeven, waar wat wordt verantwoord, dat wij met een voorstel komen om een aparte paragraaf in alle toekomstige begrotingen, en dan ook bij de verantwoording en jaarrekening, op te nemen waarin die uitgaven in één oogopslag zijn weergegeven. En ook de voortgang daarvan. Dat zijn de moties die ik heb ingediend en die ik bij deze ook al meteen indien, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Larens Behoud, de heer Loeff. De heer Loeff: Dank u wel, voorzitter. Geachte college, leden van de raad, aanwezigen en toehoorders thuis. Voor ons ligt ter bespreking de programmabegroting 2026. Het is opnieuw een lijvig boekwerk dat laat zien waar onze gemeente allemaal voor zorgt, of mee aan de slag is of mee aan de slag gaat.

We zijn ook bijna aan het einde van de vierjarige bestuurstermijn en daarbij is het goed om ook de balans op te maken. Ons college heeft veel werk verzet om de uitgaven inzichtelijk te maken, de begroting op orde te krijgen en deze ook nog eens overzichtelijk aan ons te presenteren. En daarvoor wil ik het college in deze bestuursperiode danken. Het is onder meer bezien de onzekerheid over de uitkeringen uit het gemeentefonds geen gemakkelijke taak geweest. De onzekerheid over de hoogte van de rijksbijdrage maakt dat we met elkaar hebben moeten nadenken over bezuinigingen. Laren krijgt behalve overheidsuitkeringen inkomsten uit eigen belastingen en uit heffingen. Maar door het ontbreken van bouwgrond en omdat we een kleine gemeente zijn, is en blijft het jaarlijks leveren van een sluitende financiële verantwoording en begroting een vraag en is ook het opstellen van de begroting dus soms koffiedikkijken. Laren heeft volgend jaar afgerond zeven ton meer uitgaven dan er binnenkomt. Structureel is er, zoals wij het kunnen lezen, een overschot van vijf ton. Het verschil, 1,2 miljoen, zit hem dus in incidentele nadelen, vooral eenmalige investeringen in de BEL-combinatie. Als we kijken naar de programma’s en de meerjarenbegroting, dan lijkt het erop dat de eenmalige uitgave wordt gerepareerd met een structurele lastenverhoging.

Zeven ton meer OZB niet-woningen treft niet alleen winkeleigenaren als Albert Heijn en de Suit Supply, maar ook het sportcentrum De Biezem, zorginstellingen en kleine winkeliers waar we juist heel zuinig op zouden moeten zijn. En hoewel het argument is dat OZB ondernemers gelijk wordt getrokken met Blaricum, heeft het dus ook wel degelijk effect op onze sociale en maatschappelijke voorzieningen. De vraag aan het college, waarom is niet gekozen het overschot van vijf ton structureel terug te brengen naar nul en de OZB niet-woningen met slechts twee ton te verhogen? Twee, het eenmalige tekort van 1 miljoen wat we dan overhouden is verantwoord, of lijkt verantwoord, gezien de stille reserves die er zijn op Crailo en de hogere bouwlijstjes als gevolg van het IHP, wat de komende jaren gaat plaatsvinden. Deze 7

opbrengsten zijn volgens ons niet meegenomen in de begroting. Wat gaat het college doen om maatschappelijke instellingen als het zwembad en anderen te compenseren met de OZB-lastenstijgingen? Ons tweede zorgpunt gaat bij deze algemene beschouwingen uit naar het sociaal domein. De auditcommissie heeft hierover een heldere presentatie gekregen, waarbij inzichtelijk is geworden hoe de overschrijdingen tot stand zijn gekomen. We danken de wethouder sociaal domein voor het geven van dit inzicht. Ongetwijfeld komt bij mijn collega's dit punt nog aan de orde. Bezien de beperkte tijd pik ik er echter één aspect uit en dat is bestaanszekerheid. Hoewel de hoofdlijn, voor zover we kunnen zien, op orde is of komt, merken we als dorpspartij dat mensen aan de financiële onderkant van onze dorpse samenleving het moeilijker hebben dan ooit. Waar we als raad kijken naar soberheid en doelmatigheid, is het logisch dat mensen met een inkomen of vermogen geen kosten vergoed krijgen voor zaken als bijvoorbeeld de huishoudelijke hulp. Echter, hoe komen we mensen met een uitkeringssituatie tegemoet die chronisch ziek zijn en toch gemeentelijke belasting moeten betalen naast hun eigen risico van 385 euro? Dat is voor mensen met een bijstandsuitkering heel veel geld.

We krijgen signalen dat de samenwerking met Huizen niet tijdig, maar vooral ook heel formeel reageert als het gaat over regels en uitzonderingen. Kan dat makkelijker en menselijker? En is het college bereid deze mensen die zich bij ons melden ook zelf te woord te staan? Graag uw reactie hoe u met deze individuele gevallen omgaat, in het kader van het nogal beperkte hoofdstukje 5.2.22 in de begroting over de bestaanszekerheid. Dat is een heel kort stukje. We gaan daar ook nog een specifieke motie over indienen. Daar kom ik straks op. We zien omdat we weinig geld verdelen hebben over het algemeen een beleidsarme begroting. Echter, de verkiezingen komen eraan en dat betekent dat partijen met wensenlijstjes richting de kiezer gaan. Als we kijken naar de lasten voor de burger dan zien we dat Laren weliswaar hoge lasten heeft, maar dat er ook sprake is van hoge WOZ-waarde. Echter, we hebben begrepen dat hogere WOZ-waarde leidt tot meer inkomsten, ook vanuit de overheidskant. En hierdoor zouden we, als we een extra inning zouden plegen, dus meer kunnen doen voor het dorp. Als we de WOZ nog iets zouden verhogen. Kan het college ons dilemma’s schetsen van de communicerende vaten met betrekking tot het WOZ-tarief en de vrije ruimte versus de uitkering uit het gemeentefonds? We hebben begrepen dat dat een soort versterkende vaten zijn.

Hoe meer wij innen, hoe meer de uitkering uit het gemeentefonds. Maar misschien hebben we het verkeerd begrepen. Naar aanleiding van de aanvraag voor een nieuwe school in Laren kregen we van het college antwoord op vragen van onze collega's van de VVD. Onze vraag, hoe gaat u om met reserveringen c.q. onverwachte uitgaven van, zoals we lezen, enkele tonnen als er sprake zou zijn van nieuwe huisvestingsvoorzieningen voor scholen en meubilair, ook al zijn die tijdelijk? Ik heb er toch nog een paar, sorry, voorzitter. Als we kijken naar de efficiency en duurzaamheid vinden we het triest om te moeten constateren dat bij de Gooise School alle schoolmeubelen letterlijk aan de weg zijn gezet. Daar is onze miljoeneninvestering toch niet voor bedoeld? Vorig jaar kwamen we met een wens voor een sport … Ik hou het kort, ik ga een beetje samenvatten. Voor een sportraad, voor een mecenas voor de sport. En wij hadden gevraagd of de sportraad zou kunnen komen met een overkoepelende visie op de sport. Graag vernemen we van het college de stand van zaken en een planning wanneer we die visie kunnen verwachten en hoe u eventuele wensen voor nieuwe velden bijvoorbeeld heeft verwerkt in de meerjarenbegroting. We lezen voorts dat er een bedrag van 30.000 euro is gereserveerd voor audio voor de raadsvergaderingen. Dat is echt niet meer van deze tijd.

Is het college bereid hiervoor een bedrag op te nemen in de komende meerjarenbegroting om te zorgen voor videoverbindingen en dit mee te nemen in het overdrachtsdossier naar het nieuwe college? Dames en heren, ik kom tot een afronding. Het is onze taak als fractie om kritisch te zijn op de begroting. We zien ook dat ons college veel werk verzet heeft om zaken op orde te krijgen. En in een klein dorp met korte lijnen is het scherp aan de wind zeilen en vaak reageren op kleine dingen. De balans opmakend overheerst dus de positiviteit. Want u presenteert ons een sluitende meerjarenbegroting in onzekere tijden. Daarvoor zijn we u dankbaar en we zien uit naar uw antwoorden in de eerste termijn. En dan kom ik tot de motie. Constaterende dat er voor minima met chronische ziekte of beperking sinds 2021 de vergoeding van het verplicht eigen risico is afgeschaft, dat hebben we hier overigens zelf gedaan in deze raad, in de vorige raad. Dat hiervoor in de plaats een regeling is gekomen voor vergoeding via de bijzondere bijstand. Dat deze 8

vergoeding zich richt op kosten die niet op een andere manier worden vergoed. En dat deze regeling volgens onze informatie niet inhoudt dat het hier ook om het verplicht eigen risico kan gaan. Overwegende dat hiermee chronisch zieken in de bijzondere bijstand sinds 2021 hierdoor onevenredig worden getroffen. Verzoekt het college om de regeling aan te passen en de getroffen inwoners in de bijzondere bijstand hiervoor met terugwerkende kracht te compenseren. En ik heb voor de duidelijkheid in de motie, ik weet niet of die is overgenomen, de scan opgenomen. De link naar hoe de regeling in elkaar zit. Dat is onze motie voor de eerste termijn. Dank u, voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank. Dan gaan we over naar Democratisch Laren. De heer Spaan. De heer Spaan: Ik hoop dat ik goed te verstaan ben. Goedemorgen allemaal. Ik kwam wat laat binnen en ik heb jullie niet goeiedag kunnen zeggen, maar bij deze dan. Ik hoop het ook niet heel lang te houden. Er staat 5 minuten, heb ik begrepen. Met waardering naar het college en in het bijzonder wethouder Jan Van Midden, heeft onze fractie kennisgenomen van de programmabegroting 2026. Ook de ambtenaren geldt hier een compliment. Alom optimisme en goede vooruitzichten lijkt het. De kosten en baten zijn in evenwicht en dit lijkt in eerste instantie goed. Toch willen wij een kleine, zoals dat heet, winstwaarschuwing geven.

Zeker met de toch wat chaotische stappen afgelopen jaren in de landelijke politiek. Niets is wat het lijkt is inmiddels alom van kracht. Laren, let op uw zaken en wordt niet overmoedig, waardoor op termijn onze zelfstandigheid weleens in het geding kan komen. Met name voor ons mooie dorp kan dit ook gelden. Immers in voorjaar 2026 gemeenteraadsverkiezingen en ook dat biedt geen vastomlijnde zekerheid op beleid- en uitvoeringsgebied. Een nieuw bestuur geeft nieuw elan, maar kent ook het item profileringsdrang. En dit kan betekenen dat wat nu besloten wordt, in de komende bestuursperiode weer heel anders wordt. We zijn een tijdelijke fractie die op verzoek van de vorige raadsvoorzitter, burgemeester Nanning Mol, eenmalig een zetel invult die verloren dreigde te gaan. Vanuit die positie gaan wij niet in detail veel op- en aanmerkingen maken over de voorliggende cijfers. Niets is vervelender dan regeren over het graf heen. We hebben wel een punt dat ons is opgevallen. We zijn verheugd dat uiteindelijk de schoolgebouwenrenovatie wordt opgepakt. Voor zover wij goed begrepen hebben, is hiermee aan miljoenen investeringen gemoeid waarvoor de gemeente een lening heeft afgesloten.

Daarom de vraag, is het niet zo dat vanuit het gemeentefonds jaarlijks een aanzienlijk bedrag aan gemeenten wordt verstrekt voor onderwijs? En is daar dan geen reservering uit gedaan? Wanneer dit zo is, dan komt de vraag of dit wijs beleid is geweest. Immers, geld voor een speciaal doel gebruiken in algemene middelen, waarna er uiteindelijk voor dat doel geleend moet worden, is niet zo slim. Op het gebied van investeringen in onze leefomgeving mag u van ons verwachten dat we hechten aan nog betere groenvoorzieningen en energiebeheer en klimaatdoelen, met de goede voorbeeldfunctie van de gemeente zelf. Ook rekenen wij erop dat de reconstructies van de Eemnesserweg en Naarderstraat voortvarend worden opgepakt, zodat de inwoners en winkeliers weer rustig kunnen gaan slapen. Ik sluit af met de wens uit te spreken dat de komende bestuurlijke periode in Laren een optimistische tijd zal worden, met een voor velen aangenaam leefklimaat en respect naar elkaar. En op tijd de nodige humor. De voorzitter: Dank u wel. Mooi binnen de tijd, dank u wel. D66, mevrouw Van Dorst. Mevrouw Van Dorst-Brakel: Goedemorgen allemaal, college, collega's en toehoorders. We hebben er ook thuis de wekker bij gezet, want in de kadernota hadden we het te lang gemaakt. Daarom nu verkort en hopelijk duidelijk.

Inderdaad aan het eind van deze raadsperiode werpen de fracties nog een keer hun laatste blik op de begroting 2026 en de financiële ontwikkelingen van de afgelopen vier jaar. Zoals wij deze hebben gelezen, moeten wij volgend jaar rekenen op grote investeringen in achterstallig onderhoud van de Naarderstraat, de schoolgebouwen en de BEL-organisatie. En ook de kosten voor de jeugdzorg blijven onvoorspelbaar. Maar in tegenstelling tot enkele voorgaande jaren lijkt de financiële situatie in Laren stabiel en het financieel meerjarenbeleid van het huidige college solide. Dank u wel, wethouder Jan Van Midden en 9

inderdaad ook de ambtenaren, zoals al eerder werd gezegd. Een volgende coalitie zal kunnen starten met een gemeentekas die op orde is. D66 is er trots op dat we de afgelopen vier jaar veel uit ons coalitieprogramma hebben kunnen uitvoeren. Zo is er een koersdocument duurzaamheid uitgerold. Het achterstallig onderhoud en de verduurzaming van onze schoolgebouwen worden opgepakt en daar zijn we hartstikke blij mee. De woonvisie en de verkeersvisie worden eind dit jaar besloten. En we hebben thematafels opgezet waardoor het vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur groeit. Toch wil D66 de volgende generatie een aantal aandachtspunten meegeven. Ten eerste dat deze sluitende begroting vooral gebaseerd is op een eenmalige, niet-structurele bijdrage van de rijksoverheid. Ons huishoudboekje is erg afhankelijk van externe factoren en de landelijke overheid. Daarnaast blijven wij als groot risico de kosten binnen de maatschappelijke ondersteuning zien. Waarin veel aandacht wordt besteed, maar weinig ruimte is voor snelle besparingen. Ook de achterstand in onderhoud van wegen, riolering, groen. Deze vergen nog grote uitgaven. En natuurlijk niet te vergeten de prijsverhogingen in loonkosten en materialen. Zij zullen dan ook nog scherpere prioriteiten moeten aanbrengen. Preventie in het sociaal domein zal nog meer aandacht moeten krijgen om de zorgkosten te kunnen beheersen.

Subsidies inkomensafhankelijk maken kan daarvoor een belangrijk instrument zijn. Eind deze maand wordt de verkeersvisie besloten. D66 vindt de veiligheid op de doorgaande wegen Eemnesserweg en Naarderstraat belangrijk. Het verzoek is deze niet te lang te bevriezen en snel besluiten te nemen tot verbetering ervan. Voor een beter inzicht bevelen wij de volgende coalitie aan om in de begrotingen helder inzicht te geven per uitgavenpost. Niet alleen per programma, maar ook per sub component als jeugdzorg, Wmo, infrastructuur en personeelskosten. Ons D66-credo ‘het kan wel’ zal het uitgangspunt blijven, maar elke nieuwe investering moet kritisch getoetst worden en zal altijd van een duidelijke dekking moeten worden voorzien. Zeer belangrijk in deze kleine gemeente. Maar reserveer ook alleen buffermiddelen waar dat echt nodig is, zoals de VVD ook al stelde, om zo direct toch meer keuzes te maken. Maar stel een prioriteitenlijst op en kijk naar mogelijke extra inkomsten. Kijk naar die lijst van ombuigingsvoorstellen en verdienmodellen. Voorbeelden als het instellen van precario- en vermakelijkheidsbelasting en het in rekening brengen van ondersteuning van de buitendienst bij evenementen zijn hier zeker goede ideeën om structureel aan de begroting bij te dragen.

Naast financiële aandachtspunten vindt D66 het ook belangrijk aan te geven dat splitsing van wonen en het inbreiden voor nieuwe woningen voorrang krijgen boven bebouwing in onze spaarzame natuurgebieden. Wij vinden ook dat de door de provincie Noord-Holland voorgestelde snelle doorfietsroute voor Laren nog nader moet worden onderzocht. Dit zal een grondige voorbereiding in onze eigen gemeente moeten hebben. Ten slotte vragen we aandacht voor de belangrijke gemeenschappelijke regelingen. De MRA, het Goois Natuurreservaat, de omgevingsdienst, het regiokantoor. Het zijn belangrijke overlegorganen waarin Laren haar belangen met volle inzet moet blijven behartigen. Dank u wel, voorzitter. Dit was onze bijdrage binnen de tijd. De voorzitter: Dank u wel. En u had nog een motie, nummer 5, over het betrekken van de reserves. Heeft u daar al voldoende over gezegd? Mevrouw Van Dorst-Brakel: Ik denk dat de VVD er voldoende over heeft gezegd en ons daar ook bij heeft betrokken, wat ik ook net in mijn algemene beschouwingen meldde. De voorzitter: Prima, dank u wel. En dan tot slot Liberaal Laren. Mevrouw Timmerman. Mevrouw Timmerman-Hamers: Dank u wel, voorzitter. Geachte voorzitter, college, raad en toehoorders hier in de zaal en thuis.

Als gemeenteraad worden wij geacht te begrijpen waaraan ons gemeenschapsgeld wordt uitgegeven, hoe het wordt verdeeld en waar we eventueel kunnen of moeten bijsturen. Dat is de kern van onze taak. Controleren, sturen, verantwoording nemen en het uitleggen aan de burger. Maar dat kunnen we alleen doen als de financiële informatie helder, volledig en inzichtelijk is. Dat is op dit moment niet het geval. Sterker nog, op sommige punten is het onmogelijk om te volgen wat er precies gebeurt met het geld van onze 10

inwoners. Van ons allemaal. Programma’s zijn in elkaar geschoven en het boek Uitvoeringsinformatie, dat juist bedoeld is om de achtergronden te verklaren, ontbreekt sinds vorig jaar volledig. Laat helder zijn, dit verwijt geldt niet onze wethouder financiën, maar de manier waarop de ambtelijke organisatie informatie deelt. En dat is een breder probleem dan alleen in Laren. Gemeentelijke organisaties werken steeds vaker data gedreven, maar vergeten dat cijfers zonder context niets zeggen. Een heel simpel voorbeeld ter verduidelijking: de subsidie stijgt, staat ergens, met 53.000 euro. Elders staat datzelfde bedrag weer vermeld als nieuwe ontwikkeling. Maar welke ontwikkeling? Voor wie en waarom? Dat is data, geen informatie. Als daarbovenop de subsidielijst ook nog ontbreekt, die we elk jaar vragen. Die steeds opnieuw wordt beloofd maar die we nooit krijgen. En als het achterliggende cijferboek Uitvoeringsinformatie niet beschikbaar is, kunnen wij onmogelijk volgen wat er gebeurt. En dat is heel jammer. Hoe kunnen wij dit uitleggen aan de burger, laat staan sturen op de begroting? De overheid dreigt steeds meer naar binnen gekeerd te werken, terwijl de burger juist wil weten hoe en waarom besluiten worden genomen. En het is aan de volksvertegenwoordiging om dat verhaal te kunnen vertellen. Onze oproep, onze cri de coeur is dan ook breng het verhaal weer terug in de cijfers.

Dat die cijfers kloppen, daar twijfelen we niet aan. Maar er is meer nodig dan getallen alleen. Van kadernota tot begroting. Tijdens de behandeling van de kadernota in mei zagen we een tekort van 1,6 miljoen. Vrijwel gelijktijdig kwam de meicirculaire met een meevaller van 1,5 miljoen. Er bleef nog maar een heel klein tekort over. In de voorliggende begroting zien we echter een heel ander beeld. Een tekort, wederom, van ruim zeven ton. Weliswaar grotendeels incidenteel geld, maar toch. Tijdens de behandeling van de kadernota is ook toegezegd dat er ombuigingsvoorstellen zouden komen, gebaseerd op de gezamenlijke sessie met veel raadsleden. Concrete, snel uitvoerbare maatregelen, het zogenaamde laaghangend fruit. Wij hebben toen voorgesteld om een toeristenbelasting in te voeren, de precarioheffing effectiever in te zetten en personeelsinzet bij evenementen deels door te berekenen. En aan de ombuigingskant het financieel vertalen van de afbouw van het serverpark, hetgeen al in gang was gezet. Van die voorstellen is enkel het laatste punt overgenomen, goed voor 42.000 euro. Wij vragen het college met spoed werk te maken van de overige voorstellen. De toeristenbelasting, vermakelijkheidsbelasting en de andere genoemde maatregelen zijn snel realiseerbaar en leveren structurele baten op. Bibliotheekmiddelen. Geld voor wat het is bedoeld.

Vanuit het ministerie van OCW ontving Laren 100.000 euro ter versterking van het bibliotheekwerk. OCW vraagt expliciet om dit hele bedrag volledig hiervoor in te zetten. In de kadernota was dit niet het geval: slechts 76.000 euro. Op ons verzoek heeft de wethouder aangegeven er positief tegenover te staan om toch de 100.000 euro volledig in te zetten, maar dat zien we in de begroting niet terug. Wij vragen u dit alsnog te willen doen en wij hebben hier een motie voor. OZB-verhoging niet-woningen. Een duveltje uit een doosje. Tijdens de kadernota, die de kaders voor de begroting geeft, is nooit gesproken over een verhoging van de OZB. En nu plotseling bij de ombuigingsvoorstellen duidt de forse stijging van de OZB niet-woningen op. Verpakt als harmonisatie met Blaricum. Dat klinkt vriendelijk, maar betekent voor onze ondernemers een monsterverhoging, juist in een tijd dat zij het al zo moeilijk hebben. Wij vragen, waarom stond dit niet in de kadernota? Daar stond slechts de inflatiecorrectie. Waarom geen harmonisatie met Eemnes, want die betalen namelijk veel minder? En wat betekent dit voor onze middenstand? Wij vrezen dat dit beleid meer kwaad dan goed zal doen. Leegstand ligt op de loer. Voor Liberaal Laren is dat onbegrijpelijk en onacceptabel. Wij dienen ook hiervoor een motie in. BEL-organisatie.

Onder het kopje Toekomstbestendige BEL zien we dat de bijdrage van Laren opnieuw stijgt. Van 9,8 miljoen vorig jaar naar 10,6 dit jaar. Onze vraag is simpel, wanneer is het genoeg? We worden elk jaar opnieuw geconfronteerd met extra kosten voor stabilisatie, terwijl de organisatie allang stabiel zou moeten draaien. Extra geld is niet de oplossing. Duidelijke afspraken en beter besturen wel. Energielasten en De Biezem. De hogere energielasten van 215 voor De Biezem baren ons zorgen. De jaarlijkse tekorten komen in zijn geheel al voor rekening van Laren. Dat is nog tot daaraan toe, maar nu er forse bedragen aankomen voor verduurzaming, is dit voor Laren alleen niet meer op te hoesten. Wij vinden het onverantwoord dat deze kosten niet worden gedeeld met Blaricum en Eemnes. Wij roepen dan ook de wethouder op om voor de verkiezingen met beide gemeenten nog om de tafel te gaan om tot een goede verdeling te komen. Ook Blaricum en Eemnes hebben immers belang bij het behoud van ons 11

gezamenlijk zwembad. Wonen op de Caliskamp. Wij vragen de wethouder om eindelijk door te pakken met woningbouw op de Caliskamp. Dat betekent ook gebruikmaken van de wijzigingsbevoegdheid om de bestemming industrie te wijzigen naar wonen, conform eerder geaccordeerde afspraken met de raad en het vastgestelde bestemmingsplan. Tot slot. Steeds meer inwoners van Laren hebben moeite de eindjes aan elkaar te knopen. Landelijke belastingen, ook op eerste levensbehoeften zoals voeding en energie, blijven hoog. En daarbovenop stijgen ook elk jaar onze lokale woonlasten. Zo betalen onze inwoners niet alleen de meeste lokale belasting van de drie BEL-gemeenten, maar vergeleken met het landelijk gemiddelde is het nog veel erger. De cijfers spreken boekdelen. Onze inwoners betalen in 2025 163,5 procent boven het landelijk gemiddelde aan lokale lasten en in 2026 zelfs 191,8 procent. Dat betekent dat de Larense burger bijna twee keer zoveel lokale belasting betaalt als gemiddeld in Nederland. Dat is niet houdbaar. Als we zo doorgaan, drijven we de minder draagkrachtigen ons dorp uit. En dat kan nooit de bedoeling zijn. Dank u wel voor uw aandacht. Dan de twee moties. De eerste gaat dus over de aanvulling van de 67.000 euro die van OCW gevraagd is, om dat helemaal aan te wenden voor het bibliotheekwerk, hetgeen eigenlijk bij de behandeling van de kadernota al min of meer is toegezegd.

Dus vriendelijk verzoek om dat alsnog te doen. De tweede is, in de kadernota werd nog uitgegaan van een OZB-verhoging van slechts de inflatiecorrectie. Dus we hebben ons hier nog niet over kunnen uitspreken, want dit kwam pas in de begroting. Dit is dus de eerste gelegenheid dat wij hier iets over kunnen vinden. En gezien het enorme bedrag is dat nu onmogelijk terug te draaien, maar wij vragen het college vriendelijk om daar rekening mee te houden met de zomernota, dat het bedrag naar beneden kan worden bijgesteld. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan zijn we aan het eind gekomen van de algemene beschouwingen en we gaan in het presidium maar weer een keer bespreken of die vijf minuten wel genoeg waren. Ik vrees van niet. Ik denk dat, dat kunnen we alvast opschrijven, voor volgend jaar tien minuten iets beter is en iedereen iets meer lucht en ruimte geeft. Maar degenen die binnen de tijd hebben gered, denken daar anders over. Dit soort discussies voeren we niet hier, maar in het presidium. Dus dat komt goed. Dank u wel, mijnheer Koldenhof. We gaan schorsen voor een half uur ruim. Ik zie u graag om 11.00 uur weer hier terug. Dank u wel. Ik schors de vergadering. De voorzitter: Ik heropen de vergadering en het college is nu aan de beurt voor een reactie op de algemene beschouwingen. En als eerste de wethouder financiën, de heer Van Midden. U heeft het woord.

De heer Van Midden: Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Allereerst wil ik de raadsleden bedanken voor het vertrouwen dat zij in de wethouder financiën hebben uitgesproken over de afgelopen jaren. En natuurlijk ook daarbij het college, die mij natuurlijk aan alle kanten ondersteund en ook de ambtenaren die mij daar geweldig in ondersteund hebben en heel veel inspanningen hebben kunnen leveren. Het vertrouwen is wederzijds. Ik wil u ook danken voor de samenwerking op financieel gebied de afgelopen jaren. Wat mij betreft is die heel constructief geweest. Open, transparant, af en toe heel kritisch naar elkaar, maar dat mag ook. En dat heeft uiteindelijk geleid tot in ieder geval de begroting zoals die na al die jaren hier voor ons ligt. Dus waarvoor dank. Het college presenteert de laatste begroting uit haar regeerperiode. Het is helaas de laatste begroting, moet ik zeggen, met de nodige weemoed. Maar ik hoop uiteindelijk weer terug te komen op de een of andere manier. Wij laten, zoals u ook constateerde, een financieel stabiele koers zien. We bouwen verder aan een financieel solide Laren. Ondanks landelijke onzekerheden rond de algemene uitkering ziet u in de begroting terugkomen dat we financieel gezond blijven en koersvast zijn. Wat we vooral zien, en ik moet zeggen dat vereist nog wel wat kunst en vliegwerk, is dat we optimaal gebruik maken van onze beschikbare middelen.

Waaronder ook, en dat is niet onbelangrijk om te melden, de inzet van ons maatschappelijk kapitaal. En dat zijn eigenlijk alle vrijwilligers die ons ondersteunen bij de uitvoering van ons beleid in alle vormen, alle verenigingen, alle organisaties en dat soort zaken. En dat is een niet-misstaand bedrag als je dat uiteindelijk op geld gaat waarderen. En op die manier kunnen wij ook onze hoogwaardige voorzieningen in 12

stand houden. U ziet ook terugkomen in de begroting dat wij gericht investeren in leefbaarheid, onderwijs, woningbouw en ook de sterke ambtelijke organisatie. Ondanks de kritische vragen die erover gesteld worden, maar die zal ik straks toelichten op de specifieke vragen vanuit de algemene beschouwingen. En tegelijkertijd zorgen we ervoor dat de gemeentekas gezond blijft en ook zo blijft. En wat ik al zei, het financieel maanbeeld is gunstig voor de komende jaren. Dat betekent ook dat een volgend college in beginsel gewoon een goede start heeft voor haar periode. En zo zorgen wij ervoor dat Laren Laren blijft voor nu en later. Dan zal ik ingaan op de specifieke vragen zoals gesteld zijn in de algemene beschouwingen. Allereerst de vraag van Groen Laren, waarin geconstateerd wordt dat er aan de horizon van de begroting wel een uitdaging ligt met de vraag of de lastendruk niet omlaag kan. Uiteindelijk is het algemeen zo dat Laren ongelooflijk hoogwaardige voorzieningen heeft. Daarvoor betalen we met elkaar een prijs. En we zien ook dat de lokale lastendruk zo hoog is, domweg omdat de WOZ-waardes van de woningen gewoon enorm hoog zijn. U ziet dat ook terugkomen in de begroting. De gemiddelde WOZ-waarde is ruim 1 miljoen, dus dat betekent dat je uiteindelijk ook in absolute zin best wel een hoog bedrag betaalt.

Maar uiteindelijk hebben we dat, en dat zie ik terugkomen in de begroting, ook nodig om die hoogwaardige voorzieningen in stand te houden. Kijk naar alle functies die we hebben. Kijk alleen al naar het onderwijs, met alle basisscholen die we hebben en twee voortgezetonderwijsscholen voor een dorpje van elf en een half duizend inwoners. En dat heeft nu eenmaal zijn prijs. Wat betreft Groen Laren, de bijdrage aan Bijzonder Laren en de vraag of uiteindelijk de raad daarin gekend is. Wat betreft de incidentele bijdrage van 2025 is de raad daarin gekend. Hij is meegenomen in de slotwijziging 2024. Daar heeft u akkoord op gegeven. Dat is een incidenteel bedrag. In de begroting zoals die nu voorligt gaan we uiteindelijk dat bedrag structureel meenemen in de begroting. Dat was een eenmalige verhoging plus de indexatie en die hebben we nu structureel mee-begroot. En het is een bedrag van 180.000, geloof ik zo uit mijn hoofd. Uiteindelijk met het vaststellen van de begroting heeft u het mandaat om daar ook wat van te vinden. U vraagt daarbij, mijnheer Vos, ook of het vermoeden klopt dat de gemeente dat bedrag int bij de bedrijven en doorsluist naar Bijzonder Laren. Het klopt dat we het uiteindelijk innen via de OZB niet-woningen. Daar zitten commerciële instellingen in en maatschappelijke instellingen. En uiteindelijk betalen we vanuit de begroting 180.000 euro aan Bijzonder Laren.

Dan heeft de VVD de vraag gesteld, of merkt op, dat het college werk gedaan heeft met het aanscherpen van de OZB voor niet-woningen. En de vraag die de VVD erbij stelt, welke gevolgen dit heeft voor de ondernemers in het dorp en wie uiteindelijk deze rekening betaalt? En hoe het kan dat dit voorstel niet door andere colleges is bedacht? Om met de laatste vraag te beginnen, dat weet ik niet, waarom andere colleges dit niet hebben bedacht. Ik heb wel bij mijn masterclass financiën van mijn leraar te horen gekregen dat heel veel colleges eigenlijk te weinig acht slaan op de OZB niet-woningen. Ook als instrument om in te zetten om eventueel extra opbrengsten te genereren, die uiteindelijk ook weer deels terugkomen bij de ondernemers. Wie uiteindelijk de rekening betaalt? Uiteindelijk komt natuurlijk de nota bij de eigenaar en bij de huurder terecht. Dus bij de winkelier om het zo maar te zeggen en de eigenaar van het pand. Ik heb een snelle berekening gemaakt wat dit betekent, ook even in relatie tot de motie die Liberaal Laren heeft ingediend. Maar de gemiddelde WOZ-waarde van een winkelpand ligt op zo'n 370.000-380.000 euro. Deze verhoging betekent een verhoging van 44 euro per maand om dat te kunnen doen. We hebben dat gedaan om de begroting sluitend te krijgen, dus in die zin is die constatering ook terecht.

Maar tegelijkertijd zien we dat we ongelooflijk veel investeren in de infrastructuur van het dorp, in het centrumplan, we gaan aan de slag met de Naarderstraat. Dat zijn allemaal enorme investeringen die uiteindelijk ten voordele komen van de winkeliers en de eigenaren van de panden. Terwijl als je daar niks mee zou doen in termen van OZB nietwoningen, alle inwoners van Laren dat betalen via de OZB woningen. Dat wil ik niet, of dat willen we niet. Dus hebben we gezegd laten we dan de niet-woningen verhogen om ook dat soort investeringen op een goede manier te kunnen doen. Dus dat is de diepere gedachte daarachter. Daarnaast kwamen we er ook achter dat we uiteindelijk ten opzichte van Blaricum relatief weinig vroegen. Zo simpel was het ook nog een keer. Dan ga ik verder. De VVD wil graag een debat met de wethouder financiën over de ogenschijnlijk gemakkelijke verhogingen met forse percentages, zoals wij concluderen bij onze vragen 21, 22, 23 en 27. Het lijkt erop alsof dit er even in gefietst wordt. U mag met mij in debat, maar in mijn beleving hebben wij niets erin gefietst. Het 13

zijn allemaal gevolgen van begrotingswijzigingen die uiteindelijk langs de raad gekomen zijn en waar u uiteindelijk ook uw goedkeuring aan gegeven heeft. Het gaat daarbij om de apparaatskosten van de BEL, van 1,27 miljoen, toename van de overheidskosten door de uitbreiding waar u ook al akkoord op heeft gegeven. 84 procent stijging kapitaallasten riolering. Dat zit ook in het rioleringsplan, waar akkoord op gegeven is. En de bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling, andere gemeenschappelijke regelingen. Dus het zit er allemaal in. De vraag is natuurlijk hoe gaan we de kosten beheersbaar maken? Dat is uiteindelijk ook de dieperliggende gedachte achter uw vraag, denk ik. Uiteindelijk zijn we met alle gemeenschappelijke regelingen in gesprek om de kosten beheersbaar te maken en liefst ook omlaag te krijgen. En die gesprekken worden op dit moment volop gevoerd. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Koldenhof. De heer Koldenhof: Ik vraag uitdrukkelijk om een, hoeft niet lang, maar in ieder geval debat met de wethouder. Wilt u dat we dat nu doen of wilt u dat we dat straks … De voorzitter: Ik wil niet dat u dat nu doet. De heer Koldenhof: Nee? Dat wilde ik even weten, dank u wel. De heer Van Midden: Nee, maar ik wil even pareren de opmerking dat het, mevrouw de voorzitter, dat er in gefietst wordt. Dat is per se niet zo.