Transcript begrotingsvergadering 3 november 2023

TRANSCRIPT VAN DE RAADSCOMMISSIE VAN GEMEENTE LAREN d.d. 3 november 2023

1.

Opening en vaststelling agenda De voorzitter: Goedemorgen, leden van de gemeenteraad. Van harte welkom bij uw begrotingsvergadering op vrijdag 3 november. Vandaag vinden de algemene politieke beschouwingen plaats voor de begroting voor 2024. De gemeenteraad heet op de eerste plek welkom de leden van het college. Verder heet ik ook alle mensen op de publieke tribune welkom en alvast dank aan iedereen vanuit de ambtelijke organisatie die hard heeft meegewerkt aan het opstellen van de begrotingsstukken en de voorstellen die vandaag voorliggen. Ook welkom aan die iedereen die thuis meeluistert. We beloven u dat we er een spannende vergadering van gaan maken die het luisteren ook waard is. Ik deel u alvast mede dat om 10 uur er gevulde koeken worden uitgedeeld, traditiegetrouw, door de bodes. Ook dank aan hen dat zij ons vandaag weer bijstaan. Wij hebben berichten van verhindering ontvangen van de heer Andreas Grunwald, lid van de fractie van Groen Laren en van mevrouw Desirée Niekus, lid van de VVD-fractie. Weet dat Laren vandaag gastgemeente is voor de jaarlijkse vergadering van de commissaris van de koning van Noord-Holland en de burgemeesters van NoordHolland. Die vindt vanmiddag plaats. Mocht er overloop zijn tussen de begrotingsvergadering en de burgemeestersbijeenkomst dan draag ik het voorzitterschap voor het staartje van de vergadering over aan de heer Van den Berg.

Die kan onwaarschijnlijk goed voorzitten, dus dat gaat goed komen. Wij hebben dus op de agenda de begroting en u doet allen inbreng geven en ik heb ook behoorlijk wat amendementen en moties ontvangen, waarvoor complimenten dat er zoveel schrijfwerk is verricht. De algemene politieke beschouwingen duren maximaal 10 minuten per fractie, in de eerste termijn na negen minuten ga ik u een seintje geven als tijd is om af te ronden, kan ik hier bij de agenda vaststellen? Dat is het geval.

2.

Algemene politieke beschouwingen (max. 10 minuten per fractie) De voorzitter: Dan kom ik bij agendapunt 2 en dat is de begroting van de gemeente Laren voor het jaar 2024 en heet ik als eerste welkom bij het spreekgestoelte Mevrouw Van Dorst, de fractievoorzitter van D66. Mevrouw Van Dorst-Brakel: Goedemorgen allemaal, college, collega's, griffie. Daar gaan we dan. Nu is iedereen nog fris en fruitig, dus let op. Ik begin. Wij zijn nog niet bekomen van de coronacrisis en de energiecrisis of er woedt al oorlog binnen Europa en daarbuiten. De conflicten in de wereld volgen elkaar zo snel op dat het moeilijk is de actualiteit bij te wonen. Mijn tweede zoon, Sebastiaan, officier bij de marine sluit vandaag af een grote oefening in de Ierse zee, de Joint Warrior, waar 17 schepen van de NATO aan meedoen en twee Oekraïense onder leiding van Nederland. Ik denk, dat wil ik toch wel even erbij zeggen. Heel bijzonder. Maar goed, de onrust in de wereld gaat vanzelf sprekend niet aan Nederland voorbij. We hebben ook de extreme energieprijsverhogingen gehad, de stikstofproblematiek, de ongebreidelde sociale media waarop politici worden bedreigd en mede als reactie daarop opstappen, en de regering die uiteindelijk is gevallen, omdat VVD het niet eens was met de coalitiepartners D66 en ChristenUnie over het vluchtelingenprobleem. Dit alles gaat ook aan Laren niet voorbij.

Ik wil hier benadrukken dat naast onze vanzelfsprekende focus op wat er lokaal gebeurt, wij Bovenlokale Samenwerking in de regio Gooi en Vechtstreek en in de MRA, de Metropoolregio Amsterdam, belangrijk vinden. Cruciale vraagstukken, zoals de verdeling van de woningbouw, verdeling van asielzoekers, criminaliteit, veiligheid; dit alles vereist een sterke Pagina 1 van 56

samenwerking in de regio. Het gaat binnen de regio Gooi en Vechtstreek en de MRA om de vraag: waar moet de prioriteit gelegd worden? Bijvoorbeeld in onze directe omgeving. Rijkswaterstaat ervan overtuigen dat wij belang hebben in een ondertunneling van de A1 of bij de provincie, de concessie op de busverbindingen. En natuurlijk ook, nog dichterbij, de plaatsing van de communicatietoren in het Goois natuurreservaat in Hilversum. D66 vindt het dan ook heel jammer dat de commissie Bovenlokale Samenwerking na korte tijd alweer is opgeheven. Het was het gremium bij uitstek waarin raadsleden door het college geïnformeerd werden over plannen die de grenzen van ons dorp overstijgen. Zij zitten per slot van rekening in de besturen van de MRA en de regioraad. Maar goed, inmiddels zijn er gelukkig andere initiatieven ontwikkeld om raadsleden beter te informeren over regionale ontwikkelingen. Binnen de regio Gooi en Vechtstreek zal een werkgroep raadsbetrokkenheid worden opgezet en ook de raadtafel van gemeenteraadsleden binnen de er MRA is van belang. Hoewel, deze laatste houdt zich niet met de inhoud bezig. Zij controleert of de procedures goed zijn en bepaalt mede de agenda. Gelukkig worden besluiten uiteindelijk wel, zij het op uiterst ingewikkelde wijze, genomen door onze eigen raden. Goed, nu naar onze coalitie hier in de raad met VVD en Larens Behoud.

Ik benadruk graag dat we in harmonie met elkaar samenwerken en de oppositie wordt niet als de overkant gezien, maar er wordt terdege naar geluisterd. Diverse goede voorstellen van de oppositie en van de oppositie en de coalitie samen worden met genoegen uitgevoerd. Zo hebben we dankzij Groen Laren afgesproken de informatie naar onze inwoners op B1-taalniveau uit te dragen. Ook hebben we het verzoek tot mentale ondersteuning van onze Oekraïense kinderen van Frederique Fontaine, samen met Groen Laren van harte ondersteund. Ook de financiële specialisten van Liberaal Laren en het CDA worden op handen gedragen. Dit gezegd zijnde, we zijn verheugd dat onze wethouder financiën de programmabegroting 2024 in het Larens Journaal kort en zeer overzichtelijk heeft opgenomen, waardoor onze inwoners meegenomen kunnen worden in het onderwerp waar we nu voor bij elkaar zijn. Chapeau. Dus wat dat betreft hebben om alle vertrouwen in een mooie, gezamenlijke toekomst en kunnen we met de wethouder meegaan, dat er voor nu een stevig financieel fundament in deze onzekere tijden is gelegd. De begroting, hij laat een positief resultaat zien van 600.000 euro, maar we moeten onderkennen, dat is wel dankzij de verkoop van het raadhuis, De Ligweide en ook een groot overschot aan overheidsfondsen voor onze Oekraïense vluchtelingen.

Ons weerstandsvermogen is goed maar het kan natuurlijk beter en voor de komende jaren ziet het er wat minder rooskleurig uit. Maar D66 is een partij die met een optimistische blik naar de toekomst kijkt. Klimaat, onderwijs en niemand laten vallen zijn onze richtlijnen. D66 heeft in het afgelopen jaar kunnen constateren dat participatie van en transparantie voor onze inwoners, zoals wij in ons verkiezingsprogramma en in het coalitieakkoord opnamen, goed is meegenomen. Voorbeelden daarvan zijn de waterberging Coeswaerde, waar ettelijke bijeenkomsten voor zijn georganiseerd, maar ook de verkeersvisie die op dit moment onderhanden is en het groenplan. Volgend jaar kijken we uit naar de woonvisie en het koersdocument duurzaamheid. Daarnaast neemt D66 direct deel aan besprekingen over bestuurlijke vernieuwingen. Audit & Riskmanagement en natuurlijk de Metropoolregio Amsterdam. Maar goed, er zijn ook vragen. Onze vragen zijn de volgende: de staat van het openbaar groen is niet iets waar we trots op kunnen zijn en bezuinigingen daarop door onder andere het betrekken van inwoners, lijkt ons niet de goeie weg. Over de straten in Laren is veel gemopper. Een reservering van 32.000 euro lijkt ons daarom aan de zuinige kant. Of zijn er nog grote bedragen over van eerdere jaren? De post van kosten voor het bestuur is flink verhoogd.

Hoe komt dat? De volgende: wat zijn precies onze bijdragen aan gemeenschapszin? Zie onze motie over welke subsidieaanvragen volgend jaar worden gehonoreerd. Hoe staat het bijvoorbeeld met het landelijk initiatief van het schuldhaapjesproject. in Eemnes wordt er al enkele jaren jaarlijks 5000 euro voor uitgetrokken en men wil graag zijn activiteiten naar Laren uitbreiden. Het is een slechte ontwikkeling dat er te weinig interesse in onze regio is voor technisch onderwijs, waardoor college De Brink haar bestaansrecht verliest. Zou een kruisbestuiving met Laar & Berg hierin nog soelaas kunnen bieden door in het curriculum ook lessen bij college De Brink op te nemen? En last but nog least: we hebben net begrepen dat het college besloten heeft de raad Pagina 2 van 56

een lening voor te leggen van 1.6 miljoen voor de vervanging van de straatlantaarns met Ledverlichting. Hoe gaat zich dat in de begroting uitwerken? Het is geen alomvattende opsomming, maar een keuze uit thema's. Ik sluit hiermee af. Ik wens eigenlijk het enige: laat voor iedereen vrede zijn en in Israël twee gescheiden staten voor de Palestijnen en voor de Joden ontstaan. Dank u wel voor uw aandacht. De voorzitter: Dank, mevrouw Van Dorst. De kop is eraf. Dank voor uw eerste beschouwingen. Het woord is dan aan de fractie van Liberaal Laren. Kijk even wie het woord gaat voeren, want ik weet dat er een lid slecht bij stem was. Maar u gaat het doen. Mevrouw Timmerman, u mag. Het is een vrij land, keuzevrijheid waar u wil zitten. Mag daar, mag hier. Mevrouw Timmerman-Hamers: Geacht aanwezigen. Wij gaan het niet over de toestand in de wereld hebben. Daar wordt al te veel over gesproken. Wij willen ons graag beperken tot … De voorzitter: Mevrouw Timmerman, even goed in de microfoon spreken. Lekker dichtbij zitten, Mevrouw Timmerman-Hamers: Wij willen ons graag beperken tot de begroting die voor ons ligt omdat de cijfers die daarin staan direct van invloed zijn op onze eigen inwoners. Laten we doen wat we kunnen en dat is vaak dicht bij huis.

Mijnheer De voorzitter, volgens de begrotingstekst ligt hier een begroting die structureel in evenwicht is, voldoende financiële ruimte biedt om eigen keuzes te maken en waarvan de financiële gevolgen voor de inwoner nihil zijn, aldus de wethouder. Mooie tekst waar je blij van wordt en de burger moed geeft. Chapeau. maar er wordt wel een erg optimistisch en weinig realistisch beeld geschetst. Zowel over de financiële werkelijkheid van Laren als de extreem hoge lastendruk voor de gewone inwoner. Wordt Laren onbetaalbaar voor de gewone burger. We konden de algemene reserve weliswaar met de slordige 8 miljoen vullen uit de verkoop van ons laatste tafelzilver: voormalige ambtswoning gemeentehuizen, grond Ligweide, maar dat was eenmalig en op is op. Vraag 1: na het oorverdovende lawaai van de zeer haastige kap midden in het broedseizoen is het op De Ligweide akelig stil geworden. Waarom toen die overdreven haast, terwijl er nog steeds niet wordt gebouwd en wat is de status op dit moment? Onze algemene uitkering steeg met 1,4 miljoen. Dat geldt ook voor 2025. Totaal voordeel: 2,8 miljoen maar die cadeautjes krijgen we daarna niet meer. Vraag: hoe bent u voornemens te anticiperen op de te verwachten kortingen, algemene uitkering in 2026, het zogenaamde rampjaar? Wij kunnen het in de begroting niet terugvinden.

Waarop gaat u straks bezuinigen? Of gaan we nu eens, zoals de VNG adviseert, eerlijk begroten, zodat iedereen kan zien dat werkelijk structurele begrotingen in de toekomst voor veel gemeenten gewoon niet meer nodig zijn. Graag uw reactie hierop. Mijnheer De voorzitter, anders dan beweerd is ook deze begroting niet structureel in evenwicht en dus weinig realistisch. In 2022 en in 2024 zijn de structurele lasten hoger dan de structurele baten. In de begroting worden uitgaven te laag en inkomsten te hoog opgenomen. Al vele jaren moet er achteraf anderhalf miljoen worden bijgeplust via de jaarrekening. Denk ook aan de tekorten van het Brinkhuis en het zwembad die structureel buiten de begroting worden gehouden. En zo zijn er wel meer zaken die niet in de begroting terechtkomen. Voor 2024 is nu al zo’n slordige zeven ton te laag begroot. Ook de bouwleges zal in 2024 in verband met de omgevingswet ongeveer halveren. Ook daar is geen rekening mee gehouden. U kunt van ons een specificatie krijgen van de rest van onze lijst, hoe we weer tot die anderhalve miljoen komen. De langetermijnschuld neemt toe door forse investeringsplanning van 29,4 miljoen eind ‘22 naar 38,1 miljoen eind 2024; een stijging van 30 procent in drie jaar tijd. Weer meer lenen dus in een tijd van stijgende rente.

U geeft nergens aan welke acties nodig zijn om deze tijdbom te neutraliseren en wat de consequenties zijn om financieel weer gezond te worden. Dat wil zeggen; risiconiveau onder de 90 procent. Lokale woonlasten. Wat we wel hebben geconstateerd, is het drastisch verhogen van de woonlasten. Die ligt 76 procent hoger dan het landelijk gemiddelde. Vorig jaar was dat nog 56 procent. Te beginnen bij de OZB. Want in tegenstelling tot wat Pagina 3 van 56

de wethouder beweert, de OZB blijft gelijk in de commissie M&F en de OZB blijft nagenoeg gelijk. In het Larens Journaal zien we dat in 2024 voor 527.000 euro extra aan OZB is begroot, op te brengen door onze inwoners. Een verdoezelde verhoging van 10,5 procent. Dit is echt onacceptabel en ook niet door de raad geaccordeerd. Wederom is er gerekend met een veel te lage stijging van de huizenprijzen om het tarief evenredig te verlagen. Dit speelt al jaren, maar nu is de 3,3 procent stijging waarmee wordt gerekend bijna lachwekkend. We vragen ons ook echt af, vanuit welke werkelijkheid dit in de begroting is terechtgekomen. Voor de duidelijkheid: per 01-01-‘23 was de stijging volgens het CBS landelijk 16,4 procent en voor Laren 15 procent. Dit is al heel lang bekend. Het tarief had dus, zoals we afgesproken hebben, met 15 procent moeten worden verlaagd. Vraag: hoe gaat u dit corrigeren? Afhankelijk van de antwoorden van de wethouder kunt hiertoe een motie verwachten over het percentage en de reeds ingeboekte meeropbrengst, omdat de meeropbrengst van de huizenprijzen niet is meegenomen in de begroting. Ook de rioolheffing rijst door de nog steeds toenemende leningen voor Laren Regenklaar de pan uit en nemen komende jaren ook nog eens stevig toe. Voor onze burgers betekent dit, alleen al voor ’24, een toename van 19 procent aan rioolbelasting en dit zal nog verder sterk oplopen.

Waar is het einde? Vraag 4: hoelang wilt u hier nog mee doorgaan? Dit is voor onze inwoners niet meer op te brengen, ook omdat de stijgende rentelasten van al die leningen direct worden verrekend met de rioollasten. Voor Laren Regenklaar is indertijd in totaliteit 11 miljoen begroot, rentepercentage nul. Wij hebben het gevoel dat Laren Regenklaar een eigen leven is gaan leiden en de trein maar doordendert zonder goede legitimatie van de gemeenteraad. Waarom niet terug naar af en ons bezinnen op wat echt nog nodig is? Waar staan we nu? Niemand kan het ons vertellen. En vooral, wat kunnen we als gemeente goedkoper zelf doen, zoals het beter schoonhouden van de putten. Het is maar heel klein ding, maar ook dat gebeurt niet goed. We jagen met deze enorm hoge lokale lasten onze tussen aanhalingstekens “gewone inwoners” wel het dorp uit. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Laren is er niet alleen voor miljonairs. En wanneer komt het nieuwe beheerplan wegen? Dus concrete plannen. Waar en hoeveel kilometer per jaar wordt er aangepakt? Ook buiten het centrum dus. Daar wonen ook mensen. Dit is een kerntaak van de gemeente en kan eenvoudig in de jaarlijkse begroting worden meegenomen, inclusief aanleg gescheiden riool voor wateradaptie, zoals destijds is afgesproken, en asfaltvervanging door waterdoorlatende stenen.

Twee vliegen in één klap en dan hoeven er geen dure putten gegraven te worden. Tot slot het project “Samen op weg naar een robuuste BEL”. De tekst was hetzelfde als vorig jaar. Dat belooft niet veel. Hopelijk heeft een van de wethouders een positiever beeld. Er wordt veel uitbesteed aan dure bureaus zoals groenonderhoud, WMO-vervoer, Laren Regenklaar en zo kan ik er nog een paar opnoemen. Als je beleidsontwerp en -uitvoering uitbesteed, zoals op dit moment te veel gebeurt, verdwijnt kennis en kunde uit je organisatie. We hebben soms niet eens meer de kennis om goed uit te kunnen besteden, waardoor uitbesteden duur, inefficiënt en oncontroleerbaar wordt. Dit moet gestopt worden. Wij denken dat het ambitieniveau van dit college groter is, dan onze burgers aankunnen en kunnen dragen. Haal uw voet eens van het gaspedaal af, want de gewone burger kan al dat extra's niet meer betalen. Graag bovenstaande ter harte nemen en ons met zijn allen apolitiek bezinnen op wat Laren echt nodig heeft de komende jaren. En dan hebben we het niet alleen over het centrum. Ons dorp is gelukkig groter en diverser dan dat. Hartelijk dank voor uw aandacht en we zijn benieuwd naar uw antwoord. De voorzitter: Dank, mevrouw Timmerman, namens Larens Behoud. We kunnen genoegzaam vaststellen dat uw stem terug is, toch? Excuus, Liberaal Laren. Ik kom bij de fractie van het CDA. De heer Erwin Van den Berg.

Hij loopt naar het spreekgestoelte. De heer Van den Berg: Voorzitter, collega's van de gemeenteraad en aanwezigen op de tribune en luisteraars thuis. Geachte collegeleden van de raad, vandaag, vrijdag 3 november 2023 bespreken wij gezamenlijk, zoals de uitnodiging weergeeft, de begroting van de gemeente Laren. Een begroting die gebaseerd is op plannen Pagina 4 van 56

van het college met het coalitieakkoord als fundament. Het is uw tweede begroting en wij zijn daarin op zoek gegaan naar resultaten die u bereikt en uw voornemens voor het komend jaar. Helaas constateert het CDA Laren dat, behoudens een enkele uitzondering, u nog weinig van uw coalitieakkoord en daarmee collegeplannen heeft gerealiseerd. Wat juist opvalt is dat er veel doorgeschoven is en wordt naar 2024 en 2025 en dit vertaalt zich in cijfers en risico's, maar daarover dadelijk meer. De begroting zoals die vandaag voorligt, het volgende: wij vinden die begroting net als afgelopen jaar omvangrijk, complex en een ingewikkeld document, waar vooralsnog geen samenhangende beleidsplan uit valt op te maken. Sterker nog, nog maar twee weken geleden moest een collega-raadslid constateren dat er twee pagina's zijn opgenomen die afkomstig waren uit de versie 2022. Dit doet het CDA Laren vermoeden dat de begroting 2023 een copyversie van ‘22 is en op enkele punten aangepast, maar dat is het dan ook. Gelukkig heeft u eerder tijdens een raadscommissievergadering een mooie heldere presentatie gepresenteerd. Dat was zonder meer duidelijk, waarvoor dank, maar nu, vandaag, de stukken die achter die presentatie liggen, lezen wij nu uw visie en welke cijfers horen daar volgens u bij? Uw visie.

Het CDA Laren constateert daarbij dat weliswaar wordt gesproken over het versterken van inwonersbetrokkenheid, de ontwikkeling van het dorpscentrum, vernieuwing van de maatschappelijke ondersteuning, maar de samenhang ontbreekt. Het zal toch voor een ieder helder overzichtelijk en compact dienen te zijn, wat u wil, wat deze coalitie de komende jaren wil gaan aanpakken en met welke middelen zij dit denkt de financieren. En inderdaad dit is bijna de letterlijke tekst van 2022 die naar het mening van CDA ook in 2023 nog steeds van toepassing is. Natuurlijk, zo nu en dan trekt u de wijk in met de baristabar. Wel op een onmogelijk moment: midden op de middag, zodat u vooral oudere inwoners en gepensioneerden treft. Prima natuurlijk, maar daarmee is de verbinding met de rest van de inwoners nog niet tot stand gebracht. En daar volgt vraag 1: hoe gaat u met hen die verbinding leggen? Een ander groot gemis in de begroting in het ogen van het CDA Laren is nog steeds het ontbreken van een visie van het college op de huidige situatie inzake energiearmoede, asielopvang, klimaat en woningbouw. Onveranderd blijft voor het CDA Laren de vraag of de uitvoeringsorganisatie BEL Combinatie voldoende toegerust en ingericht is om de genoemde problemen die ook in ons dorp spelen op te vangen en actief hierin te functioneren.

Ook vraagt het CDA Laren zich af hoe wij nog steeds als dorp binnen die regio Gooi en Vechtstreek op deze thema's acteren. Onze vraag is: graag uw visie hierop. De vertaling van uw plan is cijfers. Inmiddels heeft u mede door de inbreng van het CDA Laren en ook uw eigen wens, een raadscommissie Audit & Risk samengesteld, inmiddels ook vastgesteld door de gemeenteraad. Financiële experts uit de diverse fracties gaan nu wethouder financiën adviseren bij zaken verder op orde krijgen. Helaas komt deze commissie voor het eerst bijeen op 7 november aanstaande, over vier dagen dus, en daarmee voor dit jaar een beetje als mosterd na de maaltijd. Daarom direct een drietal vragen aan de wethouder, aan het college. Heeft u de gemeentelijke financiële administratie en die van de BEL Combinatie inmiddels onder controle? Hoe ver bent u met de implementatie van uw Riskframework? Vraag 4: welke aanpassingen hebben er plaatsgevonden, heeft u doorgevoerd? Vraag 5: welke aanpassingen zijn er door u in 2024 voorzien en worden door u doorgevoerd? Met betrekking tot die begroting merkt het CDA Laren het volgende verder op: de nu voorliggende begroting is opgestelde op basis van de beste inschatting. Daarmee bedoelt u vast als college dat veel kosten die nog onbekend zijn, niet meegenomen zijn en inmiddels zijn enkele kostenposten voor de gemeenteraad wel in zicht gekomen.

En wij noemen niet uitputtend enkele voorbeelden: het Brinkhuis. Blij dat het Brinkhuis weer bruist, maar het moet wel gebeuren op basis van de sluitende begroting en binnen het afgesproken kader. Nu is het Brinkhuis qua financiën een openeindregeling. Laren autoluw of een verkeer- en parkeerplan. De plannen moeten nog gemaakt worden en kosten geld, zitten niet in deze begroting. Onderhoud scholen. Plannen voor duurzaamheid zijn niet begroot. Er zijn nog geen plannen, terwijl er wel een zogenaamde klimaatpot is. Uw onlangs uitgebrachte uitwerking Laadvisie betrof in feite een laadpalenvisie en was daarmee ondermaats en is teruggestuurd naar de tekentafel. Het was niet de visie die het CDA Laren graag ziet. Eerlijk gezegd was het helemaal geen visie op duurzaamheid. Naast deze opmerkingen een ander belangrijk onderwerp: er is een Pagina 5 van 56

jaarlijkse financieringsbehoefte van onze gemeente. Leningen moeten aflopen die moeten verlengd worden. Deze zijn ingepland tegen een rente van 2,88 procent bij een inflatie van 5,4 procent. Is deze rente een realistisch percentage. Wat gebeurt er als deze rente hoger is? Welke invloed heeft dit op uw begroting? U schuift zoals gezegd nogal wat plannen door en de plannen, denken wij, zijn daarmee misschien niet te realiseren. Kortom: veel onzekerheden in deze begroting, waarin een voorstelling van zaken schreven welke het CDA Laren tot zorg stemmen. Vraag 6: hoe gaat u een verbinding slaan tussen het uitstel van plannen, oplopende inflatie en uitvoering van collegeplannen? Vraag 7: hoe speelt u op dit moment in op het eerder door u gehanteerde begrip “ravijnjaar”? College, tot slot: in ons verkiezingsprogramma van maart 2022 heeft het CDA Laren suggesties gedaan om onze gemeente toekomstbestendig te maken. Wonen in Laren, betaalbaar en sociaal. Als voorbeeld voor de bouwlocatie heeft het CDA Laren de college De Brink genoemd. In die verdergaande samenwerking tussen scholen dacht het CDA vorig jaar dat het verstandig zou zijn in contact te treden met het schoolbestuur om hun visie te vernemen en in het bijzonder op deze locatie. Dit was onze vraag in 2022 en inmiddels zijn er berichten in de pers verschenen die het bovenstaande bevestigen.

Vier vragen: bent u in overleg met het schoolbestuur college De Brink? Vraag 9: bent u in overleg met de gemeente Huizen? Vraag 10: bent u in overleg met de woningstichting Gooi en Omstreken. Vraag 11: bent u in het licht van de hoge woningnood, ook onder jongere Larense inwoners, bereid hierin verder een actieve opstelling in te nemen? Ondernemen in Laren, nog zo'n belangrijk punt. Vorig jaar wilde u in gesprek met de gemeente Blaricum over een tijdelijke parkeerplek op het ziekenhuisterrein, Tergooi. Voor zover het CDA Laren kan overzien, is hierin geen terugkoppeling gekomen. Vraag 12: welke afspraken dan wel voorstellen heeft u aan de gemeente Blaricum en eigenaar van Tergooi gedaan? Vraagt 13: bent u op dit moment concreet in gesprek met Singer Laren om samen een oplossing te vinden en zeker ook om het toekomstige parkeerprobleem op te lossen? Vraag 14: wat is uw stand van zaken? Dan nog het welzijn. Het Brinkhuis is al eerder genoemd. Inmiddels zit u gevestigd op de eerste verdieping, maar nogal is er sprake van een fors tekort.

Vraag 15 daarom: zijn de verbouwingskosten die in 2021 zijn genoemd binnen de begroting gebleven? Vraag 16: wanneer wordt de parkeerplaats direct voor de uitgang aangepast, zodat de gehandicaptenparkeerplaatsen precies terzijde van de nieuwe entree komen te liggen? Vraag 17: wat is de stand van zaken van het overleg met de verhuurder, lees: het parochiebestuur? Is er een nieuwe overeenkomst opgesteld en is de huur ook lager geworden? Tenslotte, na een antwoord van u op de gestelde vragen verdient naar mening van de CDAfractie de bovengenoemde drie onderwerpen prioriteit in aandacht van onze gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders is daarvoor als uitvoerend bestuur als eerste aan zet. En hopelijk gaat u het geld van de verkoop van het gemeentehuis in ieder geval niet verkwanselen, maar op een goede manier inzetten ten behoeve van voorzieningen en burgers. Voor leuke plannetjes niet in te kaderen en te controleren door de gemeenteraad, zegt het CDA Laren: geen geld, niet doen. Wel brengen wij één motie in om het geld op een goede manier in te zetten. Voorzitter, dan heb ik nog vijf zinnen en dan ben ik klaar. In deze motie wordt u dringend verzocht te onderzoeken waar in het centrum van ons dorp in de openbare ruimte, vermits door een meerderheid van de deze gemeenteraad vandaag aangenomen, binnen een jaar vanaf heden een openbaar toilet kan worden gerealiseerd.

Voorzitter, leden, collega's, het lijkt de fractie van CDA Laren mooi om hier vandaag een goed besluit over te nemen. We kijken vooral uit met belangstelling naar de volgende inbreng en vooral naar de antwoorden van het college op de gestelde vragen en danken jullie voor jullie aandacht. De voorzitter: Dank, mijnheer Van den Berg. Even een vraag aan u. Kunnen we ervan uitgaan dat de motie hierbij is ingediend? De heer Van den Berg: Ja en ik heb nog een probleem: wie zou de motie willen voorlezen straks? Want ik mag dat natuurlijk waarschijnlijk als voorzitter niet doen, maar dat is een agendapuntje.

Pagina 6 van 56

De voorzitter: Dat gaan we oplossen, maar dat mag u gewoon doen, hoor. Even voor de goede orde. Wij hebben het gebruik in Laren bij de begrotingsbehandeling dat moties en amendementen meestal door u al in de eerste termijn worden ingediend. Dus ik ga daar na afloop als u ze zelf aankondigt in uw termijn ook meteen vragen of we daar vanuit mogen gaan dat ze zijn ingediend, want dan kan het college er meteen op reageren. De heer Van den Berg: Meteen meenemen dan maar? De voorzitter: Ik zou hem meteen meenemen. U heeft één minuut. De heer Van den Berg: Excuses voor de verwarring. Een motie vreemd aan de orde, de gemeenteraad bijeen, u kent de riedel, maar wij overwegen het volgende samen: Laren is een fraai dorp met een aantrekkelijk centrum, waarin inwoners en bezoekers graag vertoeven. Laren, voor al haar inwoners en deze bezoekers inclusief wil zijn. Inclusief zijn betekent ook dat mensen al dan niet met een fysieke beperking of blaas- en darmziekte van harte welkom zijn, zich op hun gemak moeten kunnen voelen. Ook als ze tussen haakjes “verwacht” in hoge nood een toilet nodig hebben. De andere locaties die Laren hiervoor beschikbaar heeft, bevinden zich binnen horecagelegenheden of andere openbare gebouwen, maar schieten daarmee te kort.

Winkeliers, inwoners en bezoekers graag van dienst willen zijn, maar door een lage personele bezetting soms één persoon of een slecht toegankelijk toilet, alleen geschikt voor eigen personeel, kunnen dit niet of slecht faciliteren. Die hoge nood is enorm belastend, vernederend voor die inwoner of bezoeker die dit mee moet maken. En dit is niet gastvrij, niet inclusief en vraagt daarom om inzet van de gemeente om een vrij en toegankelijk beschikbaar openbaar toilet te realiseren en verzoekt derhalve het college te onderzoeken waar dit openbare toilet het beste gerealiseerd kan worden, de uitkomsten van dit onderzoek met ons als gemeenteraad te delen, de financiën die daarvoor nodig zijn actief te zoeken in de begrotingsposten zoals bijvoorbeeld welzijn, beheer openbare ruimte of projecten die de openbare ruimte treffen en daarbij vooral creatief en vindingrijk te zijn en dit openbare toilet liefst binnen een jaar te realiseren op de beste locatie die hiervoor geschikt is te maken. En ga ik over tot de orde van de dag. De voorzitter: Dank, mijnheer Van den Berg. Het is mooi dat u hem helemaal heeft voorgelezen. Dat is op zich niet nodig, hoor. Als u redelijk de strekking aantipt in uw verhaal, is dat meestal wel voldoende, dan weten we waar het over gaat. Dan geef ik het woord aan de heer Vos van de fractie van Groen Laren. De heer Vos: Goedemorgen, allemaal.

Mijnheer Van den Berg verheugt zich op de inbreng van de volgende spreker, dus ik hoop dat ik hem niet teleur ga stellen. Het is natuurlijk een beetje link in dit gezelschap om te zeggen, maar een ergere belediging van mijn jongste dochter kun je niet naar je hoofd krijgen: boomer. maar gelukkig ben ik geen boomer. Ik ben iemand van de lost generation, heb ik opgezocht. Ook als je dat bent, ben je jammer genoeg al geen junior meer. Los dat vooral de betrekking op de jaren 80, als je dan jong was, en als het moet schetsen: somber door de enorme werkloosheid, economische recessie, een enorme inflatie, HIV, niet te vergeten, zure regen, maar ook heel erg veel woningnood. Ik denk dat de meeste mensen hier aanwezig dat nog wel weten. Als ik het even afpel en afzet tegen 2023, dan kan ik het lijstje even doornemen. Werkeloosheid valt wel mee. Recessie en inflatie, ja, die liegt er niet om. De percentages daar kunnen we over strijden met mevrouw Timmerman, maar hij is behoorlijk. Armoede? Ook in dit hele rijke dorp onder grote groepen. HIV? Gelukkig onder controle. Zure regen? Vervangen door een veel groter probleem. Opwarming en stikstof en de woningnood. Niets verandert. Nou zijn de jaren 80 al behoorlijk lang geleden en sommige problemen lijken opgelost, maar de zure regen is vervangen door algemene klimaatverandering. Armoede en woningnood zijn nog steeds grote problemen.

Daar ga ik even nader op in. het milieu en het klimaat om mee te beginnen: met een natuurlijke vijver op De Brink zijn wij heel erg blij. Hopelijk is de eerste stap op weg naar Pagina 7 van 56

een wat natuurlijker dorp. Er staat weliswaar een bedrag van 500.000 euro op de begroting, maar wat gaat daar precies mee gebeuren? De wethouder heeft een plan gemaakt, maar we wachten vol verwachting op de uitvoering en resultaten. We hebben nog wel een ideetje. De factsheet van Singer Laren gaf een heel duidelijk inzicht. Singer Laren scoort onder de musea in een benchmark nagenoeg altijd het beste. Dat is een enorm compliment aan het Singer. Als beste op één ding na: bereikbaarheid. De bewoners van de Wally Moesweg, Drift en omgeving zullen het ook kunnen bevestigen: eindeloze rondrijdende parkeerplaatsbezoekers. Soms zelfs zo wanhopig dat ze weer onverrichter zake naar huis terugrijden. Als we moeten wachten op de gemeente, dan duurt het nog wel eventjes. Sommige aan deze tafel zijn zelfs bereid om te wachten tot college De Brink omgebouwd kan gaan worden tot parkeergarage. Ik denk echter dat de Singerbezoekers daar misschien niet genoeg geduld voor hebben. Verkeer terugdringen en parkeerdruk verminderen, daar hebben wij een voorstel voor: betaald parkeren. Daartoe gaan wij ook een motie indienen. Woningen. 30 procent van de Laarders, hoorde ik op het nieuws, schijnt miljonair te zijn. Dus dure appartementen realiseren is een Larense specialiteit. Maar 70 procent van de Laarders heeft een gewoon inkomen en veel daarvan zijn naarstig op zoek naar woonruimte.

Met name jongeren en senioren kunnen nu niet in Laren terecht. Bijzonder in dat verband is dat er best wel veel woonruimte en winkelruimte leegstaat. En nu er fijn padel gespeeld kan worden bij Padel Plaza en ook SV Laren plannen heeft, kan de Eemnesserweg natuurlijk een zinvollere bestemming gaan krijgen. De gemeente zou er echt mee aan de slag moeten gaan, want de nood is hoog. Overigens een suggestie buiten deze ruimte: bij mijn eigen woningnood in de jaren 80 werd de oplossing gevonden en die laat zich samenvatten in het rijmpje: geen woning geen kroning. Voor zover in de komende jaar gebouwd gaat worden, willen we natuurlijk bij de beoordeling van de bouwplannen nadrukkelijk aandacht wordt besteed aan natuur inclusief bouw. Ook met betrekking tot de padelbanen en Eemnesserweg gaan wij een motie indien, maar die heeft u al aan kunnen treffen in de agenda. Armoede. Van die eerder genoemde 70 procent zijn er helaas ook mensen die het moeilijk hebben om financieel rond te komen. De energiekosten lijken niet veel meer te gaan stijgen, maar de kosten van het levensonderhoud wel. Het lijkt ons opletten voor de wethouder en ons als raad. Dan over de leesbaarheid.

In het concept griffieplan lazen wij dat de griffiemedewerkers zich gaan buigen over taalgebruik en dat is goed, dat er aandacht besteed wordt aan het gebruik van begrijpelijke taal in alle externe, maar ook interne uitingen van de gemeente. Deze bijeenkomst is nou niet bepaald een proeve van bekwaamheid om maar eens een moeilijk begrip te gebruiken. Ik geloof dat u eerder aanvaarde motie met betrekking tot leesbaar Nederlands weer vergeten bent. Dan natuurlijk nog wat opmerkingen en vragen naar aanleiding van het voorstel dat vandaag voorligt. Er zullen vast redenen voor zijn, maar een en ander gaat wel heel erg langzaam. Het gerucht gaat: er zit een Larense wethouder in een van onze vele horecagelegenheden en vraagt aan de ober: wat kunt u mij aanbevelen? Waarop de ober zegt: ik kan u de schilpaddensoep aanbevelen. Waarop de wethouder zegt: nou, ik heb nogal haast. Zegt de ober: nou, dan kan ik u de slak aanbevelen. Waarop de wethouder zegt: nou, zoveel haast heb ik nou ook weer niet. Is dat waar? Ik heb hem gejat. Dat is waar, maar kun je alles voor waar aannemen? Ik ga mijnheer De Jong van harte complimenteren met zijn oplettendheid en de heer Van den Berg heeft dat ook al gememoreerd. De juistheid van deze jaarrekening, kunnen we die cijfers echt wel vertrouwen? En als dan die getallen vertrouwen zijn en die cijfers kloppen, dan zijn de financiële kengetallen dramatisch.

Dat is echt heel zorgelijk. Op weg naar het ravijn kunnen we daar niet omheen. Dan een aantal concrete vragen. Betreffende de duurzaamheidsagenda worden veel meer middelen ontvangen als begroot voor 2024. Waarom worden deze middelen niet geïnvesteerd? De som van de niet geïnvesteerde middelen is nagenoeg even groot als het geraamde begrotingsoverschot. Een sluitende begroting dankzij het niet investeren in de duurzaamheid? Voor bouwen wonen in het sociaal domein worden geen extra middelen uitgetrokken. Dit is dus pas op de plaats maken. Is het college van mening dat hier nog sprake is van ambitieuze plannen op deze terreinen? Gesteld wordt dat de meerjarige tot 2026 begroting evenwichtig is, al door anderen ook gememoreerd. In ‘26 en ‘27 worden we geconfronteerd met het zogenaamde ravijnjaar in die jaren ontstaan grote tekorten. Om deze op Pagina 8 van 56

te vullen wordt een beroep gedaan op de nu onder andere door het verkoop van het raadhuis moeizaam vergaarde reserves ingezet. Dit terwijl die eerder genoemde kerngetallen nog lang niet op orde zijn. Wat wordt verwacht van de ontwikkeling van de kerngetallen in ‘26 en ’27? wordt hier met vuur gespeeld? Vraag 4 dan: de gemeente is bezig met initiërend onderzoek op het gebied van wegen, verkeer en water. Hier worden geen extra middelen voor uitgetrokken. Blijft het dan alleen plannenmakerij? Vraag 5: gesteld wordt dat “we”, tussen aanhalingstekens, een extra stap voor de jeugd doen. Is dit het en welke stappen zijn dat dan? En tenslotte, laatste vraag: voor het Brinkhuis, en in mindere mate het zwembad en de bibliotheek, is de begroting zodanig opgesteld dat aan het eind van 2024 bijna traditioneel weer behoorlijke bedragen bijgepast moeten worden om jaarrekeningen en begrotingen rond te breien. Wanneer is de gemeente van plan met subsidieontvangers realistische en taakstellende begrotingen af te spreken? Daar wil ik het graag in deze eerste termijn bij houden en volgens mij heb ik alle drie de moties die wij ingediend hebben, hier ook impliciet benoemd. Mijnheer De voorzitter, ik kijk even naar u. De voorzitter: Mijnheer Vos, als u ze heeft aangekondigd, dan zijn ze ingediend. De heer Vos: Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Vos. Zo heeft elke generatie zijn eigen naam.

Ik ben van 1980. Dat is de patatgeneratie. Ik weet niet hoe de generatie daarna heet, maar die is lang heel populair gebleven. Dank, mijnheer Vos. Dan is het woord aan de heer Koldenhof van de fractie van de VVD. De heer Koldenhof: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, geachte leden van de raad, beste aanwezigen, geacht college uiteraard. In deze roerige tijden is het soms moeilijk om focus te houden en ervoor te zorgen dat we de gemoederen tot bedaren brengen en ook houden. Waar je persoonlijk en als politiek politieke partij wel invloed op hebt, het zorgen van een goed bestuur voor onze gemeente, maar met zoveel gruwelijke ontwikkelingen, Oekraïne en het Midden-Oosten, worden wij wel belemmerd om de redelijkheid en realiteit van ons bestaan in een van de beste gemeenten van Nederland op zijn waarde te schatten. Dat geld naar onze mening ook voor de modieuze framing op nationaal niveau, alsof Nederland totaal onbestuurbaar is geworden en de bestuurslagen niets meer voor elkaar krijgen en alleen maar met elkaar of met zichzelf bezig zijn. Volgens de VVD laten wij in Laren in elk geval zien dat wij als raad en als college uitstekend in staat zijn om onze bewoners te betrekken bij hun eigen omgeving en het behartigen van hun belangen.

Vandaag hebben we het over de gemeentebegroting van Laren van het jaar 2024 en overall kunnen we best tevreden zijn over hetgeen ons het college heeft opgeschreven en welke plannen er worden uitgevoerd. Voor een belangrijk deel zijn de wensen van de VVD, die we bij de algemene beschouwingen bij de kadernota in juni hadden voorgelegd, ook gehonoreerd. Die zijn verder natuurlijk ook gebaseerd op het coalitieakkoord waar wij onze handtekening onder hebben gezet uit 2022. Daarvoor wil de VVD het college alvast danken, maar er valt voor ons ook nog wel iets te wensen om het beleid voor 2024 nog wat meer bij te sturen. Wat betreft het financiële beleid ondersteunt de VVD het voortdurend versterken van de algemene reserve, zodat onze kortetermijnrisico's bij acute tegenvallers direct kunnen worden opgevangen. We hoeven dan niet direct zwaar te bezuinigen op de uitvoering van beleid. Niettemin vraagt de VVD het college om nadere toelichting op een veilige ratio van de solvabiliteit. Er liggen grote investeringen in het verschiet, na 2024 wellicht, waarvan wij met enige zekerheid wel moeten weten of we de kapitaalslasten daarvan kunnen dragen zonder direct in financiële problemen te komen. Daarmee ondersteun ik ook de oproep van onder andere Liberaal Laren om toch naar die financiële basis voor de langere termijn met een goed verhaal, zou ik bijna zeggen, te komen aan het college.

De VVD wil het college echter ook ondersteunen bij het streven naar gematigdheid als het gaat om verhoging van belastingen. Ook al balen wij net zo goed van de forse inflatiecorrecties die nodig Pagina 9 van 56

zijn, bijvoorbeeld voor riool en andere nutsvoorzieningen. Die verhogingen mogen wat betreft de VVD in elk geval niet ten doel hebben om nieuw beleid te ontwikkelen zonder voorstellen tot bezuiniging op ander terrein. Een vraag aan het college: hoe moeten wij die stijging van de tarieven voor het riool zien in verhouding tot de investeringen voor Laren Regenklaar? Betekent dit dat na 2024 als Laren Regenklaar klaar is (mooie zin), geen stijging meer nodig is, of dat het tarief dan geleidelijk weer naar beneden kan? De VVD maakt zich ook zorgen over de inkomsten van de gemeente. Hebben wij alle uitgaven voldoende gekoppeld aan een redelijke prijs? Wij willen het college vragen om inzage te geven in welke dienstverlening momenteel bijvoorbeeld nog niet kostendekkend is. Voorzitter, de druk op de openbare ruimte neemt toe. Ik kom daar zo nog op terug. In veel gemeenten dragen ondernemers of hun pandeigenaren uit het centrumgebied of een specifiek winkelgebied bijvoorbeeld bij via een opslag op de OZB. Het gaat dan om een BIZ, een zogenaamde bedrijfsinvesteringszone, BIZ. De opbrengsten daarvan kunnen alleen gebruikt worden voor het verbeteren van het gebied zelf zowel wat betreft het economisch klimaat, het beheer van de openbare ruimte als bijvoorbeeld verkeers- en parkeermaatregelen.

Graag dienen wij een motie in om het college op te roepen om de mogelijkheden tot het instellen van zo'n BIZ in Laren te onderzoeken. Daarmee dien ik deze motie in en denk ik dat met de onderbouwing in de motie voldoende toelichting is gegeven. De VVD hamert al een aantal jaren op een vage resultaatgerichtheid van de programma's. Er worden per programma onduidelijke doelen gesteld. En ook al belooft het college beterschap toch wil de VVD het college wat meer dwingen tot concreetheid. Hiervoor zou de VVD een amendement indienen dat tot voorbeeld moet strekken voor hoe de begrotingen en verantwoordingen in de jaarrekening beter moeten worden. We hebben hiervoor gekozen om bij programmapunt 1.2 een concrete uitwerking van de activiteit bij amendement af te dwingen. Wij overwegen ook nog een motie in te dienen met betrekking tot hoofdstuk Duurzaamheid. Voor zover wij begrijpen, overtreffen de inkomsten van de paragraaf milieu en duurzaamheid de uitgaven met bijna drie ton, zoals de heer Vos van Groen Laren ook al constateerde. In de doelstelling van de paragrafen en in de voorgestelde extra uitgaven staat echter nul komma nul ambitie vermeld. Geen campagne, geen actieplan; niets. Als de wethouder ons hier niet meer over kan informeren, dan kan hij, wat de VVD betreft, rekenen op een strafpunt. De vorm waarin zullen we nog bekijken.

De VVD ondersteunt de coalitieafspraak dat inwoners en ondernemers beter betrokken moeten worden bij het beleid. En dan met name als het gaat om beleid in de openbare ruimte, verkeer en groen. De VVD maakt zich in toenemende mate zorgen over de verkeersveiligheid in het centrum. Er is nog steeds sprake van zwaar vrachtverkeer, ook tijdens de momenten waarop de jeugd naar school of terug naar huis fietst. Een ander punt is de overlast die al wordt ervaren van fatbikes die veel te hard gaan, maar waar niet op wordt gehandhaafd. Wat dat betreft is de VVD echter wel teleurgesteld dat pas medio volgend jaar er een keer een verkeersvisie wordt gepresenteerd, terwijl deze ons in november 2023 was beloofd. Ook snappen we werkelijk niet, waarom het zo ingewikkeld moet zijn om proefmaatregelen te introduceren, vooruitlopend op de verkeersvisie. Notabene, staat bij programmapunt 4.2 dat er thematafels over zouden worden georganiseerd in 2023. Het is inmiddels november en ons geduld is eigenlijk wel een beetje op. Wij roepen het college op om komend voorjaar al met een concrete pilot te komen en dienen daarvoor een motie in om maatregelen te nemen om venstertijden in te voeren voor de bevoorrading van winkels met zware vrachtwagens. Een derde motie die we indienen betreft het onderwerp duurzame straatverlichting.

Mevrouw Van Dorst van D66 had al iets over de kosten gevraagd, maar we hebben een andere motie. We hebben na het stellen van de technische vragen namelijk begrepen dat het financieel aantrekkelijker is om in een klein aantal jaren alle armaturen te vervangen door Ledverlichting. We zouden het college willen oproepen om onze inwoners en natuurorganisaties te betrekken bij de keuze van de nieuwe armaturen. We kunnen ons daarbij voorstellen dat een goede afweging gemaakt wordt tussen de lichtsterkte en de natuur, met name in de buitengebieden. Verder kunnen we ons ook voorstellen dat behoud van een klassiek model bijvoorbeeld nodig is om aan te sluiten bij het beschermd dorpsgezicht en dat in nieuwere wijken ook passende modellen worden gebruikt. Daarvoor ook een motie. Dan, van de VVD is deze Pagina 10 van 56

raad wel gewend dat zij kritisch is op het beleid sociaal domein. Wij realiseren ons dat het veel niet beïnvloedbare uitvoering van landelijk beleid betreft. Het liefst zouden wij de hele financiële verantwoordelijkheid dan ook weer terug kieperen naar Den Haag. Maar ook hier in de regio valt vast nog wel wat te verbeteren. Een vraag: hoe staat het met de monitoring van data en het dashboard om strak te kunnen sturen op uitvoering en uitgave op het sociaal beleidsterrein? Verder zou ons devies zijn: doe eens wat minder al eerder hier gehoord vanochtend. Heel concreet: zorg dat medewerkers in het sociaal domein bezig zijn met de basisvoorzieningen in plaats van met aanbodgestuurde leuke dingen voor mantelzorgers of kinderburgemeesters, klimaatburgermeesters, nachtburgemeesters et cetera. Kost een hoop tijd, levert in onze beleving niets op. Tot slot, voorzitter, willen wij een motie indienen om het uitvoeringsplan groen alvast bij te sturen. Eerder dit jaar dienden wij al schriftelijke vragen in met Larens Behoud en D66 over het groen op de Hilversumse weg. Naar onze mening zou de beheerskwaliteit van het groen en het verkeersareaal van de toegangswegen naar het centrum op een hoger niveau moet worden getild.

We denken daarbij aan het verhogen van B naar A-kwaliteit van onderhoud en roepen het college op om hiervoor de mogelijkheden en consequenties in 2024 te onderzoeken, zodat deze bij de kadernota 2025 kunnen worden betrokken. Als dan ook de motie over de bedrijfsinvesteringszone wordt aangenomen vanochtend en betrokken, dan zit daar misschien al een deel van de financiële sleutel. Al met al ligt er wat betreft de VVD-voorzitter een goede en haalbare begroting, met, zoals gezegd, een aantal punten voor verbetering. De VVD zal na beantwoording van de vragen en de reacties door het college op de moties een amendement haar standpunt weergeven over de vaststelling van de begroting. Er is een aantal moties, die ik heb genoemd, dus ingediend. Een aantal andere partijen hebben de deze ondersteund. Zal ik dat nog even vermelden? De voorzitter: Ik denk dat dat wel goed is. De heer Koldenhof: Dan moet ik even terugkijken, hoor. Waar sta ik? Even kijken, hoor. De voorzitter: Ik kan u helpen, hoor. Ik heb ze hier ook. De heer Koldenhof: Ja, als u dat wil doen. De voorzitter: Ik heb hier een motie over de pilot venstertijden zwaar vrachtverkeer. De heer Koldenhof: Die wordt ondersteund door D66 en Larens Behoud. De voorzitter: Dat klopt. De heer Koldenhof: En dan hebben we een motie over de bedrijfsinvesterinszone, die is medeondertekend door D66.

Dan hebben we de motie over de armaturen, die wordt ook medeondertekend door D66 en dan hebben we nog een motie over de toegangswegen. En het ‘…’ van B naar A-kwaliteit. Die wordt ondersteund door de eerder genoemde beide partijen. De voorzitter: Nou, u heeft een 100-procentscore. U bent door naar de volgende ronde. De heer Koldenhof: Dank u wel. De voorzitter: Dank, mijnheer Koldenhof. Dan kom ik bij de fractie van Larens Behoud, de hekkensluiter voor de algemene politieke beschouwingen. Last but not least, toch? De heer Loeff: Precies Pagina 11 van 56

De voorzitter: Gaat u gang. De heer Loeff: Mijnheer De voorzitter, leden van het college, collega van de gemeenteraad, mededorpsbewoners in de zaal en digitale toehoorders. De bijdrage van onze fractie is dit jaar van de sprekers de laatste in de rij. Ik ben blij dat deze algemene beschouwingen, in tegenstelling tot de versnipperde vertegenwoordiging in de tweede kamer, geen nachtwerk zullen worden. We zijn dan ook niet alleen vroeg begonnen maar we houden ons gelukkig ook aan de tijd en ik zal dat ook gaan doen. Voor ons ligt een begroting die uw college de titel heeft meegegeven “Rust en regelmaat, ruimte voor keuzes”. In het coalitieakkoord tussen Larens Behoud, VVD en D66 hebben we het als volgt geformuleerd: de basis op orde. Door onder meer de verkoop van het raadhuis, opbrengst uit grondverkoop bij De Biezem en leges voor bouwprojecten zijn de reserves aangevuld en ligt er een basis waarop we kunnen bouwen. Totdat, zo stelt u terecht, want het ravijnjaar 2026 is in aantocht. En als er vanuit de landelijke politiek geen nadere afspraken worden gemaakt over een adequate financiering voor gemeenten, dan dreigt niet alleen voor de gemeente Laren de strop. Als lokale partij zijn we dan ook meer dan geïnteresseerd in de komende landelijke verkiezingen en wat de coalitiepartijen daar over de gemeentefinanciering gaan opnemen in het coalitieakkoord.

Wij zijn benieuwd of en, zo ja, welke invloed mijn collega's van landelijke partijen hier in deze raad en het college invloed kunnen uitoefenen op een afwending van dit ravijn. Ruimte voor keuzes, zo stelt u in aanbieding. Dit stelt dat de raad in deze begroting ruimte heeft om accenten te leggen en keuzes te maken. U heeft echter als college al de nodige keuzes gemaakt, waarbij u aangeeft dat we als raad in 2024 verdere keuzes moeten maken, afhankelijk van de beschikbare middelen. Die middelen zijn beperkt als we kijken naar de huidige begroting, de algemene reserve en de vele wensen die op tafel liggen. Ik nodig het college uit om met ons in de komende maanden toekomstige keuzes voor de individuele projecten nader maar ook vooral in samenhang met ons te bespreken, zodat we de consequenties kunnen zien van het al dan niet investeren in een of meer van die verschillende projecten, dan wel het snijden in beleids- of uitvoeringsonderdelen om zo budgettaire ruimte te creëren voor nieuw beleid of nieuwe projecten. Interessant vinden we het om te lezen dat u een nieuwe naam introduceert voor ingrepen in het centrum en dat leidt tot de eerste vraag: kan het college aangeven hoever u bent met de voorbereiding van het programma Van Nature Allure en waar we de investeringen of wellicht extra investeringen terugvinden in de begroting? De tweede vraag gaat over het onderdeel burgerzaken.

U stelt dat er nieuwe initiatieven en verplichte zaken afkomen op de afdeling burgerzaken en dat de ureninzet op basis van de dienstverleningsovereenkomst wordt aangepast. Kunt u de stijging van 250.000 euro aan personeelskosten nader verantwoorden en is deze stijging ook in Blaricum en Eemnes doorgevoerd? In de begroting. Dat zou dan een toename in de lasten van 750.000 euro voor deze afdeling bedragen. De uitgaven voor wegen, groen en verkeer stijgen eveneens. Larens Behoud is van mening dat extra investeringen in het onderhoud van de openbare ruimte dringend noodzakelijk zijn. Mede daarom zijn we ook mede indiener van de motie van de VVD inzake het verbeteren van de groenstructuur voor de hoofdroutes van Laren van categorie B, zoals meldt op pagina 75, naar categorie A, waarbij we aantekeningen dat de biodiversiteit en de fleurigheid ook hierin moeten worden meegenomen als uitgangspunt. De wethouder financiën heeft ons inderdaad toegezegd om ter verbetering van die kwaliteit een PM-post op te nemen in de begroting. Graag vernemen wij van de wethouder op welke pagina wij deze toezegging terug kunnen vinden. Een vraag die we hebben over de grondexploitatie: wat zijn de verwachtingen van het college inzake de opbrengst van de leges, mede in het kader van de nieuwe omgevingswet, kostendekkendheid, het niet meer mogen innen van leges voor bouwtoezicht et cetera.

Zijn de opbrengsten conservatief of optimistisch geraamd? De nieuwe omgevingswet brengt voor alle gemeenten veel onzekerheden, nieuwe uitdagingen en extra kosten met zich mee. Larens Behoud vreest dat er vanwege de opbouw van nieuwe jurisprudentie vanaf 1 januari veel nieuwe rechtszaken zullen worden opgestart. Kunt u aangeven waarom het DVO, wetende dat een en ander aanstaande is, op dit onderdeel niet of nauwelijks is aangepast en hoe kijkt u Pagina 12 van 56

aan tegen de verwachting dat er extra inzet en capaciteit nodig is ten aanzien van juridische ondersteuning als het gaat om zaken met betrekking tot aanvragen initiatief rond de omgevingswet? Het sociaal domein is dankzij ingrepen van het vorige college en verdere inzet van uw kant steeds beter te monitoren en daar zijn we blij mee. Onze fractie vraagt zich af of er bij de te maken keuzes ook wordt gekeken naar de huidige contractpartners zoals Versa Welzijn, hun dienstverlening en wanneer en hoe deze worden geëvalueerd? Kan het college een tijdsplanning geven hiervan en wat de verwachtingen of wensen zijn ten aanzien van deze dienstverlening? Graag worden we hierin meegenomen. Bij het onderdeel milieu en duurzaamheid heeft het college ons eerder geïnformeerd over rijksgelden die ter beschikking zijn gesteld voor uitbreiding van ambtelijke ondersteuning. Eerder gaven wij de suggestie dat uit deze middelen een medewerker zou moeten worden kunnen geworven die zich specifiek bezighoudt met erfgoed. De huidige beleidsmatige bezetting van 0,1 FTE, en daarmee in verhouding tot het aantal monumentale en beeldbepalende panden in Laren, is volstrekt onvoldoende.

Kan het college de toezegging doen dat uit deze gelden hier voor een ambtenaar kan worden geworven, mede omdat de verduurzamingsslag bij erfgoed extra kennisvragen en problemen met zich meebrengt? Larens Behoud steunt de plannen voor een robuuste BEL-organisatie. We zijn echter bezorgd over de aanpak en we vernemen graag hoe het college aankijkt tegen de voortgang en of en welke resultaten hier al op dit punt te melden zijn. Tot slot: wij complimenteren het college met deze begroting, die naar wij hopen en verwachten ook op instemming kan rekenen van de provincie Noord-Holland. We vinden het plezierig te constateren dat het college, en de wethouder financiën in het bijzonder, maximaal inzet op een eenvoudige toelichting en transparantie ten aanzien van de financiering van de onderdelen op de gemeentebegroting. Ik sluit af voorzitter met dezelfde woorden als vorig jaar en het jaar daarvoor. Larens Behoud is trots op ons dorp, op onze inwoners, op de initiatieven die in onze samenleving worden genomen door alle vrijwilligers, die zich inzetten en professioneel of vrijwillig inzetten voor onze samenleving in Laren. voor sport, voor cultuur, voor jongeren en voor ouderenzorg. We zijn en blijven een rijk dorp, vooral ook in maatschappelijke zin.

Vanaf deze plaats spreek ik daarom ook graag onze bijzondere waardering uit naar een ieder die zich vrijwillig op enige wijze voor het dorp inzet, want de gemeente is belangrijk. Maar Laren zijn we samen. Laten we als raad samen met u, college en collega-raadsleden, het komend jaar zo verder besturen, dat Laren als zelfstandige gemeente over het ravijnjaar kan worden getild. Laten we samen als gemeenteraad ook de daarvoor noodzakelijke bruggenbouwers zijn. Ik wens u naam Larens Behoud het komend jaar daarbij veel succes toe. De voorzitter: Dank, mijnheer Loeff. Dank voor uw inbreng en dank aan alle fracties voor de zeer inhoudelijke bijdrage aan de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen. We gaan nu schorsen, zodat het college zich kan beraden op haar repliek en de vragen kan beantwoorden en kan reageren op de moties en amendementen. Nog even uw aandacht, want ik heb hier twee moties staan die niet zijn aangekondigd en niet zijn ingediend. Dat zijn de moties van D66 over subsidieaanvraag en het Gooische Nest. Mogen we ervan uitgaan dat die zijn ingediend en dat de fractie daarop kan reageren? Dat is goed. Maar mensen thuis hebben niet gehoord dat u ze indient. Mevrouw Van Dorst-Brakel: Ik had er wel naar verwezen, maar inderdaad, ik dient ze zeker in en zijn ‘…’ ingediend. Moeten wij ze voorlezen? Nee, ze staan op de lijst … De voorzitter: Komt goed.

Dan schors ik de vergadering. Ik kijk even met een schuin oog naar de wethouders. Voor een kwartier is het langer nodig. Nee. De wethouder van financiën knikt heel zelfbewust. Ik schors de vergadering een kwartier en ik zie u hier om 10 uur 45 terug.

Pagina 13 van 56

3.

Pauze

4.

Reactie college op algemene beschouwingen De voorzitter: Leden van de raad, wilt u uw plek gaan innemen? Dan gaan we door met de vergadering en is het woord aan de wethouder van financiën, de heer Jan van Midden. De heer Van Midden: Dank u wel, mijnheer De voorzitter. Alvorens ik inga op alle vragen die gesteld zijn naar aanleiding van de begroting, wil ik ieder geval van de gelegenheid gebruikmaken om alle raadsleden hartelijk te danken voor alle steunbetuigingen die ik heb gekregen naar aanleiding van het overlijden van mijn moeder en een prachtige bos bloemen. Hartelijk dank daarvoor. Dan de begroting. Ik zal eerst een soort algemene inleiding geven van wat mijn visie is op de begroting. U zult begrijpen dat ik daar zelf ook wat eigen ideeën over heb, en vervolgens gaan we in op de hele specifieke vragen, zoals net gesteld zijn en ik zie een vlindertje voorbij komen. Even de begroting in de hele grote lijnen. We zien in de begroting dat we financieel stabiel zijn voor de lange termijn. Wat we ook zien als college is dat voorzieningen ook voor de toekomst geborgd zijn. Dat is een groot goed in ons dorp. We zijn een klein dorp met ook een relatief kleine begroting, maar we hebben hele grote voorzieningen en dat kost wat geld.

Hebben we een ruimte voor eigen keuzes? Als we kijken inhoudelijk naar de begroting als die voorligt, dan zijn die vooral gestuurd door de opdrachten die de raad al eerder heeft vastgesteld. Dat kan in verschillende vormen zijn. Dat zijn beleidsnota's, zoals de woonvisie, de kadernota Duurzaamheid, het IVP, integraal veiligheidsplan en het groenplan, wat op tactisch strategisch niveau al vastgesteld is, de kadernota en de vragen die gekomen zijn vanuit de algemene beschouwingen het coalitieakkoord. Later in het jaar komen we nog terug met het integraal huisvestingsplan voor het onderwijs, onderwijshuisvesting, en ook voor 2024 de verkeersvisie. Ook daar volgen we financiële consequenties uit en op de vragen vanuit de raadsleden waar we die dan uiteindelijk terugzien: die zullen terugkomen in de begroting 2025. Als we kijken naar de in belangrijkste investeringen voor komend jaar dan pakken we er een paar uit. We gaan met het onderhoud van de scholen beginnen. Daar is ongeveer 1,2 miljoen voor begroot. En we gaan ook echt vaart maken met duurzaamheid waar op dit moment zo'n 262.000 euro voor begroot is. Als ik dan even dat laatste observatie cijfermatig doe en dan ga ik nog wel in op specifieker vragen. We hebben de afgelopen jaren hard gewerkt. Daar is het vorige college al mee begonnen, aan het verbeteren van de financiële positie.

Dat heeft uiteindelijk resultaten opgeleverd, wat ik al zei: de begroting is structureel en ‘…’ in evenwicht. Dat zeg ik niet alleen, maar dat zegt ook mijn belangrijkste toezichthouder, de provincie, dat dit het geval is. Daar hou ik me maar aan vast. We hebben onze vermogenspositie heel sterk verbeterd. Dat is met name ook de inspanning die ik graag als wethouder financiën wilde doen om met name die balans ook goed te kunnen managen. En wat ik al zei, de voorzieningen zijn in stand te houden. Er is wel heel veel gesteld in de vraagstelling over onze financiële risico's, als het gaat om oplopende inflatie, oplopende rente en dat soort dingen. Dat klopt. Daar heb ik nou eenmaal mee te maken. Dat is ook de werkelijkheid die ik uiteindelijk moet managen en dat kunnen we alleen maar doen door met goed risicomanagement heel kort op de bal te zitten. Om steeds ook realistisch te kunnen begroten en in te spelen op belangrijke ontwikkelingen en dat ze nu ook terugkomen in de begroting in het nieuwe risicomanagementmodel voeren, dat gaan aanpakken. En uiteindelijk hebben wij hiermee, wat het college , de rust en ruimte voor eigen keuzes gecreëerd. Dit was mijn algemene inleiding. En dan zal ik van hieruit specifiek op de vragen ingaan die gesteld zijn van verschillende partijen die dan betrekking hebben op mijn portefeuille.