III-A6 college - raadsinformatiebrief transformatie Sociaal domein BIJLAGE

Uitvoering (zorgaanbieders)

18

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

n

Indicatoren ure

Indicatoren

St

Indicatoren

ten

Doelen

Me

Randvoorwaarden

ren

Uitgangspunten

Outcome (directe effect)

Stu

Meten

Beleid (gemeenten)

Impact (indirecte effect)

Bijlage II – Gegevensrapportage 1 Gegevensrapportage voorafgaand aan visitatie Huizen Om een beeld te scheppen van hoe de gemeente Huizen er uit ziet in cijfers, is op verzoek van de visitatiecommissie deze gegevensrapportage opgesteld. Het is een globaal en algemeen beeld van de gemeente en haar sociaal domein. Daarbij wordt aangetekend dat een beeld in cijfers nooit een volledig beeld geeft. Alle hierin gebruikte cijfers zijn verkregen uit openbare bronnen. De organisaties die deze openbare bronnen beheren (voornamelijk het Centraal Bureau voor de Statistiek, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en VNG Realisatie) doen hun best om te zorgen dat hun cijfers zo veel als mogelijk juist zijn. Hierbij zijn ze afhankelijk van de organisaties die hen informatie aanleveren (voornamelijk de gemeente zelf en diens verbonden partijen). Om die reden kunnen deze organisaties niet garanderen dat de informatie precies klopt. De VNG is zich daarvan bewust. Wij gebruiken daarom op basis van deze gegevensrapportage geen definitieve conclusies over de gemeente Huizen of de mate van grip, tenzij de cijfers in deze rapportage worden gecorroboreerd en aangevuld op basis van andere informatie. De cijfers worden daarom ook niet gedurende het traject gewijzigd als blijkt dat ze niet kloppen.

De cijfers in dit stuk zijn ontleend aan CBS Statline, de gemeentelijke monitor sociaal domein en Informatie voor Derden (IV3), tenzij anders vermeld. Dit zijn de volgende cijfers: • Algemene kengetallen over Huizen en haar sociaal domein (afhankelijk van eventuele opvallendheden in het algemene beeld bevat dit hoofdstuk meer of minder cijfers); • Gebruik jeugdhulp; • Jeugdhulpgebruik per verwijzer; • Wmo-gebruik per arrangement (ondersteuning thuis, hulp bij huishouden, verblijf en opvang, hulpmiddelen); • Gebruik voorzieningen participatiewet; • Uitgaven sociaal domein, inclusief opvallende afwijkingen ten opzichte van de begroting. Waar mogelijk is geprobeerd deze cijfers zoveel mogelijk door de tijd heen te presenteren en te vergelijken met gelijksoortige gemeenten, waarbij vaak gekozen is voor een vergelijking met gemeenten van vergelijkbare grootte (tussen de 25.000 en 50.000 inwoners), gemeenten met een vergelijkbare stedelijkheid (sterk stedelijk) en gemeenten in heel Nederland. Wanneer wordt gesproken van de controlegroepen, gaat het om (een combinatie van) deze groepen, tenzij anders aangegeven.

2 Opvallendheden in deze rapportage Hieronder worden kort de belangrijkste bevindingen in deze rapportage weergegeven. • Sterke stijging van uitgaven aan maatwerkvoorzieningen 18+ en 18-. • Opvallend is dat de gemeente een dalend aantal maatwerkvoorzieningen in de Wmo heeft (behalve bij hulp in het huishouden). • Jeugdzorgtrajecten duren ook relatief kort ten opzichte van de controlegroepen. • Lage uitgaven aan het wijkteam en weinig gebruik van vrij toegankelijke jeugdzorg zijn een indicatie van de gemeente die sec de rol van verwijzer pakt in de toegang. De gekozen beleidswijziging kan daar verandering in brengen/mede een gevolg zijn van die constatering.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

19

Kengetallen sociaal domein • Inwoners: op 1 januari 2020 heeft Huizen 41.273 inwoners. • Geografisch en kernen: Huizen heeft een oppervlakte van 23,32 km², grootste kern is Huizen. • Leeftijdsopbouw: zie gestapelde staafdiagram hieronder. Huizen is relatief vergrijsd, met een groot aandeel 50-plussers.

• • •

• •

20

Ontgroening en vergrijzing: er is van 2017 tot en met 2020 sprake van ontgroening en vergrijzing. Jongeren tot 18 jaar: op 1 januari 2020 telt de gemeente 32.935 minderjarigen. Werkloze beroepsbevolking: op 1 januari 2019 heeft de gemeente een werkloosheidspercentage van 3,0 procent. Dat is lager dan de gemiddelde van heel Nederland en van de controlegroep van sterk stedelijke gemeenten (3,4 procent), en iets hoger dan de 2,9 procent in de controlegroep 25.000-50.000 inwoners. Kinderen in bijstandsgezinnen: in Huizen groeit in 2019 5 procent van de kinderen op in een gezin met een inkomen op bijstandsniveau. Dat is iets lager dan het landelijke gemiddelde van 6 procent. Gemiddeld gestandaardiseerd inkomen: op 1 januari 2018 had de gemeente Huizen een GGI van 33.200 euro per jaar. Dat is meer dan het Nederlands gemiddelde van 30.200 euro per jaar.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

Jeugdhulp

•

Jeugdhulptrajecten zonder verblijf: Huizen heeft iets lager ambulant jeugdhulpgebruik dan het gemiddelde in de controlegroepen en vertoont een vergelijkbare ontwikkeling. Met name in de periode 2017-2019 vindt een snelle stijging plaats.

•

Overige vormen van jeugdhulp: voor verblijfszorg, jeugdbescherming en jeugdreclassering valt op dat de aantallen trajecten heel erg schommelen, van lage aantallen (omstreeks de helft van het landelijke gemiddelde) tot aantallen die gelijk liggen aan de gemiddelden in de controlegroepen. Jeugdhulptrajecten per verwijzer: zie de onderstaande drie taartdiagrammen; naast of in de taartpunten staan de percentages van het aantal jeugdhulptrajecten dat door de corresponderende verwijzer is gestart. Het verwijspercentage vanuit de huisarts zijn hoger dan de vergelijkingsgroepen. Het gebruik van hulp zonder verwijzer is juist opvallend laag. Duur jeugdhulptrajecten: Het aantal beëindigde jeugdhulptrajecten dat langer duurde dan een jaar is in de gemeente Huizen gestegen van 14 in 2016 tot 27,4 procent in 2019. In de provincie Noord Holland stijgt het aantal trajecten dat langer dan een jaar duurt van 23,9 in 2016 naar 35,4 procent in 2019. Landelijk is in de periode 2016 tot 2019 een stijging te zien van 23 naar 32 procent. Daarin valt op dat er in Huizen dus relatief weinig lange trajecten zijn. Herhaald beroep: 28,3 procent van de gestarte trajecten was in 2019 in Huizen een herhaald beroep. Dat was voor alle gemeenten in de Noord-Holland 26,7 procent en de 27 procent landelijk.

•

•

•

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

21

22

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4 Wmo • Gebruik Wmo-voorzieningen: Huizen heeft een extreem laag gebruik van Wmo-voorzieningen, behalve voor hulp bij het huishouden.

•

• •

Ontwikkelingen gebruik Wmo: door de jaren heen is, tegen de trend in de controlegroepen in, het gebruik van hulpmiddelen en diensten en ondersteuning thuis gestaag afgenomen. Dat roept de vraag op of Huizen een beleid voert dat hierop gericht is (of dat wellicht de gegevens niet klopen). Mantelzorg: geen cijfers beschikbaar. Beschermd wonen: Huizen behoort tot de beschermd wonen-regio Hilversum. Voor deze regio zijn geen gegevens beschikbaar.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

23

5

Participatie

•

Ontwikkeling hoeveelheid inwoners met bijstand: is te zien in de onderstaande grafiek. In de eerste helft van 2020 is duidelijk het effect van de coronacrisis te zien.

•

Gebruik re-integratievoorzieningen: het aantal re-integratievoorzieningen vertoont een hoge piek in 2018 van 36,5 voorzieningen per 1000 inwoners voor Huizen. Dat is een stuk hoger dan het gemiddelde in de controlegroepen, waar het schommelt tussen de 15 en de 22 voorzieningen per 1000 inwoners in die leeftijdscategorie. Vervolgens daalt dit aantal weer tot 16,2 in 2019, wat hetzelfde niveau is als in de periode 2015-2017 en hetzelfde niveau als de controlegroepen.

6

Begroting & realisatie sociaal domein 2019

Zie volgende tabel voor de realisatie van Huizen in 2019 op basis van IV3-cijfers. Afwijkende realisatie ten opzichte van de controlegroepen: • Ten opzichte van alle gemeenten in Nederland geeft Huizen alleen net iets meer uit aan Maatwerkdienstverlening 18-, Arbeidsparticipatie en Maatwerkvoorziening (WMO). Dat is echter zo beperkt dat het geen naam mag hebben • Met name aan Wijkteams en Geëscaleerde zorg 18- en Begeleide participatie geeft de gemeente aanzienlijk minder uit. Afwijkende ontwikkeling 2017-2019 ten opzichte van de controlegroepen: • Huizen heeft op de meeste categorieën een grotendeels stabiele ontwikkelingen. • De Wmo maatwerkvoorzieningen schommelen sterk: wordt er van 2017 op 2018 nog een vermindering van de lasten gerealiseerd (van 163 euro per inwoner naar 131 euro per inwoner), in 2019 stijgen die weer naar 181. Die stijging is waarschijnlijk het effect van het abonnementstarief. • Huizen laat een zeer sterke stijging zien van de uitgaven aan maatwerkdienstverlening 18-, van 152 euro per inwoner in 2017 naar 270 euro per inwoner in 2019, een stijging van 77,6 procent, tegenover een stijging van 22,8 procent landelijk.

24

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Lasten per inwoner per taakveld 2019 - Huizen Huizen

20.000 – 50.000 inwoners

Nederland

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

82

99

119

6.2 Wijkteams

23

49

59

6.3 Inkomensregelingen

349

302

459

6.4 Begeleide participatie

46

141

138

6.5 Arbeidsparticipatie

55

31

53

6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)

57

42

40

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

181

170

189

6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

270

231

254

6.81 Geescaleerde zorg 18+

9

17

138

6.82 Geescaleerde zorg 18-

18

35

42

1090

1117

1491

Totaal

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

25

Bijlage III – Bekostigingssystematieken1 Voor de bekostiging van de Jeugdhulp zijn een aantal systematieken die toegepast kunnen worden met ieder eigen voor- en nadelen en een eigen prikkelwerking. Afhankelijk van de visie van de gemeente als ook de mogelijkheden om de bijbehorende prikkelwerking te beantwoorden, kan de keuze gemaakt worden uit een van de volgende systematieken:

Functiebekostiging Als gemeente bekostig je een aantal functies die (een deel van) de zorg kunnen verlenen ongeacht de specifieke vraag op een gegeven moment. Deze vorm van bekostiging wordt door veel gemeenten gehanteerd bij de bekostiging van wijkteams die vaak naast de toegang (staat hier los van) ook enkelvoudige zorgvragen oppakken (of bij spoed en hoogspecialistische zorg). Afhankelijk van de wijze waarop de gemeente deze wijkteams heeft georganiseerd (als onderdeel van de gemeente of in een aparte entiteit) heeft de gemeente hier meer of minder invloed. Voordeel: • Relatief grote (directe) invloed van de gemeente op het aanbod van lichte, enkelvoudige zorg Nadeel: • Risico (bijv. t.a.v. capaciteit) ligt bij de gemeente • Gericht op de populatie en niet op afzonderlijke ondersteuning. Sturing op kwaliteit is niet verankerd in de bekostiging.

Populatiebekostiging Bij populatiebekostiging stelt de gemeente een bedrag per inwoner beschikbaar (dat per ‘type’ inwoner nog wel kan verschillen) waarvoor alle afgesproken zorg geleverd moet worden, onafhankelijk van het daadwerkelijk gebruik van deze zorg. Van deze vorm van bekostiging is bijvoorbeeld sprake bij de huisartsenzorg. Deze vorm brengt daarnaast ook positieve en negatieve prikkelwerking met zich mee die vraagt om aanvullende afspraken om zodoende bijvoorbeeld wachtlijsten te voorkomen. Voordeel: • Werkt het beste bij zorg met een preventief karakter en zorg waar een heldere diagnose niet op de voorgrond staat Nadeel: • Weinig grip op de geleverde kwaliteit van zorg • Niet geschikt voor specialistische zorg Prikkelwerking: • Stimulans voor de zorgaanbieder tot doelmatig werken (+) • Stimulans voor de zorgaanbieder om in te zetten op preventie (+) • Risico op onderbehandeling (-) • Risico op wachtlijsten (-)

1

26

Dit betreft een snelle uiteenzetting van verschillende varianten, zonder volledigheid na te streven. Voor een uitgebreidere toelichting op perverse prikkels en mitigerende maatregelen zie de website van de VNG (via https://vng.nl/files/vng/toelichting-bekostigingsmodellen.pdf).

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Productiebekostiging (PxQ) Bij productiebekostiging betaald de gemeente een afgesproken prijs (P) maal het aantal keer dat een betreffend product/dienst (Q) is geleverd. Deze vorm van bekostiging sluit het beste aan bij de bekostiging die voorafgaand aan de decentralisaties voor een aantal zorgvormen werd gehanteerd (ambulante AWBZ, delen van de jeugdhulp) en is door veel gemeenten in eerste instantie overgenomen. Deze bekostigingsvariant kan in verschillende situaties nog aangevuld worden met budgetplafonds Voordeel: • De bekostiging is eenvoudig en ook begrijpelijk voor cliënten Nadeel: • Administratieve lasten relatief hoog (verplichte urenadministratie) • (Bij budgetplafonds) risico op wachtlijsten Prikkelwerking: • Stimulans voor de zorgaanbieder om productie te draaien (meer cliënten, langere en/of intensievere trajecten, etc.) (-)

Resultaatsbekostiging De gemeente betaald niet voor de producten/diensten die feitelijk worden geleverd maar voor de resultaten die worden behaald, vaak in de vorm van een bedrag per traject. Daarbij komt het overigens zelden voor dat de vergoeding gekoppeld is aan de mate waarin het afgesproken resultaat behaald is. Voordeel: • Administratieve lasten kunnen relatief laag gehouden worden Nadeel: • Het formuleren van resultaten, en vervolgens meten, is lastig Prikkelwerking: • Stimulans voor de zorgaanbieder om effectiever te werken (+) • Stimulans voor de zorgaanbieder om samen te werken met andere zorgaanbieders (+) • Stimulans voor de zorgaanbieder om bepaalde trajecten niet langer aan te bieden (-)

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

27

Bijlage IV – Voorbeelden van sturingsmogelijkheden Hieronder zijn een aantal suggesties van sturingsmogelijkheden opgenomen waar gemeenten Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren op korte termijn mee zouden kunnen starten. Analyse tien duurste gezinnen • Aantal geïndiceerde jeugdhulptrajecten per onderwijslocatie • Percentage recidieven per aanbieder (herhaald beroep) • Gemiddelde doorlooptijd per cliënt per aanbieder • Gemiddelde wachttijd bij aanbieders • Factuurgedrag per aanbieder • Analyseer aanbieders met ontbrekende verwijzers • Analyseer schooluitvaltrajecten in relatie met jeugdhulptrajecten

28

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bijlage V- Gesprekspartners Gemeenten Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren Wethouder den Dunnen van gemeente Laren Wethouder de Boer van gemeente Eemnes Wethouder Knoop van gemeente Blaricum Wethouder Hoelscher van gemeente Huizen Wethouder Rebel van gemeente Huizen Meneer Buikema, coördinator bedrijfsvoering Mevrouw Blom, strategisch adviseur sociaal domein Mevrouw Filius, Afdelingshoofd Maatschappelijk beleid Meneer van Rossum, Financieel adviseur Meneer Haverkamp, Teamleider maatschappelijke ontwikkeling Mevrouw Hooft van Huysduynen, senior adviseur bedrijfsvoering De heer J. Bigot, Afdelingshoofd Maatschappelijke ondersteuning Samenstelling visitatiecommissie Barneveld Marjanne Sint, voorzitter commissie Reinier ter Kuile, lid commissie Dave Ensberg, lid commissie Adviseurs van de commissie Souhail Chaghouani, inhoudelijk/gemeentelijk expert Merel Venhuizen, consultant AEF Jonas van Leeuwen, consultant AEF Hanneke Mateman, Movisie Yannick Methorst, projectleider Visitatiecommissie

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

29

Bijlage VI – Bestuurlijke reactie

30

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

31

32

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

33

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl Oktober 2021

vng.nl