III-A6 college - raadsinformatiebrief Ontwikkeling gemeentefonds naar aanleiding septembercirculaire 2021

Informatiebrief Raad Laren

Van

Gemeente Laren - College van B&W en/of burgemeester

Aan

Gemeenteraad Laren

Portefeuillehouder

P.A.M. Calis (Laren)

Datum

19 oktober 2021

Onderwerp Ontwikkeling gemeentefonds naar aanleiding septembercirculaire 2021; ter kennisname Portefeuillehouder P.A.M. Calis (Laren) Openbaar Ja Aanleiding Op 27 september jl. is de aangepaste septembercirculaire 2021 van het Gemeentefonds gepubliceerd. Hiermee informeert het Ministerie van Binnenlandse Zaken de gemeenten over de ontwikkelingen in de uitkering van het gemeentefonds. De uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeente. Voorliggende informatiebrief beschrijft de belangrijkste ontwikkelingen vanuit de circulaire voor de gemeente Laren en de nieuwe financiële standen vanuit de uitkering, voor zowel 2021 als het meerjarenperspectief 2022-2025.

Financiële stand gemeentefonds na verwerking septembercirculaire 2021: Laren Stand meicirculaire '21 Stelpost extra middelen jeugd 1,3 mlrd Stand begroting '22 Mutaties septembercirculaire '21 Stand na septembercirculaire '21

2021

2022

2024

2025

-13.292.159 -13.267.755 -13.186.156 -13.138.215

-13.194.364

-412.469

2023 -342.312

-321.359

-296.168

n.v.t. -13.680.224 -13.528.468 -13.459.574

-13.490.532

-395.039 -642.087 -283.618 -272.439 -13.687.197 -14.322.311 -13.812.086 -13.732.013

-336.091 -13.826.623

Het meerjarenperspectief gemeente Laren zoals vermeld in begroting 2022: Meerjarenperspectief 2022-2025

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2022

2023

2024

2025

Meerjarenbegroting 2021-2024

459.333

-7.939

-317.368

-317.368

Mutaties kadernota 2022

296.689

6.895

41.980

22.054

Nieuwe mutaties na kadernota 2022

321.462

73.300

220.082

273.006

Geraamd begrotingsresultaat 2022

1.077.484

72.256

-55.306

-22.308

Het meerjarenperspectief gemeente Laren als gevolg van de effecten in de septembercirculaire: Meerjarenperspectief 2022-2025

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2022

2023

2024

2025

Geraamd begrotingsresultaat 2022

1.077.484

72.256

-55.306

-22.308

Bijstelling AU vanuit septembercirculaire 2021

-642.087

-283.618

-272.439

-336.091

Verwachte verbeterde begrotingssaldo's

435.397

-211.362

-327.745

-358.399

Belangrijkste ontwikkelingen septembercirculaire 2021 Extra middelen Jeugd: De extra middelen jeugdzorg over 2022 zijn bij de septembercirculaire 2021 voor het eerst definitief opgenomen in de algemene uitkering. De middelen zijn als taakmutatie opgenomen in het algemene deel van de uitkering uit het gemeentefonds. Voor de jaren vanaf 2023 zijn de gelden nog niet verwerkt in de algemene uitkering, conform de adviezen vanuit de provinciaal toezichthouders is hier handmatig een stelpost voor opgenomen. De eerder opgenomen stelposten voor de €300 miljoen uit de septembercirculaire 2020 (92 duizend vanaf 2023) is hiermee komen te vervallen. Deze stelpost was nog wel opgenomen in de begroting 2022. Op basis van de definitieve cijfers voor het jaar 2022 zijn de ook de stelposten jeugdzorg vanaf 2023 licht naar beneden bijgesteld. Desalniettemin blijft het voordeel groot. Accres: De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkelingen in de Rijksuitgaven. Indien het Rijk in totaliteit meer uitgeeft, komt er meer geld beschikbaar in de Algemene Uitkering. Vanwege de grote stijging in Rijksuitgaven gedurende de coronacrisis was deze koppeling voor de jaren 2020 en 2021 losgelaten.

In de meicirculaire 2021 is bekend gemaakt dat vanaf het jaar 2022 de rijksuitgaven exclusief corona-uitgaven weer maatgevend wordt, bij de septembercirculaire 2021 zijn deze effecten zichtbaar geworden. Door hogere rijkstuitgaven m.b.t. klimaat en hoger dan verwachte loon-prijsstijgingen valt het accres voordelig uit. Dit levert voor Laren vanaf 2022 een jaarlijks voordeel op van circa € 350 duizend per jaar. BTW-compensatiefonds: Ook in 2021 is het bedrag dat beschikbaar is gesteld in het BTW-compensatiefonds niet volledig uitgekeerd. Het bedrag dat niet via BTW-compensatiefonds is uitgekeerd wordt nu via de Algemene 2

Uitkering teruggestort aan de gemeenten. Voor Laren levert dit een voordeel op van circa 111 duizend euro. Schrappen opschalingskorting 2022 Het kabinet heeft besloten de oploop van de opschalingskorting voor gemeenten in het jaar 2022 eenmalig te schrappen. Dit levert een incidenteel voordeel op van 138 duizend euro in 2022. Coronasteunpakket De definitieve verdeling van de € 60 miljoen voor lokale cultuur en de buurt- en dorpshuizen en de aanvullende € 195 miljoen voor de TONK is bekend geworden. Ook zijn er enkele mutaties op het gebied van re-integratie bijstandsgerechtigden, het gemeentelijk schuldenbeleid en de bijzonder bijstand. Alles bij elkaar levert dit een voordeel op van € 102 duizend in 2021 en € 83 duizend in 2022. Dit gaat om incidentele gelden. Ontwikkelingen samenstelling gemeente De vaststelling van de bijdrage uit het gemeentefonds gebeurt naar aanleiding van zogeheten “maatstaven”. Deze maatstaven beogen de samenstelling van de gemeente in kaart te brengen. Een voorbeeld hiervan is het aantal inwoners in een bepaalde leeftijdscategorie, bijvoorbeeld jeugdigen, inwoners van 65 t/m 74 jaar of inwoners met langdurig medicijn gebruik. Daarnaast telt o.a. het landoppervlakte van de gemeente in hectaren, het aantal woonruimten, huishoudens en bedrijfsvestigingen mee.

In de meicirculaire zijn een groot deel van deze maatstaven opgenomen op basis van voorlopige cijfers. Bij de verwerking van de septembercirculaire is een aantal maatstaven bijgesteld op basis van de definitieve cijfers die reeds bekend zijn geworden. De belangrijkste wijziging zijn in de maatstaven medicijngebruik, inkomensmaatstaven, klantpotentieel en bedrijfsvestigingen. Verschillenanalyse

2021

2022

2023

2024

2025

Begin stand (x1000)

13.292

13.268

13.186

13.138

13.194

106

445

312

295

354

174

203

232

266

269

13

390

-2

-1

-1

Uitkeringsfactor (incl. accres) Ontwikkeling uitkeringsbasis (incl. bijstelling maatstaven) Taakmutaties IU/DU/SU

1

1

-51

-51

-51

WOZ

0

-4

-3

-2

0

Corona steunpakket 3 D’s in het sociaal domein

102

21

-1

-1

-2

-2

-3

Stelposten Subtotaal:

0 395

-412 643

-203 283

-232 273

-231 337

Taakmutaties In de septembercirculaire 2021 zijn ook een aantal taakmutaties opgenomen. Taakmutaties hebben betrekking op middelen voor gewijzigde of bestaande gemeente taken. Kort gezegd wordt geprobeerd een afspiegeling te geven van de toenemende kosten die gepaard gaan met het uitvoeren van een bepaalde taak. Toch landen deze opbrengsten in het algemene deel van de uitkering. Er is dan ook geen verantwoordingsverplichting naar het rijk, in die zin zijn de middelen vrij besteedbaar (de taakmutaties worden separaat weergegeven in deze RIB).

3

Taakmutaties

2021

2022

2023

2024

2025

Nacalculatie mobiliteitshulpmiddelen Wlz

-8.986

-7.983

-7.242

-6.694

-6.763

Uitvoering en implementatie Breed offensief

4.974

Landelijke structuur interventieteams

754

746

744

748

Toezicht en handhaving gastouderschap

2.940

2.936

2.939

2.966

Rijksvaccinatieprogramma HPV mannen

1.821

1.818

1.817

1.831

Uitvoeringskosten SVB PGB trekkingsrechten Jeugdhulp

-2.202

Uitvoeringskosten SVB PGB trekkingsrechten Wmo 2015

-11.308 -1.742

-1.194

-1.218

Beginstand

Europese richtlijn energieprestatie gebouwen

2.104

Bijdrage centrale voorziening Basisregistratie Personen

-2.101

Logisch ontwerp GBA Aanpak problematiek jeugdzorg: restant middelen wachttijden

Jeugdzorg Eindstand

382 16.373

12.746

405.486 389.508

Aandachtspunten De herverdeeleffecten naar aanleiding van de herijking van het gemeentefonds. Momenteel wordt onderzocht of het huidige verdeelstelsel recht doet aan de kosten die door de gemeenten worden gemaakt. Per 2023 worden de uitkomsten van dit onderzoek verwerkt in de Algemene Uitkering. De definitieve uitkomsten zijn nog niet bekend. In de voorlopige cijfers is het effect voor Laren fors negatief, het nu aangekondigde nadeel betreft een bezuiniging in vier jaarlijkse stappen van ongeveer € 170 duizend euro in 2023 tot een totaal van € 672 duizend in 2026. Zoals eerder aangegeven zijn dit de voorlopige cijfers, de definitieve herverdeeleffecten worden begin 2023 verwacht. Deze negatieve effecten zijn nog niet in de cijfers verwerkt. Effecten van hogere loon-prijsbijstellingen op de gemeentebegroting Zoals in bovenstaande toelichting opgenomen valt het accres fors hoger uit, dit heeft deels te maken met hogere loon-prijsbijstellingen, deze zijn niet in de begroting verwerkt gezien status onderhandelingen.

4

Bijlage I: het gemeentefonds: hoe werkt dat nu? Een korte uitleg over de werking van het gemeentefonds aan de hand van maatstaven, gewichten en uitkeringsfactor. Maatstaven Het gemeentefonds is berekend op basis van een groot aantal eigenschappen van de gemeente, de zogenaamde ‘maatstaven’. Het rijk berekent het gemeentefonds voor de uitbetaling op basis van de laatst bekende gegevens. In praktijk zijn dit vaak conceptgegevens en krijgt een gemeente soms nog jaren later een bijstelling van de uitkering wanneer de definitieve maatstaven bekend zijn. De gemeente beschikt over het algemeen over meer actuele gegevens dan het rijk. Denk daarbij bijvoorbeeld aan herziening van de WOZ-waarde en bijstelling van het aantal inwoners op basis van geplande nieuwbouw. Eén keer per jaar, naar aanleiding van de meicirculaire, actualiseren we daarom al deze maatstaven gebaseerd op eigen gegevens, om het gemeentefonds zo goed mogelijk te kunnen begroten. Ten tijden van de septembercirculaire zijn veel maatstaven definitief. Deze definitieve cijfers worden verwerkt bij het doorrekenen van de septembercirculaire. Gewichten Niet iedere maatstaf telt even zwaar mee in de verdeling van het gemeentefonds. Hoe sterk een maatstaf meetelt hangt af van het zogenaamde ‘gewicht’ dat eraan toegekend wordt. De uitkering wordt gevormd door de factor: maatstafaantal x gewicht.

Door te variëren in de gewichten kan het rijk de verdeling van het gemeentefonds beïnvloeden. De maatstaven en gewichten beïnvloeden alleen de verdeling van het gemeentefonds. De totale hoogte blijft landelijk (op macroniveau) gelijk. Uitkeringsfactor In Nederland is er de systematiek van “trap op, trap af” voor de bepaling hoeveel van het rijksbudget naar het gemeentefonds gaat. Hoe hoger de uitgaven van het rijk, hoe hoger het gemeentefonds. Deze verhoging (of verlaging) van het totale budget voor het gemeentefonds, wordt ook wel het “accres” genoemd. Dit accres is voor alle gemeenten gelijk en wordt in de berekening als uitkeringsfactor toegevoegd aan de meeste maatstaven. Voor de meeste maatstaven is de berekening van de uitkering daarom het totaal van: maatstafaantal x gewicht x uitkeringsfactor De meerjarenraming in de begroting wordt gebaseerd op de meicirculaire van het voorafgaande jaar. De meicirculaire 2021 vormt dus de input voor de begroting 2022-2025. Omdat de septembercirculaire 2021 dusdanig positief uitvalt is ervoor gekozen om uw raad ook te informeren over de meerjarige uitkomsten uit de septembercirculaire 2021.

5