III-A5 college - raadsinformatiebrief Jaarverslag Streekarchief Gooi en Vechtstreek 2021 BIJLAGE

Streekarchief Gooi en Vechtstreek Verslag 2021

GOOI & VECHT

HISTORISCH

Inhoud Woord vooraf

3

2021 op hoofdlijnen

5

Dienstverlening

8

Beheer

11

Rechtmatigheid van het informatiebeheer bij het Streekarchief eind 2021

14

Overzicht van nieuwe archieven en collecties

16

Overzicht van afgeronde inventarissen en indexen

18

Foto voorzijde: Personen staande tussen de pastorie en de Hervormde kerk van Ankeveen, fotograaf Adrianus Kok, 1886, aanwinstencollectie 2021 (SAGV032.7+14245).

Tekening van de nieuw gebouwde Nederlands Hervormde kerk in Ankeveen, architect Jan van Dillewijn, 1908 (SAGV036+29.14). Begin 2021 ontving het Streekarchief een aantal foto’s van de Hervormde Kerk in Ankeveen. Op deze foto’s uit 1886 staat de oude (middeleeuwse) St. Martinus kerk. Deze kerk is in 1907 gesloopt en vervangen door een nieuw gebouw, ontworpen door architect Jan van Dillewijn.

1

Een melkboer bij zijn melkwagen luidt de bel, fotograaf Jacques Stevens, 1956 (SAGV032.5+10590). Het thema van de Maand van de Geschiedenis 2021 was ‘Aan het Werk’. Het Streekarchief toonde tijdens deze maand een kleine selectie foto’s in de webtentoonstelling ‘Beroepen uit de oude doos’. .

Vijf omroepsters op rij, v.l.n.r. Karin Kraaijkamp (VARA), Tanja Koen (NCRV), ´tante´ Hannie Lips (KRO), Verti Dixon (VPRO) en Ageeth Scherphuis (AVRO), fotograaf Jacques Stevens, 1956 (SAGV032.5+7951).

2

Woord vooraf Voor u ligt het jaarverslag van het Streekarchief over 2021. Het was een roerig jaar waarin de voortdurende pandemie opnieuw de scepter zwaaide. In juli heeft de archiefdienst bovendien afscheid genomen van Karin Abrahamse, die na 41 jaar haar taken heeft neergelegd om van een vervroegd pensioen te gaan genieten. De organisatie en medewerkers zijn dankbaar voor haar jarenlange toewijding en expertise. Met flexibiliteit en daadkracht hebben de medewerkers het afgelopen jaar de schouders eronder gezet om de wettelijke taken op het gebied van dienstverlening, beheer, toezicht en advies uit te voeren. Daarnaast zijn vorderingen gemaakt met de bewerking en digitalisering van archieven. Dankzij de inzet van vrijwilligers worden deze voorzien van aanvullende beschrijvingen. Voor het beheer en de ontsluiting van digitale archieven is verder gebouwd aan de e-depot voorziening. In dit verslag een terugblik op de ontwikkelingen in 2021 en een impressie van nieuwe aanwinsten. Tevens informeren wij u over de rechtmatigheid van het informatiebeheer bij het Streekarchief per eind 2021. In de bijlagen die zijn gepubliceerd op de website vindt u nadere informatie over de uitvoering van onze wettelijke taken. Juni 2022 Jacqueline Deknatel-Bos Archivaris

Het Stadskantoor aan de Oude Enghweg in de sneeuw, foto Loes Knijn, 9 februari 2021 (SAGV032.7+14664).

3

m

Rekening van Jan Perk wegens de zanderij, Particulier archief van Albertus Perk notaris en gemeentesecretaris te Hilversum, 1719 (SAGV004+112.1). In 1719 maakte de Hilversumse Jan Janszoon Perk een rekening op met daarin alle inkomsten en uitgaven die betrekking hadden op de zandafgravingen langs de Hilversumse vaart. Op de rekening staat een trekschuit afgebeeld die door de Gooise Vaart wordt getrokken.

4

2021 op hoofdlijnen Studiezaal en digitale dienstverlening Met flexibiliteit en daadkracht hebben de medewerkers de digitale dienstverlening opgepakt gedurende de lange periode dat de studiezaal gesloten was. Er was veelvuldig contact met bezoekers via website, telefoon en email. Waar mogelijk werden stukken gescand en ter beschikking gesteld. Eind mei ging de studiezaal open op afspraak, maar helaas waren we genoodzaakt om in december de deuren weer te sluiten.

Crowdsourcing De voorbereidingen die in 2020 waren getroffen voor het opstarten van crowdsourcing-projecten hebben in 2021 hun vruchten afgeworpen. Via de website wordt inmiddels de mogelijkheid geboden aan vrijwilligers om mee te werken aan 8 projecten, waaronder de oudste bevolkingsregisters van (voormalige) gemeenten en glasnegatieven uit de collectie van fotograaf Jacques Stevens.

E-depot De ontwikkeling van de e-depot voorziening is in 2021 voortgezet. De focus lag op het optimaliseren van de toegankelijkheid van digitale bronnen, in het bijzonder bouwvergunningen. Door kennisuitwisseling en afstemming met andere archiefdiensten worden nieuwe mogelijkheden op de voet gevolgd.

Voorblad Vooruit, Vrijzinnig nieuwsblad voor het Gooi, nummer 73, 12 september 1914. In december 2021 zijn de krantenleggers van Vooruit, Vrijzinnig nieuwsblad voor het Gooi 1912-1921 gedigitaliseerd. Deze scans zullen binnenkort op onze website worden gepubliceerd.

5

Toezicht en advies

Fusie

In 2021 is door middel van toezichtsrapportages aan de colleges van B&W verslag uitgebracht over het informatiebeheer in 2020 bij de deelnemende overheden.

In 2021 is veelvuldig van gedachten gewisseld over de beoogde volgende stappen in de aanloop naar een fusie tussen Streekarchief Gooi en Vechtstreek en Gemeentearchief Gooise Meren en Huizen. Wij hebben het vertrouwen dat hier het komende jaar een verdere invulling aan kan worden gegeven.

Om inzicht te krijgen in de kwaliteit en verbeterpunten van de uitvoering van toezicht- en adviestaken is in de maanden juni en juli een korte enquête uitgezet onder de aangesloten overheden. De uitkomsten van deze enquête zijn gepubliceerd op onze website. De uitkomsten worden ter harte genomen bij de uitvoering van deze wettelijke taken. Bij het verschijnen van dit jaarverslag bevinden de toezichtsrapportages over 2021 zich in een afrondende fase.

Middelen en mensen Het vertrek van de archivaris per 1 juli 2021 werd opgevangen door de tijdelijke inzet van Niels van Driel, de archivaris van de archiefdienst voor Gooise Meren en Huizen. Het laatste kwartaal van 2021 heeft het team van het streekarchief de honneurs van de archivaris waargenomen. Daarvoor is extra formatie toegekend aan de vaste medewerkers. Per 1 januari 2022 zijn de archivaristaken voortgezet door Jacqueline Deknatel.

Tot slot In voorgaande jaarverslagen is reeds aangegeven dat het Streekarchief binnen de bestaande kaders onvoldoende capaciteit en ontwikkelkracht heeft. Nu de betrokken colleges inmiddels akkoord zijn gegaan met het voorbereiden van de besluitvorming over de fusie met het Gemeentearchief in Naarden richten beide archiefdiensten zich op de intensivering van de samenwerking. Harmonisering, beleidsvorming en toekomstbestendigheid vormen de rode draad voor het komende jaar. De teams willen zich na de definitieve besluitvorming sterk maken voor de vorming van een regionale archiefdienst die de digitaliseringsopgave en uitvoering van de wettelijke taken voortvarend zal oppakken.

De Begeleidingscommissie voor het Streekarchief kwam niet bijeen.

6

Inschrijving van familie G.H. Koekkoek, kunstschilder, bevolkingsregister Kortenhoef, blad 11 (SAGV021+4). De bevolkingsregisters van 1849-1862 worden in 7 crowdsourcing-projecten geïndexeerd door vrijwilligers. Het jaar 2021 werd mooi afgesloten. Aan het eind van het jaar was 40% van alle scans ingevuld door onze vrijwilligers.

7

Dienstverlening Corona Net als 2020 werd ook 2021 sterk getekend door de corona pandemie. De studiezaal is gedurende het jaar een aantal maanden dicht geweest. De digitale dienstverlening bleef in deze periodes doorgaan. De langste sluiting van de studiezaal was van 15 december 2020 tot en met 24 mei 2021. Vanaf 25 mei ging de studiezaal op afspraak open. Er werden twee bezoekers per dagdeel van 4 uur toegelaten. Dit werd in de maanden daarna versoepeld naar 3 tot 4 personen per dagdeel. Vanaf 4 oktober kon de studiezaal zonder afspraak open. Dit bleek helaas van korte duur en op 20 december werd de studiezaal opnieuw gesloten. Deze lockdown werd pas opgeheven op maandag 17 januari 2022.

Studiezaal Ondanks de twee lockdowns brachten dit jaar 85 personen in totaal 227 bezoeken aan de studiezaal. Er werd dit jaar substantieel minder gebruik gemaakt van de procedure voor het op verzoek opheffen van de beperkingen op de openbaarheid van gespecificeerde archiefstukken. Dit valt deels te verklaren door het verminderd aantal bezoekers, maar ook door het openbaar worden van archiefstukken uit de Tweede Wereldoorlog en door het online publiceren van de afgeplakte gezinskaarten van Hilversum (1920-1940).

Portret van de heer Fokker, fabrikeur van de oude weverij aan de Veerstraat in Hilversum, Anthonius Brouwer, 1878, Collectie gemeente Hilversum.

8

Met dank aan erfgoedcollega Nora Bosscher is de studiezaal aangekleed met een aantal kunstwerken uit de collectie van de gemeente Hilversum. De kunstwerken hebben alle vijf raakvlakken met de geschiedenis van de Gooi en Vechtstreek. Ook is er een tweetal boekenkasten geplaatst met daarin een kleine selectie uit de handbibliotheek, de fotokopieën van de doop-, trouw- en begraafboeken en de klappers op de nadere toegangen.

Facebook Samen met het Gemeentearchief Gooise Meren en Huizen is de Facebookpagina ‘Gooi & Vecht Historisch’ in 2021 goed van de grond gekomen. Wekelijks worden berichten geplaatst over nieuwe aanwinsten, bijzondere foto’s of updates over het archief. De pagina kreeg in de loop van het jaar steeds meer volgers en aan het eind van 2021 stond de teller op 439. De Facebookpagina biedt naast de website een alternatieve manier om de collecties en archieven van het Streekarchief te presenteren aan het publiek. Daarnaast is het voor bezoekers een extra mogelijkheid om in contact te komen met de archiefdienst.

Verhalenmodule Het project voor het inrichten van een Verhalenmodule op de website in samenwerking met het gemeentearchief staat nog in de kinderschoenen. Er was in 2021 bij beide archiefdiensten onvoldoende capaciteit om hier een vervolg aan te kunnen geven.

Dienstverlening

2021

2020

2019

Bezoeken website gooienvechthistorisch.nl

45.500

37.000

42.000

Unieke pagina weergaves website gooienvechthistorisch.nl

730.400

547.400

256.600

Bezoeken website bouwvergunningen Hilversum

14.400

14.300

16.000

Bezoeken studiezaal

227

200

461

Aangevraagde archiefstukken

1952

-

-

Beantwoorde e-mails

955

-

-

Opheffen openbaarheid

20

44

83

Facebook volgers

439

14

-

Medewerkers

5

7

7

Vrijwilligers

-

-

2

Deelnemende organisaties

6

6

6

Ten opzichte van 2020 is zowel het aantal fysieke bezoekers als het aantal digitale bezoekers toegenomen.

9

De roltrappen in het nieuwe winkelcentrum Hilvertshof, 1974, Archief van de redactie van De Gooi- en Eemlander (SAGV236+2909). Foto’s van herkenbare plekken leveren op Facebook de meeste reacties op, zoals Winkelcentrum Hilvertshof in Hilversum. Herkenbare foto’s, zoals supermarkt Kijkgrijp, leveren veel reacties op.

10

Beheer Archiefbeheersysteem

Digitalisering

Voor de medewerkers lag de focus in 2021 op werkzaamheden in het archiefbeheersysteem. Tijdens de lockdowns kon vanuit huis gewerkt worden aan het verbeteren van de toegangen. Er zijn nog slagen te maken voor het opschonen en uniformeren van metadata in het archiefbeheersysteem. Ook de registraties van bibliotheekstukken zijn onder de loep genomen.

Jaarlijks wordt er geïnvesteerd in de digitalisering van veelgebruikte bronnen. We hebben in 2021 de volgende projecten afgerond dan wel opgestart:

Acquisitie Ondanks de coronacrisis heeft het Streekarchief in 2021 nieuwe archieven en collecties op kunnen nemen. Verheugend is de toename van digitale archieven van met name de gemeenten Hilversum en Wijdemeren. De archiefinspecteur begeleidde zowel het digitaliseren als het ontsluiten van onder meer de bouw- en milieuvergunningen en bodeminformatie van de gemeente Wijdemeren.

• • • •

•

Luchtfoto’s van de gemeente Hilversum, 1979, 1988, 1996 Politie dag- en nachtrapporten van de gemeente Hilversum, periode 1891-1925 Raadsnotulen van de gemeente Hilversum, periode 1908-1939 Bevolkingsregister van de gemeente Ankeveen, Blaricum, ’sGraveland, Hilversum, Kortenhoef, Laren, Loosdrecht en Nederhorst den Berg, periode 1860-1880 Krantenlegger Vooruit, periode 1912-1921 en krantenlegger Blaricumsche Courant, 1924

Daarnaast zijn nieuwe boeken en publicaties in ontvangst genomen. Een speciale vermelding waard is de vierdelige serie Architecten van Hilversum. Tien jaar lang hebben 7 specialisten onderzoek gedaan naar 50 architecten uit Hilversum. Dit heeft geresulteerd in een indrukwekkende boekenreeks. Het eerste deel Een nieuw spoor 18501915 verscheen eind 2021. De overige drie delen zullen in 2022 volgen.

11

Crowdsourcing De nieuwe crowdsourcing-module maakte het mogelijk voor vrijwilligers om op afstand mee te werken aan het beschrijven van gedigitaliseerde collecties. Er zijn dit jaar 7 nieuwe projecten gestart die zich richten op het bevolkingsregister van de gemeenten Ankeveen, Blaricum, ’sGraveland, Hilversum, Kortenhoef, Laren en Nederhorst den Berg. Per project werken tussen de 8 en 47 vrijwilligers aan het indexeren van de bevolkingsregistratie. Daarnaast is het project met glasnegatieven van fotograaf Stevens op kleine schaal nieuw leven ingeblazen.

Archiefbewaarplaats De archiefbewaarplaatsen en de quarantaineruimte zijn volgens planning gereinigd en worden wekelijks gecontroleerd op ongedierte en beschadiging. De leidingen van de depotkoeling zijn behandeld tegen corrosie. Het klimaat in de depots wordt maandelijks gemonitord. De temperatuur en luchtvochtigheid vallen binnen de marges die gelden voor archiefbewaarplaatsen.

E-depot De ontwikkeling van de e-depot voorziening is in 2021 voortgezet. De focus lag op het optimaliseren van de toegankelijkheid van digitale bronnen, in het bijzonder bouwvergunningen. Hiervoor zijn koppelingen met BAG-gegevens gerealiseerd. Door kennisuitwisseling en afstemming met andere archiefdiensten worden nieuwe mogelijkheden op de voet gevolgd.

Gezinskaart van het gezin wed. Johannes den Uijl, 1920-1939, Hilversum (SAGV068+50094). Op de website van het Streekarchief zijn ruim 58.000 gezinskaarten van de gemeente Hilversum digitaal doorzoekbaar gemaakt. Alle personen die in de periode 1920 tot 1939 in Hilversum woonden, zijn terug te vinden.

12

De luchtfoto’s van Hilversum (1979, 1988, 1996) zijn na digitalisering op de open datawebsite Open Hilversum geplaatst. Op deze website kunnen de verschillende foto’s over elkaar heen gelegd worden, foto NH Nieuws, 24 mei 2021.

13

Rechtmatigheid1 van het informatiebeheer bij het Streekarchief

eind 2021 Vergeleken met vorig verslag over 2020 verbeterde de score op KPI 1 doordat de bewaarstrategie (KPI 1) operationeel werd. Voor kwaliteitszorg (KPI 4) blijft er onvoldoende formatie. Aan wegwerken van achterstanden in overbrenging en het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen werd door omstandigheden minder toegekomen. Voor een overzicht zie de website.

De metingen van het informatiebeheer bij de aangesloten organisaties van de zogeheten niet naar de archiefbewaarplaats overgebrachte archieven - zijn te vinden in afzonderlijke inspectierapporten, en in het Overzicht scores Archief-KPI’s aangesloten overheden op de website.

Archief-KPI’s (eind 2021)

papier

digitaal

1. Bewaarstrategie van informatie

✓

✓

2. Schema van metagegevens voor vastlegging en vindbaarheid van informatie

✓

✓

3. Geordend overzicht van informatie

✓

✓

4. Kwaliteitssysteem informatiebeheer

×

×

5. Archiefbewaarplaats voor papieren en voor digitale informatie

✓

✓

6. Digitale vervanging van papieren informatie

n.v.t.

n.v.t.

7. Migratie en conversie van digitale informatie

n.v.t.

n.v.t.

8. Informatiebeheer bij interne reorganisatie, uitbesteding taakuitvoering en afstoting van taken

✓

✓

9. Waardering en selectie van informatie

✓

✓

10. Beschikbaarstelling van informatie intern en extern, middels overbrenging

× ×

× ×

11. Goede, geordende en toegankelijke staat

1

Deze meting is verricht aan de hand van de Lijst van archief-KPI’s van de VNG, waarin alle geldende wet- en regelgeving op een rij staat.

✓ voldoet × voldoet deels × voldoet niet

14

Tekening van Ger Nooy ten behoeve van Laren, 100 jaar schildersdorp, 1971 (SAGV159+335). Het archief van de Vereeniging Beeldende Kunstenaars ‘Laren-Blaricum’ (1921-2021) en de Gooische Schildersvereeniging te Laren (1935-1991) zijn dit jaar geïndexeerd. In deze archieven treft u onder andere een groot aantal catalogi van tentoongestelde werken. Affiche voor een tentoonstelling in het Hamdorff, Hans Beer, ongedateerd (SAGV159+334 L).

15

Overzicht van in 2021 in beheer genomen archieven en collecties

Regio Gooi en Vechtstreek • SAGV413 Vereniging Regionaal Beraad Gehandicapten Gooi en Vechtstreek, 1979-2012.

Hilversum • SAGV034 Hinderwetvergunningen gemeente Hilversum, aanvulling. • SAGV318 Archief Ben Veen te Hilversum, aanvulling, 1800-1990. • SAGV185 Archief van de beheerder van de Noorderbegraafplaats te Hilversum, aanvulling, 1930-1994. • SAGV184 Archief van de beheerder van de Algemene Begraafplaats aan de Bosdrift te Hilversum, aanvulling, 1890-1994. • SAGV416 Archief van de beheerder van de begraafplaats Zuiderhof te Hilversum, 1965-1997.

Verpleegkundige Yvonne Janssen in de corona kweekcabine bij de Spoedeisende Hulp van het Tergooi ziekenhuis, juni 2020 (SAGV032.7+14179). In 2021 was de wereld nog steeds in de ban van de corona pandemie. Het is belangrijk om een dergelijke periode vast te leggen en te archiveren.

16

De hoefsmid voor de hoefsmederij, J.N. Munnik, Loosdrecht, 1900 (SAGV032.7+14671). De kleinzoon van amateurfotograaf J.N. Munnik heeft een aantal van zijn glasplaten geschonken aan het Streekarchief. Het betreft foto’s van personen en gebouwen uit Loosdrecht en omstreken rond 1900. Twee dienstbodes voor het huis, J.N. Munnik, Loosdrecht, 1900 (SAGV032.7+14673).

17

Overzicht van afgeronde inventarissen en indexen Hilversum • SAGV320 Inventaris van het archief van het bestuur en de directie van het Gemeentelijk Gymnasium Hilversum, 1913-2000. • SAGV185 Inventaris van het archief van de beheerder van de Noorderbegraafplaats te Hilversum, aanvulling, 1930-1994. • SAGV184 Inventaris van het archief van de beheerder van de Algemene Begraafplaats aan de Bosdrift te Hilversum, aanvulling, 18901994. • SAGV416 Inventaris van het archief van de beheerder van de begraafplaats Zuiderhof te Hilversum, 1965-1997.

Voor detailoverzichten en -plannen zie de externe bijlagen op de website: •

Realisatie projectplanning 2021;

•

Overzicht van nog over te brengen en te bewerken archieven;

•

Overzicht scores Archief-KPI’s aangesloten overheden

Poesiealbum van Maria Renou, 1892 (SAGV363+442) Eind 2021 heeft het Streekarchief een aantal archieven laten inventariseren door DOCFactory, waaronder familiearchief Renou (17352011). De bekende Hilversumse juweliers- en klokkenmakerfamilie heeft over de jaren een indrukwekkend archief gevormd, bestaande uit fotoalbums, correspondentie en originele aktes.

18

19 Kaart van het Gooi, de Vechtstreek en Eemland, uitgegeven door Isaak Tirion, Amsterdam, 1750 (SAGV077+217)